دثر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ث-رالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».دثرأييالْمُدَّثِّرُ

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دثر

د - ث - ر

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٣

Disar : Battaniye demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Disar : Battaniye demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٨٠
باب الدال والثاء والراء معهما د ث ر، ث ر د يستعملان فقط دثر: الدُّثورُ: كَثْرةُ المال، ويقال: هم أهلُ دَثرٍ ومالٌ دَبْرٌ بمعناه. ودَثَرَ أي دَرَسَ فهو داثِرٌ، ورُوي عن الحَسَن أنه قال: حادِثوا هذه القلوبَ بذكر الله فإنها سريعةُ الدُثور والدِّثار من فِعل المُتَدثرِّ. ثرد: الثَّريدة معروفة. والتَّثريدُ في الذَّبيحةِ: تفسيخُ الجِلْد وتركُ الإِجهاز عليها، والكلالة أداة للذَّبْح.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٦
الدَثْرُ بالفتح: المال الكثيرُ. يقال: مالٌ دَثْرٌ، ومالان دَثْرٌ، وأَمْوالٌ دَثْرٌ. وعَكَرٌ دَثْرٌ، أي كثيرٌ، وهو من الأوَّل إلاَّ أنَّه جاء بالتحريك. والدِثار: كلُّ ما كان من الثِياب فوق الشِعار. وقد تَدَثَّرَ، أي تَلَقَّفَ في الدِثار. وتَدثَّرَ الفَحْلُ الناقَة، أي تسنَّمها. وتَدثَّر الرجلُ فرسَه، إذا وثَبَ عليه فركِبه. والدُثور: الدروس. وقد دَثَرَ الرَسْمَ وتداثر. والدَثور: الرجل الخامل
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٦٢٥
د ث ر دثر ، ثرد ، رثد : مستعملة . دثر : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ذهب أهل الدُّثور بالأجور ) . قال أبو عبيد : واحد الدُّثُور دَثْر ؛ وهو المالُ الكثير ، يُقال : هم أهل دثر ودُثور . وقال الليث : يقال : هم أهل دثر ؛ ومال دثر ، ومال دَبْر أيضاً بمعناه . ورُوِيَ عن الحسن أنه قال : حادثوا هذه القلوب بذكر الله فإنها سريعة الدثور . قال أبو عبيد : قوله سريعةُ الدُّثُور ، يعني
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٩٤
(باب الدال والثاء وما يثلثهما) (دثر) الدال والثاء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد. وهو تضاعُفُ شيءٍ وتناضُدُه بعضِه على بعض. فالدَّثْر(1): المال الكثير. والدِّثار: ما تدثَّر به الإنسانُ، وهو فوق الشِّعار. فأمّا قول القائل:‏ * والعَكَرِ الدَّثِرْ(2) *‏ فإنَّه أراد الدَّثْر فحرك الثاء، وهو الكثير.‏ ومن الباب تَدَثَّر الفَحْلُ الناقَة، إذا تَسَنَّمَها، كأنَّه صار دِثاراً لها. وتدثَّر الرجُلُ فرسَه،
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٤٩
