فيل
ف - ي - ل
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
Fil, Fil sürüsüdür. Arapça’da “bekar”, “bair” de böyledir. Habeşliler fil sürüsü ile Mekke’ye yürümüşlerdir. Sonra bu kelime filoların adı olmuştur. Hava, deniz, tank filosu gibi.. Savaşın karşı tarafı korkutmak çiğneyip geçmek amaçlarını güden savaş araçlarının toplamına filo denmektedir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fil, Fil sürüsüdür. Arapça’da “bekar”, “bair” de böyledir. Habeşliler fil sürüsü ile Mekke’ye yürümüşlerdir. Sonra bu kelime filoların adı olmuştur. Hava, deniz, tank filosu gibi.. Savaşın karşı tarafı korkutmak çiğneyip geçmek amaçlarını güden savaş araçlarının toplamına filo denmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٩٤باب اللام والفاء و و أ ي ء معهما
ف ل و، ف و ل، و ل ف، ل ي ف، ف ل ي، ف ي ل، ل ف أ، أ ل ف، ف أ ل، أ ف ل مستعملات
فلو:
الفلاة: المفازة، والجميع: الفَلَوات، والفَلا.
والفِلْوُ: الجَحش والمُهْر والجميعُ: الأَفْلاء. وقد فَلَوْناه عن أُمِّه، أي: فَطَمناه.. وافتليناه لأنفسنا، أي: اتّخذناه، وقال:
نقودُ جِيادَهُنَّ ونَفْتَـلـيهـا ولا نَغذو التُّيوسَ ولا القِهادا
وقال:
مُلْمِعٍ لاعةِ الفُؤاد إلى جَح
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٧٩الفيلُ معروف. والجمع أفْيالٌ، وفُيولٌ، وفِيَلَةٌ. وصاحبه فَيَّالٌ. ورجلٌ فِيلُ الرأيِ، أي ضعيف الرأي. وقال:
بَني رَبِّ الجوادِ فلا تَفيلوافما أنتم فَنَعْذِرَكُمْ لفـيلِ
والجمع أفْيالٌ. ورجلٌ فالٌ، أي ضعيف الرأي مخطئ الفراسة. وقال:
رأيتك يا أُخَيْطِلُ إذ جَرَيْنـاوجُرِّبَتِ الفِراسةُ كنتَ فالا
وقد فال الرأي يَفيلُ فُيولَةً. وفَيَّلَ رأيه تَفْييلاً، أي ضعّفه فهو فَيِّلُ الرأي. أبو عبيد:
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٠٣٠(باب الفاء والياء وما يثلثهما)
(فيج) الفاء والياء والجيم يدلُّ على الإسراع. ومن ذلك الفَيْج وقد مضى ذكره، ويقال أصله الواو. والفائجة في الأرض: [متَّسع ما بين كلِّ مرتفعين من غِلظٍ أو رمل([1]) ].
(فيح) الفاء والياء والحاء كلمةٌ واحدة. فاح يفيح، إذا ثار. يقال ذلك في الرِّيح وغيرها. وفي الحديث: "الحمَّى من فَيح جهنم([2]) ". ويقال أصلُه الواو، وقد مضى.
(فيخ) الفاء والياء والخاء كلمة. يقولون: أفاخ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٢٩- الفيل معروف. جمعه فيلة وفيول. قال: ﴿ألم تر كيف فعل ربك بأصحاب الفيل﴾ [الفيل/1]، ورجل فيل الرأي، وفال الرأي، أي: ضعيفه، والمفايلة: لعبة يخبئون شيئا في التراب ويقسمونه ويقولون في أيها هو، والفائل: عرق في خربة الورك، أو لحم عليها.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٩٣ف ي ل
رجل فائل الرأي وفال الرأي.
قال جرير: رأيتك يا أخيطل إذ جرينا وجرّبت الفراسة كنت فالاً وقد فال رأيه وتفيّل وقد فيلت رأيه وما كنت أحب أن أرى في رأيك فيالةً وفيولةً وتقول: قد فال رأيك ياع من رأيه الفال واستفيل البعير: أشبه الفيل في عظمه.
