تابوت
ت - ا - ب
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ٧
معناه في القرآن: Sandık
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: تبت
ملاحظاتي
المعاجم(٧)
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٧٤- التابوت فيما بيننا معروف، ﴿أن يأتيكم التابوت﴾ [البقرة/248]، قيل: كان شيئا منحوتا من الخشب فيه حكمة. وقيل: عبارة عن القلب، والسكينة عما فيه من العلم، وسمي القلب سفط العلم، وبيت الحكمة، وتابوته، ووعاءه، وصندوقه، وعلى هذا قيل: اجعل سرك في وعاء غير سرب (انظر المستقصى 1/50). وعلى تسميته بالتابوت قال عمر لابن مسعود رضي الله عنهما: (كنيف ملئ علما) (عن زيد بن وهب قال: إني لجالس مع عمر بن الخطاب، إذ جاء
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٣٤المدخل: تبتت ب ت
ما أودعت تابوتي شيئاً ففقدته أي ما أودعت صدري علماً فعدمته.
وأنشد أبو حاتم: تجاوب الصوت بترنموتها وتخـرج الحيـة من تابونها
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٧٣المدخل: تبتهذه ترجمة لم يترجم عليها أَحدٌ مِن مُصَنِّفي الأُصول، وذكره ابن الأَثير لمراعاته ترتيبه، في كتابه، وترجمنا نحن عليها لأَن الشيخ أَبا محمد بن بري، رحمه اللَّه، قال في ترجمة توب، رادّاً على الجوهري لمَّا ذكر تابوت في أَثنائها، قال: إِن الجوهري أَساء تصريفه حتى ردّه إِلى تابوت، قال: وكان الصواب أَن يذكره في فصل تبت، لأَِن تاءه أَصلية، ووزنه فاعول، كما ذكرناه هناك في توب؛ وذكره ابن سيده أَيضاً في
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٦٦٠المدخل: تبتتبت، كسكر، هكذا ضبطه غير واحد. وكان الزمخشري يقول بالكسر. وروي بفتح أوله وكسر ثانيه، مشدد في الجميع نقله شيخنا. وقد أهمله الجوهري. وهي اسم بلاد بالمشرق وعمائر كبيرة، وله خواص في هوائها ومياهها، وفيها ظباء المسك التي لا يشبهها شيء، ولا يزال الإنسان بها ضاحكا مسرورا، لا تعر له الأحزان والهموم. وذكر صاحب اللسان في تركيب ت ب ع: أن تبت اشتق لهم هذا الاسم من اسم تبع، ولكن فيه عجمة. ويقال هم اليوم من
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٧المدخل: تبتتَبُوتٌ
تَبُوتٌ تبوت i. q. تَابُوتٌ; (K;) a dial. var. of the latter. (TA.) See both in art. توب.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٥المدخل: تبتتبت
تبت تَبُّوْت 31 , تَاْبُوْت 40 , ( pl. تَوَاْبِيْتُ 66 ),
a. Chest case, coffer; coffin.
b. Ark ( of the Covenant ).
c. Wateringtrough.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٦٨٥المدخل: تبتتبت
تَبَتَ - يَتْبِتُ - تَابُوْت
تَبََتَ - يَتْبِتُ + كائن + شيئاً: يحرزه ويحفظه فيجعله في صندوق
تَابُوْت: على وزن " فاعول": اسم آلة من " تَبََتَ - يَتْبِتُ ": الصندوق: الوعاء الذي " يَتْبِتُ" الأشياء في داخله.
