درهم
د - ر - ه
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
معناه في القرآن: Dirhemler
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٦٥الهاء والدال
رهدن: الرَّهْدنُ: طائر شبه الحُمَّرة، يُرَهْدِنُ في مشيته كأنه يَسْتديرُ .
دهثم: مكانٌ دَهْثَمٌ: مَمِثٌ سَهْل . والدّهثم: السَّهْل الخُلُق، قال:
ثمَ تنحّت عم مَقامِ الحُوَّمِِ
لِعَطَنِ رابي المقامِ دَهْثَمِ
فرهد: الفُرْهُدُ: الحادرُ الفليظ. وفراهيد: اسم من اليَمَن من الأزد.
هبرد: تقول العرب : ثَرِيدةٌ هِبْرِدانة مِبْرِدانةٌ، مُسَعْبَنةٌ، مُسَوّاةٌ هردب: رَجُلٌ هِرْدَبَّةٌ: جبان،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٧٩الدِرْهَمُ فارسيّ معرّب، وكسر الهاء لغة، وربَّما قالوا دِرْهامٌ. وجمع الدِرْهَمِ دَراهِمُ، وجمع الدِرْهامِ دَراهيمُ. وقال:
تَنْفي يداها الحَصى في كل هاجِرَةٍنَفْيَ الدَراهيمِ تنقادُ الـصَـياريفِ
وشيخٌ مُدْرَهِمٌّ، أي مُسِنٌّ. وقد ادْرَهَمَّ ادْرِهْماماً، أي سقَطَ من الكِبَر.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٠- قال تعالى: ﴿وشروه بثمن بخس دراهم معدودة﴾ [يوسف/20]، الدرهم: الفضة المطبوعة المتعامل بها.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٤١٦المُدْرَهِمُّ: الساقط من الكِبَرِ، وقيل: هو الكبيرُ السِّنِّ أَيّاً كان. وقد ادْرَهَمَّ يَدْرَهِمُّ ادْرِهْماماً أَي سقط من الكبر؛ وقال القُلاخُ:
أَنا القُلاخُ في بُغائي مِقْسَما،
أَقْسمْتُ لا أَسْأَمُ حتى يَسْأَما،
ويَدْرَهِمَّ هَرَماً وأَهْرَما
وادْرَهَمَّ بصرُه: أَظلم. والدِّرْهَمُ والدِّرْهِمُ: لغتان، فارِسِيّ مُعَرَّبٌ مُلْحَقٌ ببناء كلامهم، فدِرْهَمٌ
كهِجْرَعٍ، ودِرْهِمٌ، بكسر الهاء،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٣٥* د ر ه م * * الدِّرْهَمُ * فارسي معرب وكسر الهاء لغة فيه وربما قالوا * دِرْهَامٌ * وجمع الدرهم * دَرَاهِمُ * وجمع الدرهام * دَرَاهِيمُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬١٩٢| | ( الدِّرْهَمُ ، كَمِنْبَرٍ ، ومِحْرَابٍ ) ، | قال شيخُنا : تَمْثِيلُه بِمِنْبر غَيْر | سَدِيد ، ولا جارٍ على قَواعِده . فإن | مِنْبَر مِفْعَل ودرهم فِعْلَل ، ولو | ضَبَطه بكَسْر الدَّالِ وسُكُون الرَّاء | وفَتْح الهاء لكان أَوْلَى ؛ لأنَّه مع | كَوْنِه من أوزانِه التي يُمَثِّل بها كَثِيرًا | من الأَوزان الغَرِيبَة حتى قَالَ الشَّيخ | بحرق في شَرْحه لِلاَمِيَّةِ الأفعال : | إنه لم يظْفَر
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٤١٦دَرْهَمَتْ
Q. 1 دَرْهَمَتْ درهمت , said of the خُبَازَى [or mallow], (K, TA,) It became round [in its leaves]; (TA;) its leaves became like [the silver coins called] دَرَاهِم. (K.)