قال أبو النجم: يدير عيني مصعبٍ مستفيل
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٥٠الفِيل: معروف، والجمع أَفْيال وفُيُول وفِيَلة؛ قال ابن السكيت: ولا تقل أَفْيِلة، والأُنثى، فِيلة، وصاحبها فَيَّال
(* قوله «وصاحبها
فيال» مثله في القاموس، وكتب عليه هكذا في النسخ والأصوب وصاحبه كما في الشرح) قال سيبويه: يجوز أَن يكون أَصل فيل فُعْلاً فكسر من أَجل الياء كما قالوا أَبيض وبِيض؛ قال الأَخفش: هذا لا يكون في الواحد إِنما يكون في الجمع؛ وقال ابن سيده: قال سيبويه يجوز أَن يكون فِيل
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٧* ف ي ل * * الفِيلُ معروف والجمع * أفْيالٌ * و * فُيُولٌ * و * فَيِلةٌ * بوزن عنبة ولا تقل أفْيِلةٌ وصاحبه * فَيَّالٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬١٤١الفيل، بالكسر: حيوان م معروف، ج: أفيال، وفيول، وفيلة كعنبة، قال ابن السكيت: ولا تقل أفيلة، قال سيبويه: يجوز أن يكون أصل فيل فعلا، فكسر من اجل الياء، كما قالوا أبيض وبيض، وقال الأخفش: هذا لا يكون في الواحد، وإنما يكون في الجمع، وهي بهاء، وصاحبها فيال، هكذا في النسخ، والصواب وصاحبه، قال لبيد رضي الله تعالى عنه:
لو يقوم الفـيل أو فـيالـه زل عن مثل مقامي وزحل
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٤٠٥فَالَ رَأْيُهُ
1 فَالَ رَأْيُهُ ذ , aor. يَفِيلُ, (S, M, O, K,) inf. n. فُيُولَةٌ, (S,) thus in some copies of the K and in the A, (TA,) or فَيْلُولَةٌ, (M, O,) thus in other copies of the K, (TA,) and فَيَالَةٌ, thus in the O, but in the copies of the K فَيْلَة, (TA,) His judgment, or opinion, was weak, (S, M, O, K,) and erroneous; (M, K;) as also ↓ تفيّل; (M, Z, K, TA;) and [in like manner] فِى
فَالَ رَأْيُهُ 1 فَالَ رَأْيُهُ ذ , aor. يَفِيلُ, (S, M, O, K,) inf. n. فُيُولَةٌ, (S,) thus in some copies of the K and in the A, (TA,) or فَيْلُولَةٌ, (M, O,) thus in other copies of the K, (TA,) and فَيَالَةٌ, thus in the O, but in the copies of the K فَيْلَة, (TA,) His judgment, or opinion, was weak, (S, M, O, K,) and erroneous; (M, K;) as also ↓ تفيّل; (M, Z, K, TA;) and [in like manner] فِى رَأْيِهِ ↓ فَيَّلَ [not فُيِّلَ] he was incorrect in his judgment, or opinion; and ↓ فَيَّلُوا occurs in a trad. as meaning فال رَأْيُهُمْ: (TA:) [and فَالَ alone, said of a man, signifies the same as فال رَأْيُهُ, as is shown by a verse of El-Kumeyt cited in the T and M and O and TA: but it seems from what here follows (taken from a passage unconnected with the foregoing) that the first and third of what are mentioned above as inf. ns. are regarded by some as simple substs.:] and one says, ↓ فِى رَأْيِهِ فَيَالَةٌ, (T, M, K, TA,) the last word like سَحَابَةٌ, (TA, [in the CK, erroneously, فى رِوَايَةٍ فِيَالَةٌ,]) and ↓ فُيُولَةٌ, (M, K, TA,) meaning [In his judgment, or opinion, is] a weakness. (TA.) -A2- And فال signifies also He (a man) magnified himself, and became like the elephant (الفِيل); or he showed a morose aspect: (TA:) [or it may so signify: IAar cites the following verse: مِنَ النَّاسِ أَقْوَامٌ اـِذَا صَادَفُوا الغِنَى تَوَلَّوْا وَفَالُوا لِلصَّدِيقِ وَفَخَّمُوا which may mean [Of mankind are folks who, when they find riches, turn the back, and] magnify themselves and become like the elephant [to the friend, and aggrandize themselves] or show a morose aspect to the friend [&c.]; for the elephant is morose in aspect. (M.)