- قال الله تعالى: ﴿يا أيها المدثر﴾ (سورة المدثر: آية 1. انظر: اللسان (دبر) ) أصله المتدثر فأدغم، وهو المتدرع دثاره، يقال: دثرته فتدثر، والدثار: ما يتدثر به، وقد تدثر الفحل الناقة: تسنمها، والرجل الفرس: وثب عليه فركبه، ورجل دثور: خامل مستتر، وسيف داثر: بعيد العهد بالصقال، ومنه قيل للمنزل الدارس: داثر، لزوال أعلامه، وفلان دثر مال، أي: حسن القيام به.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٦٨
د ث ر لبس الدثار فوق الشعار وهو متدثر بالكساء ومدّثّر به ودثره صاحبه وفلان دثور الضحى‏:‏ يتدثر فينام‏.‏ قال الكميت‏:‏ ولم ألقـه بدثـور الضحـى أمال السبات عليه الدّثارا ودثر المنزل وهو دراس داثر‏.‏ وتقول‏:‏ فلان جدّه عاثر ورسمه داثر‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ تدثـر الفحـل الناقـة‏:‏ تسنّمها‏.‏ وتدثّر الرجل فرسه وتجلّله إذا وثب عليه فركبه‏.‏ وقال ابن مقبل‏:‏ أصاخت له فدر اليمامة بعدما تدثّرها من وبله
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٧٩٨
الدُّثُورُ: الدُّرُوسُ. وقد دَثَرَ الرَّسْمُ وتَداثَرَ ودَثَرَ الشيءُ يَدْثُرُ دُثُوراً وانْدَثَر: قَدُمَ ودَرَسَ؛ واستعار بعض الشعراء ذلك للحَسَبِ اتساعاً فقال: في فِتْيَةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسَامِحٍ، عند القِتالِ قَدِيمُهُمْ لم يَدْثُرِ أَي حَسَبُهُمْ لم يَبْلَ ولا دَرَسَ. وسيفٌ داثِرٌ: بعيد العهد، بالصِّقالِ. ورجل خاسِرٌ داثِرٌ: إِتباع، وقيل: الدَّاثِرُ هنا الهالك، وروي عن الحسن أَنه قال:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٤٣
* د ث ر * * الدِّثَارُ * بالكسر وكل ما كان من الثياب فوق الشعار وقد تدثر أي تلفف في الدثار و * دَثَر * الرسم درس وبابه دخل و * تَدَاثَرَ * أيضا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٣٧٣
الدثر، بالفتح: المال الكثير، لا يثني ولا يجمع، يقال: مال دثر، ومالان دثر، وأموال دثر، وقيل: هو الكثير من كل شيء، وفي الحديث: ذهب أهل الدثور بالأجور، قال أبو عبيد. يقال: هم أهل دثر ودثور، وهو مجاز، وأما عسكر دثر، أي كثير، كما نقله الجوهري وغيره، فالتحريك فيه لضرورة الشعر، قال امرؤ القيس: لعمري لقوم قد ترى في ديارهم مرابط للأمهار والعكر الدثـر والأصل الدثر، فحرك
رابط المدخل

الدثر، بالفتح: المال الكثير، لا يثني ولا يجمع، يقال: مال دثر، ومالان دثر، وأموال دثر، وقيل: هو الكثير من كل شيء، وفي الحديث: ذهب أهل الدثور بالأجور، قال أبو عبيد. يقال: هم أهل دثر ودثور، وهو مجاز، وأما عسكر دثر، أي كثير، كما نقله الجوهري وغيره، فالتحريك فيه لضرورة الشعر، قال امرؤ القيس: لعمري لقوم قد ترى في ديارهم مرابط للأمهار والعكر الدثـر والأصل الدثر، فحرك الثاء ليستقيم له الوزن. وعن ابن شميل: الدثر، وبالتحريك: الوسخ، وقد دثر دثورا، إذا اتسخ. ودثر: بلا لام: حصن باليمن، من حصون ذمار الشرقية. والدثور: الدروس، كالإندثار، وقد دثر الرسم وتداثر واندثر: قدم ودرس وعفا، قال ذو الرمة: أشاقتك أخلاق الرسوم الدواثر واستعار بعض الشعراء ذلك للحسب اتساعا فقال:

