زبن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ز-ب-نالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».زبندعوالزَّبَانِيَةَ

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

زبن

ز - ب - ن

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

Resmi elbise giymiş silahlı korumadır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Resmi elbise giymiş silahlı korumadır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٥٣
باب الزاي والنون والباء معهما ز ب ن، ن ز ب، ن ب ز مستعملات زبن: المُزابَنةُ: بيعُ التَّمْرِ في رأْس النَّخْل بالتَّمرْ. والزَّبْنُ: دفع الشَّيء عن الشّيء، كالنّاقة تَزْيِنُ وَلَدَها عن ضَرْعها برجِلْها. والحَرْبُ تَزْيِنُ النّاسَ إذا صَدَمَتْهم، وحَرْبٌ زَبُونٌ. وزَبَنَهُ: مَنَعَهُ، قال: إذا زَبَنَتْه الحربُ لم يَتَرَمْرَمِ وزَبِينَةُ: اسم حيّ من العَرَب. والزَّبانِيةُ: ملائكة موكّلون بتعذيب
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٨٩
الزَبْنُ: الدفعُ، وزَبَنَتِ الناقة، إذا ضَربتْ بثَفِناتِ رِجْلِها عند الحلب. فالزَبْنُ بالثَفِناتِ، والرَكْضُ بالرِجْل، والخبط باليد. وناقةٌ زَبونٌ: سيِّئة الخُلُقِ تضرب حالبَها وتدفعُه. وحربٌ زَبونٌ: تَزْبِنُ الناس، أي تَصدِمهم وتدفَعهم. والزَبانِيَة عند العرب: الشُرَط، وسمِّي بذلك بعضُ الملائكة لدفعهم أهلَ النار إليها. قال الأخفش: قال بعضهم: واحدهم زَبانيٌّ، وقال بعضهم: زابِنٌ، وقال بعضهم:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٢٥٧
ز ن ب زبن ، نبز ، نزب ، بزن ، زنب : ( مستعملة ) . بزن : أما بزن فقد أهمله الليث ، وقد جاء في شِعر قديم ، وقال أبو داود الإياديّ يصف فَرَساً ، ووصفه بانتفاخِ جَنْبيه : أجوَفُ الجَوْف فهو فيه هواءٌ مثلُ ما جافَ أَبْزَناً نَجّارُ الأبْزَنُ : حوضٌ من نحاس يَستنقع فيه الرجلُ ، وهو معرّب ، وجعل صانعَه نجّاراً لتجويده إياه . أصله أوزن فَجَعله أبزن . جافَهُ : وسع جوفه . ورَوى أبو تراب لأبي عمرو الشيباني
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٠٥٦
(باب الزاء والباء وما يثلثهما) (زبد) الزاء والباء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تولُّد شيءٍ عن شيء. من ذلك زَبَدُ الماءِ وغيرِه. يقال أزْبَدَ إزْباداً. والزُّبد من ذلك أيضاً. يقال زَبَدْتُ الصبي أزبُده، إذا أطعمتَه الزُّبد. وربَّما حملوا على هذا واشتقّوا منه. فحكى الفرّاءُ عن العرب: أَزْبَدَ السِّدرُ، إذا نَوَّر. ويقال زَبَدَتْ فلانةُ سِقاءَها، إِذا مَخَضَتْه حتَّى يُخرِج زُبْدَه. ومن *الباب
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٤٢
ز ب ن أراد حاجة فزبنه عنها فلان‏:‏ دفعـه‏.‏ والناقـة تزبـن ولدهـا عـن ضرعهـا وتزبـن حالبهـا وناقـة زبون‏.‏ وزابنه‏:‏ دافعة مزابنة وتزابنوا تدافعوا‏.‏ ونهي عن المزابنة وهي بيع ما في رأس النخلة بالتمر لأنها تؤدّي إلى المدارأة والخصام‏.‏ ووقع في أيد الزبانية وهم الشرط لزبنهم الناس وبهم سميت زبانية النار لدعهم أهلها إليها‏.‏ ورجل ذو زبونة‏:‏ مانع جانبه بالدفع عنه وذو زبونات‏.‏ قال‏:‏ وجدتـم
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٩٣٥
