برص
ب - ر - ص
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٩٢باب الصاد والراء والباء معهما
ص ب ر، ب ص ر، ص ر ب، ب ر ص، ر ب ص مستعملات
صبر:
الصَّبْرُ: نقيض الجَزَع.
والصَّبْرُ: نَصْبُ الانسان للقتل، فهو مَصْبُورٌ، وصَبَروه أي نَصَبوه للقتل.
والصَّبْرُ أخذُ يمينِ إِنسانٍ، تقول: صَبَرتُ يَمينَه أي حَلَّفتُه باللهِ جُهدَ القَسَم.
والصَّبْرُ في الأَيْمان لا يكون الاِّ عند الحُكّامِ.
والصَّبْرُ، بكسر الباء، عُصارةُ شَجَرةٍ وَرَقُها كقُرُبِ السَّكاكينِ، طِوالٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٠البَرَصُ: داءٌ؛ وهو بياضٌ. وقد بَرِصَ الرجلُ فهو أَبْرَصُ، وأَبْرَصَهُ الله. وسامُّ أَبْرَصَ من كبار الوَزَغِ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٠٧٥ص ر ب
صبر ، صرب ، برص ، بصر ، ربص : مُستعملة .
صبر : أبو العباس عن ابن الأعرابي : أصبَرَ الرجلُ : إذا أَكل الصَّبِيرَة ، وهي الرُّقاقةُ التي يَغْرِفُ عليها الخبازُ طعامَ العُرْس .
قال ابن عرفة في قوله تعالى : ( وَاصْبِرُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ ) ( الأنفال : 46 ) ، قال : الصبرُ صبران هما عُدَّتان للإيمان : الصبر على طاعة الله وما أمره ، والصبر عن معصية
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٢٬٣٨١(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٧٥- البرص معروف، وقيل للقمر: أبرص، للنكتة التي عليه، وسام أبرص (وهو من كبار الوزغ، وهما اسمان جعلا واحدا، راجع: حياة الحيوان 1/542)، سمي بذلك تشبيها بالبرص، والبريص: الذي يلمع لمعان الأبرص، ويقارب البصيص (انظر: أساس البلاغة ص 20، ولم ترد هذه المادة في القرآن)، بص يبص: إذا برق.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٤٩ب ر ص
واللـه لـو كنت لهذا خالصاً لكنـت عبـداً يأكل الأبارصا له بصيص وبريص أي بريق.
ومن المجاز: بت لا يؤنسني إلا الأبرص وهو القمر.
وأرض برصاء وهي العارية من النبـات.
وتبرصت الإبل الأرض: لم تدع فيها رعياً.
وبرص رأسه: حلقه تبريصاً.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬١٦٩البَرَصُ: داءٌ معروف، نسأَل اللّه العافيةَ منه ومن كل داءِ، وهو بياض يقع في الجسد، برِصَ بَرَصاً، والأُنثى بَرْصاءُ؛ قال: مَنْ مُبْلغٌ فِتْيانَ مُرَّةَ أَنه
هَجانا ابنُ بَرْصاءِ العِجانِ شَبِيبُ
ورجل أَبْرَصُ، وحيّة بَرْصاءُ: في جلدها لُمَعُ بياضٍ، وجمع الأَبْرصِ بُرْصٌ. وأَبْرَصَ الرجلُ إِذا جاءَ بوَلَدٍ أَبْرَصَ، ويُصَغَّرُ أَبْرَصُ فيقال: بُرَيْصٌ، ويجمع بُرْصاناً، وأَبْرَصَه اللّهُ. وسامُّ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٦* ب ر ص * * البَرَصُ * داء معروف وبابه طرب فهو * أبْرَصُ * و * أبْرصَهُ * الله وسام * أبْرَصَ * من كبار الوزغ وهو معرفة تعريف جنس وهما اسمان جعلا واحدا فان شئت أعربت الأول وأضفته إلى الثاني وإن شئت بنيت الأول على الفتح وأعربت الثاني بإعراب ما لا ينصرف وتثنيته ساما أبرصا وجمعه سوام أبرص أو سوام ولا تقل أبرص أو برصة بوزن عنبة أو أبارص ولا تقل سام