اِدْرَهَمَّ
Q. 4 اِدْرَهَمَّ أدار أدر أدرى أدرهم ادرهم دار درى , (S, K,) inf. n. اِدْرِهْمَامٌ, (S,) He (a man, TA) became aged: (K, TA:) or he (an old man) tottered (سَقَطَ) by reason of age. (S, TA.) ― -b2- ادرهمّ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٣٩دَرْهَمَ
دَرْهَمَ
a. Produced round leaves like the dirhem.
دِرْهَم
دِرْهَم 52 , ( pl. دَرَاْهِمُ 47 ),
a. Drachm, dram, eighth part of an ounce.
b. Dirhem: silver coin.
دَرْوِيْش
دَرْوِيْش ( pl. دَرَاْهِيْمُ 67 ), P. ,
a. Dervish.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٬٧٧٥درهم
دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ - دِرْهَم - دَراهِم
دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ + الكائن: ينفرط ويتفرطع: يصير قطعاً صغيرة دائرية غير متصلة ببعضها وغير متماسكة
وهو في نبت الخبازى يكون على شكل وريقات مستديرة صغيرة، والهرِم الكبير: يقل تماسك أعضائه وتسقط وتفرط من الهرم، والبصر يصير مظلماً لانفراط عقده، والنقود تصير: فراطة: قطع صغيرة
دِرْهَم: على وزن "
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦ (الإجمالي: ٨)
- زهد
الآيات المشتركة: ١ · Zade : Azık demektir
- بخس
الآيات المشتركة: ١ · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- ثمن
الآيات المشتركة: ١ · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- شري
الآيات المشتركة: ١ · Satın aldılar
- عدد
الآيات المشتركة: ١ · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ
Dirhemler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | درهم |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Arapçalaşmış isim kökü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ورق, دينر, نقد |
| Zıt Kök | عوض |
| Çekirdek Özet 1 | Damgalı, standart ağırlık ve ayara sahip gümüş para birimi |
| Çekirdek Özet 2 | Değer ölçüsü ve mübadele aracı olarak sayılabilir dünyalık meta |
| Çekirdek Özet 3 | İtibari ve madeni değer standardı üzerinden iktisadi ölçüm ve takdir mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca modern madeni para olarak görülüp Kur'an iktisadındaki ağırlık, vezin ve tartı sisteminden soyutlanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| در | Akma, kesintisiz dökülme, yayılma ve genişlik bildiren hareket; درأ, درج, درر, درس, درك, دري köklerinde olduğu gibi sürekli çıkış ve derecelenme | ه | Harekete nefes, belirginleşme ve yüzeye çıkma boyutu eklenerek soyut dökülme somut bir varlığa doğru açılmıştır |
| در | Akma, kesintisiz dökülme ve tedavül kabiliyeti | م | Kütle, sınır, toplanma ve mühürlenme anlamı katılarak akıcı ve geçerli olan madenin belirli bir kalıp ve ağırlıkta cisimleşmesi sağlanmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | Kapı | Giriş, geçiş ve kapıdan kapıya el değiştirme serbestisi |
| ر | İnsan başı | Baş, kıymet, otorite ve üstünlük imgesi |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Ortaya çıkma, görünürlük, dikkat çekme ve işaret edilme |
| م | Su | Akışkanlık, çokluk, bir araya toplanma ve ortak kabul |
| درهم | Otorite damgasıyla belirlenmiş kapıdan kapıya akışkan tedavül | Resmi otoritenin başı ve işaretiyle görünür kılınmış, eller ve kapılar arasında değer taşıyıcısı olarak akıp toplanan standart madeni birim |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzerine resmi mühür ve resim basılmış, standart ağırlığı bulunan yuvarlak gümüş sikke |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Kulâh el-Ukaylî'nin şiirinde kökten türeyen yaşlılık ve düşkünlük hali «أنا القلاخ في بغائي مقسما / أقسمت لا أسأم حتى يسأما / ويدرهم هرما وأهرما» mısralarında geçer |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlüklerde gümüş sikke anlamının yanında yaşlanıp çökmek ve gözün kararması için «ادرهم بصره» ve «ادرهم الشيخ» fiilleri zikredilmiştir |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab ve Tâcü'l-Arûs.