صيص
ص - ي - ص
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٨
Kuşların arka pençesi, mahmuz demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kuşların arka pençesi, mahmuz demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٦٠باب اللفيف من حرف الصاد
ص و و، ص و ي، ص ي أ، ص أ ي، ص أ ص أ، ص ي ص، أ ص ي، و ص ي، و ص و ص مستعملات
صوو، صوي:
الصُّوِّة: حِجارةٌ كأنَّها علامات في الطريق، وتجمَعُ أصواء وصُوَى، قال: تَرَى أصواءَها مُتجاوراتٍ والصَاوي: اليابسُ من النَّخْلة، وقد صَوَتْ تَصوِي صوِيّاً وصَيّاً.
صيأ وصأي:
والصَاءُ، ممدود، الماءُ الذي يكون في السَّلَى كأنَّه الصَّديد.
وصَيَّأتَ رأسَكَ تَصييئاً أي غَسَلْتَه فلم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٢٩قال الأموي: الصيصُ: الحَشَفُ من التمر. والصيصُ والصيصاءُ: لغةٌ في الشيصِ والشيصاءِ. والصيصاءُ أيضاً: حَبُّ الحنظلِ الذي ليس في جوفه لُبٌّ. والصيصَةٌُ: شوكةُ الحائك التي يُسوِّي بها السَداةَ واللُحمةَ. قال دُرَيد بن الصِمَّة:
فجئتُ إليها والرمـاحُ تَـنـوشُـهُكوَقْعِ الصَياصي في النَسيجِ المُمَدَّدِ
ومنه صَيصِيَةُ الديك التي في رجليه. وصَياصي البقَرِ: قرونها. وربما كانت تركَّب في الرماح مكانَ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢١٩- قوله تعالى: ﴿وأنزل الذين ظاهروهم من أهل الكتاب من صياصيهم﴾ [الأحزاب/26]، أي: حصونهم، وكل ما يتحصن به يقال له: صيصة، وبهذا النظر قيل لقرن البقر: صيصة، وللشوكة التي يقاتل بها الديك: صيصة، والله أعلم بمراده وأسرار كتابه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٣٢٤ابن الأَعرابي: أَصَاصَت النَّخْلة إِصَاصةً وصَيَّصَت تَصْيِيصاً إِذا صارت شِيصاً، قال: وهذا من الصِّيصِ لا من الصِّيصَاء، يقال: من الصِّيصَاء صَأْصَت صِيصَاءً. والصِّيصُ في لغة بلحرث بن كعب: الحَشَف من التمر. والصِّيصُ والصِّيصَاءُ: لُغةٌ في الشِّيصِ والشِّيصَاء. والصِّيصَاءُ: حبُّ الحنظل الذي ليس في جوفه لُبٌّ؛ وأَنشد أَبو نصر لذي الرمة:وكائنْ تَخَطّتْ ناقَتِي من مَفازةٍ
إِليك، ومن أَحْواض ماءٍ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢* ص ي ص * * الصًّيَاصِي * الحصون
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٥٤٦الصيص، بالكسر : لغة في الشيص، كالصيصاء ، لغة في الشيصاء. ونقل الجوهري عن الأموي أن الصيص في لغة بلحارث بن كعب: الحشف من التمر، وهي ، أي الصيصاء أيضا: حب الحنظل، الذي ما فيه لب . قال الدينوري: قال بعض الرواة: وهو أيضا من كل شيء وكذلك نحو حب البطيخ والقثاء وما أشبههما، وأنشد أبو نصر لذي الرمة:
وكائن تخطت ناقتي من مفازة إليك ومن أحواض ماء مسدم
بأرجائه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٨٢٢صَاصَتِ النَّخْلَةُ
1 صَاصَتِ النَّخْلَةُ ذ , [aor. تَصِيصُ,] The palm-tree bore dates which had become such as are termed صِيص, i. e., شِيص; (K, * TA;) as also ↓ صيّصت, (K,) inf. n. تَصْيِيصٌ; (TA;) and ↓ اصاصت, (K,) inf. n. اـِصَاصَةٌ; (TA;) all three on the authority of IAar, and the first mentioned by Sgh, in the O; and صَأْصَأَت, from صِئْصَآءٌ [a dial. var. of صِيصَآءٌ, i. q. صِيصٌ]. (TA.)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٣)
- رعب
الآيات المشتركة: ١ · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
- أسر
الآيات المشتركة: ١ · İsar kayış, bağdır
- قذف
الآيات المشتركة: ١ · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- ظهر
الآيات المشتركة: ١ · Arka demektir
- فرق
الآيات المشتركة: ١ · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- أهل
الآيات المشتركة: ١ · Hilal yeni ay demektir
- قتل
الآيات المشتركة: ١ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- قلب
الآيات المشتركة: ١ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- نزل
الآيات المشتركة: ١ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- كتب
الآيات المشتركة: ١ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا
Onların siperleri
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صيص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (katlamalı / ecvef-mudaaf benzeri) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حصن, معقل, منع |