الزَّبْنُ: الدَّفْع. وزَبَنَتِ الناقة إذا ضربت بثَفِناتِ رجليها عند الحلب، فالزَّبْنُ بالثَّفِنات، والركض بالرجْل، والخَبْط باليد. ابن سيده وغيره: الزَّبْنُ دفع الشيء عن الشيء كالناقة تَزْبِنُ ولدها عن ضرعها برجلها وتَزْبِنُ الحالب. وزَبَن الشيءَ يَزْبِنُه زَبْناً وزَبَنَ به وزَبَنَت الناقة بثَفناتِها عند الحلب: دَفَعَتْ بها. وزَبَنَتْ ولدها: دفعته عن ضرعها برجلها. وناقة زبُون: دَفُوع،
رابط المدخل

الزَّبْنُ: الدَّفْع. وزَبَنَتِ الناقة إذا ضربت بثَفِناتِ رجليها عند الحلب، فالزَّبْنُ بالثَّفِنات، والركض بالرجْل، والخَبْط باليد. ابن سيده وغيره: الزَّبْنُ دفع الشيء عن الشيء كالناقة تَزْبِنُ ولدها عن ضرعها برجلها وتَزْبِنُ الحالب. وزَبَن الشيءَ يَزْبِنُه زَبْناً وزَبَنَ به وزَبَنَت الناقة بثَفناتِها عند الحلب: دَفَعَتْ بها. وزَبَنَتْ ولدها: دفعته عن ضرعها برجلها. وناقة زبُون: دَفُوع، وزُبُنَّتاها رجلاها لأَنها تَزْبِنُ بهما؛ قال طُرَيْحٌ: غُبْسٌ خَنابِسُ كلُّهنَّ مُصَدَّرٌ، نَهْدُ الزُّبُنَّةِ، كالعَرِيشِ، شَتِيمُ. وناقة زَفُون وزَبُونٌ: تضرب حالبها وتدفعه، وقيل: هي التي إذا دنا منها حالبها زَبَنَتْه برجلها. وفي حديث علي، عليه السلام: كالنَّاب الضَّرُوسِ تَزْبِنُ برجلها أَي تدفع. وفي حديث معاوية: وربما زَبَنَتْ فكسرت أَنف حالبها. ويقال للناقة إذا كان من عادتها أَن تدفع حالبها عن حَلبها: زَبُون. والحرب تَزْبِنُ الناسَ إذا صدَمتهم. وحرب زَبُون: تَزْبِنُ الناس أَي تَصْدِمِهُم وتدفعهم، على التشبيه بالناقة، وقيل: معناه أَن بعض أَهلها يدفع بعضها لكثرتهم. وإنه لذو زَبُّونة أَي ذو دفع، وقيل أَي مانعٌ لجنبه؛ قال سَوَّار بن المُضَرِّب: بِذَبِّي الذَّمَّ عن أَحْسابِ قومي، وزَبُّوناتِ أَشْوَسَ تَيَّحانِ والزَّبُّونَةُ من الرجال: الشديد المانع لما وراء ظهره. ورجل فيه زَبُّونة، بتشديد الباء، أَي كِبْر. وتَزابَن القومُ: تدافعوا. وزابَنَ الرجلَ: دافعه؛ قال: بمِثْلِي زابَنِي حِلْماً ومَجْداً، إذا الْتَقَتِ المَجامعُ للخُطوبِ وحَلَّ زَبْناً من قومه وزِبْناً أَي نَبْذَةً، كأَنه اندفع عن مكانهم، ولا يكاد يستعمل إلا ظرفاً أَو حالاً. والزَّابِنَة: الأَكمة التي شَرَعَتْ في الوادي وانعَرَج عنها كأَنها دفعته. والزِّبْنِيَةُ: كل متمرّد من الجن والإِنس. والزِّبْنِيَة: الشديد؛ عن السيرافي، وكلاهما من الدافع. والزَّبانِية: الذين يَزْبِنون الناسَ أَي يدفعونهم؛ قال حسان: زَبانِيَةٌ حولَ أَبياتهم، وخُورٌ لدى الحربِ في المَعْمَعه وقال قتادة: الزَّبانِية عند العرب الشُّرَطُ، وكله من الدَّفْع، وسمي بذلك بعض الملائكة لدفعهم أَهل النار إليها. وقوله تعالى: فلْيَدْعُ نادِيَه سَنَدْعُو الزَّبانية؛ قال قتادة: فليدع ناديه حَيَّه وقومه، فسندعو الزبانية قال: الزَّبانية في قول العرب الشُّرَط؛ قال الفراء: يقول الله عز وجل سندعو الزبانية وهم يعملون بالأَيْدي والأَرجل فهم أَقوى؛ قال الكسائي: واحد الزَّبانية زِبْنيٌّ، وقال الزجاج: الزَّبانية الغلاظ الشداد، واحدهم زِبْنية، وهم هؤلاء الملائكة الذين قال الله تعالى: عليها ملائكة غلاظ شِدادٌ، وهم الزَّبانية. وروي عن ابن عباس في قوله تعالى: سندعو الزَّبانية، قال: قال أَبو جهل لئن رأَيت محمداً يصلي لأَطَأَنَّ على