فيّل رَأْيَهُ 2 فيّل رَأْيَهُ ذ , (S, M, K,) inf. n. تَفْيِيلٌ, He declared [or esteemed] his judgment, or opinion, to be weak, (S.) or bad, and erroneous. (M, K.) Umeiyeh Ibn Abee-'ءïdh says, فَلَوْ غَيْرَهَا مِنْ وُلْدِ كَعْبِ بْنِ كَاهِلٍ مَدَحْتَ بِقَوْلٍ صَادِقٍ لَمْ تُفَيَّلِ meaning لَمْ يُفَيَّلْ رَأْيُكَ (SKr, M) i. e. [But hadst thou praised other than her, of the children of Kaab Ibn-Kلhil, with a true saying,] thy judgment, or opinion, would not have been declared weak. (SKr.) ― -b2- See also 1, in two places.
فَايَلَ 3 فَايَلَ ذ , [inf. n. مُفَايَلَةٌ and فِيَالٌ, (see الفَيَالُ below,)] He played [at the game called الفَيَال: see its part. n. below]. (O.)
تفيّل 5 تفيّل ذ : see 1. -A2- Also He (a man, K, [or a camel, as is indicated in the O,]) became fat, (O, K,) as though he were a فِيل [or an elephant]. (O.) [See also 10.] ― -b2- And, said of youth, or young manhood, (الشَّبَاب,) It increased, (Lth, T, M, O, K,) and became in its prime and fulness. (Lth, T, O.) ― -b3- And, said of herbage, It became tall, and full-grown; or became of its full height, and blossomed. (Th, M, K.)
اِسْتَفْيَلَ 10 اِسْتَفْيَلَ ذ He (a camel) became like the فِيل [or elephant] (M, K, TA) in bigness: (TA:) mentioned by IJ among the class of اسْتَحْوَذَ and the like: part. n. مُسْتَفْيِلٌ. (M.) [See also 5.]
فَالٌ فَالٌ ذ : see فِيلٌ, latter half: -A2- and the paragraph commencing with فَائِلُ الرَّأْىِ, near its end: -A3- and see also فَأْلٌ, in art. فأل.
فَيْلٌ فَيْلٌ ذ : see the paragraph here following.
فِيلُ فِيلُ ذ [The elephant; Pers. پيل;] a certain animal, (TA,) well known: pl. [of pauc.] أَفْيَالٌ and [of mult.] فُيُولٌ and فِيَلَةٌ; (S, M, O, Msb, K;) not أَفْيِلَةٌ: (ISk, S, O, Msb:) accord. to Sb. فِيلٌ may be originally of the measure فُعْلٌ, (S, M, O,) pronounced with kesr because of the ى, like as they said أَبْيَضُ and بيضٌ; but Akh says, this is not the case in the sing, but only in the pl.: (S, O:) fem. with ة. (M, K) ― -b2- Hence, لَيْلَةٌ مِثْلُ لَوْنِ الفِيلِ [lit. A night like the colour of the elephant;] meaning a night that is black. (M, TA,) and dust-coloured; (M;) in which one knows not the right course to pursue: the colours of the فيل being of this kind. (M, TA.) ― -b3- [Hence, also, دَآءُ الفِيلِ The disease called by us the tumid Barbadoes leg; because the leg of the patient resembles that of the elephant by reason of its enormously-swollen state: not (as some have supposed it to be) elephantiasis; this latter being termed جُذَام (q. v.) [― -b4- And hence, likewise, used as an epithet,] فِيلٌ signifies also (tropical:) Heavy [or dull]; and low, ignoble, or mean. (K, TA.) ― -b5- And one says رَجُلٌ فِيلُ الرَّأْىِ, meaning A man weak in respect of judgment, or opinion; (T, S, M, O, K;) and so ↓ فِيْلُهُ; (M, K;) and ↓ فَائِلُهُ: (T, M, O, K;) and ↓ فَيِّلُهُ, (ISk, T, S, M, O, K,) of the measure فَيْعِل; (O:) and ↓ فَالُهُ, (T, M, O, K,) and فَالٌ alone. (S, K.) meaning weak in respect of judgment, or opinion; (T, S, M, O, K;) erring in insight: (S:) pl. of the first] أَفْيَالٌ: (S, M, O, K:) but AO says, the ↓ فَائِل is one who, inspecting, forms an opinion and errs; if he err after examining a horse in all its states or conditions and forming an opinion respecting it from his inspection, [not while doing so,] he is not reckoned to be فائل. (TA.)