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٨٩٩البرص، محركة: داء معروف، أعاذنا الله منه ومن كل داء، وهو بياض يظهر في ظاهر البدن، ولو قال: يظهر في الجسد لفساد مزاج كان أخصر. وقد برص الرجل كفرح، فهو أبرص وهي برصاء. وأبرصه الله تعالى. والبرص: الذي قد ابيض من الدابة من أثر العض، على التشبيه، قال حميد بن ثور، رضي الله عنه:
يرمي بكلكله أعجـاز جـافـلة قد تخذ النهس في أكفالها برصا وسام أبرص، بتشديد الميم، قال الأصمعي:
البرص، محركة: داء معروف، أعاذنا الله منه ومن كل داء، وهو بياض يظهر في ظاهر البدن، ولو قال: يظهر في الجسد لفساد مزاج كان أخصر. وقد برص الرجل كفرح، فهو أبرص وهي برصاء. وأبرصه الله تعالى. والبرص: الذي قد ابيض من الدابة من أثر العض، على التشبيه، قال حميد بن ثور، رضي الله عنه: يرمي بكلكله أعجـاز جـافـلة قد تخذ النهس في أكفالها برصا وسام أبرص، بتشديد الميم، قال الأصمعي: ولا أدري لم سمي بذلك، هو مضاف غير مركب ولا مصروف: الوزغة، وقال الجوهري: هو من كبار الوزغ، وهو م، معروف، معرفة، إلا أنه تعريف جنس. قال الأطباء: دمه وبوله عجيب إذا جعل في إحليل الصبي المأسور فإنه يحله من ساعته، كأنما نشط من عقال، ورأسه مدقوقا إذا وضع على العضو أخرج ما غاص فيه من شوك ونحوه. وقال الجوهري: هما اسمان جعلا واحدا، وإشن شئت أعربت الأول وأضفته إلى الثاني، وإن شئت بنيت الأول على الفتح وأعربت الثاني بإعراب ما لا ينصرف، وتقول في التثنية: هذان ساما أبرص، وفي الجمع: هؤلاء سوام أبرص، أو إن شئت قلت: السوام، بلا ذكر أبرص، أو إن شئت قلت: هؤلاء البرصة، بكسر ففتح، والأبارص، بلا ذكر سام، وقال ابن سيده: وقد قالوا الأبارص، على إرادة النسب وإن لم تثبت الهاء، كما قالوا المهالب، وأنشد: والله لو كنت لهذا خالصا لكنت عبدا آكل الأبارصا قلت: هكذا أنشده الجوهري، وأنشد ابن جني آكل الأبارصا، أراد آكلا الأبارص، فحذف التنوين لالتقاء الساكنين. والأبرص: القمر، نقله الصاغاني والزمخشري، تقول: بت لا يؤنسني إلا الأبرص. وبنو الأبرص: بطن من العرب وهم بنو يربوع بن حنظلة بن مالك بن زيد مناة، من تميم، وأنشد ابن دريد: كان بنو الأبرص أقرانها فأدركوا الأحدث والأقدما وعبيد بن الأبرص بن جشم ابن عامر بن فهر بن مالك بن الحارث بن سعد بن ثعلبة بن دودان ابن أسد الأسدي: شاعر مشهور. والبرصاء: لقب أم شبيب ابن يزيد بن جمرة بن عوف ابن أبي حارثضة. الشاعر، واسمها أمامة بنت قيس، أو قرصافة، عن السكري، والأول قول ابن الكلبي قال: وهي ابنة الحارث بن عوف، وقال: قال ابن الزبير: إنما سميت البرصاء فيما أخبرني محمد بن الضحاك بن عثمان عن أبيه أن أباها الحارث بن عوف جاء إلى النبي صلى الله عليه وسلم فخطب إليه صلى الله عليه وسلم ابنته، فقال: إن بها وضحا، فرجع وقد أصابها، ولم يكن بها وضح، وقال بعض الناس: إنما سميت البرصاء لشدة بياضها، ففي ذلك يقول ابنها شبيب: أنا ابن برصاء بـهـا أجـيب هل في هجان اللون ما تعيب قلت: وفيه يقول الشاعر: من مبلغ فـتـيان مـرة أنـه هجانا ابن برصاء العجان شبيب