عنقه، فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: لو فعله لأَخذته الملائكة عِياناً؛ وقال الأَخفش: قال بعضهم واحد الزبانية زَبانيّ، وقال بعضهم: زابنٌ، وقال بعضهم: زِبْنِيَة مثل عِفْرية، قال: والعرب لا تكاد تعرف هذا وتجعله من الجمع الذي لا واحد له مثل أَبابيلَ وعَبادِيد. والزِّبِّين: الدافع للأَخْبَثَينِ البول والغائط؛ عن ابن الأَعرابي، وقيل: هو الممسك لهما على كُرْه. وفي الحديث: خمسة لا تقبل لهم صلاة: رجلٌ صلى بقوم وهم له كارهون، وامرأَةٌ تبيت وزوجها عليها غضبان، والجاريةُ البالغةُ تصلي بغير خِمار، والعبدُ الآبق حتى يعود إلى مولاه، والزِّبِّينُ؛ قال الزِّبِّين الدافع للأَخبثين وهو بوزن السِّجِّيل، وقيل: بل هو الزِّبِّين، بنونين، وقد روي بالوجهين في الحديث، والمشهور بالنون. وزَبَنْتَ عنا هَدِيَّتك تَزْبِنُها زَبْناً: دفعتها وصرفتها؛ قال اللحياني: حقيقتها صرفت هديتك ومعروفك عن جيرانك ومعارفك إلى غيرهم. وزُباني العقرب: قرناها، وقيل: طرف قرنها، وهما زُبانَيانِ كأَنها تدفع بهما. والزُّباني: كواكبُ من المنازل على شكل زُبانى العقرب. غيره: والزُّبانَيانِ كوكبان نَيِّرانِ، وهما قرنا العقرب ينزلهما القمر. ابن كُناسة: من كواكب العقرب زُبانَيا العقرب، وهما كوكبان متفرّقان أَمام الإِكليل بينهما قِيدُ رُمْح أَكبر من قامة الرجل، والإِكْليل ثلاثة كواكب معترضة غير مستطيلة. قال أَبو زيد: يقال زُباني وزُبانَيانِ وزُبَانيات للنجم، وزُبانى العقرب وزُبانَياها، وهما قرناها، وزُبانَيات؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: فِداك نِكْسٌ لا يَبِض حَجَرُهْ، مُخَرَّقُ العِرْضِ حديدٌ مِمْطَرُهْ، في ليلِ كانونٍ شَديدٍ خَصَرُهْ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: عَضَّ بأَطرافِ الزُّبانى قَمَرُهْ يقول: هو أَقْلف ليس بمختون إلا ما قَلَّص منه القَمرُ، وشبه قلْفته بالزُّباني، قال: ويقال من ولد والقمر في العقرب فهو نحس؛ قال ثعلب: هذا القول يقال عن ابن الأَعرابي، وسأَلته عنه فأَبى هذا القول وقال: لا، ولكنه اللئيم الذي لا يطعم في الشتاء، وإذا عَضَّ القمرُ بأَطرافِ الزُّبانَى كان أَشد البرد؛ وأَنشد: وليلة إِحْدَى اللَّيالي العُرَّمِ، بين الذِّراعَيْنِ وبين المِرْزَمِ، تَهُمُّ فيها العَنْزُ بالتَّكَلُّمِ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه نهى عن المُزابنة ورَخَّصَ في العَرايا؛ والمُزابنة: بيع الرُّطَب على رؤوس النخل بالتمر كيلاً، وكذلك كل ثمر بيع على شجره بثمر كيلاً، وأَصله من الزَّبْنِ الذي هو الدفع، وإنما نهى عنه لأَن الثمر بالثمر لا يجوز إلا مثلاً بمثل، فهذا مجهول لا يعلم أَيهما أَكثر، ولأَنه بيع مُجازفة من غير كيل ولا وزن، ولأَن البَيِّعَيْن إذا وقفا فيه على الغَبْن أَراد المغبون أَن يفسخ البيع وأَراد الغابن أَن يُمْضيه فتَزابَنا فتدافعا واختصما، وإن أَحدهما إذا ندم زَبَنَ صاحبه عما عقد عليه أَي دفعه؛ قال ابن الأَثير: كأَنَّ كل واحد من المتبايعين يَزْبِنُ صاحبَه عن حقه بما يزداد منه، وإنما نهى عنها لما يقع فيها من الغبن والجهالة، وروي عن مالك أَنه قال: المُزابنة كل شيء من الجِزافِ الذي لا يعلم كيله ولا عدده ولا وزنه بيع شيء مسمى من الكيل والوزن والعدد. وأَخذت زِبْني من الطعام أَي حاجتي. ومَقام