فيل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ف-ي-لالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٤ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».فيلصحبالْفِيلِفعلربب

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

فيل

ف - ي - ل

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١١

Fil, Fil sürüsüdür. Arapça’da “bekar”, “bair” de böyledir. Habeşliler fil sürüsü ile Mekke’ye yürümüşlerdir. Sonra bu kelime filoların adı olmuştur. Hava, deniz, tank filosu gibi.. Savaşın karşı tarafı korkutmak çiğneyip geçmek amaçlarını güden savaş araçlarının toplamına filo denmektedir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Fil, Fil sürüsüdür. Arapça’da “bekar”, “bair” de böyledir. Habeşliler fil sürüsü ile Mekke’ye yürümüşlerdir. Sonra bu kelime filoların adı olmuştur. Hava, deniz, tank filosu gibi.. Savaşın karşı tarafı korkutmak çiğneyip geçmek amaçlarını güden savaş araçlarının toplamına filo denmektedir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٩٤
باب اللام والفاء و و أ ي ء معهما ف ل و، ف و ل، و ل ف، ل ي ف، ف ل ي، ف ي ل، ل ف أ، أ ل ف، ف أ ل، أ ف ل مستعملات فلو: الفلاة: المفازة، والجميع: الفَلَوات، والفَلا. والفِلْوُ: الجَحش والمُهْر والجميعُ: الأَفْلاء. وقد فَلَوْناه عن أُمِّه، أي: فَطَمناه.. وافتليناه لأنفسنا، أي: اتّخذناه، وقال: نقودُ جِيادَهُنَّ ونَفْتَـلـيهـا ولا نَغذو التُّيوسَ ولا القِهادا وقال: مُلْمِعٍ لاعةِ الفُؤاد إلى جَح
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٧٩
الفيلُ معروف. والجمع أفْيالٌ، وفُيولٌ، وفِيَلَةٌ. وصاحبه فَيَّالٌ. ورجلٌ فِيلُ الرأيِ، أي ضعيف الرأي. وقال: بَني رَبِّ الجوادِ فلا تَفيلوافما أنتم فَنَعْذِرَكُمْ لفـيلِ والجمع أفْيالٌ. ورجلٌ فالٌ، أي ضعيف الرأي مخطئ الفراسة. وقال: رأيتك يا أُخَيْطِلُ إذ جَرَيْنـاوجُرِّبَتِ الفِراسةُ كنتَ فالا وقد فال الرأي يَفيلُ فُيولَةً. وفَيَّلَ رأيه تَفْييلاً، أي ضعّفه فهو فَيِّلُ الرأي. أبو عبيد:
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٠٣٠
(باب الفاء والياء وما يثلثهما) (فيج) الفاء والياء والجيم يدلُّ على الإسراع. ومن ذلك الفَيْج وقد مضى ذكره، ويقال أصله الواو. والفائجة في الأرض: [متَّسع ما بين كلِّ مرتفعين من غِلظٍ أو رمل([1]) ]. (فيح) الفاء والياء والحاء كلمةٌ واحدة. فاح يفيح، إذا ثار. يقال ذلك في الرِّيح وغيرها. وفي الحديث: "الحمَّى من فَيح جهنم([2]) ". ويقال أصلُه الواو، وقد مضى. (فيخ) الفاء والياء والخاء كلمة. يقولون: أفاخ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٢٩
- الفيل معروف. جمعه فيلة وفيول. قال: ﴿ألم تر كيف فعل ربك بأصحاب الفيل﴾ [الفيل/1]، ورجل فيل الرأي، وفال الرأي، أي: ضعيفه، والمفايلة: لعبة يخبئون شيئا في التراب ويقسمونه ويقولون في أيها هو، والفائل: عرق في خربة الورك، أو لحم عليها.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٩٣
ف ي ل رجل فائل الرأي وفال الرأي‏.‏ قال جرير‏:‏ رأيتك يا أخيطل إذ جرينا وجرّبت الفراسة كنت فالاً وقد فال رأيه وتفيّل وقد فيلت رأيه وما كنت أحب أن أرى في رأيك فيالةً وفيولةً وتقول‏:‏ قد فال رأيك ياع من رأيه الفال واستفيل البعير‏:‏ أشبه الفيل في عظمه‏.‏ قال أبو النجم‏:‏ يدير عيني مصعبٍ مستفيل
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٥٠
الفِيل: معروف، والجمع أَفْيال وفُيُول وفِيَلة؛ قال ابن السكيت: ولا تقل أَفْيِلة، والأُنثى، فِيلة، وصاحبها فَيَّال (* قوله «وصاحبها فيال» مثله في القاموس، وكتب عليه هكذا في النسخ والأصوب وصاحبه كما في الشرح) قال سيبويه: يجوز أَن يكون أَصل فيل فُعْلاً فكسر من أَجل الياء كما قالوا أَبيض وبِيض؛ قال الأَخفش: هذا لا يكون في الواحد إِنما يكون في الجمع؛ وقال ابن سيده: قال سيبويه يجوز أَن يكون فِيل
رابط المدخل

