قوم
ق - و - م
جذر- الورود: ٦٦٠
- الآيات: ٥٩٧
- الصيغ: ١٣٨
- المعاجم: ١٣
Hayvanların ön ayaklarına denir. Kavm ise ağacın gövdesi demektir. Kıyam etmek, kalkmak veya ayakta durmak anlamındadır. Kayyim ayakta durandır. Mecazi olarak sağlam, bozulmamış veya bozulamayacak anlamındadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hayvanların ön ayaklarına denir. Kavm ise ağacın gövdesi demektir. Kıyam etmek, kalkmak veya ayakta durmak anlamındadır. Kayyim ayakta durandır. Mecazi olarak sağlam, bozulmamış veya bozulamayacak anlamındadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١٨٥القاف والميم و"وأيء" معهما
ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ مستعملات قوم: القَوْمُ: الرجال دون النساء، قال الله جل وعز: "لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"، وقال زهير:
وما أدري، وسوف أخال أدري أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?!
وقومُ كل رجل: شيعته وعشيرته.
والقَوْمَةُ: ما بين الركعتين من القيام. قال أبو الدقيش: أصلي الغداة قومتين، والمغرب ثلاث
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٤٧٧القَوْمُ: الرجال دون النساء، لا واحد له من لفظه. قال زهير:
وما أدري وسَوف إخالُ أدريأقَوْمٌ آلُ حِصْـنٍ أم نـسـاءُ
وقال تعالى: "لا يسخر قومٌ من قومٍ" ثم قال سبحانه: "ولا نساءٌ من نساءٍ". وربَّما دخل النساء فيه على سبيل التبَع، لأن قوم كلِّ نبيّ رجالٌ ونساء. وجمع القَوْمِ أقوامٌ، وجمع الجمع أقاوِمُ. قال أبو صخر:
فإن يَعْذِرِ القلبُ العَشِيَّةُ في الصِبافُؤادَكَ لا يَعْذِرْكَ فـيه الأقـاوِمُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٩٢٨باب القاف والميم
قوم ، قمي ، قمأ ، وقم ، ومق ، موق ، مأق ، مقا .
قوم : قال الليث : القوم : الرِّجال دون النساء .
ومنه قول الله : ( ءَامَنُواْ لاَ يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن ( ، أي : رجالٌ من رجال ، ) مِّنْهُمْ وَلاَ نِسَآءٌ مِّن ) ( الحجرات : 11 ) يدلُّ عليه قولُ زهير :
وما أدري ولستُ إخالُ أدرِي
أقومٌ آلُ حِصْنٍ أم نِسَاءُ
قال : وقومُ كلِّ رجلٍ شيعتُه وعشيرته .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس ، أنّه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬١٩٤(باب القاف والواو وما يثلثهما)
(قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر.
فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٦٧- يقال: قام يقوم قياما، فهو قائم، وجمعه: قيام، وأقامه غيره. وأقام بالمكان إقامة، والقيام على أضرب: قيام بالشخص؛ إما بتسخير أو اختيار، وقيام للشيء هو المراعاة للشيء والحفظ له، وقيام هو على العزم على الشيء، فمن القيام بالتسخير قوله تعالى: ﴿منها قائم وحصيد﴾ [هود/100]، وقوله: ﴿ما قطعتم من لينة أو تركتموها قائمة على أصولها﴾ [الحشر/5]، ومن القيام الذي هو بالاختيار قوله تعالى: {أم من هو قانت آناء الليل
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٧٩٤ق و م
رأيت أقواماً وأقاويم.
وقام قومة واحدة وقيل لأبي الدّقيش: كم تصلّي الغداة فقال: اصلي الغداة قومتين والمغرب ثلاث قومات.
وبه قوام: يقوم كثيراً من خلفة به.
وفلان يقام به وقيم بفلان وأقامه من مكانه وأقاموا بالدار.
وأقاموا عنها: ظعنوا.
وهذا مقام الساقي وهذا مقام الحيّ ومقامتهم ودار مقامتهم.
وقوم العود وأقامه فقام واستقام وتقوّم.