زَبْنٌ إذا كان ضيقاً لا يستطيع الإنسان أَن يقوم عليه في ضيقه وزَلِقِه؛ قال: ومَنْهَلٍ أَوْردَنيهِ لَزْنِ غيرِ نَميرٍ، ومَقامٍ زَبْنِ كَفَيْتُه، ولم أَكُنْ ذا وَهْنِ. وقال مُرَقّش: ومنزلِ زَبْنٍ ما أُريد مَبيتَه، كأَني به، من شِدَّة الرَّوْعِ، آنِسُ ابن شُبْرُمَة: ما بها زَبِينٌ أَي ليس بها أَحد. والزَّبُّونة والزُّبُّونة، بفتح الزاي وضمها وشدّ الباء فيهما جميعاً: العُنُق؛ عن ابن الأَعرابي، قال: ويقال خُذْ بقَرْدنِه وبَزَبُّونَتِه أَي بعُنقه. وبنو زَبِينَةَ: حيّ، النسب إليه زَباني على غير قياس؛ حكاه سيبويه كأَنهم أَبدلوا الأَلف مكان الياء في زَبِينِيٍّ. والحَزِيمَتانِ والزَّبينتانِ: من باهلة ابن عمرو بن ثعلبة، وهما حَزِيمةُ وزَبِينَةُ؛ قال أَبو مَعْدان الباهلي: جاء الحَزائمُ والزَّبائِنُ دُلْدُلاً، لا سابقينَ ولا مع القُطَّانِ فعَجِبْتُ من عَوْفٍ وماذا كُلِّفَتْ، وتَجِيءُ عَوْفٌ آخر الرُّكْبانِ قال الجوهري: وأَما الزَّبُون للغبيِّ والحَرِيف فليس من كلام أَهل البادية. وزَبَّانُ: اسم رجل.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٩٧
* ز ب ن * * الزَّبَانِيَةُ * عند العرب الشرط وسُمي بذلك بعض الملائكة لدفعهم أهل النار وأصل * الزَّبْنِ * الدفع قال الأخفش قال بعضهم واحدهم * زَبَانِيٌّ * وقال بعضهم * زَابِنٌ * وقال بعضهم * زِبِنْيَةٌ * مثل عفرية قال والعرب لا تكاد تعرف هذا وتجعله من الجمع الذي لا واحد له مثل أبابيل وعباديد و * زُبَانَيَا * العقرب قرناها و * المُزَابَنَةُ * بيع الرطب في رءوس النخل بالتمر ونُهي عن ذلك لأنه بيع
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٨٩٦
: ( الزَّبْنُ ، كالضَّرْبِ : الدَّفْعُ ) ، كما في الصِّحاحِ . وفي المُحْكَم : دَفْعُ الشيءِ عن الشيءِ ، كالناقَةِ تَزْبِنُ ولَدَها عن ضرْعِها برِجْلِها وتَزْبِنُ الحالِبَ . زَبَنَ الشيءَ يَزْبِنُه زَبْناً وزَبَنَ به : دَفَعَه . ( و ) الزَّبْنُ : ( بَيْعُ كلِّ ثَمَرٍ على شجرِهِ بِتَمْرٍ كَيْلاً ) ، ومنه المُزابَنَةُ كما سَيَأْتي ، وقد نَهَى عنه لمَا فيه مِنَ الغبنِ والجَهالَةِ ، سُمِّي به لأنَّ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٧٩٧
زَبَنَهُ 1 زَبَنَهُ ذ , (Msb, TA,) and زَبَنَ بِهِ, (TA,) aor. زَبِنَ , (Msb, TA,) inf. n. زَبْنٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away; (S, * Mgh, * Msb, K, * TA;) namely, a thing: (Msb, TA:) or a thing from another thing. (M, * TA.) You say of a she-camel, تَزْبِنُ حَالِبَهَا She pushes, or thrusts, or she pushes, or thrusts, away, her milker. (Mgh,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤١٢
زَبَنَ زَبَنَ I ( n. ac. زَبْن 1 ), a. Pushed, shoved, knocked back. b. Sold as it stood ( fruit of a tree ). زَبَن زَبَن 4 , a. Side; lateral. زَاْبِنَة زَاْبِنَة 21t , a. Hill situated in the bend of a valley. زَبُوْن زَبُوْن 26 , ( pl. زُبُن 10 ), a. Simpleton, fool, dupe. b. Customer; client. زَبُّوْنَة زَبُّوْنَة 31t , a. Pride. زِبْنِيَة زِبْنِيَة ( pl. زَبَانِيَة ), a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٧٬٦٩٦