الفِيل: معروف، والجمع أَفْيال وفُيُول وفِيَلة؛ قال ابن السكيت: ولا تقل أَفْيِلة، والأُنثى، فِيلة، وصاحبها فَيَّال (* قوله «وصاحبها فيال» مثله في القاموس، وكتب عليه هكذا في النسخ والأصوب وصاحبه كما في الشرح) قال سيبويه: يجوز أَن يكون أَصل فيل فُعْلاً فكسر من أَجل الياء كما قالوا أَبيض وبِيض؛ قال الأَخفش: هذا لا يكون في الواحد إِنما يكون في الجمع؛ وقال ابن سيده: قال سيبويه يجوز أَن يكون فِيل فِعْلاً وفُعْلاً فيكون أَفْيال، إِذا كان فُعْلاً، بمنزلة الأَجناد والأَجْحار، ويكون الفُيُول بمنزلة الخِرَجَةَ (* قوله «ويكون الفيول بمنزلة الخرجة» هكذا في الأصل ولعله محرف، والأصل: ويكون الفيلة بمنزلة الخرجة وأن في الكلام سقطاً) يعني جمع خُرْج. وليلة مثل لون الفِيل أَي سَوْداء لا يهتدي لها، وأَلوان الفِيَلة كذلك. واسْتَفْيَل الجملُ: صار كالفِيل؛ حكاه ابن جني في باب اسْتَحْوذ وأَخواته؛ وأَنشد لأَبي النجم: يريد عَينَيْ مُصْعَب مُسْتَفْيِل والتفيُّل: زيادة الشباب ومُهْكَته؛ قال الشاعر: حتى إِذا ما حانَ من تَفَيُّله وقال العجاج: كلّ جُلالٍ يَمْلأُ المُحَبَّلا عجَنَّس قَرْم، إِذا تَفَيَّلا قال: تفيَّل إِذا سمن كأَنه فِيل. ورجل فَيِّل اللحم: كثيرة، وبعضهم يهمزه فيقول فَيْئِل، على فَيْعِل. وتفيَّل النبات: اكْتَهَل؛ عن ثعلب. وفَال رأْيُه يَفِيل فَيْلولة: أَخْطأَ وضَعُف. ويقال: ما كنت أُحب أَن يرى في رأْيك فِيَالة. ورجل فِيلُ الرأْي أَي ضعيف الرأْي؛ قال الكميت: بني رَبِّ الجَواد، فلا تَفِيلوا، فما أَنتم، فنَعْذِرَكُم، لفِيل وقال جرير: رأَيتُك يا أُخَيْطِل، إِذْ جَرَيْنا وجُرِّبَتِ الفِراسَةُ، كنتَ فَالا وتفيَّل: كَفال. وفَيَّل رأْيَه: قبَّحه وخطَّأَه؛ وقال أُمية بن أَبي عائذ: فَلَوْ غَيْرَها، من وُلْد كَعْب بن كاهِلِ، مدحْتَ بقول صادق، لم تُفَيَّلِ فإِنه أَراد: لم يفيَّل رأْيُك، وفي هذا دليل على أَن المضاف إِذا حذف رِفِض حكمه، وصارت المعاملة إِلى ما صرت إِليه وحصلت عليه، أَلا ترى أَنه ترك حرف المضارعة المؤذن بالغَيْبة، وهو الياء، وعدل إِلى الخطاب البتة فقال تُفَيَّل، بالتاء، أَي لم تفيَّل أَنت؟ ومثله بيت الكتاب: أَولئك أَولَى من يَهودَ بِمِدْحَة، إِذا أَنتَ يوماً قلتَها لم تُفَنَّد أَي يفنَّد رأْيُك. قال أَبو عبيدة: الفَائِل من المتفرِّسين الذي يظن ويخطيء، قال: ولا يعد فائلاً حتى ينظر إِلى الفَرس في حالاته كلها ويتفرَّس فيه، فإِن أَخطأَ بعد ذلك فهو فارِس غير فائِل. ورجل فِيلُ الرأْي والفِراسة وفالُهُ وفَيِّله وفَيْلُه إِذا كان ضعيفاً، والجمع أَفْيال. ورجل فالٌ أَي ضعيف الرأْي مخطئ الفِراسة، وقد فال الرأْيُ يَفِيلُ فُيُولة. وفَيِّل رأْيَه تَفْيِيلاً أَي ضعَّفه، فهو فَيِّل الرأْي. قال ابن بري: يقال فال الرجل يَفِيل فُيُولاً وفَيالة وفِيالة؛ قال أُفْنُون التَّغلَبي: فالُوا عليَّ، ولم أَملِك فَيالَتهم، حتى انتَحَيْت على الأَرْساغ والقُنَنِ وفي حديث علي يصف أَبا بكر، رضي الله عنهما: كنتَ للدِّين يَعْسوباً أَوَّلاً حين نفَر الناس عنه وآخراً حين فَيَّلوا، ويروى فَشِلوا، أَي حين فال رأْيُهُم فلم يَسْتبينوا الحق. يقال: فال الرجل في رأْيه وفَيَّل إِذا لم يصِب فيه، ورجل فائل الرأْي وفالُه وفَيَّله؛ وفي حديثه الآخر: إِنْ تَمَّموا على فِيَالة هذا الرأْي انقطع نِظام المسلمين؛ المحكم: وفي رأْيه فَيالة وفِيالة وفُيُولة. والمُفايَلة والفِيَال والفَيال لُعْبة للصبيان، وقيل: لعبة لفِتيان الأَعراب بالتراب يَخْبَؤُون الشيء في التراب ثم يقسِمونه بقسمين ثم يقول الخابئ لصاحبه: في أَي القسمين هو؟ فإِذا أَخطأَ قال له: فال رأْيُك؛ قال طرفة: يَشُقُّ حَبَابَ الماءِ حَيْزُومها بها، كما قَسَمَ التُّرْبَ المُفايِلُ باليَدِ قال الليث: يقال فَيَال وفِيَال، فمن فتح الفاء جعله اسماً، ومن كسرها جعله مصدراً؛ وقال غيره: يقال لهذه اللعبة الطُّبَن والسُّدَّر؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: يَبِتْنَ يَلْعَبْنَ حَوالَيَّ الطُّبَنْ قال ابن بري: والفِئال من الفأْل بالظفر، ومن لم يهمز جعله من فالَ رأْيُه إِذا لم يظفَر، قال: وذكره النحاس فقال الفِيَال من المُفايَلة ولم يقل من المُفاءلة؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: من الناس أَقوامٌ، إِذا صادَفوا الغِنَى تَوَلَّوْا، وفَالوا للصديق وفَخَّموا يجوز أَن يكون فالُوا تعظَّمُوا وتَفاخموا فصاروا كالفِيَلة، أَو تجهَّموا للصديق لأَن الفِيل جَهْم، أَو فالَتْ آراؤهم في إِكرامه وتقريبه ومَعُونته على الدهر فلم يكرموه ولا أَعانوه. والفائِل: اللحمُ الذي على خُرْب الوَرِك، وقيل: هو عِرْق؛ قال الجوهري: وكان