ومحٌ قويمٌ.
وقوّم المتاع
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٦٬٦٧٨القيامُ: نقيض الجلوس، قام يَقُومُ قَوْماً وقِياماً وقَوْمة وقامةً، والقَوْمةُ المرة الواحدة. قال ابن الأَعرابي: قال عبد لرجل أَراد أن يشتريه: لا تشترني فإني إذا جعت أَبغضت قَوْماً، وإذا شبِعت أَحببت نَوْماً، أي أَبغضت قياماً من موضعي؛ قال:
قد صُمْتُ رَبِّي، فَتَقَبَّلْ صامتي،
وقُمْتُ لَيْلي، فتقَبَّل قامَتي
أَدْعُوك يا ربِّ من النارِ التي
أَعْدَدْتَ للكُفَّارِ في القِيامةِ
وقال بعضهم: إنما أَراد
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٬١٥٥* ق و م * * القَوْمُ * الرجال دون النساء لا واحدا له من لفظه قال زهير وما أدري ولست إخال أدري أقوم آل حصن أم نساء وقال الله تعالى ﴿لا يسخر قوم من قوم﴾ ثم قال ﴿ولا نساء من نساء﴾ وربما دخل النساء فيه على سبيل التبع لأن قوم كل نبي رجال ونساء وجمع القوم * أقْوامٌ * وجمع الجمع * أَقاوِمُ * و * أقائِمُ * و * القَوْمُ * يذكر ويؤنث لان أسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كان للآدميين يذكر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٦٬٣٣٦| | ( *!القَوْمُ : الجَمَاعَةُ من الرِّجَالِ والنِّساءِ | مَعًا ) ؛ لأن قَومَ كلِّ رَجُل شِيعَتُه وعَشِيرَتُه ، | ( أَوِ الرِّجَالُ خَاصَّةً ) دُونَ النِّسَاءِ لا واحِدَ | له من لَفْظِهِ ، قال الجَوْهَرِيُّ : ومنهُ قَولُه | تَعَالَى : ! 2 < لا يسخر *!قوم من قوم > 2 ! ، ثم | قال : ! 2 < ولا نساء من نساء > 2 ! أي : فَلَو | كَانَت النِّساءُ مِنَ القَوْمِ لم يَقُلْ : ولا نِساءٌ | من نِسَاءٍ ، وقال
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٥١٩قَامَ
1 قَامَ ذ He stood still (Ksh and Bd in ii. 19) in his place. (Ksh.) ― -b2- قَامَتِ الدَّابَّةُ The beast stopped (S, K, TA) from journeying, (TA,) from fatigue, or being jaded; (S, TA;) i. q. انقطعت. (A.) And قَامَتْ عَلَيْهِ الدَّابَّةُ His beast, being jaded, stopped with him, and moved not from its place. (Mgh.) ― -b3- قَامَ He, or it, stood up, or erect; syn. اِنْتَصَبَ. (K.) And
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٠٩٨قَامَ
قَامَ ( w ) U ( n. ac. قَوْم [ 1 ] , قَوْمَة [ 1t ] ,
قَامَة
قَامَة [ 1tA ] , قِيَام [ 23I ] ),
a. Rose; stood, stood up; was upright; was set up, erected.
b. Stopped, stood still; was motionless, immovable; was frozen ( water ).
c. Rose again; resuscitated; revived.
d. Was worth, amounted to, stood at, cost.
e. Was animated, brisk ( market ).