| Zıt Kök | عرى |
| Çekirdek Özet 1 | Sivri uç, boynuz, mahmuz, sert koruma uzantısı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ve canlının sığındığı aşılmaz müstahkem kale ve siper |
| Çekirdek Özet 3 | Dış destek ve tahkimata aşırı güvenin mutlak ilahi irade karşısında çöküşü |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sıradan bir taş yapı veya duvar zannedip savunma uzantısının can alıcı saldırı-savunma vasfını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Dışa doğru sivrilme, fışkırma, sertleşme ve yönelme; nitekim صيح kökünde sesin dışa doğru şiddetle fışkırması, صيد kökünde hedefe yönelerek onu kıstırma, صير kökünde bir sınıra ve neticeye varıp dayanma, صيف kökünde hararetin ve keskinliğin zirveye ulaşması bu çekirdeğin sert, keskin ve sınırlayıcı dış hareketini yansıtır. | ص | Çekirdeğin sonuna gelen ikinci ص harfi, sivrilme ve sertleşme hareketini iki ucuyla tahkim edilmiş, kapanmış, kendi içine kapalı ve zırh gibi dışa karşı sert bir savunma siperine ve aşılmaz bir duvara dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dışarıdan gelebilecek tehlikeyi tutan, karşılayan ve içeri sokmayan sert, sivri ve dirençli yapı. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Sivri veya sert engelin bir organ, uzantı veya tahkimat aracı olarak dışa doğru uzanması ve eyleme geçmesi. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Uzanmış olan direncin kendini tekrar ederek pekişmesi, iki yönlü bir tahkimat ve zırh oluşturması. |
| صيص | Dışa dönük sivri ve sert koruma hattı | Canlının veya topluluğun kendini emniyete almak üzere dışa uzattığı sivri boynuz, mahmuz veya yüksek ve müstahkem savunma duvarı. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boğanın sivri boynuzu, horozun bacağındaki batıcı mahmuzu ve dokumacıların çözgü iplerini sıkıştırmakta kullandığı sert ve sivri kemik veya demir çubuk. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Düreyd b. es-Sımme şiirinde dokuma esnasında çözgü iplerine vuran sivri aletin sesini ve hareketini bu kökle tasvir etmiştir: كوقع الصَّياصي في النَّسيج المُمَدَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Kur’an'ın nüzul döneminde Medine çevresindeki kabilelerin, özellikle Benî Kurayza'nın yüksek ve aşılmaz kabul edilen müstahkem kalelerine ve sığınaklarına mecazen صِيصِيَة ve çoğulu صَيَاصِي denmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde صيص biçimindeki ikili-üçlü kök türevleri, çoğunlukla sert kabuk, kemik uzantı, sivri uç ve korunma nesneleri dairesinde şekillenir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan aynı üçlü kök düzeninde kaleler için bir isim türemesi sınırlı olmakla birlikte, sivrilik, kemiksi çıkıntı ve sert nesneleri niteleyen semitik fonetik tabanlarla (örneğin Aramice şīṣā benzeri sert, içi boş veya kurumuş kabuksu yapılar) teması görülür. Arapçada kök, hem morfolojik bir genişlemeyle (صيصة) biyolojik savunma organlarını (boynuz, mahmuz) hem de mimari savunma yapılarını (sarp kale burçları) karşılayacak biçimde özelleşmiştir. Kökün sertlik, koruyucu zırh ve batıcı engel anlamı Klasik Arapça sahasında tam bir semantik olgunluğa erişmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Canlıların savunma uzantısından mimari savunma yapısına geçiş | Canlının düşmanına karşı kullandığı boynuz ve mahmuzdan (صيصة), toplulukların sığındığı yüksek ve korunaklı hisarlara (صياصي) istiare yoluyla intikal etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sert kabuk, sivrilik ve kemiksi yapı | Batı Sami dillerindeki sert kabuksu veya sivri uç bildiren fonetik kalıplarla morfolojik ve anlamsal örtüşme taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı ailelerde doğrudan kök düzeyinde güvenilir ve düzenli bir ses denkliği tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صيص | Anlamlı | Boynuz, mahmuz, müstahkem kale | Canlıların savunma uzantısı ve insanların sığındığı muhkem hisar. | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Ahzâb 33:26). |