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حفظ الأشياء وخزنها في مستودع آمن إلى حين الحاجة" وهي:
كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً،
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٤ (الإجمالي: ٣٣)
- سحل
الآيات المشتركة: ١ · Sahil ile
- قذف
الآيات المشتركة: ١ · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- يمم
الآيات المشتركة: ١ · Büyük akarsu
- صنع
الآيات المشتركة: ١ · İmal ederler
- هارون
الآيات المشتركة: ١ · Harun
- بقي
الآيات المشتركة: ١ · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
- ترك
الآيات المشتركة: ١ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- حمل
الآيات المشتركة: ١ · Haml: İple yüklenen yük demektir
- عين
الآيات المشتركة: ١ · Ayn göz, “evya” göze demektir
- سكن
الآيات المشتركة: ١ · “Sikkin” bıçak demektir
- حبب
الآيات المشتركة: ١ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- عدو
الآيات المشتركة: ١ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ …
Sandık
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تابوت |
| Yapı | Beş harfli isim (Sami dilleri ortak mirasından muarreb veya توب köküyle irtibatlandırılan isim) |
| Özel Durum | Başı ve sonu zâid harfli isim yapısı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صندق, وعي, حفظ |
| Zıt Kök | ضيع |
| Çekirdek Özet 1 | Değerli bir emaneti, ilahi ahdi veya canı korumak üzere içine alan kapalı ahşap sandık ve muhafaza teknesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sekînetin, vahiy mirasının ve can emniyetinin somutlaştığı koruyucu taşıyıcı araç |
| Çekirdek Özet 3 | Maddi ve manevi meşruiyetin, korunmuş bilginin ve ilahi güvencenin toplumsal merkezde muhafazası |
| Kritik Hata Riski | Sandığın kendisini büyülü veya bağımsız bir güç kaynağı sayarak ilahi sekînet ve emanet içeriğini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تب | Bir merkeze dönme, toplanma, sürekli geri gelip sığınma; nitekim توب kökünde de aynı dönüş ve sığınma esastır | و | Hareketi durağan bir kaba, içine dönülüp toplanılan hacimli bir sığınağa dönüştürmüştür |
| تب | Sınırlandırarak koruma ve toplama | ت | Başa ve sona eklenen teyit ve sınırlandırma unsuruyla kelimeyi her yönden çevrili, kilitli bir muhafaza kabına özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Ahdin tescil edildiği sınırı ve başlangıçtaki koruyucu mühür işaretini kurar |
| ا | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Taşıyıcı gücü, ilahi otoriteyi ve muhafazanın sarsılmaz dayanıklılığını sağlar |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | İçine alma, sığınak olma ve korunaklı bir iç hacim oluşturma vasfını yükler |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları birbirine bağlayan kenetleyici ve ahdi sabitleyici irtibatı simgeler |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Kabın nihai kapağını, kapanışını, muhafazanın tamamlanışını ve antlaşma tescilini temsil eder |
| تابوت | Ahit işaretiyle başlayıp biten korunaklı iç hacim | İki sınırlandırıcı antlaşma imi (ت) arasında toplanan, ilahi kudretle (ا) ve kenetlenmiş bağlarla (و) korunan kutsal barınak ve sandık formudur |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçine kıymetli eşyaların, yazılı belgelerin veya korunması gereken varlıkların konulduğu ağaçtan oyulmuş ya da tahtalardan çatılmış kapaklı sandık, muhafaza teknesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde Hz. Ömer'in İbn Mes'ûd hakkında söylediği ilimle doldurulmuş kap ve sandık nitelemesinde mecazi olarak bilgi ve hikmeti koruyan göğüs ve kalp anlamında kullanılmıştır: كنيف ملئ علما |