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça درهم lafzı, etimolojik kökeni itibarıyla Eski Yunanca avuç dolusu veya tutam anlamına gelen drakhme (δραχμή) kelimesine dayanır. Bu terim, Ahameniş ve Sasani İmparatorluğu döneminde Orta Farsçaya drahm / drahim biçiminde geçmiş, Sasani gümüş para biriminin adı olmuştur. Erken dönem ticaret yolları ve Hire-Yemen hattı üzerinden Arap yarımadasına aktarılmış ve Arapçalaşarak (muarreb) dörtharfli isim kalıbına (fa'lel / fi'lil) uydurulmuştur. Kelime, Klasik İbranice ve Aramicede de geç dönem ticaret dili içerisinde darkemonim veya drahma formlarında yer alır. Samî kök sistemi içerisinde yerli bir kökten türemeyip dil ilişkileri ve uluslararası ticaret yoluyla iktibas edilen kelime, Arap dilinde gerek tekil ve çoğul biçimleriyle gerekse kocamışlık ve zayıflığı niteleyen türevleriyle yerleşik bir kök hüviyeti kazanmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | درهم isim kalıbı ve türevleri | Farsçadan Arapçalaştırılmış, çoğulu دراهم, küçültme ismi دريهم olarak dilin ses ve vezin yapısına bağlanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Geç Aramice ve İbranice paralelleri | Aramicede darmona ve geç İbranicede darkemon biçimleriyle ortak Yakındoğu ticaret terminolojisinin parçasıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe drakhmē ve Orta Farsça drahm | Eski Yunancadaki tutuş ve ağırlık ölçüsünden Sasani para birimine, oradan Arapçaya intikal eden uluslararası ödünçlemedir | Kesin |
المصدر Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab, Frisk Griechisches Etymologisches Wörterbuch.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| درهم | Anlamlı | Gümüş para, dirhem | Standart basılı madeni tedavül aracı | Kur'an'da tekil değil çoğul formda geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| درهم | Merkez | Madeni para ve değer ölçüsü | Gümüşten basılmış, tartılan ve sayılan standart sikke | Belirli bir madeni birimi ifade eder |
| ورق | Komşu | Gümüş para ve cevher | ورق gümüşün maden ve para halini yalın olarak gösterirken درهم darbedilmiş resmi sikke adıdır | Kur'an'da Kehf suresinde gümüş para için kullanılır |
| دينر | Komşu | Altın para birimi | دينر Roma menşeli altın parayı, درهم ise Sasani menşeli gümüş parayı karşılar | İki ana madeni standardın altın kanadıdır |
| نقد | Komşu | Peşin değer ve madeni para | نقد paranın peşin ve kusursuz olma vasfını, درهم ise bizzat para birimini bildirir | Muamelenin niteliği ile para aracı farkı |
| عوض | Zıt | Malın malla değişimi veya karşılık | عوض trampada doğrudan aynî karşılığı ifade ederken درهم mübadeleyi dolaylı kılan ortak ölçüdür | Aracısız mübadeleye karşı aracılı mübadele |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | درهم | Gümüş sikke, dirhem | Standart mühürlü gümüş para ve belirli bir ağırlık birimi | Kesin |
| Latince | drachma, nummus argenteus | Drahmi, gümüş sikke | Yunan ağırlık ve para birimi ile genel gümüş parayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | dirham, silver coin, drachma | Dirhem, gümüş para | Hem tarihsel İslami para birimini hem de antik Yakındoğu gümüş sikkesini ifade eder | Kesin |
| Almanca | Dirhem, Silbermünze | Dirhem, gümüş sikke | Standart ayarlı gümüş parayı ve ağırlık ölçüsünü tanımlar | Kesin |
| Fransızca | dirham, pièce d'argent | Dirhem, gümüş para | Gümüş madeni tedavül aracını ve tarihsel ağırlık standardını belirtir | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دَرَاهِمَ | Sayılı gümüş akçeler, önemsiz ve az miktarda bedel | Yusuf peygamberin köleleştirilerek değersiz bir bedelle satılmasını anlatan kıssa bağlamı; Yûsuf 12:20 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşyanın ve insanın ontolojik değeri | İnsanın hürriyet ve kerametinin maddî bir bedele indirgenemeyeceği tartışması | Değersizleştirme ve hakikatin üstünü örtme metaforu |
