قضض
ق - ض - ض
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٨
معناه في القرآن: Yıkılır
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٧٧باب القاف مع الضاد
ق ض، ض ق مستعملان قض: تقول: قَضَضنْا عليهم الخيل فانقَضَّتْ أي أرسلنا، قال:
قَضُّوا غِضباً عليكَ الخَيْلَ من كَثَب
وانقَضَّ الحائِطُ أي وقع.
وانقَضَّ الطائِرُ: هوى في طيرانه ليسقط على شيء.
والقَضُّ: التراب يعلو الفراش، تقول أَقَضَّ علي المضجع، واستَقَضَّه فلان قال أبو ذؤيب:
أمْ مَا لجَنْبِكَ لا يُلائِمُ مَضْجَعـاً إِلاّ أَقَضَّ عَليكَ ذَاكَ الْمَضْجَعُ
وأَقَضَّ الرجل أي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٠٥انْقَضَّ الحائطُ، أي سقط. وانْقَضَّ الطائر: هوى في طَيرانه، ومنه انْقِضاضُ الكواكب. وقَضَضْنا عليهم الخيل، فانْقَضَّتْ عليهم. والقَضَضُ: الحصى الصغارُ. يقال منه: قَضَّ الطعامُ يَقَضُّ بالفتح، فهو طعامٌ قَضِضٌ. وقد قَضِضْتُ منه أيضاً: إذا أكلته ووقع بين أضراسك حصًى. والقِضَّةُ بالكسر: عُذْرَةُ الجارية. والقِضَّةُ أيضاً: أرضٌ ذات حصًى. وأقَضَّ الرجلُ مضجعَه، وأقَضَّ عليه المضجعُ أي تَتَرَّبَ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٧٤ق ض ض
قضّ الحجر: كسره بالمقضّ وهو ما يقضّ به.
ووقعنا في قضّة وفي قضض: في حصى صغار مكسّرة.
وفي فراشه قضضٌ.
وقضّ الطعام يقضّ قضضاً.
وأقضّ عليه المضجع وأقضّه عليه الهمّ.
واستقضّه صاحبه.
ودرع قضّاء: خشنة المسّ لمّا تنسحق.
وقضّ الحائط: هدمه هدماً عنيفاً فانقضّ.
وقضّ اللؤلؤة: ثبها.
والأسد يقضقض فريسته: يكسر أعضاءه وعظامه.
قال رؤبة: ومن المجاز: " جاء
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٩١١قَضَّ عليهم الخيلَ يَقُضُّها قَضّاً: أَرْسَلها. وانْقَضَّتْ عليهم الخيلُ: انْتَشَرَتْ، وقَضَضْناها عليهم فانْقَضَّتْ عليهم؛ وأَنشد:قَضُّوا غِضاباً عليكَ الخيلَ من كَثَب
وانْقَضَّ الطائرُ وتَقَضَّضَ وتَقَضَّى على التحويل: اخْتاتَ وهَوَى في طَيَرانه يريد الوقوع، وقيل: هو إِذا هوَى من طيرانه ليَسْقُط على شيء. ويقال: انْقَضَّ البازي على الصيْدِ وتَقَضَّضَ إِذا أَسْرَعَ في طيرانه مُنْكَدِراً على
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٩٠* ق ض ض * * انْقَضَّ * الحائط سقط وانقض الطائر هوى في طيرانه ومنه * انْقِضاضُ * الكواكب و * أَقَضَّ * عليه المضجع تترب وخشن وأقض الله عليه المضجع يتعدى ويلزم و * اسْتَقَضَّ * مضجعه وحده خشنا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٣٨١قض اللؤلؤة يقضها قضا: ثقبها، نقله الجوهري. وفي اللسان: ومنه قضة العذراء إذا فرغ منها، كما سيأتي. وقض الشيء يقضه قضا: دقه، وكذلك قضقضه، والشيء المدقوق: قضض.
