طسم
ط - س - م
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
معناه في القرآن: Ta Sin Mim
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٨٤باب السين والطاء والميم معهما
م س ط، س ط م، ط س م، ط م س، م ط س، س م ط مستعملات
مسط:
ومَسَطَ يَمسُط مسطاً، وهو خَرْطُكَ ما في المِعَى باِصبَعِكَ ونحوُه لتُخرجَ ما فيه.
واذا نَزا على الفَرَسِ الكريمة فحل لئيم أدخل رجل يَدَه فخَرَط ماءه من رَحِمِها، يقال: مَسَطَها ومَصَتَها ومَساها يَمسي ويمسُو، وكأنَّهم عاقبوا بين التاء والطاء في هذه الكلمة.
والماسطة: ضَرْبٌ من شجر الصَّيفِ اذا رَعَته الاِبِلَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٤٢طَسَمَ الطريقُ، مثل طَمَسَ على القلب. قال العجّاج:
ورَبِّ هذا الأثرِ المُقَـسَّـمِ من عهد إبراهيمَ لما يُطْسَمِ
والطَواسيمُ والطَواسينُ: سُوَرٌ في القرآن، جمعت على غير قياس، والصواب أن تجمع بذواتٍ وتضاف إلى واحد، فيقال ذوات طسم، وذوات حم.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬١٦٢س ط م
سمط ، سطم ، طمس ، طسم ، مسط ، مطس .
سمط : من أمثال العرب السائرة قولهم للرجل يُجِيزون حُكْمَه : حكمُك مسمَّطاً .
قال المبرّد : هو على مذهب ( لك حُكمُك مسمَّطاً ) أي : متمَّماً إلا أنهم يحذفون منه ( لك ) .
وقال ابن شميل : يقال للرجل : حكمك مسمّطاً . قال : معناه : مُرسَلاً ، يُعْنى به جائز .
قال : ويقال : سَمَّط غَرِيمَه ، أي : أَرسَله .
قال : ويقال سَمَطْتُ الرجلَ يميناً على حَقِّي ، أي :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٢٤(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله طاء)
(طسأ) الطاء والسين والهمزة كلمةٌ واحدةٌ. يقولون: طَسِئَتْ نفسي فهي طَسِئة.
(طسل) الطاء *والسين واللام فيه كلمات، ولعلَّها أن تكون صحيحة غير أنَّها لا قِياس لها. يقولون: الطَّسْل: اضطراب السَّراب. والطَّيْسَل: الكثير، يقال ماءٌ طَيْسَل. ويقولون: الطَّيْسَل: الغُبار.
(طسم) الطاء والسين والميم كلمةٌ واحدةٌ. يقال: طَسَمَ، مثل طَمَسَ.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣ط س م
رسمٌ طاسمٌ. وكأنّ ديارهم ديار طَسْم لا أثر فيها من طَلَلٍ ولا رسم.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٣٠٦طَسَمَ الشيءُ والطريقُ وطَمَسَ يَطْسِمُ طُسُوماً: دَرَسَ. وطَسَمَ الطريقُ: مثل طَمَسَ، على القلب؛ وأَنشد ابن بري لعمر بن أَبي ربيعة:رَثَّ حَبْلُ الوَصْلِ فانْصَرَمَا
من حَبِيبٍ هاجَ لي سَقَما
كِدْتُ أَقْضِي، إذْ رأَيْتُ لَه
مَنْزِلاً بالخَيْفِ قد طَسَمَا
وجاء به العجاج متعدِّياً؛ فقال:
ورَبِّ هذا الأَثَرِ المُقَسَّمِ،
من عَهْدِ إبراهيمَ لَمَّا يُطْسَمِ
يعني بالأَثَر المُقَسَّم مَقامَ إبراهيم،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٣٣* ط س م * * الطَّواسِيمُ * والطواسين سُور في القرآن جُمعت على غير قياس والصواب أن تُجمع بذوات وتُضاف إلى واحد فيُقال * طسم * وذوات حم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٧٥٢| | ( طَسَمَ الشَّيءُ يَطْسِمُ ) ، من حَدّ | ضَرَب - ويُرْوَى من حَدِّ نَصَر أَيضاً - | ( طُسُوماً ) : دَرَسَ ( وانْطَمَسَ ) ، وكَذَلِك | الطَّرِيقُ ، كطَمَسَ على القَلْبِ ، وأَنشدَ | الجَوهَرِيّ للعَجَّاجِ : | % ( * ورَبِّ هَذَا الأَثَرِ المُقَسَّمِ * % ) % | % ( * مِنْ عَهْدِ إبْرَاهِيمَ لَمَّا يُطْسَمِ * % ) % | | قال ابنُ بَرِّي : أرَادَ بالأَثَرِ المُقَسَّمِ : مَقَامَ | إبْراهِيمَ عَلَيْه
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٧١طَسَمَ
طَسَمَ U ( n. ac. طَسْم 1 ),
a. Effaced.
b. I ( n. ac. طُسُوْم 27 ), Was effaced.
طَسِمَ
طَسِمَ A ( n. ac. طَسَم 4 ),
a. Suffered from indigestion.
طَسَم
طَسَم 4 ,
a. Dust.
b. Darkness.
طَسَاْم
طَسَاْم 22 , طُسَاْم 24 , طَسَّاْم 28 ,
a. Dust.
طَسُّوْج
طَسُّوْج
a. A certain weight ( 2 grains of barley; 24th part of a drachm ).
b. Tract, district.
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٠ (الإجمالي: ٠)
الآيات التي ورد فيها(٢)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طسم |
| Yapı | Hurûf-ı mukattaa |
| Özel Durum | Bağımsız hecelenen ses birimleri kümesi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طس, الم, حم |
| Zıt Kök | فصل |
| Çekirdek Özet 1 | İlahi vahyin ses, harf ve telaffuz düzeyindeki yalın kurucu unsurlarına dikkat çekme |
| Çekirdek Özet 2 | Sure girişinde hitaba dikkat kesilme, vahyin mucizevi yapısını ve peygamberlik anlatılarını açma |
| Çekirdek Özet 3 | Vahyin harf düzeyindeki kurucu doğası ile insan dilinin sınırları arasındaki kurucu ayrım |
| Kritik Hata Riski | Harfleri doğrudan gizemci bir şifreye veya rastlantısal bir sese indirgeyerek vahyin inşa edici mesajını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طس | Kuşatma, yönelme ve sesin keskin biçimde yükselerek dikkat toplaması | م | Toplanan dikkatin ve harfi yapının nihai bir derleme ve kapsayıcı bir ritimle tamamlanması |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Vahyin muhatabı içine alan, kuşatıcı ve yönlendirici ilahi çerçevesi |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Mesajın sarsılmaz bir eksene oturması, zihne tutunması ve keskin tınısı |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Harf dizisinin nihai bir akış, tamamlanış ve derin bir anlama bağlanması |
| طسم | Kuşatma, tutunma ve toplanmanın ardışık seslemi | Harflerin tek tek telaffuzuyla dikkati toplayıp vahiy kelamının mucizevi inşasına zemin açma |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Klasik Arap dilinde kök fiil olarak fiziksel bir eylem bulunmamakta; harflerin bağımsız isimleriyle telaffuz edildiği heceleme formudur. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Kur'an nüzul döneminde hitaba başlarken dinleyicinin dikkatini çekmek ve kelamın harf kurucu yapısını sergilemek üzere kıraat edilmiştir. |
المصدر Tehzîbü'l-Luğa, Lisânü'l-Arab ve erken dönem Kur'an tefsirleri.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arap dilinde hurûf-ı mukattaa kategorisinde yer alan طسم tertibi, leksikal bir kökten ziyade Sami alfabe geleneğinin kadim harf isimlerinin (teth, samekh, mem) ardışık olarak telaffuz edilmesine dayanır. Kuzeybatı Sami, Fenike ve İbrani alfabe dizilimlerinde bu harfler kendi piktografik adlarıyla korunmuştur. Erken Sami dillerinde harflerin bu şekilde tek tek sayılması yazılı metnin ve sesin kurucu doğasına işaret eder. Bu yapı Arapçada birleşik bir eylemi değil, fonetik bir hitap kodunu temsil eder.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bağımsız harf adlarının okunması | طâ, Sîn ve Mîm harflerinin isimleriyle telaffuz edilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Fenike ve İbrani alfabe adlandırmaları | Kadim Sami alfabelerindeki teth, samekh ve mem adlarının paraleli | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Lisânü'l-Arab, Arthur Jeffery.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طسم | Anlamlı | Sure başı harfleri | Vahyin harf yapısına ve peygamberlik anlatılarına giriş | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طمس | Anlamlı | Silmek, izini yok etmek | Bir şeyin izini, ışığını veya şeklini tamamen gidermek | Kur'an'da geçer |
| سطم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| سمط | Anlamlı | İpe dizmek, sessiz kalmak | Nesneleri sıraya koymak veya sükut etmek | Kur'an'da geçmez |
| مطس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| مسط | Anlamlı | Çekip çıkarmak, hafifçe vurmak | Nesneyi yerinden çekmek veya sürmek | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طسم | Merkez | Vahyin harf düzeyi | Harflerin yalın telaffuzuyla söze başlama | İki sure başında hitap açılışı |
| طس | Komşu | Vahyin harf düzeyi | Mîm harfi olmaksızın iki harfli açılış | Neml suresi başında dikkat çekme |
| الم | Komşu | Vahyin harf düzeyi | Boğaz, damak ve dudak mahreçlerini kapsayan açılış | Bakara ve Âl-i İmrân gibi surelerde vahye dikkat |
| حم | Komşu | Vahyin harf düzeyi | İki harfli blok halinde kitap vurgusu | Havâmîm sureleri grubunun girişi |
| فصل | Zıt | Ayrıştırma, beyan | Harfleri birleşik kelimelere ve açık hükümlere dökme | Kapalı harf tınısına karşılık açık tafsilat |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طسم | Sure başı harfleri | Vahyin başlangıcındaki harf açılımı | Kesin |
| Latince | litterae mysticae, litterae praefixae | Başlangıç harfleri | Metin başındaki bağımsız hece harflerini ifade eder | Muhtemel |
| İngilizce | disjointed letters, opening letters | Ayrık harfler | Sure başlarındaki hecelenen harf grupları | Güçlü |
| Almanca | geheimnisvolle Buchstaben, isolierte Buchstaben | Müstakil harfler | Kur'an metnindeki hecelenen açılış harfleri | Güçlü |
| Fransızca | lettres isolées, lettres énigmatiques | Ayrık harfler | Surelerin başındaki ses ve harf dizileri | Güçlü |
المصدر Tefsir terminolojisi ve Kur'an araştırmaları sözlükleri.
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kur'an'ın i'câzı ve kelam sıfatı | Harflerin insanın bildiği harfler olması ama benzerinin üretilememesi | Vahyin beşer üstü kaynağının delili |
| Fıkıh | Kıraat ve namaz hükümleri | Müstakil bir ayet sayılıp sayılmayacağı ve tilavet secdesi bağlamı | Harflerin tek tek hecelenerek okunma zorunluluğu |
| Tefsir | Müteşâbihât bahsi | Manasının Allah'a havale edilmesi veya dikkat çekme işlevi | Müteşâbih lafızlar ve sure isimleri |
| Hadis | Tilavet fazileti | Her harfe karşılık sevap verilmesi ilkesi | Hurûf-ı mukattaanın harf harf değerlendirilmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy-peygamber bağı | İlahi hitabın anahtarı | Dikkati toplama | İnsanı ilahi kelam karşısında sükuta ve dinlemeye sevk eder | Güçlü |
| İlmi | Dil ve fonetik temeli | Yapıtaşlarına irca | İnşa mantığını gösterme | Metinlerin harf diziliminden inşa edildiğini hatırlatır | Muhtemel |
| Siyasi | Muhatabı bağlama | Kanunun ve hitabın ilanı | Otorite kurma | Hitaba başlarken dinleyiciyi bağlayıcı bir sessizliğe çağırır | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Hurûf-ı mukattaa doğrudan iktisadi bir işlev barındırmaz | Veri bulunamadı |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Temel aksiyomlar ve atomik semboller | Karmaşık denklemlerin en küçük indirgenemez sembollerle başlaması gibi vahyin de harf düzeyinden kurulması | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Başlangıç dikkati ve söylem açılışı | Bir söyleve başlarken topluluğun dikkatini tek bir odak noktasına sabitleyen ritmik açılış | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Harfleri yalnızca matematiksel veya ezoterik bir şifre olarak görüp ardındaki ahlaki ve tarihi kıssaları ikincil saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın insanların konuştuğu harflerle nazil olduğunu, fakat buna rağmen mucizevi bir edebî ve hidayet kaynağı olduğunu göstermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Surelerin ana konusu olan tevhid, adalet ve peygamberlik mücadelesini bırakıp harf spekülasyonlarına sapmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin mucizevi doğasının en yalın yapıtaşları olan harflerden başlayarak kurulduğunu ve hitap anındaki pedagojik dikkat toplamayı temsil ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şuarâ ve Kasas surelerinin açılışlarında, peygamberlerin mücadelelerinin ve açık kitabın vasıflarının anlatıldığı bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an harflerinin yabancı ve anlamsız birer büyü sözü olduğu iddiasını çürütür; bilinen Arapça harflerle beşerin aciz bırakıldığını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDilin ve alfabenin üç temel ses biriminin (Tâ, Sîn, Mîm) yalın ve bağımsız biçimde ardışık olarak seslendirilmesi.
- Soyut anlamİlahi kelamın beşer zihnini uyarmak, dinlemeye hazırlamak ve vahyin indirgenemez sadeliğini göstermek üzere kurduğu sembolik açılış.
- Sistematik karşılıkParçalardan bütüne giden bilgi inşasında en küçük ses birimlerinin ilahi bir nizamla bir araya gelişinin ilanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde simgesi ayrık ses birimlerini (Tâ, Sîn, Mîm), bu harflerin ardışık açılış kümesini, ise bu harflerin ardından gelen vahiy ve mucizevi mesaj bütününü temsil eder. Ayrık kurucu unsurların bir araya gelerek anlamlı ve kuşatıcı bir vahiy ufkuna işaret edişi formüle edilmiştir.