f. Triumphed, prevailed ( truth
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٨٬١٨٣قوم
قَامَ - يَقُوْمُ - قَوَام - قَوَاماً - قَائِم - قِيَام - أَقْوَم - قَيِّم - قَيِّمَة - قَوَّام - قَوَّامُوْن - قَيُّوْم - قِيَامَة - مَقَام - أَقَامَ - يُقِيْمُ - مُقِيْم - إِقَام
قَوَّمَ - يُقَوِّمُ - تَقْوِيْم
اسْتَقَامَ - يَسْتَقِيْمُ - مُسْتَقِيْم
قَامَ - يَقُوْمُ + كائن: ينهض وينتصب متجهاً لهدف، بشكل مباشر ومتعامد عليه: ينهض، من
الصيغ(١٣٨)
- الْقِيَامَةِKıyamet(الْفِعَالَةِ)×٧٠
- لِقَوْمٍKavim içinمعانٍ أخرى: ١(لِفَعْلٍ)×٥١
- قَوْمًاKavim(فَعْلًا)×٤٠
- يَاقَوْمِEy kavmim(يَافَعْلِ)×٣٨
- الْقَوْمِKavim(الْفَعْلِ)×٣١
- قَوْمِهِOnun kavmi(فَعْلِهِ)×٢٧
- الْقَوْمَKavim(الْفَعْلَ)×٢٦
- قَوْمٌKavim(فَعْلٌ)×٢٦
- قَوْمٍKavim(فَعْلٍ)×٢٣
- مُسْتَقِيمٍDoğru(مُسْتَفْعِلٍ)×٢٠
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤١٥ (الإجمالي: ٨٥٩)
- صلو
الآيات المشتركة: ٥٢ · Namaz
- صرط
الآيات المشتركة: ٣٣ · Yol
- يوم
الآيات المشتركة: ١٠٤ · “Yemm” durgun akan su demektir
- زكو
الآيات المشتركة: ٢٧ · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
- هدي
الآيات المشتركة: ٦٦ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- نوح
الآيات المشتركة: ٢٢ · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- فسق
الآيات المشتركة: ٢١ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- أله
الآيات المشتركة: ٢٤٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أتي
الآيات المشتركة: ٨٣ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- قول
الآيات المشتركة: ١٨٦ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ظلم
الآيات المشتركة: ٥٧ · Zalimler
- خزي
الآيات المشتركة: ١٢ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
الآيات التي ورد فيها(٥٩٧)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٥٩٧؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
… ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا …
Kıyamet
… لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Kıyamet
… فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Kıyamet
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
Kıyamet
… وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ …
Kıyamet
… الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Kıyamet
وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Kıyamet
… هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Kıyamet
كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ …
Kıyamet
رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ
Kıyamet
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قوم |
| Yapı | Üçlü (ecvef-vâvî) |
| Özel Durum | İlletli (orta harfi vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصب, ثبت, عزم |
| Zıt Kök | قعد |
| Çekirdek Özet 1 | Dikey doğruluş, yere basarak kendi ekseninde dengeli ve müstakil biçimde ayakta durma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradeye ve adalete dayalı nizamı ikame etme, sürekli gözetim ve istikamet üzere bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin kendi ayakları üzerinde çökmeden durabilmesini sağlayan kurucu nizam ve toplumsal dinamizm |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel duruş veya etnik topluluk (kavim) olarak daraltılıp, kurucu istikamet, süreklilik ve nizamı ayakta tutma (ikame) işlevinin göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قو | Toplanma, yoğunlaşma, bükülmezlik, içsel güç ve varlığını sürdürme direnci; قوت (bedeni ayakta tutan rızık), قوس (gerilerek güç toplayan yay), قوي (sağlam ve sarsılmaz olma) köklerinde olduğu gibi biriken direnç ve mevcudiyet | م | Çekirdekteki içsel direnç ve güç, mim harfinin kattığı toplanma, süreklilik, kuşatıcılık ve derinlik boyutuyla birleşerek varlığın dikey eksende kaim olmasına, kendi dengesini kurup nizam teşkil etmesine ve bir toplum veya yapının ortak bir eksen etrafında toplanmasına dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bir merkez etrafında toplanma, yoğunlaşma, sınırları belirginleşerek odak noktası olma |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Yere sağlamca tutunma, sabitleme, dikey bağlantı kurarak yukarı yönlü bağ oluşturma |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bir araya gelen kütle, süreklilik, topluluk hali ve kapsayıcı nizam |
