حوذ
ح - و - ذ
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Havz omuz başlarının ön tarafı demektir. Hayz (ha, zal), “Hayt (tı)” çeper demektir. “Tı” “zal”a dönüşmüş çevirmek, sarmak, kaplamak anlamları kazanmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Havz omuz başlarının ön tarafı demektir. Hayz (ha, zal), “Hayt (tı)” çeper demektir. “Tı” “zal”a dönüşmüş çevirmek, sarmak, kaplamak anlamları kazanmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٧٠باب الحاء والذال و واي معهما
ح ذ و، ح و ذ، ح ذ ي، و ذ ح مستعملات.
حذو:
حَذَوْتُ له نَعْلاً، إذا قَطَعْتها على مثال. واحتذأته واحتذيت على مثاله، أي: اقتديت به. وحاذَيْتُه: صِرْت بحِذائه.
حوذ:
حاذ يَحُوذ حَوْذاً، أي حاط يَحُوط حَوْطا. والحاذ: شجرٌ عظام، الواحدة: حاذة.
واسْتَحْوَذَ عليه الشيطان، واستحاذ- لغة، أي: غلب عليه.
ورجلٌ أَحْوَذِيٌّ، وأَحْوَزِيٌّ، أي: نسيج وَحْدِهِ. وأَحْوَذَ ثوبه إليه:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٢٧الحَوْذُ: السَوْقُ السريعُ. تقول: حُذْتُ الإِبِلَ أَحوذُها حَوْذاً؛ وأَحْوَذْتُها مثلُه. والأَحْوَذيُّ: الخفيفُ في الشيء لحِذْقِهِ، عن أبي عمرو. وقال الشاعر يصف جناحَي قطاة:
على أَحْوذِيَّيْنِ اسْتَقَلّتْ عليهما
وقال الأصمعي: الأَحْوَذيُّ: المُشَمِّرُ في الأمورِ القاهرُ لها، الذي لا يَشِذّ عليه منها شيءٌ قال لبيدٌ يصف حماراً وأتاناً:
إذا اجْتَمَعَتْ وأَحْوَذَ جَانِبَيْها وأَوْرَدَها على عوجٍ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤١١(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٨٣- الحوذ: أن يتبع السائق حاذيي البعير، أي: أدبار فخذيه فيعنف في سوقه، يقال: حاذ الإبل يحوذها، أي: ساقها سوقا عنيفا، وقوله: ﴿استحوذ عليهم الشيطان﴾ [المجادلة/19]، استاقهم مستوليا عليهم، أو من قولهم: استحوذ العير على الأتان، أي: استولى على حاذيها، أي: جانبي ظهرها، ويقال استحاذ، وهو القياس، واستعارة ذلك كقولهم: اقتعده الشيطان وارتكبه، والأحوذي: الخفيف الحاذق بالشيء، من الحوذ أي: السوق.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٩١ح و ذ
حاذ الإبل إلى الماء يحوذها: ساقها وحاد أحوذي.
وبعير ضخم الحاذين وهما موقعا الذنب من الفخذين.
وزل عن حال الفرس وحاذه وهو موضع اللبد.
واستحوذ عليه: غلبه.
ومن المجاز: رجل خفيف الحاذ كما يقال: خفيف الظهر استعير مـن حـاذ الفـرس.
وكذلـك خفيف الحال ستعار من حاله.