بعضهم يجعل الفائل عِرْقاً في الفخذ؛ قال هميان: كأَنما يَيْجَعُ عِرْقا أَبْيَضِهْ، ومُلْتَقى فائِله وأُبُضِهْ وقال الأَصمعي في كتاب الفَرس: في الورِك الخُرْبة وهي نقرة فيها لحم لا عظم فيها، وفي تلك النقرة الفائل، قال: وليس بين تلك النقرة وبين الجوف عظم إِنما هو جلد ولحم، وقيل: الفائِلان مُضَيْغَتان من لحم أَسفلهما على الصَّلَوَيْن من لَدُن أَدْنَى الحَجَبَتَيْنِ إلى العَجْب، مُكْتَنِفتا العُصْعُص منحدِرتان في جانبي الفخذين؛ واحتجوا بقول الأَعشى: قد نَخْضِبُ العيرُ من مَكْنون فائِلِه، وقد يَشِيطُ على أَرْماحِنا البَطَل قالوا: فلم يجعله مَكْنوناً إِلا وهو عِرْق، قال الأَوَّلون: بل أَغاب اللسان في أَقْصى اللحم، ولو كان عِرْقاً ما قال أَشْرَفَت الحَجَبَتان عليه، ويقال: المَكْنون هنا الدَّمُ؛ قال الجوهري: مَكْنون الفَائِل دَمُه، وأَراد إِنَّا حُذاق بالطَّعْن في الفائل، وذلك أَن الفارس إِذا حَذَق الطعن قصد الخُرْبةَ لأَنه ليس دون الجَوف عظم، ومَكْنون فائِله دمُه الذي قد كُنَّ فيه. والفَالُ: لغة في الفائِل؛ قال امرؤ القيس: ولم أَشْهَدِ الخَيْل المُغِيرة، بالضُّحَى، على هَيْكَلٍ نَهْدِ الجُزَارة جَوَّالِ، سَلِيم الشَّظى، عَبْلِ الشَّوى، شَنِجِ النَّسا، لهُ حَجَباتٌ مُشْرُِفاتٌ على الفالِ أَراد على الفائل فقلَب، وهو عِرْق في الفخذين يكون في خُرْبة الوَرِك ينحدِر في الرِّجْل، والله أَعلم. وفِعال الفَأْس والقَدُوم والمِطْرَقة: نِصابها؛ قال ابن مقبل: وتَهْوِي، إِذا العِيسُ العِتاق تَفاضَلَتْ، هُوِيَّ قَدُومِ القَيْن حال فِعالها يعني نِصابَها وهو العَمُود الذي يجعل في خُرْتِها يعمَل به؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: أَتَتْه، وهي جانِحة يداها جُنوحَ الهِبْرقِيِّ على الفِعال قال ابن بري: الفَعال مفتوح أَبداً إِلاَّ الفِعال لخشبة الفأْس فإِنها مكسورة الفاء، يقال: يا بابوسُ أَوْلِج الفِعال في خُرْت الحَدَثان، والحَدَثان الفَأْس التي لها رأْس واحدة. والفِعال أَيضاً: مصدر فاعَل. والفَعِلة: العادة. والفَعْل: كناية عن حَياء الناقة وغيرها من الإِناث. وقال ابن الأَعرابي: سئل الدُّبَيْريُّ عن جُرْحه فقال أَرَّقَني وجاء بالمُفْتَعَل أَي جاء بأَمر عظيم، قيل له: أَتَقولُه في كل شيء؟ قال: نعم أَقول جاء مالُ فلان بالمُفْتَعَل، وجاء بالمُفْتَعَل من الخطإِ، ويقال: عَذَّبني وجَع أَسْهرَني فجاء بالمُفْتَعَل إِذا عانى منه أَلماً لم يعهَد مثله فيما مضى له. ابن الأَعرابي: افْتَعل فلان حديثاً إِذا اخْتَرقه؛ وأَنشد: ذكْر شيءٍ، يا سُلَيْمى، قد مَضى، وَوُشاة ينطِقون المُفْتَعَل وافْتَعل عليه كذباً وزُوراً أَي اختلَق. وفَعَلْت الشيء فانْفَعَل: كقولك كسَرْته فانكسَر. وفَعالِ: قد جاء بمعنى افْعَلْ وجاء بمعنى فاعِلة، بكسر اللام.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٧
* ف ي ل * * الفِيلُ معروف والجمع * أفْيالٌ * و * فُيُولٌ * و * فَيِلةٌ * بوزن عنبة ولا تقل أفْيِلةٌ وصاحبه * فَيَّالٌ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬١٤١
الفيل، بالكسر: حيوان م معروف، ج: أفيال، وفيول، وفيلة كعنبة، قال ابن السكيت: ولا تقل أفيلة، قال سيبويه: يجوز أن يكون أصل فيل فعلا، فكسر من اجل الياء، كما قالوا أبيض وبيض، وقال الأخفش: هذا لا يكون في الواحد، وإنما يكون في الجمع، وهي بهاء، وصاحبها فيال، هكذا في النسخ، والصواب وصاحبه، قال لبيد رضي الله تعالى عنه: لو يقوم الفـيل أو فـيالـه زل عن مثل مقامي وزحل
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٤٠٥
فَالَ رَأْيُهُ 1 فَالَ رَأْيُهُ ذ , aor. يَفِيلُ, (S, M, O, K,) inf. n. فُيُولَةٌ, (S,) thus in some copies of the K and in the A, (TA,) or فَيْلُولَةٌ, (M, O,) thus in other copies of the K, (TA,) and فَيَالَةٌ, thus in the O, but in the copies of the K فَيْلَة, (TA,) His judgment, or opinion, was weak, (S, M, O, K,) and erroneous; (M, K;) as also ↓ تفيّل; (M, Z, K, TA;) and [in like manner] فِى
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٦٩
فَالَ فَالَ ( y ) I ( n. ac. فَيْل 1 , فَيْلُوْلَة ), a. Was weak, erroneous, unsound ( judgment ). فَيَّلَ فَيَّلَ II , a. Weakened, enfeebled; deemed, declared weak, erroneous. تَفَيَّلَ تَفَيَّلَ V , a. see I . b. Grew; became big, stout. فِيْل فِيْل 2 , ( pl. فِيَلَة 7t , فُيُوْل 27 , أَفْيَاْل 38 ), a. Elephant. فِيْلَة فِيْلَة 2t , a. Cow-elephant. فَيَاْل فَيَاْل 22 , a.
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. صحب