| قوم | Merkeze toplanıp yere çakılan bir direk gibi dikey eksende birleşerek yükselme | Bir odağa bağlanarak yere sağlam basma, dikey doğrultuda kendi dengesini sağlayarak çökmekten kurtulma ve çokluğun bu istikamette bir nizam oluşturması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın veya bir nesnenin yere dayanarak dikey biçimde doğrulması, çökmüşlükten veya yatay halden dik konuma geçmesi; çadır direğinin dikilmesi, kuyunun başına dikilen ağaç direkler ve devenin ayağa kalkması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ meşhur beytinde kelimeyi topluluğu sırtlayan, sorumluluk alan dirayetli erkekler zümresi anlamında kullanmıştır: وما أدري وسوف إخال أدري / أقوم آل حصن أم نساء |
| Erken Arapça kullanım | Kuyunun ağzına makaranın ağacını yerleştirmek üzere dikilen iki direk veya taş duvara kâme denmesi; bir şeyin değerini belirleme, bir işi bizzat üstlenme ve bir yerde sürekli ikamet etme |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinin genelinde ortak olan قوم kökü, dikey doğruluş, ayakta durma, uyanma, canlanma ve mevcudiyetini koruma çekirdek semantiğine dayanır. Akatçada kâmu / qummu biçiminde ayakta durmak, kalkmak ve mevcudiyetini sürdürmek manasında kullanılır. İbranicede qūm (קtext{וּ}ם) kökü kalkmak, ayağa dikilmek, bir hükmü veya ahdi yerine getirip geçerli kılmak (ikame etmek) anlamlarını taşır. Süryanicede qām (ܩܡ) benzer şekilde uykudan veya ölümden uyanmak, doğrulmak ve sağlam durmak fiilidir. Güney Sami (Eski Güney Arapça ve Ge'ez) kollarında da k-w-m kökü hem şahsın dikelmesi hem de bir görevi yerine getirmesi, bir işi ayakta tutması bağlamında mevcuttur. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel dikilmeyi değil; bir hakkı yerine getirmeyi, bir sistemi veya kurumu işler vaziyette tutmayı (ikame), nesnelerin iç dengesini ve gerçek değerini (kıymet) ve ortak bir davayı omuzlayan faal cemiyeti (kavim) kapsayacak geniş bir semantik olgunluğa ulaşmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dikey doğrulma ve ayakta durma | Fiziksel dikilişten kurumsal sürekliliğe, bir nizamı icra etmeye ve toplumsal sorumluluğu yüklenmeye doğru gelişen semantik seyir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ortak Kuzeybatı ve Doğu Sami mirası | Akatça kâmu, İbranice qūm, Süryanice qām biçimleriyle dikey doğruluş, varoluş ve ahdin yürürlüğe konması | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Çad ve Kuşitik dillerinde yer yer dikilme ve kalkma eylemleriyle örtüşen fonetik izler bulunmakla birlikte sistematik soydaşlık zayıftır | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قوم | Anlamlı | Ayakta durmak, doğrulmak | Dikey konuma gelmek, bir işi omuzlamak, nizamı kurmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قمو | Anlamlı | Aşağılamak, boyun eğdirmek | Birini hor görmek, küçültmek, başını eğdirmek | Hedef kökün dikey yükselişinin aksine baş eğdirmeyi ifade eder; Kur'an'da geçmez |
| وقم | Anlamlı | Bastırmak, kahretmek | Karşı tarafı susturmak, boyun eğdirip hareketini engellemek | Baskı altına alma anlamı; Kur'an'da geçmez |
| ومق | Anlamlı | Sevmek, muhabbet beslemek | İçten ve derin bir bağlılıkla sevgi duymak | Kalbi bağlanma; Kur'an'da geçmez |
| مقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir kök olarak kaydedilmemiştir | Mühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez |
| موق | Anlamlı | Ahmaklık, göz pınarı | Aklın zayıflığı veya gözün iç pınarı | Ayakta durmanın zıddı olan zihni düşüklük; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قوم | Merkez | Dikey doğruluş ve nizam | Kendi ekseninde dengeli durma, işi omuzlama ve süreklilik | Yere basarak dikey nizamı kurma |
| نصب | Komşu | Dikilme ve yorulma | Bir hedefe dikilme veya bir nesneyi saplayarak dik duruma getirme | Dışarıdan bir müdahaleyle dikilme ve bu esnada çekilen meşakkat vurgulanır |
| ثبت | Komşu | Sabit kalma | Bir noktada kımıldamadan yerinde durma | Dikey yükselişten ziyade yerinden oynamama ve sebat esastır |
| عزم | Komşu | Kararlılık | Zihni ve iradi olarak bir işe kilitlenme | Eylemin bedeni veya kurumsal duruşundan çok zihni yönelişini içerir |
| قعد | Zıt | Oturma ve pasiflik | Hareketi bırakıp yere çökmek, yükümlülükten kaçınmak | Eylemsizlik, durağanlık ve sorumluluk alanını terk etme halidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قوم | Ayakta durmak, doğrultmak, nizam kurmak | Dikey doğruluş, mevcudiyet, adaleti icra etme, sorumlu topluluk | Kesin |
| Latince | Stare, consistere, constituere | Ayakta durmak, tesis etmek | Fiziksel duruşu ve bir kurumu ayağa kaldırıp kurmayı karşılar; dini-ahlaki gözetim nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| İngilizce | Stand, establish, uphold, community | Ayakta durmak, kurmak, sürdürmek | İkame ve kıyam anlamlarını farklı kelimelerle karşılar; kökün içsel bütünlüğünü tek kelimede toplayamaz | Güçlü |
| Almanca | Stehen, aufrichten, einsetzen | Durmak, dikeltmek, tayin etmek | Dikey duruş ve inşa eylemini iyi verir; kavim ve kıyamet kavramlarındaki ontolojik süreklilik eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | Se dresser, établir, maintenir | Doğrulmak, kurmak, ayakta tutmak | Nizamın ve hukukun yürütülmesi bağlamını karşılar; kökün ilahi gözetim boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَوْم | Ortak sorumluluk taşıyan topluluk | Bir peygambere muhatap olan veya ortak bir davayı/ameliyeyi üstlenen cemiyet (A'râf 7:93, Nûh 71:2) |
| أَقَامَ / يُقِيمُ | Şartlarına ve ruhuna uygun icra etmek (ikame) | Namazı bütün rükünleriyle, süreklilik ve istikamet üzere hayata geçirmek (Bakara 2:43, Rûm 30:31) |
| الْقِيَامَة | Büyük diriliş ve ilahi adalet divanına dikiliş | Bütün varlığın hesap için kabirlerinden kalkıp Allah'ın huzurunda durması (Bakara 2:85, Kıyâme 75:6) |
| مُسْتَقِيم | Bükülmez, doğru ve hedefe ulaştıran yol | Eğriliği olmayan, sapmadan hedefe götüren ilahi cadde (Fâtihâ 1:6, Bakara 2:142) |
| قَوَّام / قَيِّم | Gözeten, kollayan, yöneten, sağlam | Varlıkların nizamını sağlayan, işleri ayakta tutan otorite ve dosdoğru din (Nisâ 4:34, Tevbe 9:36) |
| قَامَ (fiziksel/iradi) | Ayağa kalkmak, gece ibadetine durmak | Oturma halinden ibadete veya eyleme geçiş, adaletle şahitlik etmek (Müzzemmil 73:20, Mâide 5:8) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın Kayyûm sıfatı ve Kıyamet | Varlığın zatıyla mı yoksa Allah'ın ayakta tutmasıyla mı kaim olduğu ve haşr esnasında bedenlerin kıyamı | Varlığı varlıkta tutan yegane ontolojik dayanak ve ebedi diriliş |
| Fıkıh | Namazda kıyam rüknü ve ikame | Namazın sıhhati için ayakta durmanın farziyeti, hadlerin ve şeriat hükümlerinin ikamesi | Şekli ve hukuki bir yükümlülüğün eksiksiz yerine getirilmesi |
| Tefsir | İstikamet, kayyim din ve kavim kavramı | Müstakim yolun sınırları, dinin niçin kayyim olduğu ve kavim lafzının kadınları da kapsayıp kapsamadığı | İtikadi ve ahlaki doğruluk ile toplumsal dayanışma dengesi |