قال: خفيـف الحاذ نسأل الفيافي وعبد للصحابة غير عبد ورجل أحوذي: يسوق الأمور أحسن مساق لعلمه بها.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٦٨٩حاذَ يَحُوذَ حَوْذاً كحاط حَوْطاً، والحَوْذُ: الطَّلْقُ. والحَوْذُ والإِحْواذُ: السيرُ الشديد. وحاذ إِبله يحوذها حَوْذاً: ساقها سوقاً شديداً كحازها حوزاً؛ وروي هذا البيت:
يَحُوذُهُنَّ وَلَهُ حُوذيُّ
فسره ثعلب بأَن معنى قوله حوذي امتناع في نفسه؛ قال ابن سيده: ولا أَعرف هذا إِلا ههنا، والمعروف:
يحوزهنّ وله حوزي
وفي حديث الصلاة: فمن فرّغ لها قلبه وحاذ عليها، فهو مؤمن أَي حافظ عليها، من حاذ الإِبل
حاذَ يَحُوذَ حَوْذاً كحاط حَوْطاً، والحَوْذُ: الطَّلْقُ. والحَوْذُ والإِحْواذُ: السيرُ الشديد. وحاذ إِبله يحوذها حَوْذاً: ساقها سوقاً شديداً كحازها حوزاً؛ وروي هذا البيت: يَحُوذُهُنَّ وَلَهُ حُوذيُّ فسره ثعلب بأَن معنى قوله حوذي امتناع في نفسه؛ قال ابن سيده: ولا أَعرف هذا إِلا ههنا، والمعروف: يحوزهنّ وله حوزي وفي حديث الصلاة: فمن فرّغ لها قلبه وحاذ عليها، فهو مؤمن أَي حافظ عليها، من حاذ الإِبل يحوذها إِذا حازها وجمعها ليسوقها. وطَرَدٌ أَحْوَذُ: سريع؛ قال بَخْدَجٌ: لاقى النخيلاتُ حِناذاً مِحْنَذا مني، وشلاًّ للأَعادي مِشْقَذا، وطَرَداً طَرْدَ النعام أَحْوَذا وأَحْوَذَ السيرَ: سار سيراً شديداً. والأَحْوَذِيُّ: السريع في كل ما أَخَذَ فيه، وأَصله في السفر. والحَوْذُ: السوق السريع، يقال: حُذْت الإِبل أَحُوذُها حَوْذاً وأَحْوَذْتها مثله. والأَحْوَذِيّ: الخفيف في الشيء بحذفه؛ عن أَبي عمرو، وقال يصف جناحي قطاة: على أَحْوَذِيَّينِ اسْتَقَلّتْ عليهما، فما هي إِلا لَمْحَة فَتَغيب وقال آخر: أَتَتْكَ عَبْسٌ تَحْمِل المَشِيَّا، ماءٍ مِنَ الطّثرة أَحْوَذيَّا يعني سريع الإِسهال. والأَحْوَذيّ: الذي يسير مسيرة عشر في ثلاث ليال؛ وأَنشد: لَقَدْ أَكونُ على الحاجاتِ ذا لَبَثِ، وأَحْوَذِيّاً إِذا انضمَّ الذّعالِيبُ قال: انضمامها انطواء بدنها، وهي إِذا انضمت فهي أَسرع لها. قال: والذعاليب أَيضاً ذيول الثياب. ويقال: أَحْوَذَ ذاك إِذا جمعه وضمه؛ ومنه يقال: استحوذ على كذا إِذا حواه. وأَحْوَذ ثوبه: ضمه إِليه؛ قال لبيد يصف حماراً وأُتناً: إِذا اجْتَمَعَتْ وأَحْوَذَ جانِبَيْها وأَوردَهَا على عُوجٍ طِوال قال: يعني ضمها ولم يفته منها شيء، وعنى بالعُوج القوائم. وأَمر مَحُوذ: مضموم محكم كَمَحُوز، وجادَ ما أَحْوَذ قصيدتَه أَي أَحكمها. ويقال: أَحوذ الصانع القِدْح إِذا أَخفه؛ ومن هذا أُخِذَ الأَحْوذيّ المنكمش الحادّ الخفيف في أُموره؛ قال لبيد: فهو