الفَيَالُ الفَيَالُ ذ and الفِيَالُ, (Lth, T, M, O, K) the former a subst, and the latter an inf. n. [of 3], (Lth, T, O,) and ↓ المُفَايَلَةُ [which is likewise an inf. n. of 3], (M, K,) A certain game, (Lth, T, M, O, K,) well known, (O,) of the children, (T,) or of the youths, or young men, of the Arabs (M, K) of the desert, (M,) with earth, or dust: (Lth, T, M, O:) a thing is hidden in earth, or dust, which is then divided (T, M) into two portions; then the hider says to his companion, In which of them twain is it? (T;) and if he [who is thus questioned] mistake, the hider says to him فَالَ رَأْيُكَ: (T, M, * K; *) ISk termed it الفِئَالُ, with ء; (O;) and it has been mentioned before in art. فأل: (T, O, K:) accord. to some, (TA,) this game is called الطَّبَنُ and السُدَّرُ. (T, TA. [But see the former of these two words.])
فَيَالَةٌ فَيَالَةٌ ذ : see the first paragraph.
فُيُولَةٌ فُيُولَةٌ ذ : see the first paragraph.
فَيِّلُ اللَّحْمِ فَيِّلُ اللَّحْمِ ذ A man having much flesh: (T, O, * K:) some pronounce it with ء, (T, O,) saying فَيأَل, (T,) or فَئِل; (O;) both mentioned before [in art. فأل]. (TA.) ― -b2- فَيِّلُ الرَّأْىِ: see فِيلٌ, latter half.
فَيِّالٌ فَيِّالٌ ذ The attendant, or master, (S, M, O, Msb, K,) or the keeper, or driver, (MA, KL,) of the فِيل [or elephant], (S, MA, O, Msb, KL,) or of the فِيلَة. (So in the M and K.)
فَائِلُ الرَّأْىِ فَائِلُ الرَّأْىِ ذ : see فِيلٌ, latter half, in two places. -A2- الفَائِلُ [as a subst.] signifies The flesh that is upon the خُرْبَة, (S, O,) or خُرْب, (K, [in the M, accord. to the TT, حرف, app. a mistranscription,]) of the وَرِك; (S, M, O, K;) [which, I think, will be plainly seen from what follows to mean the flesh that is upon the sacro-ischiatic foramen; though خُرْبَةُ الوَرِكِ and خُرْبُ الوَرِكِ are said in the TA, in art. خرب, to mean “ the hole where the head of the thigh-bone is inserted; ”] so says A 'Obeyd: (S, O:) or, (S, M, O, K,) as some say, so adds A 'Obeyd, (S, O,) a certain vein (T, S, M, O, K) in the خُرْبَة of the وَرِك, descending into the leg, (T,) or in the thigh: (S, O:) As says, in “ the Book of the Horse, ” in the وَرِك is the خُرْبَة, which is a نُقْرَة wherein is flesh, no bone being in it; and in that نُقْرَة is the فَائِل, and there is no bone between the said نقرة and the belly, but only skin and flesh; (T, * S, O;) and he cites the saying of El-Aashà, قَدْ نَخْضِبُ العَيْرَ فِى مَكْنُونِ فَائِلِهِ وَقَدْ يَشِيطُ عَلَى أَرْمَاحِنَا البَطَلُ [Oft we stain the ridge of the spear-head in what is concealed in the interior of his فائل, and oft the man of valour dies by means of our spears]; مَكْنُونُ الفَائِلِ means his blood: he says [by implication], we are skilful in respect of the place of piercing: (S, O:) but As said مِنْ in the place of فِى; and AA, قَدْ نَطْعُنُ; which has been pronounced to be wrong: (O:) or the فَائِلَانِ, (T, M,) or the ↓ فَائِلَتَانِ, (so in the K, [app. a mistranscription,]) are two veins entering into the interior parts of the thighs (T, M, K,) in the hinder parts thereof; (M, K;) and they adduce as an evidence thereof the verse of El-Aashà cited above, saying that the epithet مكنون would not have been used if the فائل were not a vein; but others say that [the poet meant that] he made the spear-head to become concealed in the furthest part of the flesh; and if the فائل were a vein, it would not have been mentioned as it has been in a phrase of Imra-el-Keys which will be cited in what follows: (M:) [hence it is said,] or they are two portions of flesh [between which is the lower part of the os sacrum, i. e.] the lower parts of which are upon the صَلَوَان [dual of صَلًا], from the region of the lower portions of the حَجَبَتَانِ to the عَجْب, bordering upon the عُصْعُص on either side, descending in the two sides of the two thighs; [so in a human being,] and thus in the horse: (M, K: [for the meanings of the words that I have here left untranslated, I must refer to their several proper arts.; as they are variously explained:]) ↓ الفَالُ is a dial. var. of الفَائِلُ; (M, K, TA;) which is expl. by Sgh [in the O] as meaning a certain vein issuing from the فَوَّارَة of the وَرِك [i. e. from the sacro-ischiatic foramen]: (TA:) [but the assertion that الفال is a dial. var. of الفائل seems to be founded only upon what here follows:] Imra-el-Keys says, [describing a horse,] لَهُ حَجَبَاتٌ مُشْرِفَاتٌ عَلَى الفَالِ (S, M; or على الفَالِى, as in the O and TA;) [i. e. He has edges of the haunch-bones projecting above, or beyond, the فائل; for] he means على فَائِلِ, having altered the latter word by transposition. (T, S, O, TA.)
فَائِلَةٌ فَائِلَةٌ ذ : see its dual in the next preceding paragraph, near the middle.
أَفْيَلُ أَفْيَلُ ذ [More, and most, weak, or erroneous; relating to a judgment, or an opinion]. أَفْيَلُ مِنَ الرَّأْىِ الدَّبَرِىِّ is a prov., meaning [More weak] than an opinion that is given after the affair [to which it relates] has passed. (Meyd.)
مُفَايِلٌ مُفَايِلٌ ذ [in the S and O in art. فأل, with ء, i. e. مُفَائِلٌ,] Playing at the game called الفَيَالُ. (M, O.)
المُفَايَلَةُ المُفَايَلَةُ ذ expl. as a subst.: see الفَيَالُ.
مَفْيُولَآء مَفْيُولَآء ذ [a quasi-pl. n. (like مَشْيُوخَآءُ &c.), but one of which the sing. (if it have one) is not mentioned,] The young ones of the فِيل [or elephant]. (O, K.)
مُسْتَفْيِلٌ مُسْتَفْيِلٌ ذ part. n. of 10, q. v. (M.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٦٩فَالَ
فَالَ ( y ) I ( n. ac. فَيْل 1 , فَيْلُوْلَة ),
a. Was weak, erroneous, unsound ( judgment ).
فَيَّلَ
فَيَّلَ II ,
a. Weakened, enfeebled; deemed, declared weak, erroneous.
تَفَيَّلَ
تَفَيَّلَ V ,
a. see I .
b. Grew; became big, stout.
فِيْل
فِيْل 2 , ( pl. فِيَلَة 7t , فُيُوْل 27 , أَفْيَاْل 38 ),
a. Elephant.
فِيْلَة
فِيْلَة 2t ,
a. Cow-elephant.
فَيَاْل
فَيَاْل 22 ,
a.
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٦)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فيل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عظم, جسم, بهل |
| Zıt Kök | حقر |
| Çekirdek Özet 1 | İriliği ve cüssesiyle öne çıkan malum canlı (fil); bu iriliğe eşlik eden gevşeklik, ağırlık veya görüşteki zayıflık |
| Çekirdek Özet 2 | Kaba askeri güç, zâhirî cüsse ve tahakküm vasıtası olarak tecessüm eden salt fiziki heybet |
| Çekirdek Özet 3 | Salt maddi ve cüsseli gücün ilahi tedbir ve sevk karşısındaki kırılganlığı ve nihai hezimeti |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca zoolojik bir tür adından ibaret görerek cüsse, askeri teknoloji ve salt zâhirî güç üzerinden kurulan tahakküm semboliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| في | Yayılma, taşma, gölgenin veya maddenin yer tutarak genişlemesi; nitekim فيأ kökünde gölgenin dönüp yayılması, فيض kökünde suyun taşıp hacimce genişlemesi bu çekirdeğe dayanır | ل | Genişleme ve yer kaplama hareketine son sınır, kütlesel yoğunlaşma ve cüsseli bir ağırlık ekleyerek anlamı muazzam bir gövdeye veya gevşek hacme dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, dışarı vurma, soluk alma | Cüsseden dışa vuran nefes, genişleyen boşluk ve sesli heybet |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, etkin kuvvet | Gövdenin hareket kabiliyeti, fiziki eylem ve hortum gibi uzuvların uzanma gücü |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, sevk etme | Büyük bir kütlenin sevk edilmesi, yönlendirilmesi veya ağırlığın hedefe sürülmesi |
| فيل | Açıklık, uzanım ve yönlendirme imgelerinin birleşimi | Kendi cüssesiyle dışarı doğru genişleyen, uzuvlarıyla çevreye yönelen, ancak sevk ve idareye muhtaç olan iri kütle hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İri gövdeli, ağır yapılı, kalın derili malum hayvan; ayrıca cüssedeki ağırlık ve et dolgunluğu sebebiyle uyluk çukurundaki kalın et parçası veya damar; görüşte gevşeklik ve isabetsizlik |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd muallakasında çöl çocuklarının toprakla oynadığı «müfâyele» oyununu geminin suyu yarmasına benzetirken bu kökü kullanır: يَشُقُّ حَبَابَ الماءِ حَيْزومُها بها / كما قَسَم التُّرْبَ المُفَايِلُ باليدِ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken İslâm şiirinde devenin iriliğini nitelemek üzere türetilen istif‘âl kalıbı; Ebü’n-Necm el-İclî bir şiirinde iri deveyi fîl heybetine benzeterek şöyle der: يُدِيرُ عَيْنَيْ مُصْعَبٍ مُسْتَفْيِلِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvân-ı Tarafa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فيل kökü, Yakındoğu ve Akdeniz havzasındaki pek çok Sami ve kadim dilde ortak kökenli bir kültür ve fauna kelimesidir. Kökün Akadca karşılığı pīru veya pīlu biçiminde olup doğrudan fil ve fildişi anlamındadır. Aramice ve Süryanicede pīlā, İbranice rabbinik metinlerde pīl, Eski Farsçada pīl biçiminde korunmuştur. Kelimenin Sami dillerindeki çekirdeği hayvanın bizatihi kendisini, devasa cüssesini ve fildişini ifade eden somut bir adlandırmadır. Klasik Arap dilcileri bu somut addan hareketle cüsseli hayvanın hareketindeki ağırlık, derideki sarkma ve uyluk etinin gevşekliğini soyutlayarak görüşteki zayıflık ve isabetsizlik anlamlarına türetim yapmışlardır. Dolayısıyla kelimenin Arapça içindeki eylemsel türevleri somut isimden sonradan gelişmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Chicago Assyrian Dictionary (CAD), Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Somut isimden fiile geçiş | Cüsseli hayvan adından (fîl) hareketle devenin irileşmesi (istefyale), görüşün gevşek ve isabetsiz olması (feyle/fâle) türetilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca pīru/pīlu, Aramice pīlā | Bölge dillerinde cüsseli canlıyı ve fildişini tanımlayan ortak Sami fauna terimidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Eski Farsça pīl, Sanskritçe pīlu | Kadim Hint ve İran havzasından Yakındoğu dillerine uzanan ortak kültür ve ticaret terimi | Güçlü |
المصدر Brown-Driver-Briggs, CAD, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فيل | Anlamlı | İrilik, fil, görüşte gevşeklik | Cüsseli malum hayvan; re'yde isabetsizlik ve zaaf | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فلي | Anlamlı | Ayırma, açma, biti ayıklama | Saçı ayırıp temizlemek, yavruyu sütten kesmek, araştırmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses-anlam bağı zayıf |
| يفل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يلف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لفي | Anlamlı | Bulmak, karşılaşmak | Bir şeye tesadüf etmek, bir durumda bulmak | Kur'an'da geçer (ألفى); ortak çekirdek ilişkisi tespit edilmedi |
| ليف | Anlamlı | Hurma lifi, lifli doku | Bitkisel lif, hurma ağacının lifli kabuğu | Kur'an'da geçmez; lifli dokudaki esneklik ve hacim bağı muhtemel |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فيل | Merkez | Cüsse, kaba kuvvet ve zâhirî heybet | Maddi cüssesiyle ezen, caydıran fakat manevi sevkten yoksun olan iri kütle | Savaşta korkutma ve ezme amaçlı kullanılan heybetli canlı |
| عظم | Komşu | Büyüklük ve heybet | Cüsseden ziyade zat, mertebe, kudret ve şerefteki mutlak genişliği ifade eder | Her boyutta büyüklüğü kapsar, fîl gibi salt maddi cüsseyle sınırlı değildir |
| جسم | Komşu | Madde ve beden kütlesi | Maddenin üç boyutlu uzayda kapladığı hacim ve bedensel yapı | Kütlesel varoluşu anlatır; fîl gibi özel bir caydırıcılık yükü taşımaz |
| بهل | Komşu | İrilik ve başıboşluk | Cüsseli olma veya kendi haline bırakılma nüansı | Zapt edilmemiş veya lanete konu olmuş serbestlik ve irilik |
| حقر | Zıt | Küçüklük ve ehemmiyetsizlik | Değersiz, ufak, cüssesiz ve hesaba katılmayan varlık | Maddi ve manevi bakımdan hiçbir caydırıcılığı ve ağırlığı bulunmayan durum |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فيل | Fil, cüsseli güç | Cüssesiyle ezen canlı; zayıf ve gevşek görüş | Kesin |
| Latince | Elephantus, elephas | Fil, devasa gövde | Hayvanın biyolojik ve fiziksel varlığını karşılar; görüş zayıflığı nüansını içermez | Kesin |
| İngilizce | Elephant, juggernaut | Fil; ezici ve durdurulamaz devasa güç | İlki zoolojik türü, ikincisi filin savaşta temsil ettiği ezici kaba gücü karşılar | Güçlü |
| Almanca | Elefant, Koloss | Fil; dev cüsseli varlık | Biyolojik tür ve muazzam gövdeli yapıları ifade eder | Kesin |
| Fransızca | Éléphant, colosse | Fil; devasa kütle | Fiziki heybeti karşılar; zihinsel gevşeklik anlamını dışarıda bırakır | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْفِيلِ | Mekke'yi yıkmaya gelen Ebrehe ordusunun öncüsü olan savaş fili | Kâbe'ye yönelik askeri tecavüzün, kaba askeri teçhizat ve cüsseli ordunun ilahi müdahaleyle helak edilmesi bağlamı (Fîl 105:1) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin ispatı ve irhâsât | Peygamber’in doğum yılına denk gelen Fil Vakası'nın peygamberliğin ön hazırlığı (irhâs) sayılıp sayılmayacağı ve mûcize-irhâs ayrımı | İlahi korumanın ve kaba kuvvete karşı metafizik galebenin teolojik temellendirilmesi |
| Fıkıh | Hayvanların hükmü ve ganimet hukuku | Filin etinin yenilip yenilmeyeceği, savaşta binek ve silah olarak kullanılması ve necisliği meselesi | Azı dişi olan vahşi hayvan kategorisinde değerlendirilerek tahrim veya kerahet yönü |
| Tefsir | Fil Suresi tefsiri | Orduda tek bir fil mi (Mahmûd) yoksa bir fil sürüsü mü bulunduğu; ebâbîl kuşlarının mahiyeti ve taşların etkisi | Askeri teknoloji ve kaba kuvvetin ilahi tedbir karşısında çiğnenmiş ekin yaprağına dönüşmesi |