في فتية بسط الأكف مسامح عند القتال قد يمهم لم يدثر أي حسبهم لم يبل ولا درس. والدثور للنفس: سرعة نسيانها، قاله شمر. الدثور للقلب: امحاء الذكر منه ودورسه، قاله شمر. ومن المجاز ما روى عن الحسن أنه قال: حادثوا هذه القلوب بذكر الله فإنها سريعة الدثور، قال أبو عبيد: يعني دروس ذكر الله وامحاءه منها. يقول: اجلوها واغسلوها الرين والطبع الذي علاها، بذكر الله، زاد الأزهري: كما يحادث السيف إذا صقل وجلى.ومنه قول لبيد: كمثل السيف حودث بالصقال أي جلى وصقل. وفي حديث أبي الدرداء أن القلب يدثر كما يدثر السيف فجلاؤه ذكر الله أي يصدأ كما يصدأ السيف، وأصل الدثور الدروس، وهو أن تهب الرياح على المنزل فتغشى رسومه الرمل وتغطية بالتراب، وفي حديث عائشة: دثر مكان البيت فلم يحجه هود، عليه السلام. الدثور، بالفتح: البطيء الثقيل الذي لا يكاد يبرح مكانه. قال طفيل: إذا ساقها الراعي الدثور حسبتها ركاب عراقي مواقير تدفـع والدثور أيضا: الخامل النؤوم، وهو مجاز. والداثر: الهالك، ومنه قولهم فلان خاسر داثر، وقال بعض: هو إتباع. والداثر: الغافل، كالأدثر. والي في اللسان: رجل دثر: غافل، وداثر مثله. وفي الأساس: رجل داثر: لا يعبأ بالزينة، وهو مجاز. وتدثر بالثوب: اشتمل به داخلا فيه وتلفف. من المجاز: تدثر الفحل الناقة: تسمنها، هكذا في الأصول، ومثله في الأمهات اللغوية، وفي بعض النسخ: تشممها، والأول أصح. من المجاز: تدثر الرجل قرينه، هكذا في نسختنا، وفي أخرى: قرنه، وكلاهما غلط وتصحيف، والصواب: فرسه، كما في الأساس واللسان والبصائر: وثب عليه فركبه، وفي التهذيب: وثب عليسه فركبها. وفي المحكم: ركبها وجال في متنها. وقيل: ركبها من خلفها، كتجللها، قاله الزمخشرى، ويستعار في مثل هذا. قال ابن مقبل يصف غيثا: أصاخت له فدر اليمامة بعدما تدثرها من وبله ما تـدثـرا وعن أبي عمرو: المتدثر من الرجال: المأبون، قال: وهو المتدأم والمتدهم والمثفر والمثفار. والدثار، بالكسر: ما يتدثر به. وقيل: هو ما فوق الشعار من الثياب. وقيل: الثوب الذي يستدفأ به من فوق الشعار، يقال: تدثر فلان بالدثار تدثرا، وادثر ادثارا، فهو مدثر، والأصل متدثر، أدغمت التاء في الدال وشددت، وقال الفراء في قوله تعالى يا أيها المدثر يعني المتدثر بثيابه إذا نام. وفي الحديث: كان إذا نزل عليه الوحي يقول: دثروني دثروني أي غطوني لم أدفأ به. وفي حديث الأنصار أنتم الشعار والناس الدثار يعني أنتم الخاصة والناس العامة. ودثر الشجر دثورا. أورق وتشعبت خطرته. ودثر الرسم وغيره. درس وعفا بهبوب الرياح عليه، كتداثر، يقال: فلان جده عاثر، ورسمه داثر. عن ابن شميل: دثر الثوب دثورا: اتسخ. ودثر السيف، إذا صدئ، فهو داثر، وهو البعيد العهد بالصقال، وهو مجاز.