كَقِدْحِ المَنِيح أَحْوَذَه الصَّا نعُ، يَنْفِي عن مَتْنِه القُوَبَا والأَحْوَذِيُّ: المشمر في الأُمور القاهر لها الذي لا يشذ عليه منها شيء. والحَويذُ من الرجال: المشمر؛ قال عمران بن حَطَّان: ثَقْفٌ حَويذٌ مُبِينُ الكَفِّ ناصِعُه، لا طَائِشُ الكفّ وَقّاف ولا كَفِلُ يريد بالكَفِلِ الكِفْلَ. والأَحْوَذِيّ: الذي يَغْلِب. واستَحْوَذ: غلب. وفي حديث عائشة تصف عمر، رضي الله عنهما: كان والله أَحْوَذيّاً نَسِيجَ وحْدِه. الأَحْوذِيّ: الحادّ المنكمش في أُموره الحسن لسياق الأُمور. وحاذه يَحُوذه حوذاً: غلبه. واستَحْوذ عليه الشيطان واستحاذ أَي غلب، جاء بالواو على أَصله، كما جاء اسْتَرْوحَ واستوصب، وهذا الباب كله يجوز أَن يُتَكَلَّم به على الأَصل. تقول العرب: اسْتَصاب واسْتَصْوَب واستَجاب واسْتَجْوب، وهو قياس مطرد عندهم. وقوله تعالى: أَلم نستحوذ عليكم؛ أَي أَلم نغلب على أُموركم ونستول على مودّتكم. وفي الحديث: ما من ثلاثة في قرية ولا بَدْوٍ لا تقام فيهم الصلاة إِلا وقد اسْتَحْوَذ عليهم الشيطان أَي استولى عليهم وحواهم إِليه؛ قال: وهذه اللفظة أَحد ما جاء على الأَصل من غير إِعلال خارِجَةً عن أَخواتها نحو استقال واستقام. قال ابن جني: امتنعوا من استعمال استحوذ معتلاًّ وإِن كان القياس داعياً إِلى ذلك مؤذناً به، لكن عارض فيه إِجماعهم على إِخراجه مصححاً ليكون ذلك على أُصول ما غُيّر من نحوه كاستقام واستعان. وقد فسر ثعلب قوله تعالى: استحوذ عليهم الشيطان، فقال: غلب على قلوبهم. وقال الله عز وجل، حكاية عن المنافقين يخاطبون به الكفار: أَلم نستَحْوذ عليكم ونَمْنَعْكم من المؤمنين؛ وقال أَبو إِسحق: معنى أَلم نستحوذ عليكم: أَلم نستول عليكم بالموالاة لكم. وحاذَ الحمارُ أُتُنَه إِذا استولى عليها وجمعها وكذلك حازها؛ وأَنشد: يَحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ قال وقال النحويون: استحوذ خرج على أَصله، فمن قال حاذ يَحُوذ لم يقل إِلا استحاذ، ومن قال أَحْوذَ فأَخرجه على الأَصل قال استحوذ. والحاذُ: الحال؛ ومنه قوله في الحديث: أَغبط الناس المؤمنُ الخفيفُ الحاذِ أَي خفيف الظهر. والحاذانِ: ما وقع عليه الذنَب من أَدبار الفخذين، وقيل: خفيف الحال من المال؛ وأَصل الحاذِ طريقة المتن من الإِنسان؛ وفي الحديث: ليأْتين على الناس زمان يُغْبَط الرجل فيه لخفة الحاذِ كما يُغْبَطُ اليومَ أَبو العَشَرة؛ ضربه مثلاً لقلة المال والعيال. شمر: يقال كيف حالُك وحاذُك؟ ابن سيده: والحاذُ طريقة المتن، واللام أَعلى من الذال، يقال: حالَ مَتْنُه وحاذَ مَتْنُه، وهو موضع اللبد من ظهر الفرس. قال: والحاذان ما استقبلك من فخذي الدابة إِذا استدبرتها؛ قال: وتَلُفُّ حاذَيْها بذي خُصَل رَيّانَ، مِثْلَ قَوادِمِ النَّسْر قال: والحاذانِ لحمتانِ في ظاهر الفخذين تكونان في الإِنسان وغيره؛ قال: خَفِيفُ الحاذِ نَسّالُ الفَيافي، وعَبْدٌ لِلصّحابَةِ غَيْرُ عَبْد الرياشي قال: الحاذُ الذي يقع عليه الذنَب من الفخذين من ذا الجانب وذا الجانب؛ وأَنشد: وتَلُفّ حاذَيْها بذي خُصَل عَقِمَتْ، فَنِعْمَ بُنَيّةُ العُقْم أَبو زيد: الحاذ ما وقع عليه الذنب من أَدبار الفخذين، وجمع الحاذ أَحْواذ. والحاذُ والحالُ معاً: ما وقع عليه اللبد من ظهر الفرس؛ وضرب النبي، صلى الله عليه وسلم، في قوله مؤمنٌ خَفِيفُ الحاذِ قلةَ اللحم، مثلاً لقلة ماله وقلة عياله كما يقال خفيف الظهر. ورجل خفيف الحاذ أَي قليل المال، ويكون أَيضاً القليل العيال. أَبو زيد: العرب تقول: أَنفع اللبن ما وَليَ حاذَيِ الناقة أَي ساعة تحلب من غير أَن يكون رضعها حُِوار قبل ذلك. والحاذُ: نبت، وقيل: شجر عظام يَنْبُت نِبْتَة الرِّمْثِ لها غِصَنَةٌ كثيرة الشوك. وقال أَبو حنيفة: الحاذ من شجر الحَمْض يعظم ومنابته السهل والرمل، وهو ناجع في الإِبل تُخصِب عليه رطباً ويابساً؛ قال الراعي ووصف إِبله: إِذا أَخْلَفَتْ صَوْبَ الربيعِ وَصَالها عَرادٌ وحاذٌ مُلْبِسٌ كُلَّ أَجْرَعا (* قوله «وصالها» كذا بالأصل هنا وفي عرد. وقد وردت «أجرعا» في كلمة «عرد» بالحاء المهملة خطأ). قال ابن سيده: وأَلف الحاذ واو، لأَن العين واواً أَكثر منها ياء. قال أَبو عبيد: الحاذ شجر، الواحدة حاذة من شجر الجنَبَة؛ وأَنشد: ذواتِ أَمْطِيٍّ وذاتِ الحاذِ والأَمطيّ: شجرة لها صمغ يمضغه صبيان الأَعراب، وقيل: الحاذة شجرة يأْلفها بقَرُ الوحش؛ قال ابن مقبل: وهُنَّ جُنُوحٌ لِذِي حاذَة، ضَوارِبُ غِزْلانِها بالجُرن وقال مزاحم: دَعاهُنّ ذِكْرُ الحاذِ من رَمْل خَطْمةٍ فَمارِدُ في جَرْدائِهِنَّ الأَبارِقُ والحَوْذانُ: نبت يرتفع قدر الذراع له زهرة حمراء في أَصلها صفرة وورقته مدوّرة والحافر يسمن عليه، وهو من نبات السهل حلو طيب الطعم؛ ولذلك قال الشاعر: آكُلُ من حَوْذانِه وأَنْسَلْ والحوْذانُ: نبات مثل الهِنْدِبا ينبت مسطحاً في جَلَد الأَرض وليانها لازقاً بها، وقلما ينبت في السهل، ولها زهرة صفراء. وفي حديث قس عمير حَوْذان: الحوذان نبت له ورق وقصب ونَور أَصفر. وقال في ترجمة هوذ: والهاذة شجرة لها أَغصان سَبْطَةٌ لا ورق لها، وجمعها الهاذ؛ قال الأَزهري: روى هذا النضر والمحفوظ في باب الأَشجار الحاذ. وحَوْذان وأَبو حَوْذان: أَسماء رجال؛ ومنه قول عبد الرحمن بن عبد الله بن الجراح: أَتتك قَوافٍ من كريم