زبن زَبَنَ - يَزْبِنُ - زَبَان - زَبَانِي- زَبانِيَة زَبَنَ - يَزْبِنُ + كائن + كائناً: يدفعه ويقسره على أمر أو وجهة زَبَان: على وزن " فـَعَال" اسم فعل مبالغة من " زَبَنَ - يَزْبِنُ ": الزَّيْن الشديد: الدفع والنهر والتنكيل الشديد زَبَانِي: اسم نسبة من " زَبَان ": المختص بالزبن الشديد: الشرطي والحارس الذين يدفع الناس ويقسرهم إلى جهة أو أمر:
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. دعو

    الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ

    Üniformalılar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökزبن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, ردع, صدم
Zıt Kökجذب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi şiddet ve sertlikle itmek, savurmak, yaklaştırmayıp çarparak geri püskürtmek
Çekirdek Özet 2İlahi azap ve hükmün icrasında suçluyu karşı konulamaz bir sertlikle ateşe iten ve alıkoyan infaz gücü
Çekirdek Özet 3Meşru nizam ve otoritenin ihlaline karşı uygulanan tavizsiz, geri itici ve caydırıcı yaptırım gücü
Kritik Hata Riskiالزبانية lafzını yalnızca mitolojik veya tasavvuri bir azap figürü sayıp kökün özündeki sert defetme, itme ve meşru cebir işlevini göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زبKabarma, köpürme, katılaşarak yoğunlaşma veya yukarı/dışarı doğru taşkın bir hareket üretme; nitekim زبد kökünde köpüğün yüzeye fırlaması ve زبر kökünde taşları üst üste yığarak sert set kurma anlamı belirgindirنÇekirdekteki taşkın ve sert yoğunlaşmayı, bir nesneyi diğerinden şiddetle uzaklaştıran, çarpan ve geri püskürten yönlü bir fiziki darbeye (itme ve engelleme) dönüştürmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletKeskin bir müdahale, ani ve sert bir ayrışma hattı çizme
بEv, çadırBelirli bir alan, sınır, iç mekân veya korunması gereken korunak
نFiliz, yılan, balıkSüreklilik, devingen ve esnek bir canlılık, hareketin devamı
زبنKesici alet, ev/çadır ve hareket imgesiKorunan alana ya da sınıra yönelen yabancı unsuru, keskin ve tavizsiz bir güçle sürekli olarak geriye itme, püskürtme ve alıkoyma eylemidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSağılırken veya yavrusu emmek istediğinde memesine yaklaştırmayıp arka ayaklarının mafsallarıyla (ثفنات) süt sağanı ya da yavrusunu sertçe tekmeleyip iten devedir (ناقة زبون).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde savaşın insanları çarpıp ezmesi ve geri püskürtmesi anlamında حرب زبون terkibiyle kullanılır. Nitekim Kitābü’l-ʿAyn’da kaydedilen şahitte savaşın kişiyi şiddetle sarsıp geri itmesi şöyle ifade edilir: إذا زَبَنَتْه الحربُ لم يَتَرَمْرَمِ