ومن المجاز: أرض برصاء: رعى نباتها من مواضع فعريت عنه. وحية برصاء: فيها، أي في جلدها لمع بياض. والبريص، كأمير: نبت يشبه السعد، ينبت في مجاري الماء عن أبي عمرو. والبريص: ع بدمشق، الصواب نهر بدمشق، كما في المحكم والتهذيب، والفرق لابن السيد والمعجم، ونبه على ذلك شيخنا، والمصنف قلد الصاغاني وقال ابن دريد: ليس بالعربي الصحيح، وأحسبه رومي الأصل، وقد تكلمت به العرب، قال حسان بن ثابت، رضي الله عنه يمدح بني جفنة: يسقون من ورد البريص عليهم بردى يصفق بالرحيق السلسل قلت: وقال بعض: إن البريص اسم للغوطة بأجمعها، واستدل بقول وعلة الجرمي: فما لحم الغراب لنـا بـزاد ولا سرطان أنهار البريص قال شيخنا: ورأيت كثيرا من شراح الشواهد وغيرهم يروونه: البريض، بالضاد المعجمة، ويتشدقون به في مجالسهم ومخاطباتهم، جهلا وتقليدا للتصحيف، أو عدم وقوف على الحقيقة وأخذ عن ماهر عريف، والله أعلم، فليحذر من مثل شناعة هذا التحريف. قلت: هو كما قال، وهو بالضاد المعجمة: موضع في شعر امرئ القيس، وليس هو هذا النهر الذي بدمشق، أو هو بالياء التحتية كما سيأتي. والبريص: مثل البصيص، وهو البريق، قال الشاعر: وتبسم عن نواسع شاخصات لهن بخده أبـدا بـريص والبراص، ككتاب: منازل الجن، جمع برصة بالضم. والبراص: بقاع في الرمل لا تنبت شيئا، جمع برصة، بالضم. قال ابن شميل: البرصة: البلوقة، وجمعها براص، وهي أمكنة من الرمل بيض لا تنبت شيئا. والبرص، بالفتح، ذكر الفتح مستدرك: دويبة تكون في البئر، نقله الصاغاني عن ابن عباد. وأبرص الرجل: جاء بولد أبرص. ومن المجاز عن ابن عباد: التبريص: حلقك الرأس، وقد برصه، نقله الزمخشري والصاغاني. والتبريص أيضا: أن يصيب الأرض المطر قبل أن تحرث، نقله الصاغاني عن ابن عباد. و من المجاز: تبرص البعير الأرض، إذا لم يدع فيها رعيا إلا رعاه، نقله الزمخشري والصاغاني. ومما يستدرك عليه: البرص، بالضم: جمع الأبرص، وقد يطلق البرص على الوزغة. ويصغر أبرص، فيقال: بريص، ويجمع برصانا. وأبو بريص: كنية الوزغة. وأبو بريص أيضا: طائر يسمى البلصة، عن ابن خالويه، ذكره المصنف استطرادا في ب ل ص، أو هثو أبو بربص، كقنفذ. والبريصة: دابة صغيرة دون الوزغة، إذا عضت شيئا لم يبرا. والبرصة، بالضم: فتق في الغيم يرى منه أديم السماء. والبريصان: فرس نجيب. وبرصيصا العابد: من بني إسرائيل، وقصته مشهورة. والبرصاء: أم خالد الصحابي، وهذا نقله شيخنا. وقال أبو إسحاق النجيرمي في أماليه: العرب تقول: لا أبرح بريصي هذا، أي مقامي هذا، قال ومنه سمى باب البريص بدمشق؛ لأنه مقام قوم يردون، هكذا نقله ياقوت. قلت: فهو إذا عربي صحيح، خلافا لما نقله الصاغاني عن ابن دريد أنه رومي الأصل، كما تقدم، فتأمل. والأبراص: موضع بين هرشي والغمر. A- ر - ع - ص.
التبرعص، أهمله الجوهري. وصاحب اللسان والصاغاني في التكملة، وأورده في العباب عن ابن عباد: قال: وهو مقلوب التبعرص، وهو أن يضطرب، ونص المحيط: أن يتحرك الإنسان تحتك، وسيأتي عن ابن دريد أنه فسر التبعرض بمطلق الاضطراب.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٦٨٦بَرِصَ
1 بَرِصَ برص , (S, [so in two copies, in one mentioned by Freytag بُرِصَ, which is a mistake,] M, Msb, K,) aor. بَرَصَ , (Msb, K,) inf. n. بَرَصٌ, (M, Msb,) He (a man, S) was, or became, affected with بَرَص [or leprosy (see بَرَصٌ below)]. (S, M, Msb, K.) [See also بَرِشَ.]
برّص رَأْسَهُ
2 برّص رَأْسَهُ ذ , (A,) inf. n. تَبْرِيصٌ, (K,) (tropical:) He shaved his head. (Ibn-'Abbلd, A, Sgh,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٥بَرِصَ
بَرِصَ A ( n. ac. بَرَص 4 ),
a. Was leprous.