هَجَوْتَهُ، أَبا الحَوْذِ، فانظر كيف عنك تَذودُ إِنما أَراد أَبا حوذان فحذف وغير بدخول الأَلف واللام؛ ومثل هذا التغيير كثير في أَشعار العرب كقول الحطيئة: جَدْلاء مُحْكَمَة من صُنْع سَلاَّم يريد سليمان فغير مع أَنه غلط فنسب الدروع إِلى سليمان وإِنما هي لداود؛ وكقول النابغة: ونَسْج سُلَيْمٍ كُلَّ قَضَّاءَ ذائل يعني سليمان أَيضاً، وقد غلط كما غلط الحطيئة؛ ومثله في أَشعار العرب الجفاة كثير، واحدتها حَوْذانة وبها سمي الرجل؛ أَنشد يعقوب لرجل من بني الهمّاز: لو كان حَوْذانةُ بالبلادِ، قام بها بالدّلْو والمِقَاطِ، أَيّامَ أَدْعُو يا بني زياد أَزْرَقَ بَوّالاً على البساط مُنْجَحِراً مُنْجَحَرَ الصُّدَّادِ الصُّدَّادُ: الوزَغُ؛ ورواه غيره: بأَبي زياد؛ وروي: أَوْرَقَ بوّالاً على البساط وهذا هو الأَكفأُ.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٣* ح و ذ * في الحديث ﴿المؤمن خفيف * الحَاذِ *﴾ أي خفيف الظهر و * اسْتَحْوَذَ * عليه الشيطان أي غلب وقوله تعالى ﴿ألم نستحوذ عليكم﴾ أي ألم نغلب على أموركم ونستول على مودتكم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٩٤٧الحوذ: الحوط، حاذ يحوذ حوذا: حاط يحوط حوطا. الحوذ: السوق السريع. وفي المحكم: الشديد. وفي البصائر: العنيف، كالإحواذ، يقال: حذت الإبل أجوزها وفي الأساس جاز الإبل إلى الماء يحوزها حوذا: ساقها كحازها حوزا، وفي تسير البيضاوي في سور المجادلة: حذت الإبل، بضم الحاء وكسرها، إستوليت عليها. وفي العناية للشهاب أن الزجاج ذكر أن ثلاثية ورد من بابي ثال وخاف شيخنا، وقد ذكر الوجهين ابن القطاع وغيره، وأغفل المصنف
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٢٥٦حَاذَ الاـِبِلَ
1 حَاذَ الاـِبِلَ ذ , aor. يَحُوذُ, (S, A, L,) inf. n. حَوْذٌ, (S, L, K,) He drove the camels quickly; (S, L, K;) as also ↓ أَحْوَذَهَا, (S, L,) inf. n. اـِحْوَاذٌ: (K:) or violently; (M, L;) like حَازَهَا, inf. n. حَوْزٌ: (L:) or roughly: (B:) or he drove the camels to water; like حازها. (A. TA.) ― -b2- Also He collected the camels together to drive them. (L.) ― -b3- And حُذْتُ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٦٧حَاذَ
حَاذَ ( w ) U ( n. ac. حَوْذ 1 ),
a. Drove fast, hurried along ( animal ).
أَحْوَذَ
أَحْوَذَ IV ,
a. see I .
اِسْتَحْوَذَ
اِسْتَحْوَذَ X
a. [ 'Ala ], Overcame.
حَوْذ
حَوْذ 1 ,
a. Kind of tree.
حَوْذَة
حَوْذَة 1t ,
a. State, condition.
حَاذ
حَاذ [ 1A ] , ( pl. أَحْوَاْذ 38 ),
a. Back.
b. see 1 .