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin kelamında geçen huysuz devenin ayağıyla itmesi tasviri (كالنَّاب الضَّرُوسِ تَزْبِنُ برجلها) ve cahiliye dönemindeki belirsiz ve çekişmeye yol açan hurma satışı olan el-Müzâbene (المزابنة) akdinin yasaklanması rivayetidir.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça زبن kökü, Sami dil ailesinde ağırlıklı olarak itmek, kakmak, uzaklaştırmak ve ticari anlamda alıp vermek veya çekişmek semantiğiyle temas halindedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda z-b-n kökü z-b-n / z-v-n biçiminde «satın almak, ticaret yapmak, zaman/pazar belirlemek» semantik dallanmasını gösterirken (Süryanice zban: satın aldı; Yahudi Aramicesi zəvan: satın aldı), Arapçada kökün somut beden hareketine ve itmeye (def‘) dayalı fiziksel nüvesi korunmuştur. Cahiliye iktisadındaki el-müzâbene (ağaçtaki yaş hurmayı tahmini kuru hurma ile takas etme) işleminde görülen çekişme ve itişme, bu iki semantik alanın (itme/çekişme ile belirsiz mubadele) ortak kesişim noktasını oluşturur. Arapçada kök, özellikle şiddetli bir darbe ile savurma ve geri püskürtme odağında yoğunlaşmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSertçe itmek, defetmek, savurmakDevenin ayağıyla vurup itmesi, akrebin kıskaçlarıyla kendini savunması ve sert muhafızların suçluları ateşe itmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAramice ve İbranice z-b-n köküAramice ve Süryanicede ticaret ve satın alma anlamına kaymış, Arapçada ise itme ve çekişme çekirdeği muhafaza edilmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زبنAnlamlıİtmek, defetmekŞiddetle çarparak geri püskürtmek, uzaklaştırmakKur'an'da geçer (hedef kök)
زنبAnlamlıKüçük ve cılız olmak, daralmakAzlık, zayıflık veya parmak ucu gibi daralan nesnelerKur'an'da geçmez
بزنAnlamlıSertleşmek, güçlenmekDayanıklı kumaş veya avcı kuş (şahin) cinsiyle ilgili sertlikKur'an'da geçmez
بنزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlamlı bir kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
نزبAnlamlıÇığlık atmak, ses çıkarmakErkek ceylanın veya antilobun çiftleşme esnasında çıkardığı ince sesKur'an'da geçmez
نبزAnlamlıLakap takmakBir kimseyi hoşlanmadığı kötü bir isimle anmak, yaftalamakKur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زبنMerkezŞiddetle itmek ve defetmekBir tehlikeyi veya haddi aşanı sert bir darbeyle çarparak geri püskürtmekİten failin gücü ve itilenin karşı koyamazlığı esastır
دفعKomşuİtmek, savmakYalın olarak bir şeyi önünden veya yerinden ileriye doğru itmektirزبن gibi bedensel sertlik ve şiddetli darbe içermesi şart değildir
ردعKomşuGeri çevirmek, vazgeçirmekBirini eyleminden menedip geri adım attırmak, caydırmaktırزبن fiili fiziki püskürtme iken ردع daha ziyade engelleme ve caydırmadır
صدمKomşuÇarpmak, toslamakİki sert cismin birbirine şiddetle vurması ve çarpışmasıdırزبن çarpmayla birlikte hedefi fırlatıp uzaklaştırmayı hedefler