    الآيات المشتركة: ١ · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  2. فعل

    الآيات المشتركة: ١ · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  3. رأي

    الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  4. ربب

    الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ

    Fil

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökفيل
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli/yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerعظم, جسم, بهل
Zıt Kökحقر
Çekirdek Özet 1İriliği ve cüssesiyle öne çıkan malum canlı (fil); bu iriliğe eşlik eden gevşeklik, ağırlık veya görüşteki zayıflık
Çekirdek Özet 2Kaba askeri güç, zâhirî cüsse ve tahakküm vasıtası olarak tecessüm eden salt fiziki heybet
Çekirdek Özet 3Salt maddi ve cüsseli gücün ilahi tedbir ve sevk karşısındaki kırılganlığı ve nihai hezimeti
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca zoolojik bir tür adından ibaret görerek cüsse, askeri teknoloji ve salt zâhirî güç üzerinden kurulan tahakküm semboliğini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فيYayılma, taşma, gölgenin veya maddenin yer tutarak genişlemesi; nitekim فيأ kökünde gölgenin dönüp yayılması, فيض kökünde suyun taşıp hacimce genişlemesi bu çekirdeğe dayanırلGenişleme ve yer kaplama hareketine son sınır, kütlesel yoğunlaşma ve cüsseli bir ağırlık ekleyerek anlamı muazzam bir gövdeye veya gevşek hacme dönüştürmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, dışarı vurma, soluk almaCüsseden dışa vuran nefes, genişleyen boşluk ve sesli heybet
يEl ve kol; iş, yapma, uzanma, etkin kuvvetGövdenin hareket kabiliyeti, fiziki eylem ve hortum gibi uzuvların uzanma gücü
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, sevk etmeBüyük bir kütlenin sevk edilmesi, yönlendirilmesi veya ağırlığın hedefe sürülmesi
فيلAçıklık, uzanım ve yönlendirme imgelerinin birleşimiKendi cüssesiyle dışarı doğru genişleyen, uzuvlarıyla çevreye yönelen, ancak sevk ve idareye muhtaç olan iri kütle hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİri gövdeli, ağır yapılı, kalın derili malum hayvan; ayrıca cüssedeki ağırlık ve et dolgunluğu sebebiyle uyluk çukurundaki kalın et parçası veya damar; görüşte gevşeklik ve isabetsizlik
Cahiliye şiiri kullanımıTarafa b. el-Abd muallakasında çöl çocuklarının toprakla oynadığı «müfâyele» oyununu geminin suyu yarmasına benzetirken bu kökü kullanır: يَشُقُّ حَبَابَ الماءِ حَيْزومُها بها / كما قَسَم التُّرْبَ المُفَايِلُ باليدِ
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken İslâm şiirinde devenin iriliğini nitelemek üzere türetilen istif‘âl kalıbı; Ebü’n-Necm el-İclî bir şiirinde iri deveyi fîl heybetine benzeterek şöyle der: يُدِيرُ عَيْنَيْ مُصْعَبٍ مُسْتَفْيِلِ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvân-ı Tarafa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça فيل kökü, Yakındoğu ve Akdeniz havzasındaki pek çok Sami ve kadim dilde ortak kökenli bir kültür ve fauna kelimesidir. Kökün Akadca karşılığı pīru veya pīlu biçiminde olup doğrudan fil ve fildişi anlamındadır. Aramice ve Süryanicede pīlā, İbranice rabbinik metinlerde pīl, Eski Farsçada pīl biçiminde korunmuştur. Kelimenin Sami dillerindeki çekirdeği hayvanın bizatihi kendisini, devasa cüssesini ve fildişini ifade eden somut bir adlandırmadır. Klasik Arap dilcileri bu somut addan hareketle cüsseli hayvanın hareketindeki ağırlık, derideki sarkma ve uyluk etinin gevşekliğini soyutlayarak görüşteki zayıflık ve isabetsizlik anlamlarına türetim yapmışlardır. Dolayısıyla kelimenin Arapça içindeki eylemsel türevleri somut isimden sonradan gelişmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Chicago Assyrian Dictionary (CAD), Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSomut isimden fiile geçişCüsseli hayvan adından (fîl) hareketle devenin irileşmesi (istefyale), görüşün gevşek ve isabetsiz olması (feyle/fâle) türetilmiştirGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca pīru/pīlu, Aramice pīlāBölge dillerinde cüsseli canlıyı ve fildişini tanımlayan ortak Sami fauna terimidirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiEski Farsça pīl, Sanskritçe pīluKadim Hint ve İran havzasından Yakındoğu dillerine uzanan ortak kültür ve ticaret terimiGüçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, CAD, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فيلAnlamlıİrilik, fil, görüşte gevşeklikCüsseli malum hayvan; re'yde isabetsizlik ve zaafHedef kök; Kur'an'da geçer
فليAnlamlıAyırma, açma, biti ayıklamaSaçı ayırıp temizlemek, yavruyu sütten kesmek, araştırmakKur'an'da geçmez; hedef kökle ses-anlam bağı zayıf
يفلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
يلفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
لفيAnlamlıBulmak, karşılaşmakBir şeye tesadüf etmek, bir durumda bulmakKur'an'da geçer (ألفى); ortak çekirdek ilişkisi tespit edilmedi
ليفAnlamlıHurma lifi, lifli dokuBitkisel lif, hurma ağacının lifli kabuğuKur'an'da geçmez; lifli dokudaki esneklik ve hacim bağı muhtemel

