ق

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: قالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٢ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قمجدققرأ

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ق

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ٤

معناه في القرآن: Kâf

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

ملاحظاتي

المعاجم(٤)

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬١٢٤
باب خماسي حرف القاف ق أخبرني المنذريّ عن أحمد بن يحيى أنه قال : الحُرّ : ابنُ عَربيَّيْن . والفَلَنْقَس : ابن عربيَّين لأمَتين . وقال شمِر : ( الفَلَنْقس ) : الذي أبوه مولًى وأمُّه عربية . وأنكر أبو الهيثم ما قاله شمِر وقال : الفلنقَس : الذي أبواه عربيان وجَدَّتاه من قبل أبيه وأمِّه أَمَتان . قلت : وهذا قول أبي زيد قال : هو ابن عربيَّين لأَمتين . وقال الليث : هو الذي أمُّه عربيةٌ وأبوه ليس بعربيّ
رابط المدخل

باب خماسي حرف القاف ق أخبرني المنذريّ عن أحمد بن يحيى أنه قال : الحُرّ : ابنُ عَربيَّيْن . والفَلَنْقَس : ابن عربيَّين لأمَتين . وقال شمِر : ( الفَلَنْقس ) : الذي أبوه مولًى وأمُّه عربية . وأنكر أبو الهيثم ما قاله شمِر وقال : الفلنقَس : الذي أبواه عربيان وجَدَّتاه من قبل أبيه وأمِّه أَمَتان . قلت : وهذا قول أبي زيد قال : هو ابن عربيَّين لأَمتين . وقال الليث : هو الذي أمُّه عربيةٌ وأبوه ليس بعربيّ . ( القطربوس ) : الشديد الضَّرب من العقارب . يقال : عقربٌ قطربوسٌ . قاله أبو زيد . وأنشد : فقرَّبوا لي قطربوساً ضاربا عقربةً تناهز العقاربا المازنيّ : القطربوس : الناقة السريعة . قال : وناقة ( قَنطَرِيسٌ ) : وهي الشديدة الضخمة . أبو عبيد عن الأصمعي : ( القَنْفَرِش ) : العجوز الكبيرة . وقال شمِر : القنفَرِش : الضخمة من الكَمَر . وقال رؤبة : عن واسعٍ يذهبُ فيه القَنْفَرِشْ وقال آخر في صفة العجوز : فانية النَّابِ كَزومٌ قنفرِشْ أبو عبيد عن الأمويّ : ( القَفَنْدَر ) : الرجُل الضخم الرِّجل . وقال الليث : هو الضخم من الإبل ، ويقال : الضخم الرأس . أبو عبيد عن الأمويّ يقال للعجين الذي يقطّع ويُعمَل بالزيت ( مُشَنَّق ) . قال الفراء : واسم كلِّ قطعة منه ( فَرَزْدَقة ) ، وجمعها فَرَزْدق . وقال شمر : سُمِّي الفرزدقَ لغلظ حروفِ وجهِه ، شُبِّه بالعجين الذي يسوَّى منه الرغيف . ويقال للجَردَق العظيم الحُروف : فرزْدقٌ . وقال الأصمعيّ : الفرزدق : الفَتوت الذي يفَتُّ من الخبز الذي تشربُه النساء . الليث : ( ادْرنفَقَ ) ، أي : اقتحمَ قدُماً . وادرنفَقَت الناقة : إذا تقدَّمت الإبل . وقال الليث : ( الجَنْفَلِيق ) مِن النِّساء هي العظيمة وكذلك الشَّفْشَلِيق . قلت : مِن الخماسيّ الملحق ما رَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : ( اقرَنْفَطَ ) : إذا تَقبّضَ واجتمع . وأنشد : يا حبّذا مُقْرَنفطُكْ وروى أبو عبيد عن الأصمعي : ( المُدْرَنْفَق ) : المسرِعُ في سَيْرِه . وقال اللحياني : ادرنفقَت الناقة : إذا مَضَت في السَّيْر وأسْرعَتْ . قال : و ( اسْلَنْقَى ) على قفاهُ ، وقد سَلْقَيْتُه على قفاه . ( الدّملقى ) : الفصيح اللسان . وقال أبو إسحاق في قول الله جل وعزّ : ( عليهم ثياب سندس خضر وإستبرق ) ( الإنسان : 21 ) ، قال : هو الدِّيباج الصفيق الغليظ الحَسَن . قال : وهو اسمٌ أعجمي أصله بالفارسية : استَفْره . قال : ونُقِل من العَجَميَّة إلى العربية ، كما سُمِّي الديباج ، وهو منقول من الفارسية . وقال غيره : هذه حروف عربية وقَع فيها وِفاقٌ بين ألفاظها في العجمية والعربية . وهذا عندي هو الصواب . أبو عبيد عن أبي عمرٍ و : ( المَرْدَقُوش ) : الزَّعفران . قال ابن مُقْبل : يَعْلُون بالمَرْدَقُوش الوَرْدَ ضاحيةً سَعابيب ماءِ الضالَةِ اللَّجِنِ وقال أبو الهيثم : المَرْدَقوش معرَّبٌ معناه : الليِّن الأُذن . وقال أبو عبيدة : ( الدُّرْداقِس ) : عَظْمٌ يَصل بين الرّأس والعُنُق كأنه رُومِيٌّ . وقال الأصمعي : ( الشِّمشليقُ ) من النِّساء : السَّرِيعةُ المشي الصّخّابة . وأنشد : بضَرّةٍ تَشُلُّ في وسيقِها نئَّاجَة العَدْوةِ شَمْشَلِيقَهَا صَليبَة الصَّيحة صَهْصَلِيقِها أبو تراب : مَرَّ مَرّاً ( دَرَنْفَقا ) و ( دَلَنْفَقا ) ، وهو مَرٌّ سَريع شبيهٌ بالهَمْلَجة . وأنشد قول عليّ بن شيبة الغَطَفاني : فَراحَ يُعاطِينَ مَشْياً دَلَنْفَقا وهنَّ بعَطفَيه لهنَّ خَبيبُ وقال الأصمعي فيما رَوَى عنه أبو تراب أيضاً : ( القَنْدَفِيل ) : الضخم . وقال المخروع السَّعديّ : مائرة الضَّبْعين قَنْدَفيلُ وقال ابن دريد : ( القَنْدَفير ) : العجوز . قلتُ : وأصله عجميٌّ كندبير . وفي ( النوادر ) : ( القُسْطِبينَة ) وَ ( القُسْطَبِيلَة ) : الكَمَرة . آخر حرف القاف