جذبZıtKendine çekmekBir şeyi kuvvet uygulayarak kendine doğru yaklaştırmakزبن kökünün içerdiği şiddetle geri püskürtmenin tam karşıtıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزبنŞiddetle itip defetmekKişiyi veya şeyi sertçe çarpıp uzaklaştırmak, mücadelenin şiddetiKesin
LatinceRepellere, propellereGeri püskürtmek, zorla itmekSavuşturma ve geri itme anlamını verir; devenin tekmeleme nüansını içermezGüçlü
İngilizceTo repel, to thrust violentlySertçe geri itmek, defetmekFiziksel uzaklaştırmayı karşılar; kurumsal kolluk/muhafız çağrışımı eksik kalırGüçlü
AlmancaZurückstoßen, abwehrenGeri itmek, savuşturmakSavunmacı veya saldırgan geri itmeyi karşılar; lafzın azap infaz gücü boyutunu vermezGüçlü
FransızcaRepousser brutalementŞiddetle geri püskürtmekGüç kullanarak uzaklaştırmayı anlatır; Arapçadaki kök metaforunu bütünüyle kapsamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الزَّبَانِيَةَCehennem muhafızları, ilahi infaz ve cebir melekleriAzgınlaşan ve namaz kılan kulu engelleyen mütekebbir zorbanın meclisine (kulübüne) karşı çağrılacak olan karşı konulamaz ilahi güç ve muhafızlar bağlamı (Alak 96:18)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve meleklerin mahiyetiZebânîlerin melek mi yoksa müstakil bir azap varlığı mı olduğu ve azaba memur meleklerin günahkârlara merhametsizliğiKarşı konulamaz, itaatkâr ve ilahi adaletin cebir unsuru olan melekler
Fıkıhİktisadi muameleler ve akitlerAğaçtaki yaş hurmanın kuru hurma karşılığı satışı olan müzâbene (المزابنة) akdinin yasaklığı ve getirdiği çekişmeGarar, cehalet ve tarafların birbirini zarara itmesi (müdâfaa ve niza)
TefsirAlak Suresi 18. ayetin izahıEbu Cehil'in yardıma çağıracağı çetesine/kurultayına (nâdiye) mukabil Allah'ın sevk edeceği kahredici memurlarŞiddetle yakalayıp cehenneme iten ve defeden kolluk/infaz gücü
HadisRivayet metinleri ve ahlaki ikazlarHuysuz hayvanın sağanı itmesi ve Hz. Peygamber'in müzâbene satışını nehyettiği hadislerdeki hukuki bağlamÇekişmeye yol açan haksız aldatma ve fiziki çarpıp püskürtme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi cezanın infazıİnfaz meleği / ZebâniSuçluyu hak ettiği azap mahalline şiddetle sevk etmeHaddi aşan kibir ehline karşı ilahi adaletin karşı konulamaz fiziksel cebriKesin
İlmiFiziksel etkileşimİtme kuvveti (repulsiyon)İki kütle veya yük arasında birbirini uzaklaştıran etkiTemas veya alan etkisiyle merkeze yaklaşmayı engelleyip dışa itmeGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve güvenlikGüvenlik gücü / Çevik kuvvetİsyan veya taşkınlık durumunda düzeni tehdit edenleri püskürtmeMeşru otoritenin kamu asayişini bozan zorbalara karşı uyguladığı meşru zor kullanmaGüçlü