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فيلMerkezCüsse, kaba kuvvet ve zâhirî heybetMaddi cüssesiyle ezen, caydıran fakat manevi sevkten yoksun olan iri kütleSavaşta korkutma ve ezme amaçlı kullanılan heybetli canlı
عظمKomşuBüyüklük ve heybetCüsseden ziyade zat, mertebe, kudret ve şerefteki mutlak genişliği ifade ederHer boyutta büyüklüğü kapsar, fîl gibi salt maddi cüsseyle sınırlı değildir
جسمKomşuMadde ve beden kütlesiMaddenin üç boyutlu uzayda kapladığı hacim ve bedensel yapıKütlesel varoluşu anlatır; fîl gibi özel bir caydırıcılık yükü taşımaz
بهلKomşuİrilik ve başıboşlukCüsseli olma veya kendi haline bırakılma nüansıZapt edilmemiş veya lanete konu olmuş serbestlik ve irilik
حقرZıtKüçüklük ve ehemmiyetsizlikDeğersiz, ufak, cüssesiz ve hesaba katılmayan varlıkMaddi ve manevi bakımdan hiçbir caydırıcılığı ve ağırlığı bulunmayan durum

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفيلFil, cüsseli güçCüssesiyle ezen canlı; zayıf ve gevşek görüşKesin
LatinceElephantus, elephasFil, devasa gövdeHayvanın biyolojik ve fiziksel varlığını karşılar; görüş zayıflığı nüansını içermezKesin
İngilizceElephant, juggernautFil; ezici ve durdurulamaz devasa güçİlki zoolojik türü, ikincisi filin savaşta temsil ettiği ezici kaba gücü karşılarGüçlü
AlmancaElefant, KolossFil; dev cüsseli varlıkBiyolojik tür ve muazzam gövdeli yapıları ifade ederKesin
FransızcaÉléphant, colosseFil; devasa kütleFiziki heybeti karşılar; zihinsel gevşeklik anlamını dışarıda bırakırKesin