حَوْذَان
حَوْذَان [ 33 ],
a. Nenuphar; waterlily.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٨٬١٩٣حوذ
حَاذَ - يَحُوْذُ - اسْتَحْوَذَ - يَسْتَحْوِذُ
حَاذَ - يَحُوْذ ُ + كائن + على كائن أوشيء: حاطه ومنع الآخرين من الوصول إليه بأذى: جعل الشيء أو الكائن ضمن مكان آمن تابع له وتحت حمايته وسيطرته
اسْتَحْوَذَ - يَسْتَحْوِذُ + كائن + على كائن أو شيء: على وزن " استفعل من " حَاذَ - يَحُوْذُ ُ ": سعى وطلب أن " يَحوْذَ ": طلب وسعى أن يستولي عليه
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢١ (الإجمالي: ٣٢)
- ربص
الآيات المشتركة: ١ · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
- حزب
الآيات المشتركة: ١ · “Huzme” demet demektir
- منع
الآيات المشتركة: ١ · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir
- نصب
الآيات المشتركة: ١ · Dikili taş demektir
- فتح
الآيات المشتركة: ١ · Feth, kapının açılması demektir
- نسي
الآيات المشتركة: ١ · Çadırın kurulduğu yer demektir
- خسر
الآيات المشتركة: ١ · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
- شطن
الآيات المشتركة: ١ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
- أله
الآيات المشتركة: ٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- مع
الآيات المشتركة: ١ · Beraber
- سبل
الآيات المشتركة: ١ · Biribirini kesen yoldur
- حكم
الآيات المشتركة: ١ · Gem demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ
Ablukaya aldı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوذ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî, Kur'an'da istif'âl kalıbında i'lâlsiz/özgün haliyle korunmuştur) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حوط, حوز, حكم |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hayvanı arkasından ve yanlarından sararak baskıyla hızla sürmek, çevreleyip denetim altına almak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iradesini ve çevresini kuşatarak onu kendi güdümüne ve yönlendirmesine mahkûm etme |
| Çekirdek Özet 3 | Zihinsel ve sosyal ablukanın bireyde irade kaybına ve sürüleşmeye yol açması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir galibiyet veya üstünlük sanarak, arkasından gelen sürekli güdümleme ve kuşatma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Çevirme, bükme, içine alma ve toplama hareketidir; nitekim حوط çepeçevre kuşatmayı, حوز derleyip kendi alanına katmayı, حول dönmeyi ve durum değiştirmeyi, حوي büzüp toplamayı ifade eder. | ذ | Yayılma ve bükülme hareketine sivrilik, baskı ve yönlendirici bir keskinlik katarak kuşatılan varlığı hızla belirli bir hedefe doğru zorla sevk etme anlamı kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıdan sınırlandırma, etrafını çevirme ve koruma veya tecrit altına alma hareketi. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine raptetme, sürekli bağlama ve ayrılmayı engelleme hareketi. |
| ذ | Kapı (ikiz harf د imgesinden türetme; z keskinliğiyle) | Bir geçiş hattını kontrol altına alma, yönü belirleme ve zorlayıcı geçit baskısı uygulama. |
| حوذ | Çitle çevirip bağlayarak yönlendirme | Bir varlığın etrafını kuşatıp kaçış yollarını kesmek, onu kendine bağlayarak baskı altında hızlı bir sevk ve idareye tabi tutmak. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaban eşeğinin dişilerini yanlarından ve arkalarından sıkıştırıp çevreleyerek şiddetle ve hızla sürmesi; devenin uyluklarının arka kısmını (hâzeyn) kontrol ederek gütmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında yaban eşeğinin dişilerini yanlarından toplayıp yönlendirmesini şu mısra ile tasvir eder: إذا اجتمعت وأحوذ جانبيها / وأوردها على عوج طوال |