İktisadiSözleşme hukukuMüzâbene yasağıBelirsizlik ve haksız baskı sebebiyle akdin feshiTarafların haksız kazanç ve çekişmeyle birbirini zarara itmesini önlemeKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerElektrostatik itme kuvveti (Coulomb itmesi)Aynı işaretli yüklerin birbirine yaklaştıkça kuvveti artan bir şiddetle birbirini geri itmesi gibi, haddini bilmeyip yaklaşana uygulanan şiddetli defetme dinamiğidirGüçlü
Beşeri bilimlerMeşru kolluk ve sınır güvenliği müdahalesiBir toplumsal veya siyasal alanın sınırlarını ihlal eden mütecavizlere karşı meşru otoritenin orantılı ve sert itici güç uygulamasıdırGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü ve türevi olan الزبانية lafzını yalnızca cehennemde zebaniler şeklinde mitolojikleştirilmiş bir korku unsuru sayarak, kökün nizamı koruyan meşru kolluk, defetme ve sınır muhafızlığı anlamından soyutlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, azgınlaşan ve kendini kendine yeterli gören zorbanın kendi güruhuna (nadiyesine) güvenmesine karşılık, ontolojik ve ilahi düzenin mutlak infazcı ve savuşturucu gücünü temsil eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki meydan okumayı kavrayamamak; Ebu Cehil'in siyasi ve kabilesel çetesine karşı Allah'ın nizamı koruyan kahredici kolluk gücünü zikrettiğini fark etmeyip ayeti salt soyut bir kıyamet tasvirine indirgemek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Alak Suresi'ndeki ilk vahiy tecrübesinin ve davetin karşısına dikilen siyasi/toplumsal kibre karşı, ilahi iradenin hangi güç unsuruyla karşılık verdiğini ve adaletin icrasındaki tavizsiz cebri gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müstağni davranarak hakkı ve namazı engellemeye çalışan zorbaların kibrinin kırıldığı ve ilahi yaptırımla tehdit edildiği mekkî tehdit ve ikaz ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak davanın yalnızca edilgen bir telkinden ibaret olduğu zannını düzeltir; ilahi nizamın, taşkınlık yapan zalimlere karşı son tahlilde karşı konulamaz bir defetme ve zor kullanma gücüne (زبن) sahip olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamHuysuz devenin sağılırken veya yavrusu yaklaşırken ayağının sert mafsalıyla sağanı çarpıp geri püskürtmesi, şiddetle itmesi.
  • Soyut anlamBir sınıra veya nizam alanına tecavüz eden haksız unsuru, meşru ve karşı konulamaz bir sertlikle geriye doğru itip defetme eylemi.
  • Sistematik karşılıkOtorite ve kamu nizamının ihlali karşısında devreye giren caydırıcı, uzaklaştırıcı ve infaz edici meşru cebir mekanizması.
  • LaTeX modeliFz=−k⋅x∣x∣3
  • LaTeX açıklamasıFormülde x ihlale yönelen zorbanın merkeze veya sınıra olan konum vektörünü, k ilahi nizamın adalet katsayısını, eksi işareti yönün daima merkeze doğru değil merkezden dışarıya doğru sert bir itme (def‘) olduğunu, Fz ise sınır aşıldığında ters yönde katlanarak devreye giren karşı konulamaz zebânî/itme kuvvetini temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ز