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٦٠
التهذيب: القاف والكاف لَهَويَّتان. وقال أَبو عبد الرحمن: تأْليفهما معقوم في بناءِ العربية لقرب مخرجيهما إلاَّ أَن تجيءَ كلمة من كلام العجم معرَّبة، والقاف أَحد الحروف المجهورة، ومخرج الجيم والقاف والكاف بين عَكَدة اللسان وبين اللَّهاة في أَقصى الفم، والقاف والجيم كيف قلبتا لم يحسن تأْليفهما إلاَّ بفصل لازم، وقد جاءَت كلمات معرَّبات في العربية ليست منها، وسيأّْتي ذلك في مكانه. التهذيب: والعين
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٠٠
alphabetical letter ق ذ The twenty-first letter of the alphabet: called قَافٌ. Respecting its pronunciation as the title of the fiftieth chapter of the Kur-án, see صاد, in art. صود. It is one of the letters termed مَجْهُورَة [or vocal, i. e. pronounced with the voice, and not with the breath only]; its place of utterance is between the root of the tongue and the uvula, in the furthest part of the
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٦
ق ق a. Kāf . The twenty-first letter of the alphabet. Its numerial value is One Hundred, (100). قِ قِ a. Imp. of وَقَى b. The 50th Surah of the Kurān.
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢ (الإجمالي: ٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. مجد