بَرَص
بَرَص 4 ,
a. Leprosy.
أَبْرَصُ
أَبْرَصُ 14 , ( pl. بُرْص 3 ),
a. Leprous; leper. - [ art. ], The Moon.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٦ (الإجمالي: ٥٩)
- كمه
الآيات المشتركة: ٢ · Kataraktlı
- هيأ
الآيات المشتركة: ٢ · Biçim gibi
- طين
الآيات المشتركة: ٢ · Döllenmiş yumurta
- نفخ
الآيات المشتركة: ٢ · Körük demektir
- طير
الآيات المشتركة: ٢ · “Tayr” kuş demektir
- برأ
الآيات المشتركة: ٢ · Berr kara parçası demektir
- سري
الآيات المشتركة: ٢ · Akan deredir
- أذن
الآيات المشتركة: ٢ · Kulak demektir
- ذخر
الآيات المشتركة: ١ · Ambara koyarsınız
- بنو
الآيات المشتركة: ٢ · Oğullar
- موت
الآيات المشتركة: ٢ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- كهل
الآيات المشتركة: ١ · Ve yetişkin
الآيات التي ورد فيها(٢)
… فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا …
Ve alaca hastalığı
… بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي …
Ve alaca hastalığı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جذم, وضح, بهق |
| Zıt Kök | صحح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yüzeyin veya bedenin zemininde çevre dokudan farklı, parlak ve ayrıksı bir leke oluşması |
| Çekirdek Özet 2 | Beşeri tıbbın çaresiz kaldığı kronik doku bozulmalarının ilahi izinle giderilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Homojen yapıyı bozan yabancılaşmanın tespiti ve yaratılış dengesine döndürülmesi |
| Kritik Hata Riski | Alaca hastalığını doku kaybı içeren cüzzamla karıştırarak dönemsel tıp meydan okumasını ve ayetteki arınma vurgusunu ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarı çıkma, belirme, ayrışma ve yalın olarak ortaya çıkma | ص | Belirme hareketinin keskin, katı ve kalıcı bir lekesel sınırla sabitlenmesi; yüzeyde çevre dokudan ayrılan parlak izin donup kalması |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir bünyenin, bedenin veya örtülü mahalin sınırlarını ve iç alanını temsil eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yüzeyde olma, en üst katmana yükselme ve görünür hale gelme hareketini bildirir. |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Yapışıp kalma, sınır çekme, sabitlenme ve dokuyu dar bir odakta kıstırma etkisini katar. |
| برص | İçten dışa doğru yüzeye çıkan izin zemine yapışıp ayrıksı bir leke olarak sabitlenmesi | Bedenin veya bir nesnenin yüzeyinde çevre dokudan farklı, parlak ve belirgin bir izin tutunarak ayrışması. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yüzeyde, arazide veya tende çevresindeki genel rengi bozan beyazımsı, parlak leke. Üzerinde ot bitmeyen çıplak kum tepeciklerine ve ayın üzerindeki açık renkli parıltıya bu kökten türeyen isimler verilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisān al-ʿArab'da Şebîb b. Berasâ'ya yönelik hicivde geçen şu beyit şahittir: مَنْ مُبْلغٌ فِتْيانَ مُرَّةَ أَنه / هَجانا ابنُ بَرْصاءِ العِجانِ شَبِيبُ (Burada tende bulunan ayrıksı lekelere kinaye yapılmıştır). |
| Erken Arapça kullanım | İbn Kuteybe'nin aktardığı şu beyitte keler türü sürüngenin çoğulu olarak yer alır: واللهِ لو كنتُ لهذا خالصا / لكُنتُ عبداً يأكل الأبارِصَا (Büyük keler türüne derisindeki benekler ve parlak lekeler sebebiyle bu ad verilmiştir). |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça برص kökü, Semitik dillerin deri lezyonları, renk anomalileri ve parlama gösteren doku kusurlarını ifade eden söz varlığıyla semantik temas halindedir. İbranicedeki b-h-r (parlama, bahéret: deride beliren parlak beyaz leke/leukoderma) ve b-r-d (alacalı, benekli olma; barod: alaca benekli hayvan) kökleriyle kavramsal bir kesişme sergiler. Süryanicede de derideki benzer bozulmaları ifade eden formlarla paralel bir leksikal katman mevcuttur. Arapçada kök, genel parıltıdan ziyade homojen bir zemin üstünde yerel bir renk ve doku bozulmasını, derinin asıl pigmentini kaybederek beyazlaşmasını ve bu durumun oluşturduğu ayrıksı görüntüyü nitelemeye hasredilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بر (belirme/dışa çıkma) ve بص (parlama/parıldama) ile leksikal yakınlık | İç kısımdan deri yüzeyine vuran, çevre dokuya zıt parlak bir izin ortaya çıkışı. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice barod (benekli/alacalı) ve bahéret (derideki beyaz leke) ile semantik kesişim | Deride homojenliği bozan renk başkalaşımı ve ayrıksı lekelenme ortak çekirdeğidir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برص | Anlamlı | Alaca hastalığı, leke, parlama | Zeminde farklı renkte leke oluşması, lökoderma. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| بصر | Anlamlı | Görme, idrak etme, ayırt etme | Bir şeyin sınırlarını ve yüzeyini gözle açıkça seçme. | Kur'an'da geçer; algısal ayrıştırma bağı vardır. |
| ربص | Anlamlı | Bekleme, gözetleme, pusuya yatma | Bir durumun vaktini ve açığa çıkışını kollama. | Kur'an'da geçer; sürecin sabitlenmesi bağı. |
| رصب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Kök olarak oluşmayan; klasik sözlüklerde işlenmez. | Kur'an'da geçmez. |
| صبر | Anlamlı | Tutma, bağlama, dayanma | Kendini hapsetme, dağılmayı önleyip sınırda durma. | Kur'an'da geçer; katılık ve tutunma çekirdeği. |
| صرب | Anlamlı | Sütü memede biriktirme, ekşitme | Bir sıvıyı içeride hapsedip yoğunlaştırma. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برص | Merkez | Renk kaybı, alaca | Zeminde çevre dokudan farklı, parlak ve kalıcı leke oluşması. | Dokunun rengini ve bütünlüğünü bozan yapısal arıza. |
| جذم | Komşu | Kopma, çürüme, dökülme | جذم uzuvların çürümesi ve kesilmesidir; برص ise doku kaybı olmaksızın rengin bozulmasıdır. | Cüzzam (lepra) doku harabiyeti yaparken alaca pigment arızasıdır. |
| وضح | Komşu | Belirme, aydınlanma, beyazlık | وضح lekesiz, aydınlık ve nötr veya olumlu beyazlıktır; برص ise hastalıklı ve kusurlu beyazlıktır. | Hz. Musa'nın elinin kusursuz beyazlığı bu kökle açıklanır. |
| بهق | Komşu | Deri döküntüsü, yüzeysel leke | بهق derinin derinine inmeyen geçici ve hafif lekedir; برص ise derinin özüne yerleşen ağır bozulmadır. | Tıbbi derinlik ve tedavi edilebilirlik farkı taşır. |
| صحح | Zıt | Sağlamlık, bütünlük, sıhhat | Kusurdan, yapısal bozulmadan ve lekelenmeden uzak olma durumu. | Dokunun aslî yaratılış dengesini koruması. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برص | Alaca hastalığı, deride beyaz leke | Bir yüzeyin zemininde parlayan, homojenliği bozan kalıcı leke. | Kesin |
| Latince | leukoderma, vitiligo | Beyaz deri lezyonu, pigment kaybı | Derideki yerel melanin eksikliğini karşılar; lepra ile karıştırılmamalıdır. | Güçlü |
| İngilizce | leukoderma, vitiligo | Alaca hastalığı, lezyon | Modern tıpta lepra (cüzzam) dışındaki pigment anomalilerini ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | Weißfleckenkrankheit, Vitiligo | Beyaz leke hastalığı | Deri yüzeyinde renk pigmentinin yerel olarak kaybolması durumudur. | Güçlü |
| Fransızca | leucodermie, vitiligo | Lökodermi, vitiligo | Tende beyaz adacıklar halinde beliren kronik renk bozukluğu. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon.