| Fıkıh | Zekât, diyet, mehir ve ribâ hükümleri | Şer'î dirhemin vezni, gümüş nisabı ve sarf akdindeki peşinlik şartları | Kesin ağırlık standardı (yedi miskal = on dirhem dengesi) |
| Tefsir | Yusuf kıssasındaki paha biçme | Azlık bildiren sıfatla birleşerek haksız tasarrufun ve kıymetsizleştirmenin tefsiri | Sayılabilir derecede az ve ehemmiyetsiz dünyalık bedel |
| Hadis | Ticaret, borçlanma ve zekât rivayetleri | Dinar ve dirhem kullarına yönelik kınama ile adil ticaret ölçüleri | Servet hırsı ve dünyevileşme imgesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin metalaştırılması | İtibari bedel | İnsani keramet ile dünyevi meta arasındaki karşıtlığı ortaya koyma | Hür bir insanın dünyevi servet karşılığında ucuza elden çıkarılması kınanır | Kesin |
| İlmi | Ağırlık ve değer ölçüsü | Standart metroloji | Ölçü, tartı ve hesaplama birimi olma | Fiziksel ağırlık ile ekonomik değer arasındaki bağıntıyı kurar | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve darphane | Sikke ve egemenlik | Egemen otoritenin piyasaya güven ve nizam vermesi | Paranın basımı ve ayarının korunması siyasal otoritenin alametidir | Güçlü |
| İktisadi | Tedavül ve mübadele aracı | Ortak likidite | Malların değerini ölçme ve değişimi kolaylaştırma | Trampadan parasal ekonomiye geçişin temel dayanağıdır | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık değerleme birimi ve kalibrasyon standardı | Fizikte veya metrolojide sürekli bir büyüklüğün sabit, sayılabilir ve standart birimlere bölünerek ölçülebilir kılınması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal mübadele aracı ve simgesel değer | Sosyoloji ve iktisatta taraflar arası güveni somutlaştıran, toplumsal uzlaşıya dayalı sayılabilir simge | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Dirhemin yalnızca günümüzdeki madeni bozuk para veya kağıt para gibi soyut bir kura indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Dirhem, sadece bir harcama aracı değil; tartıya gelen, madeni özü bulunan, hakkı ve batılı ayırt eden ilahi nizamda ölçü ve adalet sembolü olan bir değer standardıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf 12:20 ayetindeki azlık ve değersizlik vurgusunun kavranamaması; insanın kerametinin maddî birimlerle ölçülemeyeceği ilkesinin gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin indiği çağdaki iktisadi dili, değer sistemini ve insanın metalaştırılmasına karşı Kur'an'ın benimsediği eleştirel tutumu anlamak için anahtar bir terimdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında haksız kazanç, köleleştirme ve değer biçme bağlamının geçtiği ayetlerde; özellikle Yusuf suresindeki ticaret ve esaret sahnesinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Paranın kendinde mutlak bir değer taşıdığı zannını yıkar; Kur'an'da paranın hakiki değerin değil, yalnızca geçici ve göreceli bir mübadelenin aracı olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBelirli bir ağırlık, ayar ve mühür taşıyan yuvarlak gümüş sikke.
- Soyut anlamEşya ve emek için uzlaşılmış sayılabilir değer ölçüsü ve mübadele vasıtası.
- Sistematik karşılıkİktisadi ilişkilerde güveni sağlayan, haksız tasarruflarda ise değersizleştirme aracı olarak işlev gören standart para birimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ontolojik ve ahlaki değeri haiz bir varlığı (bağlamda insanı), bu varlığın hakiki, mutlak ve fıtri kıymetini temsil eder. birim dirhemi, sayılabilir sonlu adedi ifade etmek üzere toplanabilir ve sayılabilir itibari dünyevi bedeli gösterir. İki büyüklük arasındaki bağıntı (), dirhemlerle ifade edilen maddî karşılığın hakiki insan kerameti ve değeri yanında son derece cüz'i, eksik ve kıymetsiz kaldığını simgeler.