    الآيات المشتركة: ١ · Doymuş hayvandır

  2. قرأ

    الآيات المشتركة: ١ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ

    Kâf

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökق
Yapıhurûf-ı mukattaa
Özel DurumTek harfli sure başı hecesi
Bağlamsal Yakın Köklerص, ن, ط
Zıt Kökع
Çekirdek Özet 1Dil kökünün damağa vurmasıyla çıkan patlamalı ve tok ses; erken sembolizmde odaklanma ve sınır koyma hareketi
Çekirdek Özet 2Sure başında muhatabın dikkatini toplayarak Kur'an'ın azametine ve i'cazına yöneltme
Çekirdek Özet 3Vahyin beşer kelamını aşan ilahi kaynağı önünde aklın acziyetini ve ilahi fermanın ciddiyetini bildirme
Kritik Hata RiskiHarfi İsrâiliyyât kaynaklı muhayyel bir dağ efsanesine indirgeyerek Kur'an nazmındaki edebi tenbih ve i'caz işlevini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قVeri bulunamadıVeri bulunamadıHurûf-ı mukattaa olarak tek harfli formda bulunduğundan biliteral çekirdek ve türetim analizine konu değildir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırHarf imgesi ufuk çizgisini, güneşin döngüsünü veya birleştiren iğne deliğini temsil eder; toplanma, odaklanma ve sınır koyma hareketini ifade eder
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırTekil harf olarak kullanıldığında zihinsel dikkati dağılmaktan koruyup tek bir sınırda toplayan ve hitaba odaklayan bir uyarı hareketi oluşturur

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamFonetik olarak dil kökünün küçük dile doğru geriye çekilip kuvvetle bırakılmasıyla oluşan tok, şiddetli ve patlamalı bir ses birimidir; somut nesne adı değildir
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde hece harfleri müstakil semboller veya kafiye unsuru olarak yer bulur; bu harfin tek başına bir kavram veya nesne ismi olarak kullanıldığına dair özgün beyit şahidi bulunmamaktadır
Erken Arapça kullanımKlasik dilciler ve tefsir kaynakları, Arap kelamında harflerin tek tek telaffuz edilerek muhatabın dikkatini söze çekme (istiftâh ve tenbîh) amacıyla kullanıldığını kaydeder

المصدر Lisān al-ʿArab, el-İtkān fî ʿUlûmi'l-Kur'ân (Süyûtî), Tefsîr-i Taberî.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ق harfi, Proto-Sami ses dizgesindeki vurgulu veya küçükdilsel ötümsüz patlamalı damak ünsüzünü (*q) temsil eder. İbranice ve Fenike geleneğinde qōf (iğne deliği, düğüm veya ufuk imgesi), Süryanicede qōp, Akadcada ise q fonemi olarak köklü bir yere sahiptir. Sami dillerinde harf adları piktografik nesne tasvirlerinden türetilmiş olmakla birlikte, harfin kendisi leksikal bir kök değil indirgenemez bir ses birimidir. Kur'an'daki hurûf-ı mukattaa formu, Sami yazı ve ses mirasındaki yalın hece unsurlarını ilahi hitabın başlangıcında bir meydan okuma, dikkat toplama ve edebi tevkîf vasıtası olarak işlevselleştirir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Moscati (An Introduction to the Comparative Grammar of the Semitic Languages), Brown-Driver-Briggs, Brockelmann.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönق harfi (qāf)Arapça fonetikte kalkale harflerinden olup dil kökünün üst damağa kapanıp patlamasıyla çıkan en tok ve sert seslerdendirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *qōp / qāfİbranice ק (qof), Süryanice ܩ (qōp) ve Fenike alfabesiyle doğrudan sesdeş ve biçimsel devamlılık gösterirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik farenjiyal/uvular ötümsüz konsonant dizgesiAfro-Asyatik dil ailesinin arka damak ve gırtlak patlamalı ses karakterini muhafaza eden arkaik bir birimdirGüçlü