ويقال: هو دثر مال، بالكسر، إذا كان حسن القيام به. ودثار القطان الضبي، وهو دثار ابن أبي حبيب، روى عنه الثوري كذا في تاريخ البخاري. ويزيد ابن دثار بن عبيد بن الأبرص التابعي الكوفي، يروى عن على، وعنه سماك بن حرب، وهو شاعر أسدي، ومحارب بن دثار ابن كردوس بن قبرقاس بن جعونة السدوسي القاضي أبو المطرف، مات سنة ست عشرة ومائة، روى له الجماعة، وابنه دثار، روى محارب عن جابر وابن عمر، وعنه الثوري، محدثون. وأدثر الرجل، كأكرم، إذا اقتنى دثرا من المال أي الكثير منه. وتدثير الطائر، إصلاحه عشه، وقد دثر. ودثر على القتيل، كعنى، نضد عليه الصخر تنضيدا. ومما يستدرك عليه: دثر الرجل، إذا علته كبرة واستسنان. ورجل دثور، كصبور: متدثر، عن ابن الأعرابي، وأنشد: ألم تعلمي أن الصعاليك نومهم قليل إذا نام الدثور المسالـم ودثره تدثيرا: غطاه. والدثور: الكسلان، عن كراع. والدثر، بفتح فسكون: الخصب، والنبات الكثير. والدثور: الثقيل. وفلان دثور الضحى: يتدثر فينام. ورجل دثاري: كسلان لا يتصرف. وهو يتدثر بالمال، للمتمول، كذا في الأساس. وداثر: اسم. والداثر: المنزل الدارس، لذهاب أعلامه. وأبو دثار اسم للظلة التي يتوقى بها من البعوض. ومنه: لنعم البيت بـيت أبـي دثـار إذا ما خاف بعض القوم بعضا قاله الثعالبي في المضاف والمنسوب. قال شيخنا: وقال قوم: هو كنية البعوض، لدثوره بالنهار، أو للاحتياج إلى دثار من أذاه. ودارة داثر: موضع.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٥٤٣
دَثَرَ 1 دَثَرَ دثار دثر , (T, S, M, K, &c.,) aor. دَثُرَ , (M, Msb,) inf. n. دُثُورٌ, (T, S, M, K, &c.,) said of a trace, or mark, of a house; or of what remains, cleaving to the ground, marking the place of a house; (S, Msb, K, TA;) or of a place of abode, (T, A,) &c.; (T;) or of a thing; (M;) It became covered with sand and dust blown over it by the wind: this is the primary signification:
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٩٥
دَثَرَ دَثَرَ U ( n. ac. دُثُوْر 27 ), a. Was effaced, obliterated; was forgotten. b. Got rusty. c. Got dirty, was soiled. دَثَّرَ دَثَّرَ II , a. Covered over ( with a garment ). b. Arranged its nest ( bird ). c. Destroyed. تَدَثَّرَ تَدَثَّرَ V , a. Wrapped himself up in his clothes. b. Rode. اِنْدَثَرَ اِنْدَثَرَ VII , a. see I (a) . b. Was destroyed, ruined. دَثْر دَثْر 1
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٤٬١٢١
دثر دَثَرَ - يَدْثُرُ - تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ - مُتَدَثِّر - مُدَّثِِّر دَثَرَ - يَدْثُرُ + الشيء: يتغطى وينطمر فلا يظهر منه شيء: يتغطى وينطمر الشيء فيختفي ولا تظهر معالمه، كما في آثار البيوت المطمورة بالتراب والغبار، أو اختفاء الأشياء بسبب تراكم أشياء أخرى فوقها، أو اختفاء المرء تحت ثياب أو ملابس أو لحف، أو اختفاء معالم السيف أو المصنوعات
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أيي

    الآيات المشتركة: ١ · Evye kuş yuvası demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. يَاأَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ

    Örtünen

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدثر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزمل, غشى, لبس, ستر
Zıt Kökكشف
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin diğerinin üzerine kat kat binerek onu bütünüyle örtmesi, yığması ve dışarıdan görünmez kılması
Çekirdek Özet 2Vahyin getirdiği ağır yük ve ürperti karşısında dış bir örtüye bürünme halinden kalkıp eyleme ve uyarıya geçme çağrısı
Çekirdek Özet 3İçsel hazırlık veya çekilme durumunun dışsal katmanla sarılması; pasiflik ve gizlenme zırhından aktif tebliğ alanına çıkış
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel bir örtünme veya battaniyeye sarınma şeklinde anlaşılarak, temsil ettiği içe kapanma, donma ve inziva halini sonlandırıcı dönüştürücü emrin gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دثÜste binme, temas etme, yumuşakça üstünü kaplama ve ılıtma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan دثأ ve دثن kullanımlarında da ılıma, yuva kurma veya üst üste konarak barınak yapma anlamı mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi akış, tekrar, yayılma ve süreklilik katarak; örtünün veya fazlalığın tek seferlik bir temas değil, nesnenin üstünü bütünüyle kaplayan kalın bir dış katman, izleri örten toz tabakası veya yığılan mal çokluğu haline gelmesini sağlamıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir durumdan diğerine geçişi, bir aralığı veya nesneler arasındaki eşiği temsil eder.