المصدر el-Müfredât, Lisânü’l-ʿArab, Tâcü’l-ʿArûs.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde تابوت kelimesi, kökeni itibarıyla ortak dini-kültürel mirasa dayanan kadim bir muhafaza ve ahit terimidir. İbranicede Nuh'un gemisi ve bebek Musa'nın içine bırakıldığı sepet için kullanılan תֵּבָה (tēḇāh) kelimesi ile Ahid Sandığı'nı da ifade eden Aramice ve Süryanice תֵּבוּתָא (tēḇūtā) biçimi doğrudan soydaştır. Aynı kavram Ge'ez (Eski Habeşçe) dilinde ታቦት (tābōt) olarak tescil edilmiş olup özellikle Ahid Sandığı ve kilisedeki sunak sandığı için kullanılmıştır. Kelime Arapçaya erken Sami temasları ve dini metinler vasıtasıyla girmiş; Arap dilcileri kelimeyi hem vezin bakımından fa'lût kalıbında müstakil bir isim hem de toplanıp dönülen sığınak manasından hareketle توب kökünden türetilmiş bir lafız olarak tahlil etmişlerdir. Her iki durumda da kelimenin ilksel semantik çekirdeği su geçirmeyen, içine emanet yerleştirilen ve ahdi koruyan mukaddes sandık kavramıdır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | توب veya müstakil isim kalıbı | Bazı dilcilere göre dönüp sığınılan yer manasında zâid harfli türetme, çoğunluğa göre ise müstakil kalıptır | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tēḇāh, Aramice tēḇūtā, Ge'ez tābōt | Nuh'un teknesi, sepet ve özellikle Ahid Sandığı anlamında Sami dillerinde yaygın ortak kullanım | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Antik Mısır tebt (sandık, kutu) | Erken Afro-Asyatik katmanda sandık veya sepet anlamına gelen ortak kök biçimle muhtemel irtibat | Muhtemel |
المصدر Jeffery, Gesenius, Lisânü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تابوت | Anlamlı | Sandık, ahit teknesi | İçine emanet konulan korunaklı kapalı tekne | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تابوت | Merkez | Sandık, koruyucu tekne | İlahi ahit, sekînet ve doğrudan can muhafazası taşıyan mukaddes sandık | Vahiy ve can emanetini koruyan özel muhafaza kabı |
| صندق | Komşu | Eşya muhafazası | Sıradan ve dünyevi eşyaların içine konulduğu kilitli sandık | Kutsallık ve ilahi ahit bağı içermeyen genel taşıyıcı kutu |
| وعي | Komşu | Kabın içine alma, kavrama | Bir şeyi bütünüyle içine alıp zihinde veya mekanda tutma hali | Hem somut kapları hem de zihinsel idrak ve hıfzı kapsayan genel fiil kökü |
| حفظ | Komşu | Koruma, zayi olmaktan saklama | Bir emanetin bozulmasını veya kaybolmasını önleme eylemi | Fiziksel bir nesne olmaktan ziyade koruma iradesi ve sürecidir |
| ضيع | Zıt | Yitme, zayi olma, telef olma | Emanetin sahipsiz kalması, dağılması ve korunamaması hali | Muhafazanın ve güvenli sandığın tam zıddı olan sahipsizlik durumu |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تابوت | Sandık, ahit muhafazası | İlahi sekîneti ve emanetleri muhafaza eden kapalı sandık | Kesin |
| Latince | Arca, capsa | Sandık, koruma kutusu, ahit sandığı | Arca foederis dini ahit sandığını tam karşılarken arca tek başına genel sandıktır | Kesin |
| İngilizce | Ark, chest, casket | Ahit sandığı, sepet, koruyucu kutu | Ark kelimesi hem Nuh'un gemisini hem Ahid Sandığı'nı hem de Musa'nın sepetini kapsar | Kesin |
| Almanca | Lade, Bundeslade, Kasten | Sandık, Ahid Sandığı | Bundeslade ilahi ahit bağlamını tam verir; Kasten genel sandık anlamıdır | Kesin |
| Fransızca | Arche, coffre | Ahit sandığı, muhafaza sandığı | Arche d'alliance dini boyutu, coffre ise somut fiziksel sandık yönünü karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| et-Tâbût (التَّابُوتُ) | Ahid Sandığı (Tâbûtü'l-Ahd) | Tâlût'un hükümdarlık alameti olarak meleklerin taşıdığı, içinde Hz. Musa ve Harun ailesinden kalma emanetlerin ve sekînetin bulunduğu kutsal sandık; Bakara 2:248 |
| et-Tâbût (التَّابُوتِ) | Koruyucu beşik/sepet | Henüz bebek olan Hz. Musa'nın Firavun'un katliamından korunması için içine konulup Nil nehrine bırakıldığı ahşap sandıkçık; Tâhâ 20:39 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve imâmet delili | Sandığın meleklerce getirilmesinin Tâlût'un meşruiyetine ve peygamberlik alametlerine mucizevi delil kılınması | İlahi inayetin ve meşru otoritenin somut tasdiki |
| Fıkıh | Cenaze nakli ve kabir ahkamı | Ölünün tabut içine konularak defnedilmesinin veya taşınmasının caiz olup olmadığı tartışması | İnsanın vefatından sonraki hürmetinin ve bedeninin muhafazası |