وقض الوتد يقضه قضا: قلعه، كما في العباب، وبين دقه وقلعه حسن التقابل. وقض النسع، وكذلك الوتر، يقض قضيضا: سمع له صوت عند الإنباض، كأنه القطع، وصوته القضيض، كما في اللسان والعباب والتكملة، وهو من حد ضرب. وقال الزجاج: قض الرجل السويق يقضه
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٢٤قَضَّ
قَضَّ U ( n. ac. قَضّ 1 ),
a. Pierced, perforated.
b. Broke, pounded, ground, brayed.
c. Threw, pulled down, demolished.
d. [ acc. & 'Ala ], Sent out against ( the enemy: horsemen ).
e. Strewed, sprinkled sugar upon ( food ).
f. Pulled out ( peg ).
g. A ( n. ac. قَضَض 4 ), Was gritty; was dusty.
h. I ( n. ac. قَضِيْض 25 ), Cracked.
i. see IV (c) .
أَقْضَضَ
أَقْضَضَ IV ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٢٬٦٠٤قضض
قَضَّ - يَقُضُّ - انقَضَّ- يَنْقَضُّ
قَضَّ - يَقٌُضُّ + كائن + شيئاً: يُسقطه ويهوي به من علو فيجعله يتحطم ويتكسر ويصدر صوت تكسر وتحطم
انقَضَّ- يَنْقَضُّ: على وزن " انفعل من " قَضَّ - يَقُضُّ ": فعل " قَضَّ - يَقُضُّ " عندما يقع بشكل ذاتي: يسقط الشيء من علو بفعل ذاتي، فيتحطم ويتكسر ويصدر صوت تحطم وتكسر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥ (الإجمالي: ٢١)
- جدر
الآيات المشتركة: ١ · Cidar duvar demektir
- ضيف
الآيات المشتركة: ١ · Bir topluluğa sığınan kişidir
- أبي
الآيات المشتركة: ١ · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
- طلق
الآيات المشتركة: ١ · “Dalk” sansar demektir
- طعم
الآيات المشتركة: ١ · Yiyecek demektir
- قري
الآيات المشتركة: ١ · Kasaba
- أجر
الآيات المشتركة: ١ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ١ · Su birikintisidir
- أهل
الآيات المشتركة: ١ · Hilal yeni ay demektir
- رود
الآيات المشتركة: ١ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- أخذ
الآيات المشتركة: ١ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- شيأ
الآيات المشتركة: ١ · Şey
الآيات التي ورد فيها(١)
… فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا
Yıkılır
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قضض |
| Yapı | Üçlü (sülâsî mücerred) |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هدم, خرر, سقط |
| Zıt Kök | قوم |
| Çekirdek Özet 1 | Sert bir nesneyi kırmak, ufalamak, taş ve çakıl döküntüsü haline getirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Bir yapının veya kütlenin iç bütünlüğünü yitirerek aniden çöküşe ve düşüşe yönelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel veya toplumsal bir dengenin kırılma eşiğini aşarak yerçekimi ve çöküntü sürecine teslim olması |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki «yıkılmak üzere olma» halini sıradan bir eğrilik sanıp yapının iç gerilim ve ani çöküş dinamiğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قض | Kesmek, ayırmak, kesin ve sert bir etkiyle bütünlüğü bozmak; nitekim قضب kökünde dalı sertçe kesip koparma, قضي kökünde ise kesin hüküm verip işi bitirme anlamları bu ortak kesme ve sonuca bağlama zemininde buluşur. | ض | İkinci ض harfinin katlanmasıyla kök muzaaf kalıba geçmiş; kesme ve ayrılma eylemi bir darbede bitmeyip nesnenin ufalanarak, dağılarak, gürültülü ve şiddetli bir çöküşle parçalanmasına dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, sınır veya iğne deliği | Sıkışma, toplanma, bir gerilimin dar bir hatta yoğunlaşması ve odak noktası oluşturması. |
| ض | Yan taraf, göğüs kafesi veya baskı altında çatlama (ikiz harf ص kökenli türetme) | Ağır bir yük altında yana doğru yatma, sıkışan yüzeyin baskıya dayanamayıp yarılarak dışa açılması. |
| ض | Yan taraf, göğüs kafesi veya baskı altında çatlama (ikiz harf ص kökenli türetme) | Çatlamanın ve baskının yinelenmesi, taşıyıcı omurganın kırılarak parçaların etrafa dökülmesi. |