المصدر Lipiński, Moscati, Lane's Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıTek harf olması sebebiyle üçlü kök permütasyonu uygulanamaz; Kur'an'da hurûf-ı mukattaa olarak yer alır

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قMerkezHurûf-ı mukattaa / TenbihTok, şiddetli ve patlamalı bir sesle söze girerek haşr ve kudret vurgusunu başlatmaKâf suresinin başında Kur'an'ın şanına yeminle birleşen tekil harf
صKomşuHurûf-ı mukattaa / TenbihIslıklı ve sürtünmeli sertlik sesiyle zikir ve öğüt bağlamına odaklanmaSâd suresinin başında zikir sahibi Kur'an'a yeminle yer alır
نKomşuHurûf-ı mukattaa / TenbihGenizsi, akıcı ve sürekli tınlayan sesle yazı ve bilgi zeminine geçiş yapmaKalem suresinin başında kaleme ve satırlara yeminle başlar
طKomşuHurûf-ı mukattaa / TenbihVurgulu ve dille damağın kapandığı sesle vahyin nüzul ağırlığını hissettirmeSure başlangıçlarında bileşik mukattaa unsuru olarak yer alır
عZıtFonetik artikülasyon zıtlığıBoğazın ortasından çıkan yumuşak, akıcı ve açık ses; ق harfinin patlamalı kapalılığının fonetik karşıtıdırHurûf-ı mukattaada sözlük zıtlığı bulunmadığından fonetik yapı karşıtlığı esas alınmıştır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقKâf harfi / Mukattaa remziSure başındaki hece harfi; Kur'an'ın yapı taşlarına ve vahyin aşkınlığına işaret ederKesin
LatinceQ / QophQ harfi, alfabe birimiLatin alfabesindeki ses karşılığıdır; müstakil bir kök anlamı taşımayıp salt ses birimidirGüçlü
İngilizceQaf / Isolated letter QKâf harfi, bağımsız harfKur'an meallerinde transkripsiyonla korunur; kavramsal bir kelime karşılığı bulunmazKesin
AlmancaQaf / Einzelbuchstabe QKâf harfi, ayrık hece harfiMetin başında tekil harf olarak doğrudan telaffuzuyla aktarılır; bağımsız kavram üretmezKesin
FransızcaQâf / Lettre isolée QKâf harfi, ayrık/gizemli harfFransızca çevirilerde müstakil hece birimi olarak adlandırılırKesin

المصدر TDV İslâm Ansiklopedisi (Hurûf-ı Mukattaa), Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قİlahi kelamın harf/hece unsurlarına ve i'cazına dikkat çekmeKur'an'ın şerefine ve azametine yapılan yemin öncesinde tenbih ve muhatabı susturma bağlamı; Kâf 50:1
قİlahi kudret, kaza ve hüküm remziKlasik tefsir rivayetlerinde Allah'ın kādir veya kuddûs sıfatlarına yahut hükmün kesinleştiğine işaret sayılan remzî bağlam; Kâf 50:1

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHurûf-ı mukattaanın mahiyeti ve Kur'an'ın i'cazıHarflerin müteşabihattan sayılarak anlamının tefvîz edilmesi veya Kur'an'ın beşer kelamına meydan okuyan lafzi yapısına delil sayılmasıİ'caz ve tenzih
FıkıhSure başlarındaki harflerin ayet sayılıp sayılmamasıKûfe ve Basra ekolleri arasındaki ayet sayım farklarında ق harfinin müstakil bir ayet olup olmadığı ihtilafıAyet bütünlüğü ve tilavet
TefsirHarfe yüklenen mitolojik teviller ile dilbilimsel yaklaşımlarİsrâiliyyât kaynaklı muhayyel Kaf dağı rivayetlerinin tenkidi ve harfin tenbih ile kasem başlangıcı olarak açıklanmasıDilsel tenbih ve nüzul gayesi
HadisKur'an tilavetinin fazileti ve harf başına ecirHurûf-ı mukattaanın her bir harfinin tek başına birer zikir ve sevap kaynağı olduğuna dair rivayetlerTilavet fazileti