| Erken Arapça kullanım | Recez şairi el-Accâc sürüyü toparlayıp şiddetle sevk etmeyi şöyle dile getirmiştir: يحوذهن وله حوذي |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حوذ kökü, merkezi Sami dillerinde kuşatma, toparlama ve hızlıca sevk etme alanında uzmanlaşmış fonetik bir varyant görünümü arz eder. Kökün ilk iki konsonantı olan حو çekirdeği, Batı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) ortak olan ve dönme, bükülme, çember içine alma bildiren *ḥ-w-y / *ḥ-w-r dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede *ḥ-w-z kökü kavramak ve mülk edinmek anlamında gelişirken, Arapçada son seste yer alan ذ peltek sesi, kuşatıcı hamleye bir dürtme ve zorla sürme (sevk) tonu eklemiştir. Çöl ve bedevi hayatında sürü hayvanlarının dağılmasını engellemek için iki yandan ve arkadan kıstırılarak hızla yürütülmesi eylemi, kökün Arapçadaki en belirgin semantik özelleşmesidir. Diğer dillerde bağımsız bir *ḥ-w-ḏ köküne rastlanmaması, bu formun Arapça içinde gerçekleşen fonetik bir ayrışma ve daralma olduğunu düşündürmektedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حوز ve حوط ile sesdeş kök akrabalığı | ط ve ز harflerinin ذ ile yer değiştirmesi sonucu kuşatma kavramı sevk ve zorlama ile birleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *ḥāzāh (yakalamak, kavramak) ve Batı Sami *ḥwy | Çevirme ve kontrol altına alma semantik tabakası ortaktır, fakat sevk unsuru Arapçaya özgüdür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan ve güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوذ | Anlamlı | Kuşatıp sürmek | Bir varlığı çevreleyerek zorla belirli bir yöne sevk etmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| حذو | Anlamlı | Karşı karşıya koymak, hizalamak | Bir şeyin dengini ve karşılığını yapmak; ayakkabı uydurmak. | Hedef kökle ortak yönlendirme ve biçimlendirme payı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| وحذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| وذح | Anlamlı | Bulaşmak, yapışmak | Koyunların yününe veya kuyruğuna bulaşan kurumuş pislik. | Yapışıp bırakmama yönüyle zayıf bir anlamsal çağrışım taşır; Kur'an'da geçmez. |
| ذحو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ذوح | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوذ | Merkez | Kuşatarak sevk etme | Bir varlığı çevreleyip iradesini kırarak zorla gütmek. | Kuşatma ile yönlendirici baskıyı tek eylemde birleştirir. |
| حوط | Komşu | Çevreleme ve koruma | Nesnenin etrafına duvar veya sınır çekerek muhafaza altına almak. | Koruma ve emniyet yönü baskındır; zorla gütme unsuru içermez. |
| حوز | Komşu | Toplayıp mülkiyetine alma | Dağınık unsurları kendi egemenlik alanına çekip sahiplenmek. | Mülkiyet ve tasarruf merkezlidir; doğrudan hızlı sevk etmeyi vurgulamaz. |
| حكم | Komşu | Dizginleme ve denetleme | Gem vurarak başıboşluğu önlemek ve düzen altına almak. | Akli ve yasal bağlayıcılık esastır; fiziksel veya psikolojik abluka şart değildir. |
| طلق | Zıt | Serbest bırakma | Bağı çözmek, salıvermek ve hareket serbestisi tanımak. | Kuşatmanın ve zorlayıcı yönlendirmenin tamamen ortadan kalkmasıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوذ | Kuşatıp sevk etmek | Etrafını sararak denetim altına alma ve iradesini yönlendirme. | Kesin |
| Latince | Obsidere, circumvenire | Kuşatmak, ablukaya almak | Kuşatma ve hareket alanını daraltma yönünü karşılar; gütme ve sevk nüansı zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | Encompass, dominate, corral | Çevrelemek, tahakküm kurmak, sürmek | "Corral" hayvanı sürüp çite kapatmayı, "dominate" ise boyunduruk altına almayı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Einkreisen, beherrschen | Çember içine almak, hâkimiyeti altına almak | Mekânsal ve zihinsel kuşatmayı verir; sürekli arkadan dürtme anlamını eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Encercler, subjuguer | Etrafını sarmak, boyun eğdirmek | İradeyi teslim alma ve kuşatma yönünü karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اسْتَحْوَذَ | Şeytanın zihinsel ve ruhsal tahakkümü | Şeytanın münafıkları ve zayıf karakterleri çepeçevre kuşatarak Allah'ı anmayı unutturması ve kendi güdümüne alması bağlamı (el-Mücâdele 58:19). |