| Hadis | Mekke'nin fethi ve hürmeti | Hz. Peygamber’in Mekke'nin fethinde «Allah fili Mekke'den engelledi» hadisi bağlamında Harem sınırlarının dokunulmazlığı | Kutsal merkezin askeri tecavüze karşı ilahi himaye altında tutulması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ilahi hâkimiyet | Kaba gücün acziyeti | İlahi kudret karşısında zâhirî cüssenin sıfırlanması | Maddi büyüklüğe güvenen kibrin ilahi düzen karşısında hezimete uğraması | Kesin |
| İlmi | Zooloji ve askeri teknoloji | Ağır zırhlı kütle | Ordularda psikolojik caydırıcılık ve yarma unsuru | Canlı bir savaş makinesi olarak kitleleri paniğe sevk etme fonksiyonu | Güçlü |
| Siyasi | Emperyal tahakküm | Askeri filo ve teçhizat gösterisi | Küçük toplumları kaba askeri üstünlükle boyun eğdirme | Bölgesel güçlerin zayıf kavimler üzerinde kurduğu tek taraflı baskı aygıtı | Güçlü |
| İktisadi | Savaş ekonomisi ve fildişi ticareti | Yüksek maliyetli askeri sermaye | Güç gösterisi için devasa kaynak tahsisi | İdaresi ve beslenmesi ağır maliyet getiren emperyal yatırım | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek eylemsizlik momenti ve rijit kütle | Harekete geçirilmesi veya durdurulması muazzam enerji gerektiren, ancak yön değiştirme kabiliyeti son derece kısıtlı olan ağır kütle dinamiği | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Askeri filo doktrini ve teknolojik tahakküm | Hantal, merkeziyetçi ve ezici askeri organizasyonların zâhirî heybetine rağmen asimetrik direnişler karşısında kırılganlaşması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca münferit bir hayvan türü ve masalsı bir tarihi hadisenin figürü olarak görüp çağlar üstü kurumsal ve askeri filo mantığından koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Cüssesi, zırhı ve ezici gücüyle övünen her türlü zâhirî askeri mekanizmanın ve hegemonik gücün genel temsilcisi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fil Vakası'nı yalnızca geçmişte kalmış yerel bir çatışma sayarak, teknolojik ve cüsseli orduların ilahi ahlaki yasalara çarpınca nasıl çökeceği kanununu kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Maddi dünyanın en heybetli ve caydırıcı kaba kuvvet sembolünün, tevhid merkezine yönelik saldırısında nasıl zerreler mesabesindeki unsurlarla imha edildiğini göstererek güç algısını kökten dönüştürür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâbe'nin korunması, emperyal güçlerin helaki, müstekbir orduların hezimeti ve asimetrik ilahi müdahale anlatılarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zaferin yalnızca kaba cüsse, zırh, sayı ve ağır askeri filo üstünlüğünde olduğu yönündeki materyalist yanılgıyı tashih eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİri gövdeli, kalın derili, muazzam cüssesiyle ezen ve zâhirî caydırıcılık sağlayan hayvan.
- Soyut anlamMaddi cüssesine, ağırlığına ve kaba kuvvetine güvenen zâhirî büyüklük; buna mukabil manevi kavrayıştan yoksunluk ve yön tayinindeki gevşeklik.
- Sistematik karşılıkAskeri ve siyasi filoların, kaba teknolojik yığınakların hakkın ve ilahi nizamın merkezine karşı kurduğu kibirli tahakküm mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kaba cüsseyi, zâhirî kütleyi ve askeri filoyu temsil eder; ise zâhiren zayıf ve küçük görünen savunma unsurlarını ifade eder. bağıntısı fil ordusunun Mekke karşısındaki ezici maddi üstünlüğünü gösterir. Ancak devreye ilahi müdahale ve metafizik sevk kuvveti () girdiğinde, bu kuvvet sonsuza ıraksarken devasa kütlenin efektif direnci ve gücü sıfıra yaklaşır; böylece cüsseli kütle çiğnenmiş ekin yaprağı mesabesine iner.