| قضض | Sıkışan gerilimin kırılma eşiğini aşarak taşıyıcı yüzeyi çatlatması ve kütleyi aşağı doğru parçalayarak dökmesi | Odaklanan ağırlık ve baskının dikey ekseni kırması; nesnenin direncini yitirerek hızla çatlayıp yere doğru çöküş hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşın çekiç veya aletle vurularak küçük parçalara kırılması, ufalanması; kırılan taş döküntüsü, çakıl ve yatağa batan toz parçacıkları. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde uykusuzluğunu ve huzursuzluğunu anlatırken yatağın batmasını ve rahatsız ediciliğini bu kökten türeyen fiille tasvir eder: أَمْ مَا لِجَنْبِكَ لَا يُلائِمُ مَضْجَعاً / إِلَّا أَقَضَّ عَلَيْكَ ذَاكَ الْمَضْجَعُ |
| Erken Arapça kullanım | Yırtıcı kuşun avına hızla ve süzülerek dikine dalış yapması (انقض الطائر) ile süvarilerin düşman üzerine birdenbire ve dağıtıcı bir güçle saldırması (انقضت الخيل) durumlarında kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça قضض kökü, Sami dil ailesinde sert nesneleri kırma, ezme, parçalayarak dağıtma ve çatlatma anlamlarını taşıyan ortak onomatopoetik (ses yansımalı) ve biliteral kök ailesine aittir. İbranicede katsats (קצץ) kökü kesmek, parçalamak, uçlarını koparmak anlamını taşırken; Süryanicede kats (ܩܨ) tabanı kesme ve son verme eylemini ifade eder. Kökün gürültülü ve sert bir çatlama sesini taklit eden fonetik yapısı, Arapçada hem taş kırma ve döküntü çıkarma gibi somut temaslarda korunmuş, hem de bir yapının çatırdaması, yırtıcı kuşun havadaki ani kırılmayla aşağı süzülmesi ve duvarın çökme eşiğine gelmesi gibi mekanik hareketlere aktarılmıştır. Kök içi gelişimde sert vuruşla gelen çatlama sesi, iç mukavemetin ani çöküşünü tasvir eden bir semantik kayma yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Taş kırma ve kırıntıdan duvarın çatlamasına geçiş | Maddi bir taşın aletle kırılması (قض الحجر بالمقض) anlamından, kütlesel bir yapının ağırlık altında çatırdaması ve dikliğini yitirip devrilmesi (انقض الجدار) anlamına genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קצץ ve Süryanice ܩܨ ile soydaşlık | Kesme, çatlatma, uç kısımlarını parçalayarak ayırma ve bütünlüğü kırma anlamındaki ortak Sami kök katmanıyla doğrudan bağlantılıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sert vurma / ezme kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde sert maddeleri kırma ve ezme bildiren ses yansımalı tabanlarla paralellik arz eder. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قضض | Anlamlı | Taş kırmak, ufalanmak, dikine çökmek | Sert nesneleri kırıp toz ve çakıl haline getirmek; yapının çatırdaması veya kuşun hızla aşağı dalması. | Hedef köktür; Kehf 18:77 ayetinde geçer. |
| ضقض | Anlamlı | Karışık ses çıkarmak, çatırdamak | Çiğnerken veya bir nesne ezilirken çıkan ses; dişlerin birbirine sürtünmesi veya çenelerin sesi. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses yansımalı ezilme zemininde buluşur. |
| ضضق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dil fonetiğinde iki ض harfinin ardından gelen ق harfiyle kurulu bir kök yapısı bulunmamaktadır. | Mühmel birleşimdir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قضض | Merkez | Çökme, çatlayarak yıkılma | İç dengenin ve taşıyıcı gücün kırılarak nesnenin aniden dökülmeye ve aşağı doğru inmeye yüz tutması. | Yıkımın başlangıç anındaki çatırdama, hızla yönelme ve parça döküntüsünü içerir. |
| هدم | Komşu | Yıkma, çökertme | Dışarıdan uygulanan bir güç veya tahribat sonucu yapının yerle bir edilmesi. | قضض kökünde iç dengenin bozulmasıyla kendiliğinden çökme eşiğine gelme vurgulanırken, bu kökte harici müdahale öne çıkar. |
| خرر | Komşu | Yere kapanma, devrilme | Dik duran bir varlığın gürültüyle ve boylu boyunca aşağı düşmesi, secdeye varması. | قضض kökünde yapısal parçalanma ve çatırdama esasken, bu kökte bütün halinde yere yuvarlanma ve dökülme sesi ön plandadır. |
| سقط | Komşu | Düşme | Yüksek bir mevkiden veya konumdan iradesiz biçimde aşağı inme. | قضض kökündeki yıkılma ve dağılma dinamiği olmaksızın sadece dikey yer değişimini ifade eder. |
| قوم | Zıt | Dikilme, ayakta durma | Yerçekimine karşı direnç göstererek dik, dengeli, sağlam ve ayakta kalma hali. | قضض kökünün temsil ettiği çökme ve dağılma meylinin doğrudan karşıtıdır; dengeli duruşu sağlar. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قضض | Çatlayıp yıkılmaya meyletmek, çökmek | Yapının iç mukavemetini yitirerek aniden yere doğru çöküş ve dağılma eğilimine girmesi. | Kesin |
| Latince | Ruere, collabī | Çökmek, birden yıkılmak, harabeye dönmek | Yapının ağırlığı altında kırılıp aşağı çökmesini karşılar; ancak taş kırma ve çakıllanma nüansını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | To collapse, to tumble down | Çökmek, göçmek, devrilmek | Taşıyıcı sistemin çökmesini tam verir; kökteki toz, kırıntı ve yırtıcı kuş gibi dikine dalış hareketini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Einstürzen, zusammensacken | Çökmek, yıkılmak, göçmek | Bir kütlenin kendi ağırlığıyla içeriye veya yere doğru yıkılışını ifade eder; erken dönemdeki kuşun dalışı anlamını kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | S'effondrer, s'écrouler | Çökmek, göçmek | Yapısal dengenin bozulup parçaların aşağı dökülmesini karşılar; kökün ilk somut anlamındaki çakıl döküntüsünü içermez. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَنْقَضَّ | Yapının dengesini yitirerek çökme ve yıkılma eşiğine gelmesi | Kehf suresinde Hızır ile Musa kıssasında harabe bir köyde tam devrilmek üzere olan duvar bağlamı (Kehf 18:77). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ayette geçen «duvar yıkılmak istedi» ifadesi | Cansız varlıklara irade nispet edilmesinin hakikat mi yoksa mecaz-ı mürsel veya istiare mi olduğu tartışması; tabiatın zorunlu eğilimleri ile ilahi kader ilişkisi. | Cansız bir cismin fiziksel meylinin ve devrilme eşiğindeki halinin istiare yoluyla irade kelimesiyle açıklanması. |
| Fıkıh | Tehlike arz eden ve yıkılma eğiliminde olan yapıların tamiri | Çökmek üzere olan duvarın mülkiyet durumu, kamu güvenliği veya yetim hakkının korunması amacıyla izinsiz tamir edilip edilemeyeceği (fuzulî tasarruf). | Can ve mal emniyetini tehdit eden çöküntü öncesi önleyici müdahale ve koruma sorumluluğu. |
| Tefsir | Kehf suresindeki duvar kıssası | Duvarın sadece bir yana eğrilmesi mi yoksa çatırdamaya başlayıp çöküşünün an meselesi mi olduğu meselesi. | Duvarın çökme tehlikesinin kesinliği ve altındaki hazinenin korunması için zamanlamanın hayatiyeti. |
| Hadis | Hadis metinlerindeki türevler | Süvarilerin düşman üzerine aniden hücum etmesi veya gökten inen meleklerin hızla dalış yapması tasvirleri. | Bir hedefe doğru ani, toplu, hızlı ve durdurulamaz bir şekilde dikine iniş veya akın hareketi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hikmet ve gayb ilmi | Kırılma anına önleyici müdahale | Koruma | İlahi bilgi, zahiren çökmek üzere olan bir yapıyı tam vaktinde tahkim ederek gelecekteki bir felaketi önler. | Kesin |
| İlmi | Statik ve yapı mekaniği | Mukavemet eşiğinin aşılması ve göçme | Kırılma eşiği | Yük taşıyan dikey elemanların gerilimi taşıyamayarak bükülme ve ani çöküş fazına girmesini açıklar. | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal çöküş ve devlet düzeni | Rejimin veya yapının içten içe çürümesi | Meşruiyet kaybı | Dışarıdan ayakta gibi duran bir idarenin iç dengeleri kırıldığında aniden yıkılma sürecine girmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin ve yetim hakkının muhafazası | Değer kaybı ve fiziki sermaye erimesi | Sermaye koruması | Çöküş sürecindeki altyapının onarılması, alttaki sermaye birikiminin korunarak hak sahiplerine devrini sağlar. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yapısal instabilite, çatallanma (bifurcation) ve serbest düşme | Mekanikte bir kolonun kritik yükü (Euler yükü) aşması durumunda aniden kararlılığını yitirip bükülmesi veya bir kütlenin potansiyel enerjisini hızla kinetik enerjiye dönüştürerek aşağı boşalması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ani toplumsal çöküş (anomi) ve kurumların göçmesi | Sosyolojide taşıyıcı normların aşınması sonucu toplumun dışarıdan sağlam görünse bile ilk kriz anında direnç gösteremeyip aniden parçalanarak çöküşe geçmesi hali. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | قضض kökünü yalnızca sıradan bir «yıkılmak» eylemi olarak görmek ve kökün ihtiva ettiği çatlama, çatırdama, hızla aşağı yönelme ve parça döküntüsü anlamlarını hesaba katmamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, cansız bir nesnenin dahi kendi fiziksel kanunları uyarınca ulaştığı kritik denge yitimini ve yıkılış sürecinin ertelenemez eşiğini ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki «yıkılmak üzereydi» tabirinin sıradan bir bakım ihtiyacı sanılması; oysa kökün çöküş sürecinin başladığını, müdahale edilmezse saniyeler veya saatler içinde yerle bir olacağını gösteren aciliyet boyutunun kavranamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlıkların fiziksel dünyadaki hallerinin ve kader çizgilerinin dildeki en somut ve dinamik ifadelerle nasıl anlatıldığını, cansız sayılan nesnelerin bile ilahi yasalar karşısındaki durum meylini gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gayb-şehadet ilişkisinin, ilahi hikmetin insan aklını aşan boyutlarının ve peygamberî kıssalardaki acil müdahalelerin işlendiği Kehf suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kehf kıssasındaki eylemlerin keyfi veya sebepsiz olduğu zannını yıkar; duvarın halihazırda çatlayıp çökmeye yüz tuttuğunu ve oradaki işin gecikmeye tahammülü olmayan kritik bir yapısal kurtarma faaliyeti olduğunu netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSert bir taşın çekiçle vurularak kırılması, ufalana ufalana dökülmesi, çatlaması ve bu parçalanmanın sonucu olarak dik duran bir kütlenin aniden aşağıya doğru çöküşe geçmesi.
- Soyut anlamBir sistemin taşıma kapasitesinin son sınırına gelmesi, dengenin bozulmasıyla birlikte çöküşün önlenemez bir doğrultu kazanarak harekete dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkFiziksel yapılarda dayanma sınırının aşılması; toplumsal ve ahlaki sistemlerde ise alttaki temel değerlerin korunması için çöküş eşiğindeki dış kabuğun onarılıp tahkim edilmesi zorunluluğu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sisteme binen düşey ve içsel gerilim kuvvetini, ise yapının taşıyabileceği kritik mukavemet sınırını gösterir. Gerilim kritik sınırı aştığında (), sistemin dikey eksendeki ivmesi yerçekimi yönünde negatifleşir (), yani yapı hızlanarak aşağı çöker ve parçalanarak düzensizlik (entropi) maksimum seviyeye () ulaşır. Model, قضض kökündeki taşıyıcı direncin kırılması ve yerçekimine teslim olarak ani çöküş hareketini simgeler.