| Hadis | Gece namazı (kıyamü'l-leyl) ve nizam | Gece ibadetine kalkmanın fazileti, adalet üzere kaim olan adil yöneticinin vasıfları | İbadette sebat ve toplumsal emaneti ayakta tutma şuuru |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk | Kayyûmiyet ve İkame | Varlığın devamını sağlama ve kulluk nizamını diri tutma | Allah'ın evreni ayakta tutması karşısında kulun dini hayatı ikame etmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | İstikamet ve Kıvam | Bilgide tutarlılık ve ölçülülük | Teori ve uygulamanın eğrilikten uzak, sağlam bir mantıksal sütun üzerine oturması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | Adaleti İkame | Hukukun üstünlüğünü ve meşru düzeni koruma | Otoritenin şahıslara değil, adalet ve hakkaniyet sütununa dayanarak ayakta kalması | Kesin |
| İktisadi | Değer ve mal yönetimi | Kıymet ve Kıvam | Kaynakların israftan ve darlıktan korunup değerini bulması | Malın toplumun ayakta kalma vesilesi (kıyâm) kılınarak korunması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge durumu (Statik ve Dinamik Denge) | Bir cismin veya sistemin yerçekimine veya dış kuvvetlere direnerek dengede durması; vektörel kuvvetlerin toplamının sıfır olması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet ve toplumsal nizam | Bir toplumun dağılmadan, anomiye düşmeden ortak normlar ve hukuki kurumlar vasıtasıyla fonksiyonlarını sürdürebilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün "kavim" kelimesine hapsedilerek salt kan bağına dayalı etnik bir ırk gibi anlaşılması veya "ikame"nin yalnızca namazın yatıp kalkma hareketine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir davayı omuzlayan her türlü bilinçli toplumsal yapı; namazın, adaletin, şahitliğin ve ilahi ölçülerin bireysel ve toplumsal hayatta dimdik ayakta tutulması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal ayetlerin kabileci/ırkçı bir dille yorumlanması ve ibadetlerin toplumsal nizamı inşa eden diriltici ve adil boyutunun kaybolarak şekilciliğe mahkum edilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojisini (Allah'ın el-Hayy ve el-Kayyûm oluşu), hem ahlakını (istikamet), hem ibadetini (ikametü's-salât), hem de toplumsal muhataplığını (kavim) tek bir dikey doğruluk ve nizam ekseninde birleştiren anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin muhatap kitleleriyle olan tebliğ mücadelelerinde, namaz ve zekatın emredildiği teşri ayetlerinde, adalet ve şahitliğin emredildiği hukuk ayetlerinde ve ahiretteki dirilişi anlatan sahnelerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece kalbi ve pasif bir inanç olduğu zannını çürütür; inancın ancak adaleti, ahlakı ve ibadeti hayatta "ikame ederek" (ayakta tutarak) var olabileceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYere sağlam basarak dikey konuma gelmek, çökmüşlükten veya yataylıktan kurtulup dik bir direk gibi kendi ekseninde dengede durmak.
- Soyut anlamİlahi veya ahlaki bir nizamı sarsılmadan, eğilip bükülmeden hayata hakim kılmak, sürekli gözetim ve mesuliyet şuuruyla varlığını korumak.
- Sistematik karşılıkBir yapının iç dengesini bularak çöküşe karşı direnç göstermesi, adalet ve istikamet üzere fonksiyonlarını icra eden dinamik bir düzen tesis etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sistemin veya toplumun ayakta kalma ve dik durma durumunu (kıyam/istikamet) temsil eder. sisteme dikey duruş ve nizam sağlayan kurucu eylemleri (namazın ikamesi, adaletin tesisi, ortak bilinç), ise sistemi çöküşe, eğrilmeye ve atalete sürükleyen bozucu faktörleri simgeler. Sistemin kaim olabilmesi, zaman içindeki kurucu girdilerin bozucu kuvvetleri aşarak dengenin süreklilik kazanmasına bağlıdır. Türevin sıfırdan büyük veya eşit kalması, sistemin çökmeden, bilfiil istikamet üzere ayakta durduğunu matematiksel olarak ifade eder.