| صصي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilişiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| يصص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Başta ya harfi ve peşinden gelen iki sad ile kurulmuş bir kök yapısı oluşmamıştır. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صيص | Merkez | Sivri ve aşılmaz savunma yapısı | Hem saldırıyı püskürten sivri bir uzantıyı hem de içine sığınılan yüksek burcu aynı anda ifade eder. | Canlının mahmuzu veya kalenin en korunaklı siperleri. |
| حصن | Komşu | Kuşatılmış ve korunmuş mekan | حصن genel olarak her türlü korunaklı ve girilmez yapıyı ifade eder; صيص ise daha çok sivrilen, dışa bakan sarp ve aşılmaz zirve kuleleri ve siperleri vurgular. | Korunmuşluk ve muhafaza altında olma vasfı öne çıkar. |
| معقل | Komşu | Sarp dağ sığınağı | معقل tabii olarak ulaşılamaz dağ zirvelerine ve sığınaklara denirken, صيص yapay tahkimatı ve savaş siperini de içerir. | İltica edilen yüksek ve sarp tabii korunak. |
| منع | Komşu | Ulaşılmaz kılma, engelleme | منع soyut ve somut bir engellemeyi bildirirken, صيص bizatihi engeli oluşturan somut fiziksel yapıyı veya uzvu adlandırır. | Düşmanın erişimine mani olma hali. |
| عرى | Zıt | Açıkta kalma, korunmasız olma | عرى örtüsüz, duvarsız ve her türlü saldırıya açık bulunmayı ifade eder; صيص kökünün sağladığı mutlak kapalılık ve sığınağın tam zıddıdır. | Çıplaklık, siyersizlik ve himayesiz kalma durumu. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صيص | Savunma kulesi, mahmuz | Canlının boynuzu veya hisarın en yüksek savunma mevzii. | Kesin |
| Latince | propugnaculum, calcar | Siper, burç, mahmuz | propugnaculum dışa doğru uzanan savunma siperini karşılarken, calcar horozun mahmuzu gibi sivri uzantıyı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | stronghold, spur, bastion | Müstahkem mevki, burç, mahmuz | stronghold aşılmaz sığınağı, bastion dışa taşkın savunma kulesini, spur ise mahmuz ve sivri koruma çıkıntısını verir. | Güçlü |
| Almanca | Festung, Wehrturm, Sporn | Hisar, savunma kulesi, mahmuz | Festung içine kapanılan kaleyi, Sporn canlının boynuzsu uzantısını ve dağ çıkıntısını karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | bastion, éperon, forteresse | Burç, sivri çıkıntı, kale | éperon canlının savunma mahmuzunu ve siperi, bastion ise dışa uzanan savunma tahkimatını ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَيَاصِي (çoğul formda) | Müstahkem kaleler, sığınaklar ve yüksek hisarlar | Savaştan ve ilahi cezadan korunmak için sığınılan, aşılmaz zannedilen tahkimatlar bağlamında Ahzâb 33:26 ayetinde Benî Kurayza kaleleri için zikredilir. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esbâba güven ve tevhid | Kalelerin ve maddi sığınakların ilahi takdir karşısında hiçbir koruyuculuğunun bulunmadığı meselesi. | Zahiri sebeplere aşırı güvenin bâtıllığı ve mutlak galebenin Allah'a ait oluşu. |
| Fıkıh | Harp hukuku ve hisar muhasarası | Müstahkem kalesine kapanan düşmanın muhasarası, teslim şartları ve kalenin fethi sonrası uygulanacak ahkâm. | Muhkem sığınakta direnç gösteren muhariplerin hukuki statüsü. |
| Tefsir | Ahzâb suresi tefsiri | Benî Kurayza kuşatması ve kalelerinden indirilme keyfiyeti. | Ayetteki kalelerden indirilme ifadesinin hem fiziksel düşüşü hem de manevi gururun kırılmasını anlatması. |