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin kaynağı ve tevkîfîlikVahiy remzi ve tenbihBeşeri aklı aşkın olan ilahi bilginin kabulüAklın idrak sınırlarını ihtar ederek kulda teslimiyet ve huşu hissi uyandırırGüçlü
İlmiDilbilim ve fonetik i'cazDilin en küçük yapı taşı (fonem)Metnin bilinen harflerden kurulduğunu ama taklit edilemediğini göstermeMalzemenin herkesçe bilinen harfler olduğunu, ancak nazmın mucizevi kaldığını kanıtlarGüçlü
SiyasiHükümran hitap başlangıcıİlahi ferman mührüZihinleri toplayarak emrin ciddiyetini duyurmaHüküm koyucunun kelamına mutlak bir sükunetle kulak verilmesini sağlarMuhtemel
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün tekil heca harfi olması sebebiyle doğrudan bir iktisadi kurum veya işlemle ilişkisi tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık durum (discrete unit) / Başlangıç bayrak biti (flag bit)Sürekli bir bilgi akışından veya karmaşık bir formülasyondan önce gelen, kanalı açıp sistemi dinleme moduna geçiren en küçük atomik birimMuhtemel
Beşeri bilimlerDikkat eşiği / Pragmatik başlangıç ünlemiİletişimde alıcının arka plan zihinsel gürültüsünü keserek algıyı tek bir mesaja odaklayan işaretleme mekanizmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHarfi ya tamamen anlamsız bir ses dolgusu saymak yahut tümüyle gizemli ve çözülemez bir ezoterik şifreye indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'ın Arapça hece harflerinden müteşekkil olduğunu ihtar ederek muhatapların benzer bir söz getiremeyeceklerini haykıran edebi meydan okuma işlevi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHarfi dünyayı kuşattığı iddia edilen masalsı Kaf dağı rivayetlerine bağlayarak vahyin rasyonel ve ciddiyet dolu mesajını mitolojiye boğmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin beşerin konuştuğu en yalın ses birimlerinden inşa edildiğini, ancak hiçbir beşerin bu düzeyde bir nazım kuramayacağını gösteren i'caz mantığını kavramak için temeldir
Hangi ayet groupsunda belirleyicidir?Kâf suresinin girişinde Kur'an'ın şerefi, ölümden sonra diriliş (haşr) ve ilahi kudretin sınırları hakkındaki tartışmaların başladığı bağlamda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ı mitolojik kozmoloji tasavvurlarıyla açıklama yanılgısını ortadan kaldırır ve vahyî hitabın dilsel ciddiyetini korur

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDil kökünün damağa vurmasıyla çıkan, işitme duyusunu uyaran tok, şiddetli ve patlamalı tekil ses birimi.
  • Soyut anlamZihinsel dikkat kanallarını açan, bilinci tek bir odak noktasına toplayan ve ardından gelecek büyük habere hazırlayan yapısal işaretleme.
  • Sistematik karşılıkBir metin sisteminde en küçük yapısal eleman (fonem) üzerinden kurulan i'caz, tenbih ve ferman başlangıç eşiği.
  • LaTeX modeliS→D  ⟹  M
  • LaTeX açıklamasıModelde S başlangıçtaki ayrık harf sinyalini temsil eder; D bu sinyalin zihinde oluşturduğu dikkat ve odaklanma eşiğini gösterir; M ise bu uyanık zemin üzerine inen ilahi vahyin algılanışını ve i'caz potansiyelini ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق