فصل
ف - ص - ل
جذر- الورود: ٤٣
- الآيات: ٤٢
- الصيغ: ٢٢
- المعاجم: ١٣
Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır. 1. babdan geldiğinde ayrılmak anlamına gelirken (فُصُولاً) . 2. babdan geldiğinde ayırmak anlamına gelir (فَصْلاً).المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır. 1. babdan geldiğinde ayrılmak anlamına gelirken (فُصُولاً) . 2. babdan geldiğinde ayırmak anlamına gelir (فَصْلاً).
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٢٨باب الصاد واللام والفاء معهما
ل ص ف، ص ل ف، ف ل ص، ف ص ل مستعملات
لصف:
اللَّصَفُ لغةٌ في الأَصَفِ، والواحدة لَصَفَةٌ، وهي ثَمَرةُ حشيشةٍ تُجعَلُ في المَرَق لها عُصارةٌ يُصطَبَغُ بها تُمْرِىءُ الطعامَ.
ولَصافِ: أرض لبني تميم، قال النابغة.
بمُصطحِبات من لَصافِ وَثَبْرةٍ
صلف:
الصَّلَفُ: مُجاوَزةُ قَدْر الظَّرْفِ والبَراعةِ والادِّعاءِ فوقَ ذلك.
وآفَةُ الظَّرْفِ الصَّلَفُ.
وطَعامٌ صَلِفٌ اي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٤٣الفَصْلُ واحد الفُصول. وفَصَلْتُ الشيء فانْفَصَلَ، أي قطعته فانقطع. وفَصَلَ من الناحية، أي خرجَ. وفَصَلْتُ الرضيعَ عن أمّه فِصالاً وافْتَصَلْتُهُ، إذا فطمته. وفاصَلتُ شريكي. والمَفْصِلُ: واحد مفاصِلِ الأعضاء. وأمَّا الذي في شعر أبي ذؤيب:
تُشابُ بماءٍ مثل ماء المَفاصِلِ
فهو جمع المَفْصِلِ. قال الأصمعيّ: هو مُنْفَصَلُ الحبل من الرملة، يكون بينهما رَضْراضٌ وحصًى صغارٌ يصفو ماؤه ويبرُقُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٧٢٩ص ل ف
صلف ، صفل ، لصف ، فصل ، فلص .
لصف : قال الليث : اللَّصَفُ : لُغَة في الأصف ، والواحدةُ لصفة ، وهي ثمرةُ شجرةٍ تُجعَل في المرَق لها عُصارةٌ يُصطبغ بها تُمْرِىءُ الطعام .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : اللَّصفُ : شيءٌ يَنْبتُ في أَصْل الكَبَر كأنه خيَار .
قلتُ : وهذا هو الصّحيحُ ، وأما ثمر الكَبَر فإن العرب تسمِّيه الشَفَلَّج : إذا انشقّ وتفتَّح كالبُرْعومة . ولَصَافِ وثَبْرةٌ : ماءان بناحية
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٠٦٢(باب الفاء والصاد وما يثلثهما)
(فصل) الفاء والصاء واللام كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على تمييز الشَّيء. من الشَّيء وإبانته عنه. يقال: فَصَلْتُ الشَّيءَ فَصْلاً. والفَيْصل: الحاكم. والفَصِيل: ولدُ النَّاقةِ إذا افتُصِلَ عن أُمِّه. والمِفْصَل: اللِّسان، لأنَّ به تُفصَل الأمور وتميَّز. قال الأخطل:* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) *
والمفاصل: مَفاصل العِظام. والمَفْصِل: ما بين الجبلَيْن، والجمع مَفاصل. قال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٠٥- الفصل: إبانة أحد الشيئين من الآخر: حتى يكون بينهما فرجة، ومنه قيل المفاصل، الواحد مفصل، وفصلت الشاة: قطعت مفاصلها، وفصل القوم عن مكان كذا، وانفصلوا: فارقوه. قال تعالى: ﴿ولما فصلت العير قال أبوهم﴾ [يوسف/94]، ويستعمل ذلك في الأفعال والأقوال نحو قوله: ﴿إن يوم الفصل ميقاتهم أجمعين﴾ [الدخان/40]، ﴿هذا يوم الفصل﴾ [الصافات/21]، أي: اليوم يبين الحق من الباطل، ويفصل بين الناس بالحكم، وعلى ذلك قوله: {يفصل
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٠٣ف ص ل
تقول كانوا حكّاماً فياصل يحزو في الحكم المفاصل جمع: فيصل وهو الفاصل بين الحق والباطل.
وهذا الأمر فيصل أي مقطع للخصومات.
" وهو أصفى من ماء المفاصل " وهو الماء الذي يقطر من بين العظمين إذا فصلا وقيل: الذي يوجد في فصل ما بين الجبلين.
وتقول: ربّ كلامٍ بالمفصل أشدّ من كلامٍ بالمفصل.
وكأن منطقه خرزات يتحدّرن من وشاح مفصّل.
وفلان من فصيلة أصيلة.
وافتصلنا فصلاتٍ فما عتم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٣٤٩الليث: الفَصْل بَوْنُ ما بين الشيئين. والفَصْل من الجسد: موضع المَفْصِل، وبين كل فَصْلَيْن وَصْل؛ وأَنشد:
وَصْلاً وفَصْلاً وتَجْميعاً ومُفْتَرقاً،
فَتْقاً ورَتْقاً وتأْلِيفاً لإِنسان ابن سيده: الفَصْل الحاجِز بين الشيئين، فَصَل بينهما يفصِل فَصْلاً فانفصَل، وفَصَلْت الشيء فانصَل أَي قطعته فانقطع.
والمَفْصِل: واحد مَفاصِل الأَعضاء. والانْفصال: مطاوِع فصَل. والمَفْصِل: كل ملتقى عظمين من الجسد. وفي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٢٨* ف ص ل * * الفَصْلُ * واحد * الفُصُولِ * و * فَصَلَ * الشيء * فانْفَصَلَ * أي قطعه فانقطع وبابه ضرب و * فَصَلَ * من الناحية خرج وبابه جلس وفصل الرضيع عن أمه يفصله بالكسر * فِصالا * و * افْتَصَلَه * أي فطمه و * فاصَلَ * شريكه و * المَفْصِلُ * بوزن المجلس واحد * مَفَاصِلِ * الأعضاء و * المِفْصَلُ * بوزن المبضع اللسان وفي الحديث ﴿من أنفق نفقة فاصلة فله من الأجر كذا﴾ فتفسيره أنها التي فصلت بين
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٤٧٤الفصل: الحاجز بين الشيئين، كما في المحكم، والمصنفون يترجمون به أثناء الأبواب، إما لأنه نوع من المسائل مفصول عن غيره، أو لأنه ترجمة فاصلة بينه وبين غيره، فهو بمعنى مفعول أو فاعل، قاله شيخنا. الفصل: كل ملتقى عظمين من الجسد، كالمفصل، كمجلس. الفصل: الحق من القول، وبه فسر قوله تعالى: إنه لقول فصل أي حق، وقيل: فاصل قاطع. قال الليث: الفصل، من الجسد: موضع المفصل، وبين كل فصلين وصل، وأنشد:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٩٬٢٧٥فَصَلَ
1 فَصَلَ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. فَصِلَ , inf. n. فَصْلٌ, (M, Msb, K,) He separated, or divided, (S, O, Msb, K,) and put apart, (Msb,) a thing, (S, O, Msb, *) عَنْ غَيْرِهِ [from another thing], (Msb,) and بَعْضَهُ مِنْ بَعْضٍ [or عَنْ بَعْضٍ i. e. part thereof from part]. (M and TA in art. ميز.) And (K,) He made a separation, or partition, (M, K, TA,) بَيْنَهُمَا (M, TA *) i. e.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٤٥١فَصَلَ
فَصَلَ I ( n. ac. فَصْل 1 )
a. [ acc. & 'An ], Cut off, divided, separated, detached from; distinguished from.
b. [ Bain ], Made, formed a separation, a division between.
c. Settled, decided.
d. I ( n. ac. فِصَاْل 23 ) [ acc. & 'An ], Weaned from ( the mother ).
e. U ( n. ac. فُصُوْل 27 ) [ Min or 'An ], Went forth from, left, quitted.
f. Knotted ( vine ).
g. [ coll. ],
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٤٬٧٩٥فصل
فَصَلَ - يَفْصِلُ - فَصْل - فِصَال - فَصِيْل - فَصِيْلَة - فَصَّلَ - يُفَصِّل - تَفْصِيْل
فَصَلَ - يَفْصِلُ + كائن + شيئاً أو كائناً + (إلى أجزاء): يضع أجزاء الشيء في مواضع متباعدة لكي يمكن تمييز كل جزء على حدة
فَصَلَ - يَفْصِلُ + كائن + بكائن أو + عن مكان أو بلد: يخرج بالكائن بعيداً عن بلدهم حتى ينفصلوا وينقطعوا عنها
{فلما فصل طالوت
الصيغ(٢٢)
- الْفَصْلِAyırma(الْفَعْلِ)×٧
- نُفَصِّلُTafsil ederiz(نُفَعِّلُ)×٥
- فَصَّلْنَاTafsil ettik(فَعَّلْنَا)×٣
- فُصِّلَتْTafsil edildi(فُعِّلَتْ)×٣
- يَفْصِلُAyırır(يَفْعِلُ)×٣
- فَصَّلْنَاهُOnu tafsil ettik(فَعَّلْنَاهُ)×٢
- وَتَفْصِيلًاVe tafsil etmek(وَتَفْعِيلًا)×٢
- وَتَفْصِيلَVe tafsil etmek(وَتَفْعِيلَ)×٢
- وَفِصَالُهُOnu sütten kesmekمعانٍ أخرى: ١(وَفِعَالُهُ)×٢
- يُفَصِّلُTafsil eder(يُفَعِّلُ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٤ (الإجمالي: ٢٥٥)
- أيي
الآيات المشتركة: ١٦ · Evye kuş yuvası demektir
- قوم
الآيات المشتركة: ١٦ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- يوم
الآيات المشتركة: ١١ · “Yemm” durgun akan su demektir
- سنه
الآيات المشتركة: ٣ · Seneler
- ولد
الآيات المشتركة: ٤ · “Yavru” demektir
- وقت
الآيات المشتركة: ٢ · Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir
- كتب
الآيات المشتركة: ٧ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- تمم
الآيات المشتركة: ٢ · Çiçeklenmiş ağaç demektir
- وصي
الآيات المشتركة: ٢ · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
- عرب
الآيات المشتركة: ٢ · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
- علم
الآيات المشتركة: ١١ · Dağın sivri noktası demektir
- قصص
الآيات المشتركة: ٢ · Anlatırız
الآيات التي ورد فيها(٤٢)
هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ
Ayırma
أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ وَلَوْلَا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Ayırma
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ
Ayırma
لِيَوْمِ الْفَصْلِ
Ayırma
وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الْفَصْلِ
Ayırma
هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ
Ayırma
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا
Ayırma
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فصل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرق, ميز, قسم |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin arasını mesafe veya sınır koyarak açmak, eklem yerinden ayırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Hak ile batılı kesin hükümle ayırma, ayetleri açık ve parça parça açıklama |
| Çekirdek Özet 3 | Karmaşıklığı giderip yapı taşlarını işlevsel sınırlarıyla görünür kılan tasnif ve yargı |
| Kritik Hata Riski | Tafsîl kavramını laf kalabalığı veya gereksiz ayrıntı sanıp yapısal netliği gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, dışa vurma, söz ve kenar belirleme |
| ص | Olta, bitki | Yakalama, sıkıştırma, odaklanma ve yön belirleme |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, sınır çizme, bağlama ve yönetme |
| فصل | Ağızdan çıkan açıklık ve yönlendirme | Bir bütünün içindeki parçaları odaklayıp sınırlarını belirleyerek birbirinden işlevsel bir açıklıkla ayırma hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki kemiğin birleştiği eklem yeri (mafsal); devenin yavrusunu annesinden sütten keserek ayırma (fasîl); surun önüne çekilen alçak engel duvarı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî, dağların arasındaki yarıklardan sızan duru suyu tasvir ederken mafsal kelimesini suyun çıktığı yarık anlamında kullanmıştır: مَطَافيلَ أبكارٍ حديثٍ نِتاجُها / يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المفاصلِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, insanın konuşma ve yargı yetisini sağlayan dil organını mafsal olarak adlandırıp ölüm karşısındaki çaresizliği tasvir etmiştir: وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Dîvânü’l-Hüzeyliyyîn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فصل kökü, genel Semitik gövdede iki parçayı birbirinden ayıran yarık, kesinti veya eklem noktasını ifade eden köklerle akrabadır. İbranicede p-s-l (פסל) kökü bir taşı veya tahtayı yontarak parçalara ayırma, şekillendirme ve kesme anlamına odaklanırken, Süryanicede p-s-l benzer şekilde yontma ve ayırma eylemlerini bildirir. Arapçada kök, salt bir kesip biçme ya da mekanik parçalama değil; iki şeyin arasına sınır koyarak birbirine karışmasını engelleme, eklem yerlerinden işlevsel olarak ayırma ve nihayetinde hak ile batılı birbirinden ayıran bağlayıcı yargı düzeyine evrilmiştir. Bu semantik genişleme, bedensel bir eklemden (mafsal) toplumsal bir ayrışmaya ve oradan zihinsel ve hukuki bir hüküm verme yetisine (faslu'l-hitâb) doğru uzanan düzenli bir soyutlama çizgisi izler.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki kemiğin birleşim yeri ve devenin sütten kesilmesi | Bir bütünü oluşturan parçaların temas noktasından ayrılması ve her parçanın bağımsız hüviyet kazanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פסל (pasal), Süryanice ܦܣܠ (psal) | Yontarak şekil verme, kesip ayırma ve parçayı ana gövdeden bağımsız kılma | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فصل | Anlamlı | Ayırmak, eklemlemek | İki şeyin arasını sınır veya mesafe koyarak birbirinden ayırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فلص | Anlamlı | Kurtulmak, sıyrılmak | Bir şeyin elden veya dar bir yerden kayıp kurtulması | Aradan sıyrılma yönüyle fasl köküyle gevşek temas taşır; Kur'an'da geçmez |
| صفل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| صلف | Anlamlı | Sertleşmek, kibre kapılmak | Suyun geçmediği sert toprak; az hayırla böbürlenen kişi | Katılık ve geçirimsizlik; fasl kökündeki ayrışmayla doğrudan anlam bağı yoktur; Kur'an'da geçmez |
| لفص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| لصف | Anlamlı | Parlamak, bitişmek | Taş yarıklarında parıldama veya otların yan yana sıkıca çıkması | Yarık bağlamında mafsal çağrışımı içerir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فصل | Merkez | Ayırma ve sınır koyma | Birbirine bitişik veya karışık iki şeyi eklem yerinden veya kesin bir hükümle sınırlandırarak ayırma | Parçaların yapısını bozmadan aralarına işlevsel bir mesafe veya çizgi koyar |
| فرق | Komşu | Dağıtarak ayırma | Bir bütünü farklı yönlere veya kümelere dağıtarak ayırma | فصل kökünde sınır ve netlik esasken فرق kökünde uzaklaşma ve parçalanma öne çıkar |
| ميز | Komşu | Niteliksel ayırma | İyiyi kötüden, seçkini sıradandan değer bakımından ayırt etme | فصل yapısal ve hükmî bir ayrımı bildirirken ميز zihinsel veya ahlaki bir ayıklamayı içerir |
| قسم | Komşu | Paylaştırma | Bir bütünü hisselere ve paylara bölme | فصل şeylerin niteliğini ve sınırını ayırırken قسم niceliksel dağıtım yapar |
| وصل | Zıt | Bitiştirme | Ayrı duran iki şeyi birbiriyle birleştirme ve aradaki boşluğu kapatma | فصل arayı açarken وصل bağı kurar ve boşluğu giderir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فصل | Ayırma, ayırt etme, hükme bağlama | Somut eklem yerinden soyut hüküm ayrımına kadar bütünsel ayrışma | Kesin |
| Latince | articulare, discernere | Eklemlere ayırmak, açıkça ayırt etmek | articulare bedensel ve dilsel mafsallamayı karşılarken, discernere yargısal ayrımı verir | Güçlü |
| İngilizce | articulate, sever, distinguish | Boğumlamak, ayırmak, tefrik etmek | articulate kelimesi mafsal ve açık ifade boyutunu, sever ise kesip ayırma boyutunu karşılar | Kesin |
| Almanca | gliedern, trennen, entscheiden | Eklemlere ayırmak, ayırmak, karara bağlamak | gliedern yapıyı bozmadan bölümlere ayırmayı, entscheiden ise kesin hükümle fasletmeyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | articuler, trancher, séparer | Eklemlendirmek, kesin karara bağlamak, ayırmak | trancher kesin ve kesici hüküm yönünü, articuler yapısal ayrışmayı vurgular | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْفَصْل | Kıyamet günü kesin adaletle ayrılma ve nihai hüküm | Ahiret ve hesap sahnelerinde haklının haksızdan ebediyen ayrıldığı an (Sâffât 37:21, Duhân 44:40, Nebe 78:17) |
| تَفْصِيل / فُصِّلَتْ | Ayetlerin açık, anlaşılır ve bölümlere ayrılarak beyan edilmesi | Vahyin kapalılıktan arındırılıp hakikatlerin açık seçik kılınması (Hûd 11:1, Yûsuf 12:111, Fussilet 41:3) |
| يَفْصِلُ | Hüküm verme, ihtilafları çözüme kavuşturma | Dünyada veya ahirette kullar arasındaki çekişmeleri hakka göre karara bağlama (Hac 22:17, Secde 32:25, Mümtehine 60:3) |
| فَصَلَ | Mekândan ayrılma, yola çıkma | Bir ordunun veya kafilenin bulunduğu şehirden çıkıp ayrılması (Bakara 2:249, Yûsuf 12:94) |
| فِصَال | Çocuğu sütten kesme | Bebeğin anne sütünden ve emzirme döneminden ayrılması (Bakara 2:233, Lokmân 31:14, Ahkāf 46:15) |
| فَصِيلَة | Kişinin ait olduğu en yakın kabile veya aile kolu | İnsanın zor günde sığındığı, ana gövdeden ayrılmış en yakın akraba zümresi (Meâric 70:13) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve adalet | Yevmu'l-Fasl kavramı üzerinden ilahi adaletin tecellisi ve ceza-mükafat ayrımı | İman ile küfrün, hak ile batılın nihai ve telafisiz biçimde birbirinden koparılması |
| Fıkıh | Hüküm ve yargılama | Hâkimin taraflar arasındaki husumeti bitiren hükmü (hükmün fâsıl olması); sütten kesme süresi | Davayı kesin sonuca bağlayan nihai karar ve emzirme süresinin yasal sınırı |
| Tefsir | Kur'an'ın üslubu | İcmâl-tafsîl ilişkisi ve Fussilet suresinin ismi bağlamında ayetlerin açıklanma yöntemi | Hakikatlerin zihinlerde hiçbir kapalılık bırakmayacak tarzda netleştirilip tasnif edilmesi |
| Hadis | Ahlak ve amel | Kişinin imanını küfürden ayıran kesin fedakarlıklar (nafaka-i fâsıla) ve mafsal sadakaları | Bedendeki her eklemin (mafsal) yaratılış şükrü ve amelin imanı tescil eden belirleyici vasfı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Furkan ve nihai temyiz | Hakikat ile batılın sınırlarını kesin olarak çizmek | Dini hayat, belirsizlik üzerine değil hudutları netleşmiş fasl ilkeleri üzerine kurulur | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve tasnif | Kategorizasyon ve tafsîl | Karmaşık bilgiyi alt birimlerine ve eklemlerine ayırarak anlamak | Bilimsel kavrayış, olguları mafsallarından ayırt edebilme yeteneğidir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kaza | Faslu'l-hitâb ve yargı erki | İhtilafları sonlandıran bağlayıcı karar üretmek | Siyasi otoritenin sürekliliği, davaları havada bırakmayan kesin fasl gücüne bağlıdır | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve muhasebe | Sınır tespiti ve hesap kapatma | Mülkiyet sınırlarını ve hak edişleri birbirinden ayırmak | Ekonomik sistemde mülkiyet sınırlarının netleşmesi ve borç ilişkilerinin tasfiyesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık matematik ve eklemleme (articulation / discretization) | Sürekli bir akışın veya karmaşık bir ağın düğüm noktalarından (mafsal) kesilerek bağımsız ve tanımlı alt kümelere ayrılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki kesin hüküm (res judicata) ve sosyal rol ayrışması | Uyuşmazlığın muhakeme yoluyla kesin bir sınıra ulaştırılması ve bireyin toplumsal yapıda bağımsız bir konuma geçmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tafsîl kelimesini sadece sözü uzatmak, gereksiz teferruata girmek veya ansiklopedik malumat yığmak şeklinde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir hakikatin bileşenlerini, işlevsel eklem noktalarını ve sınırlarını görünür kılarak zihinde hiçbir şüphe ve karışıklık bırakmayacak biçimde berraklaştırmak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın mufassal bir kitap oluşunu lüzumsuz ayrıntı olarak görüp ayetlerin yapısal tutarlılığını ve pratik hayata dönük hüküm sınırlarını ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem inşa ettiği zihniyetin (ayırt etme, hak ile batılı netleştirme) hem de kendi metin mimarisinin (ayetlerin tafsil edilmesi) merkezinde yer alır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiretin hesap gününü niteleyen Yevmu'l-Fasl ayetlerinde, vahyin açıklanma tarzını anlatan Fussilet ve En'âm surelerinde ve Talut kıssasındaki imtihan sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin gri alanlar ve belirsizlikler yığını olduğu zannını yıkar; ilahi kelamın karmaşayı gidermek, sınırları tayin etmek ve hayata net bir omurga kazandırmak üzere indiğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki kemiğin birleştiği mafsal noktası; birbirine bitişik şeylerin arasına sınır koyarak onları eklem yerinden ayırmak.
- Soyut anlamHak ile batıl, doğru ile yanlış arasındaki karışıklığı gideren, her parçaya kendi sınırını ve değerini veren kesin hüküm ve açık beyan.
- Sistematik karşılıkBir sistemin sürekliliğini sağlayan eklem noktalarının tespiti, uyuşmazlıkları nihayete erdiren yargısal kesinlik ve bilginin tasnifi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, bir evrensel küme veya bütünlük olan içindeki karmaşık yapısının, aralarında hiçbir kesişim ve belirsizlik kalmayacak biçimde () ayrık ve tanımlı alt kümelere () bölünmesini ifade eder. Bu model, kökün hem somut eklemleme hem de soyut tasnif ve yargı (fasl) hareketini sembolize eder.