ثişaret, sınır; yoğunlaşma (türetme imge)Maddenin veya etkinin bir sınır boyunca toplanmasını, yoğunlaşarak birikmesini anlatır.
رinsan başı; baş, ilk, üstBir varlığın en üst noktasını, tepesini, kuşatıcı ve hâkim olan üst tabakayı simgeler.
دثرKapıdan geçerek üst yüzeyde yoğun bir katman oluşturmaBir eşikten geçip bedenin veya nesnenin en üst yüzeyine yayılarak orada kalın, örtücü ve dış etkenleri kesen yoğun bir tabaka meydana getirme hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİç giysinin (شعار) üzerine giyilen, bedeni dıştan kalınca saran üst giysi veya örtü (دثار); ayrıca rüzgârın savurduğu kum ve tozların kalıntıların üzerine kat kat binerek eski yerleşim izlerini silmesi (دثور).
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Mukbil yağmurun dağları ve sığınakları bütünüyle kaplamasını bu kökle tasvir etmiştir: أصاخت له فدر اليمامة بعدما / تدثّرها من وبله ما تدثّرا
Erken Arapça kullanımKümeyt b. Zeyd tembel ve uykucu kimseyi gündüzün örtüye bürünen kişi olarak nitelemiştir: ولم ألقه بدثور الضحى / أمال السبات عليه الدثارا

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça دثر kökü, Sami dil ailesinde özellikle nesnelerin birbiri üzerine yığılması, kalın bir katmanla örtülmesi, eskime veya silinme süreçleriyle bağlantılı bir semantik çekirdeğe işaret eder. İbrânîcede benzer ses dizilimleri doğrudan aynı kökle tam örtüşmese de Aramca ve Süryanicede toplanma, kalınlaşma ve eskiyen şeyin örtülerek gözden kaybolması süreçlerinde paralel kök hareketleri gözlemlenir. Arapçada kök iki ana hatta özelleşmiştir: Biri somut olarak iç giysi üzerine alınan dış örtü veya çokluk sebebiyle üst üste yığılan mal (دثر), diğeri ise üzerine toz ve toprak binerek izleri silinen eski kalıntıdır (رسم داثر). Bu durum kökün Sami zemininde "üstüne bir tabaka binerek asıl yüzeyi saklama veya yığma" mantığını koruduğunu gösterir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin diğeri üzerine kat kat binmesi ve onu örtmesiKökün temelinde yer alan katlanma ve yığılma mânası hem giysiye (دثار) hem bol mala (دثر) hem de rüzgârın örttüğü ize (داثر) kaynaklık eder.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Orta Sami sahasında örtme, kalınlaşma ve silinmeArapça ve komşu lehçelerde üst tabaka oluşturma ve izleri örtme işlevi semantik olarak korunmuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دثرAnlamlıKat kat örtünmek, üst üste binmekBir nesnenin üzerine kalın bir tabakanın gelerek onu sarması veya izlerini silmesi.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
درثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
ثدرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
ثردAnlamlıUfalamak, parçalamak, ıslatmakEkmeği et suyunda ufalayarak tirit yapmak veya deriyi yaralayıp bırakmak.Kur'an'da geçmez; bütünlüğü bozma yönüyle zıtlaşır.
ردثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
رثدAnlamlıEşyayı üst üste düzgünce yığmakEşyayı veya taşları birbiri üzerine intizamla dizip istiflemek.Kur'an'da geçmez; yığma ve katman oluşturma yönüyle ortak çekirdektir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دثرMerkezKalın bir dış katmanla bütünüyle sarınmaİç elbisenin üzerine dıştan alınan, hareketsizlik ve korunma sağlayan kalın örtüye bürünme.Bedenin dış etkilere karşı tamamen izole edilmesidir.
زملKomşuBir yük veya örtüyle sarılıp büzülmeزمل kökünde daha çok ürperti, yük taşıma ve kendini toparlayıp sarma vurgusu öne çıkar.Korku ve sarsıntı anında sığınma amaçlı örtünmedir.
غشىKomşuBir şeyin bütünüyle üzerini kaplayıp bürümeغشى kökünde örtülen nesnenin iradesi dışında dış bir gücün bütünü kuşatması esastır.Karanlığın, uykunun veya azabın her yanı sarmasıdır.
لبسKomşuGenel anlamda elbise giyme veya karıştırmaلبس olağan giyim kuşamı ve şeylerin birbirine karışmasını ifade eder; özel bir dış katman şartı aramaz.Bedenin mutat örtülmesi durumudur.
سترKomşuBir engelle arkasına gizlenmeستر kökünde gözden saklama ve araya perde koyma amacı ön plandadır.Görünürlüğü engelleme merkezli örtünmedir.
كشفZıtÜstündeki örtüyü kaldırıp açığa çıkarmaÜzeri kapalı, sarılı veya gizli olan şeyin katmanını bütünüyle kaldırarak görünür kılmaktır.İnzivadan, örtüden ve kapalılıktan dışa açılma durumudur.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدثرKalın dış örtüye bürünmek, üst üste yığılmakİç giysi üzerine kalın katman alarak sakınma ve sarınma halini karşılar.Kesin
Latincepalliare, involvereKalın örtüyle sarmak, pelerin altına gizlemekDış giysiyle örtme ve gizleme payını karşılar; kökteki atalet ve içe çekilme nüansı dışarıda kalır.Güçlü
İngilizceto enfold, to wrap up in a mantleBir pelerin veya örtüyle bütünüyle sarınmakDış katmanla sarınma hareketini verir; eskiyen izlerin örtülüp silinmesi boyutunu kapsamaz.Güçlü
Almancasich einhüllen, sich vermummenKalın bir şeyle sarınmak, örtünmekBedenin dış giysiyle izole edilmesini karşılar; kökün zenginlik ve bolluk çağrışımını taşımaz.Güçlü
Fransızcas'envelopper, s'emmitouflerKat kat giyinip sarınmak, pelerinle bürünmekDıştan kalın örtü alma durumunu tam verir; kökün durağanlıktan harekete geçiş kontrastını içermez.Güçlü

المصدر Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمُدَّثِّرُVahyin sarsıntısıyla örtüsüne bürünen, içe çekilen kişiİlk vahiy tecrübesinin getirdiği ağırlık ve heybet karşısında dış elbisesine veya örtüsüne sarınarak hareketsiz duran peygambere hitap bağlamı; Müddessir 74:1.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvetin başlangıcı ve vahiy psikolojisiPeygamberin beşerî tabiatının vahyin ağırlığı karşısında gösterdiği sığınma, ürperti ve örtünme tepkisi.Beşeriyet örtüsünden ilahî risalet sorumluluğuna geçiş anı.
Fıkıhİbadette örtünme ve giyim adabıİç giysi (شعار) ile dış örtü (دثار) ayrımı; namazda ve ihramda örtünmenin sınırları.Dış katmanın koruyucu ve kapatıcı fıkhî niteliği.
TefsirDavet ve risaletin merhaleleriMüddessir hitabının inzivayı sonlandırıp aktif tebliğ, uyarma ve toplumsal kalkınış emrini başlatması.Pasiflikten aktif uyarıcılığa geçiş emri.