| Tefsir | Ahkam ve kıssa tahlili | Sandığın içindeki sekînetin mahiyeti ve Musa ile Harun hanedanından kalan emanetlerin tefsiri | Maddi nesne ile manevi huzur (sekînet) arasındaki ilişkinin açıklanması |
| Hadis | Ahir zaman rivayetleri | Sandığın ahir zamanda Antakya veya Taberiye Gölü civarından çıkarılacağına dair zayıf/mevkuf rivayetler | Kayıp kutsal mirasın yeniden zuhur etmesi tasavvuru |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet mirası | Kutsal emanet kasası | Sekîneti ve vahiy vesikalarını muhafaza | Dinin kurucu metinlerini ve alametlerini nesiller boyu koruyan somut merkezdir | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve hikmetin kaydı | Arşiv ve ilim hafızası | Kaybolmayı önleme ve sonraki nesle aktarma | Hakikatin dağılmasını engelleyen, bilgiyi bir arada tutan kurumsal zemin | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve meşruiyet | İktidar alameti ve konsensüs simgesi | Meşruiyeti topluma tescil ettirme | Tâlût kıssasında olduğu gibi siyasal otoritenin ilahi tasdikle onaylandığı simgedir | Kesin |
| İktisadi | Değerli varlıkların korunması | Güvenli hazine ve emanet kasası | Kritik kıymetleri tehlikelerden saklama | En yüksek değerlerin tahribat ve yağmadan izole edilerek korunduğu güvence | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapsülleme (Encapsulation) ve yalıtılmış sistem | Hassas bir çekirdeğin veya verinin dış çevre etkilerinden, gürültüden ve bozulmadan korunmak üzere kapalı bir sınır içine alınması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal hafıza ve anayasal muhafaza | Bir toplumun kurucu değerlerini, haklarını ve temel ahitlerini kriz dönemlerinde aşınmaktan koruyan dokunulmaz yasal çerçeve | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca cenaze taşınan tahta kerevet/kutuya indirgemek ya da salt mitolojik/arkeolojik bir sandık olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem ilahi vahyin emanetlerini ve sekîneti taşıyan meşruiyet simgesi hem de bir peygamberin hayatını nehir dalgalarından kurtaran ilahi koruma vasıtası olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sandığı putperestçe bir tılsım kaynağı sanmak veya tersine, ilahi sekînetin tarihteki somut ve kurumsal taşıyıcılarını bütünüyle önemsiz görmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi korumanın (hıfz) ve sekînetin somut araçlar üzerinden nasıl tecelli ettiğini, peygamberler mirasının korunma biçimini ve toplumsal meşruiyetin maddi nişanelerini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa'nın doğum ve bebeklik kıssasında (Tâhâ 20:39) ve İsrâiloğullarının krallık/Tâlût kıssasında (Bakara 2:248). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Manevi sekînet ile maddi vesilelerin birbirini dışlamadığını; ilahi yardımın kör bir tesadüfle değil, belirlenmiş sebepler ve koruyucu kaplar dairesinde işlediğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDeğerli bir varlığı veya ahit metinlerini su, düşman ve zaman aşımı gibi dış tehlikelerden korumak için tasarlanmış kapaklı, dayanıklı ahşap sandık ve koruma teknesi.
- Soyut anlamİlahi himayenin, meşruiyet senedinin, vahiy hafızasının ve kalbi huzurun (sekînet) kriz anlarında sığındığı ve korunduğu dokunulmaz muhafaza ilkesi.
- Sistematik karşılıkBir medeniyetin veya inanç topluluğunun kurucu ahitlerini, varoluşsal belgelerini ve hayati çekirdeğini çevreleyen anayasal ve kurumsal koruma kabuğu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde muhafaza altına alınan kurucu emaneti veya korunması gereken hayat çekirdeğini temsil eder. dış ortamdan kaynaklanan aşındırıcı ve yok edici tehdit fonksiyonudur. sandığın sağladığı yalıtım ve koruma katsayısı olup dış yıkım integralini nötralize eder. ise sandıkla birlikte gelen ilahi sekînet ve manevi huzur sabitidir; sonuçta oluşan zaman boyunca korunan meşruiyet ve emniyet durumunu ifade eder.