| Hadis | Megâzi ve siyer rivayetleri | Hendek Gazvesi akabinde Benî Kurayza kalelerinin muhasarasını anlatan rivayetler. | Kalelerin yüksek burçlarını ve sığınaklarını tarif eden somut mekan tasvirleri. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Sahte güven nesnesi | İnsanı hakikate teslim olmaktan alıkoyan dünyevi zırh | İnsanın ilahi adaletten kaçabileceğini sandığı her türlü yapay sığınağın hükümsüzlüğü. | Kesin |
| İlmi | Askeri mimari ve savunma mekaniği | Müstahkem savunma hattı | Dışarıdan gelen kinetik ve stratejik darbeyi soğurma | Düşmanın tırmanmasını ve içeri girmesini engelleyen yüksek ve sarp mimari tasarım. | Güçlü |
| Siyasi | Otonomi ve mukavemet | Siyasi egemenliğin fiziki merkezi | Merkezi otoriteye karşı direncin ve ayrışmanın korunması | Kendi kalesine güvenerek yapılan antlaşmaları bozma ve siyasi ihaneti tahkim etme cüreti. | Güçlü |
| İktisadi | İhtikar ve kaynak stoklama | Korumalı servet deposu | Kuşatma anında kaynakları dışa kapatıp tekelde tutma | Kalenin aynı zamanda erzak, silah ve zenginliğin tecrit edilerek saklandığı bir zemin olması. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri (Fizik) / Hücre duvarı (Biyoloji) | Bir parçacığın veya organizmanın dış etkilere karşı oluşturduğu yüksek eşik enerjisi veya sert koruyucu çeper; bu bariyer ancak dışarıdan uygulanan daha üstün bir enerjiyle çöker. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik savunma mekanizmaları / Tecrit duvarı (Sosyoloji) | Bireyin veya grubun dış dünyadan gelen tehdit ve eleştirilere karşı kurduğu katı, aşılmaz zihni duvarlar; bu yapı güven verirken aynı zamanda dış dünya ile irtibatı koparır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir taş bina, basit bir sur veya sadece ev topluluğu olarak tercüme etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlıların düşmanı püskürtmek için kullandığı boynuz ve mahmuz gibi, insanın da hem fiziki hem psikolojik olarak arkasına saklanıp saldırı planladığı en muhkem ve sarp savunma mevzii. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette geçen indirme fiilinin (أنزل) taşıdığı azamet ve psikolojik çöküş boyutunun fark edilememesi; sadece fiziki bir yer değiştirme gibi algılanıp kalelerin sağladığı sahte yenilmezlik vehminin göz ardı edilmesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da sadece tek bir yerde geçmesine rağmen, maddi güce, sarp yapılara ve teknolojik tahkimata güvenen zihniyetin ilahi kudret karşısındaki çaresizliğini en somut ve çarpıcı biçimde resmettiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hendek Gazvesi ve Benî Kurayza hadisesini anlatan Ahzâb suresi bağlamında, münafıkların ve ahdi bozan fırkaların sığındıkları maddi kalelerin düşüşünü tasvir eden ayetlerde belirleyicidir (Ahzâb 33:26). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zaferin ve hezimetin yalnızca askeri istihkâmların sağlamlığıyla belirlendiği şeklindeki sığ materyalist bakışı düzeltir; kalplerine korku salınan bir topluluğun en muhkem hisarlardan bile indirileceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının dış tehlikelere karşı koyduğu boynuz veya ayak mahmuzu; dokumacının sıkıştırma iğnesi; insanların sığındığı yüksek, sivri ve aşılmaz hisar.
- Soyut anlamDış müdahaleye tamamen kapalı olma vehmi, aşılmazlık iddiası, sarp bir güvenceye dayanarak adaletten ve hakikatten kaçma çabası.
- Sistematik karşılıkMaddi tahkimatın ve fiziki sığınakların zirve noktasında bile kalbe giren korkuyla (vehim ve psikolojik çöküşle) sistemin içeriden iflas etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tahkimatı ve kaleyi (), yüksekliği ve fiziki direnç katsayısını, ve bu sığınakların sağladığı savunma fonksiyonlarını temsil eder. ise kalbe indirilen ilahi korku ve manevi çöküş potansiyelini simgeler. Dış tahkimat ne kadar yüksek olursa olsun, iç sarsıntı devreye girdiğinde toplam savunma direnci () sıfırlanır ve kaleden indirilme kaçınılmaz hale gelir.