HadisSahabe ve Ensar övgüsü; dua ve zikir haliHadiste Ensar'ın iç giysi (شعار), diğer insanların dış örtü (دثار) olarak nitelenmesi ve kalplerin zikirle diriltilmesi tavsiyesi.Yakınlık ve bağlılığın dışsal katmanlara nispetle önceliği.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniBireysel tefekkürden kamusal tebliğe geçişİnziva örtüsünü atışDönüştürücüKişisel korunma ve içe kapanma halini yıkarak uyarı görevini (قُمْ فَأَنْذِرْ) başlatır.Kesin
İlmiBilginin saklanmasından yayılmasına geçişAtalet perdesini kaldırmaHarekete geçiriciBilginin veya hakikatin üzeri örtülü bir emanet olmaktan çıkarılıp topluma aktarılmasıdır.Güçlü
SiyasiToplumsal sorumluluk ve liderlikKamusal alana çıkışYetki ve irade ilanıKöşesine çekilmiş pasif liderliğin yerine toplumu dönüştüren aktif mücadeleyi ikame eder.Güçlü
İktisadiServetin birikmesi ve tedavülüYığılan sermaye katmanı (الدَّثْر)Dolaşıma sokma gereğiÜst üste yığılan mal çokluğunun durağan bırakılmayıp arındırılması ve infak edilmesidir.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYalıtım katmanı ve potansiyel enerji birikimiBir sistemin dış katmanla çevresinden yalıtılarak enerjisini içeride tutması; sistemin uyarılmasıyla yalıtımın kırılıp kinetik enerjiye dönüşmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal geri çekilme ve kriz sonrası mobilizasyonBireyin veya grubun travma anında koruyucu bir kozaya çekilmesi, ardından kriz eşiğini aşarak toplumsal eyleme geçmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel bir kumaş parçasına veya evdeki bir battaniyeye sarınmak gibi basit bir beden hareketine indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, vahyin azameti karşısında insanın sığındığı psikolojik ve fiziksel koruma kalkanını, içine kapandığı sessizlik zırhını ve bu durağanlıktan derhal kalkıp cihanşümul bir tebliğ hareketini başlatma emrini simgeler.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHitabın nüzul bağlamındaki derin psikolojik dönüşümünü, risaletin başladığı tarihsel kavşağı ve bireysel sükûnetten küresel tebliğe geçiş iradesini sıradan bir giyim uyarısı gibi algılama hatası doğar.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiy sürecinin en kritik kavşaklarından biri olan ferdî tecrübeden toplumsal harekete geçiş anını tek bir kelimeyle özetlediği için merkezî öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlik görevinin başlangıcını, tebliğ ve inzar sürecinin metodolojisini ve peygamberin beşerî donanımının inşasını ele alan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın ve maneviyatın salt içe kapanma, dünyadan soyutlanma ve kendi örtüsüne bürünerek korunma olduğu zannını yıkar; örtüden sıyrılıp ayağa kalkmayı zorunlu kılar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBedenin üzerine iç giysiden sonra alınan kalın dış örtüye bürünmek; nesnelerin veya izlerin üzerine toz ve katmanların binerek onları örtmesi.
  • Soyut anlamVahyin getirdiği sarsıntı veya dünyanın ağırlığı karşısında pasif koruma alanına çekilme halinin, gelen ilahî iradeyle kırılarak aktif eyleme dönüştürülmesi.
  • Sistematik karşılıkİçe dönük durağanlığın ve yalıtılmışlık kozasının sonlandırılarak, dışa dönük kamusal inşa ve uyarı sisteminin devreye sokulması.
  • LaTeX modeliS0→δ(t)Ce  ⟹  ΔU→K
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 bireyin başlangıçtaki durağan, örtülü ve içe çekilmiş halini; δ(t) vahyî uyarının ani ve dönüştürücü müdahalesini; Ce dış örtünün ve yalıtım katmanının çatlatılıp terk edilmesini; ΔU→K ise örtü altında biriken potansiyel iç enerjinin kamusal, aktif ve hareketli bir uyarma kinetiğine dönüşümünü temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د