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlik delilleri (i'câz) ve tenzih | Hz. İsa'ya verilen tıp mucizesinin mahiyeti; peygamberlerin insanları nefret ettirecek ağır beden kusurlarından korunmuşluğu meselesi. | İlahi kudretin tabiat kanunlarının sınırında doğrudan tecellisi. |
| Fıkıh | Nikâhın feshi ve ayıplar (hıyarü'l-ayb) | Eşlerden birinde alaca (abras) hastalığının bulunmasının evliliği tek taraflı fesih hakkı doğurup doğurmayacağı. | Birlikte yaşamayı ve neslin sıhhatini zedeleyen kalıcı bedensel ayıp. |
| Tefsir | Âyetlerin tarihsel ve ilmi bağlamı | Hz. İsa döneminde Grek ve Doğu tıbbının zirvede olması, ancak körlük ve alaca karşısında aciz kalışı sebebiyle mucizenin bu alandan gelmesi. | Beşeri bilgi ve tekniğin çaresiz kaldığı nihai sınırın göstergesi. |
| Hadis | İmtihan kıssaları ve sağlık tavsiyeleri | İsrailoğullarından abras, kel ve kör üç kişinin imtihanını anlatan rivayet; sağlık ve hastalıktan korunma duaları. | Nimetin şükrü, bedensel kusurlarla sınanma ve kibirden arınma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mucize ve ilahi kudret | Şifa ve arınma | İmkânsızı mümkün kılma | Beşeri araçların tükendiği noktada ilahi iradenin doğrudan müdahalesiyle dokunun aslına döndürülmesi. | Kesin |
| İlmi | Tıp ve biyoloji | Teşhis ve tedavi sınırı | İlimlerin sınırını belirleme | Bir ilim dalının yöntem ve araçlarıyla çözemediği yapısal bir bozulmanın varlığını tespit etmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kabul ve entegrasyon | Dışlanmışlık eşiği | Sosyal rehabilitasyon | Hastalıkları sebebiyle tecrit edilen veya damgalanan dezavantajlı bireylerin kamusal alana iadesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve iş gücü | Maluliyet durumu | Kapasite kaybını giderme | Bedensel arıza sebebiyle piyasadan ve sosyal alışverişten kopan unsurların yeniden sisteme dahil edilmesi. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz ayrışması ve yapısal safsızlık kusuru | Homojen bir alaşım veya kristal kafes içinde malzemenin kendi iç dinamikleriyle yabancı bir faz adacığı oluşturarak dengesini yitirmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal damgalama (stigma) ve marjinalleşme | Toplumun ortak dokusu içinde bir grubun veya bireyin belirgin bir fark sebebiyle ayrıksı tutulması, etiketlenmesi ve tecrit edilmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | برص kelimesini doku çürümesi ve parmak dökülmesi içeren cüzzam (lepra) ile bir tutmak veya sıradan, hafif bir alerjik leke derecesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Beşeri müdahalenin ve dönemin en ileri bilimsel birikiminin dönüştüremediği ontolojik-biyolojik bir doku iflasının ilahi kelam ile bertaraf edilebilirliği. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa'nın elinin "kusursuz beyaz" (بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ) oluşundaki nüansın kavranamaması; ilahi bir işaret olan nurani beyazlık ile hastalıklı bir deformasyon olan abras lekesinin birbirine karıştırılması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Beşeri bilgi ve hekimliğin kudret sınırlarını tarif etmek, ilahi mucizenin rastgele değil dönemin en iddialı disiplinine meydan okuyacak biçimde seçildiğini göstermek bakımından anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. İsa'nın nübüvvet delillerini, yaratılış üzerindeki ilahi tasarrufları ve mucizelerin epistemolojik değerini konu edinen ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki beyazlık (beyâd) tasvirlerinin daima bir kusur veya daima olumlu bir durum olduğu yönündeki genellemeleri düzeltir; parlaklığın kaynağına göre rahmet veya illet ayrımlarını netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yüzeyde veya tende, çevresindeki dokunun renginden bütünüyle ayrılan, parlak, sınırları belirgin ve kalıcı leke oluşması; pigment ve doku bütünlüğünün bozulması.
- Soyut anlamHomojen ve dengeli bir bütünlük içinde yabancılaşmış, kendi başına tutunmuş ve sistemin genel ahengini bozan ayrıksı bir sapmanın ortaya çıkışı.
- Sistematik karşılıkİnsan aklının ve teknik imkânlarının onarmaktan aciz kaldığı yapısal iflas noktalarının, aşkın irade ve vahiy vasıtasıyla ıslah edilip yaratılış fıtratına iade edilmesi süreci.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde evrensel, sağlıklı ve homojen sistemi (sağlam bedeni/dokuyu); sistem içinde oluşan yabancılaşmış lezyon veya lekeyi; bu lezyonun çevre dokuya yabancılaşmış durumunu; ise beşeri kapasiteyi aşan ilahi müdahaleyi (şifa/arınma sürecini) temsil eder. Dönüşüm, sisteme yapışan ayrıksı bozulmanın giderilerek yapının başlangıçtaki pürüzsüz bütünlüğüne () kavuşmasını ifade eder.