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْفِيلِMekke'yi yıkmaya gelen Ebrehe ordusunun öncüsü olan savaş filiKâbe'ye yönelik askeri tecavüzün, kaba askeri teçhizat ve cüsseli ordunun ilahi müdahaleyle helak edilmesi bağlamı (Fîl 105:1)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvetin ispatı ve irhâsâtPeygamber’in doğum yılına denk gelen Fil Vakası'nın peygamberliğin ön hazırlığı (irhâs) sayılıp sayılmayacağı ve mûcize-irhâs ayrımıİlahi korumanın ve kaba kuvvete karşı metafizik galebenin teolojik temellendirilmesi
FıkıhHayvanların hükmü ve ganimet hukukuFilin etinin yenilip yenilmeyeceği, savaşta binek ve silah olarak kullanılması ve necisliği meselesiAzı dişi olan vahşi hayvan kategorisinde değerlendirilerek tahrim veya kerahet yönü
TefsirFil Suresi tefsiriOrduda tek bir fil mi (Mahmûd) yoksa bir fil sürüsü mü bulunduğu; ebâbîl kuşlarının mahiyeti ve taşların etkisiAskeri teknoloji ve kaba kuvvetin ilahi tedbir karşısında çiğnenmiş ekin yaprağına dönüşmesi
HadisMekke'nin fethi ve hürmetiHz. Peygamber’in Mekke'nin fethinde «Allah fili Mekke'den engelledi» hadisi bağlamında Harem sınırlarının dokunulmazlığıKutsal merkezin askeri tecavüze karşı ilahi himaye altında tutulması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ilahi hâkimiyetKaba gücün acziyetiİlahi kudret karşısında zâhirî cüssenin sıfırlanmasıMaddi büyüklüğe güvenen kibrin ilahi düzen karşısında hezimete uğramasıKesin
İlmiZooloji ve askeri teknolojiAğır zırhlı kütleOrdularda psikolojik caydırıcılık ve yarma unsuruCanlı bir savaş makinesi olarak kitleleri paniğe sevk etme fonksiyonuGüçlü
SiyasiEmperyal tahakkümAskeri filo ve teçhizat gösterisiKüçük toplumları kaba askeri üstünlükle boyun eğdirmeBölgesel güçlerin zayıf kavimler üzerinde kurduğu tek taraflı baskı aygıtıGüçlü
İktisadiSavaş ekonomisi ve fildişi ticaretiYüksek maliyetli askeri sermayeGüç gösterisi için devasa kaynak tahsisiİdaresi ve beslenmesi ağır maliyet getiren emperyal yatırımMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek eylemsizlik momenti ve rijit kütleHarekete geçirilmesi veya durdurulması muazzam enerji gerektiren, ancak yön değiştirme kabiliyeti son derece kısıtlı olan ağır kütle dinamiğiGüçlü
Beşeri bilimlerAskeri filo doktrini ve teknolojik tahakkümHantal, merkeziyetçi ve ezici askeri organizasyonların zâhirî heybetine rağmen asimetrik direnişler karşısında kırılganlaşmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca münferit bir hayvan türü ve masalsı bir tarihi hadisenin figürü olarak görüp çağlar üstü kurumsal ve askeri filo mantığından koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamCüssesi, zırhı ve ezici gücüyle övünen her türlü zâhirî askeri mekanizmanın ve hegemonik gücün genel temsilcisi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataFil Vakası'nı yalnızca geçmişte kalmış yerel bir çatışma sayarak, teknolojik ve cüsseli orduların ilahi ahlaki yasalara çarpınca nasıl çökeceği kanununu kavrayamamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Maddi dünyanın en heybetli ve caydırıcı kaba kuvvet sembolünün, tevhid merkezine yönelik saldırısında nasıl zerreler mesabesindeki unsurlarla imha edildiğini göstererek güç algısını kökten dönüştürür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâbe'nin korunması, emperyal güçlerin helaki, müstekbir orduların hezimeti ve asimetrik ilahi müdahale anlatılarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zaferin yalnızca kaba cüsse, zırh, sayı ve ağır askeri filo üstünlüğünde olduğu yönündeki materyalist yanılgıyı tashih eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamİri gövdeli, kalın derili, muazzam cüssesiyle ezen ve zâhirî caydırıcılık sağlayan hayvan.
  • Soyut anlamMaddi cüssesine, ağırlığına ve kaba kuvvetine güvenen zâhirî büyüklük; buna mukabil manevi kavrayıştan yoksunluk ve yön tayinindeki gevşeklik.
  • Sistematik karşılıkAskeri ve siyasi filoların, kaba teknolojik yığınakların hakkın ve ilahi nizamın merkezine karşı kurduğu kibirli tahakküm mekanizması.
  • LaTeX modeliM≫m  ⟹  lim⁡Fd→∞(MFd)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde M kaba cüsseyi, zâhirî kütleyi ve askeri filoyu temsil eder; m ise zâhiren zayıf ve küçük görünen savunma unsurlarını ifade eder. M≫m bağıntısı fil ordusunun Mekke karşısındaki ezici maddi üstünlüğünü gösterir. Ancak devreye ilahi müdahale ve metafizik sevk kuvveti (Fd) girdiğinde, bu kuvvet sonsuza ıraksarken devasa kütlenin efektif direnci ve gücü sıfıra yaklaşır; böylece cüsseli kütle çiğnenmiş ekin yaprağı mesabesine iner.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ف