| نَسْتَحْوِذْ | Sosyal ve siyasal abluka kurma iddiası | Münafıkların kâfirlere hitaben, müminlere karşı onların etrafını sarıp korudukları veya üstünlük kurma imkânına sahip oldukları iddiası (en-Nisâ 4:141). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şeytanın insan iradesi üzerindeki etkisi | Şeytanın insanı zorunlu olarak mı (cebr) günaha sevk ettiği, yoksa kuşatıcı vesvese ile iradeyi mi felç ettiği tartışması. | İnsanın iradesini tamamen yok etmeyen, fakat kaçış yollarını daraltan psikolojik tahakküm. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan bir fıkıh terimi olarak kullanımı bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | İ'lâl kuralının terki ve semantik vurgu | İstif'âl kalıbında "istahâze" yerine "istahwaze" şeklinde asıl harfin korunmasının, kuşatmanın şiddetine ve katılığa delalet etmesi. | Anlamdaki sertlik, kuşatıcılık ve baskının lafzın yapısına yansıması. |
| Hadis | Namazın muhafazası | Hadiste geçen "namazı kuşatıp korumak" (hâze aleyhâ) ifadesinin namaz şartlarını eksiksiz derlemek anlamı. | Bir ibadeti zayi etmeden bütün rükünleriyle denetim altında tutma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve zihin alanı | Zihinsel abluka | İlahi hatırlatıcıları unutturma | Şeytani telkinlerin bireyin bilinç alanını tümüyle kapatarak onu hakikatten koparması. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve paradigma | Dogmatik kuşatma | Eleştirel düşünceyi engelleme | Düşünceyi tek bir kabule mahkûm edip sorgulama ve çıkış yollarını tıkama. | Güçlü |
| Siyasi | Güç ve egemenlik | Çevreleme ve hegemonya | Rakibi iradesizleştirme | Düşmanın veya tebaanın etrafını sararak onu belirli bir yöne gitmeye mecbur bırakma. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa düzeni | Tekel ve pazar ablukası | Alternatifleri yok etme | Üretici veya tüketicinin hareket alanını daraltarak alternatifsiz bir sevk mekanizması kurma. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim alanı veya potansiyel kuyusu (kuvvet ablukası) | Bir parçacığın hareket serbestisini kaybederek kendisini çevreleyen dış alanın zorlayıcı vektörlerine kapılması ve alanın merkezine sürüklenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik sürüleşme ve grup baskısı | Bireyin alternatif bilgi kanallarının kapatılması sonucu grubun yönlendirici baskısına kapılarak bağımsız karar alma yetisini yitirmesi. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "galip gelmek" veya "üstünlük sağlamak" diyerek tek boyutlu bir askeri/fiziksel zafer gibi anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığın çevresini bütünüyle kapatıp alternatiflerini yok ederek onu belirli bir sapkınlığa doğru sürü halinde sevk etme eylemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeytanın insan üzerindeki etkisini sadece anlık bir kandırma sanmak; şeytanın asıl stratejisinin zihinsel ve sosyal bir abluka kurarak insanı güdümlemek olduğunu fark edememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisi ve sosyolojisindeki "irade felci" ve "sürüleşme" olgusunu nasıl dinamik ve somut bir kuşatma metaforuyla anlattığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ikili tutumlarını ve kâfirlerle kurdukları stratejik ilişkileri anlatan ayetler ile şeytanın partisi (hizbü'ş-şeytan) haline gelme sürecini işleyen ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sapmanın sadece bireysel bir tercih olduğu zannını tashih eder; sapmanın çoğu zaman bireyin kuşatılması, alternatiflerinin tüketilip güdülmesiyle gerçekleştiğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYaban eşeğinin dişilerini veya çobanın sürüyü yanlardan ve arkadan çevreleyerek zorlayıcı bir süratle hedefe sürmesi.
- Soyut anlamBir bilincin kaçış yollarını ve alternatiflerini daraltarak onu kendi iradesi dışındaki bir rotada yürümeye mecbur bırakan kuşatıcı tahakküm.
- Sistematik karşılıkBireysel iradenin dışsal bir güç tarafından çevrelenmesi (abluka) sonucu serbest hareket yeteneğinin yönlendirici bir vektöre dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bireyin karar ve eylem uzayını, bireyin etrafını saran dış kuşatma ve abluka sınırını temsil eder. Sınırın kaçış noktası bırakmaması durumunda bireyin hareket yönü ve değişimi (), kendi iç iradesinden değil tamamen üzerine binen dış yönlendirici kuvvet vektöründen () kaynaklanmaktadır; bu da kökün ifade ettiği ablukaya alıp sevk etme dinamiğidir.