قعد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ق-ع-دالصيغ: ٢٤ · الجذور المجاورة: ٤٢ · الآيات: ٢٦ · السور: ١٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أبدتَقْعُدُوااقْعُدُوامرروَقُعُودًاقعدسبلمعالْقَاعِدِينَقتلفَتَقْعُدَجنبحيث

الجذرالصيغ ٢٤الآيات ٢٦السور ١٥المجاورة ٤٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

قعد

ق - ع - د

جذر
  • الورود: ٣١
  • الآيات: ٢٦
  • الصيغ: ٢٤
  • المعاجم: ١٣

Temel demektir. Çardakların üzerinde kurulduğu yerdir. Sonra da oturma anlamı kazanmıştır. Culus, ayakta iken oturmaktır; ka’ade ise yerde iken oturmaktır. Cels üstüne oturulan yüksekçe yerin adıdır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Temel demektir. Çardakların üzerinde kurulduğu yerdir. Sonra da oturma anlamı kazanmıştır. Culus, ayakta iken oturmaktır; ka’ade ise yerde iken oturmaktır. Cels üstüne oturulan yüksekçe yerin adıdır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٧٩٤
باب العين و القاف والدال ع ق د، ع د ق، ق ع د، ق د ع، د ق ع، د ع ق عقد: الأعْقَادُ والعُقُودِ: جماعة عَقْدِ البِناء. وعَقَّدَهُ تَعْقِيداً أي جعل له عُقُوداً. وعَقَدْتُ الحبل عَقْداً، ونحوه فانْعَقَدَ. والعُقُدَةُ: مَوْضعُ العقد من النظام ونحوه. وتَعَقَّدَ السَّحابُ: إذا صار كأنه عَقْد مَضْرُوبٌ مَبْنِيّ. وأعْقَدْتُ العسل فانْعَقَد، قال: كأنّ رُبّاً سال بعْدَ الإعْقادْ وعَقْدُ اليمينِ: أن
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬١٦٥
قَعَدَ قُعوداً ومَقْعَداً، أي جلس. وأقْعَدَهُ غيره. والقَعْدَةُ: المرَّة الواحدة. والقِعْدَةُ بالكسر: نوعٌ منه. والمَقْعَدَةُ: السافلةُ. وذو القِعْدَةِ: شهرٌ، والجمع ذواتُ القِعْدَةِ. وقَعَدَتِ الرَخَمةُ: جثَمتْ. وقَعَدَتِ الفسيلةُ: صار لها جذعٌ. والقاعِدُ من النخل: الذي تناله اليد. والقاعِدُ من النساء، التي قعدتْ عن الولد والحيْض؛ والجمع القواعِدُ. والقاعِدُ من الخوارج، والجمع القَعَدُ، مثل
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٥٬٩٧٢
باب العين والقاف مع الدال عقد ، عدق ، قعد ، قدع ، دقع ، دعق : مستعملان عقد : قال الله جلّ وعزّ ) يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) قيل العُقود العهود ، وقيل الفرائض التي أُلزِموها . وقال الزَّجاج في قوله : ( أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) : خاطب الله جلّ وعزّ المؤمنين بالوفاء بالعقود التي عقدها عليهم والعقود التي يَعقدها بعضُهم على بعضٍ على ما
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣٢٣
(باب القاف والعين وما يثلثهما) (قعل) القاف والعين واللام ثلاثُ كلماتٍ غيرِ متجانسةٍ ولا قياسَ لها. فالأولى القُعَال: ما تناثَر من نَور العِنَب. والثانية: القَواعل: رؤوس الجبال، واحدتُها قاعلة. والثالثة القَعْوَلَى: مِشيةٌ يَسفِي ماشِيها التُّرابَ بصُدور قدمَيه. (قعم) القاف والعين والميم كلماتٌ لا ترْجِع إلى قياسٍ واحد، لكنَّها متباينة. يقولون: أُقْعِم الرّجلُ، إذا أصابَه داءٌ فقتَلَه.
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٩٣
- القعود يقابل به القيام، والقعدة للمرة، والقعدة للحال التي يكون عليها القاعد، والقعود قد يكون جمع قاعد. قال: ﴿فاذكروا الله قياما وقعودا﴾ [النساء/ 103]، ﴿الذين يذكرون الله قياما وقعودا﴾ [آل عمران/191]، والمقعد: مكان القعود، وجمعه: مقاعد. قال تعالى: ﴿في مقعد صدق عند مليك مقتدر﴾ [القمر /55] أي في مكان هدو، وقوله: ﴿مقاعد للقتال﴾ [آل عمران/121] كناية عن المعركة التي بها المستقر، ويعبر عن المتكاسل في
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٩٨٨
ق ع د هذه بئر قعدة‏:‏ اي طولها طول إنسان قاعد‏.‏ وهو حسن القعدة وقعد مثل قعدة الدب‏.‏ وأتينا بثريدة مثل قعدة الرجل وهو قعدة ضجعة‏:‏ للعاجز الذي لا يكتسب ما يعيش به‏.‏ وفلان قعديٌّ‏:‏ يحب القعود في بيته‏.‏ قال‏:‏ وقاعدته وهو قعيدي‏.‏ وما للافنٍ ارمأة تقعده وتقعّده‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قعد عن الأمر‏:‏ تركه‏.‏ وقعد له‏:‏ اهتمّ به‏.‏ وقعد يشتمني‏:‏ أقبل‏.‏ وأرهف شفرته حتى قعدت كأنها حربة‏:‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٩٬٥٥٧
القُعُودُ: نقيضُ القيامِ. قَعَدَ يَقْعُدُ قُعوداً ومَقْعَداً أَي جلس، وأَقْعَدْتُه وقَعَدْتُ به. وقال أَبو زيد: قَعَدَ الإِنسانُ أَي قام وقعد جلَس، وهو من الأَضداد. والمَقْعَدَةُ: السافِلَةُ. والمَقْعَدُ والمَقْعَدَةُ: مكان القُعودِ. وحكى اللحياني: ارْزُنْ قي مَقْعَدِكَ ومَقْعَدَتِكَ. قال سيبويه: وقالوا: هو مني مَقْعَدَ القابلةِ أَي في القربِ، وذلك إِذا دنا فَلَزِقَ من بين يديك، يريد بتلك
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٠٥
* ق ع د * * قَعَد * من باب دخل و * مَقْعَداً * أيضا بالفتح أي جلس و * القَعْدةُ * بالفتح المرة وبالكسر نوعمنه و * المَقْعَدَةُ * بالفتح السافلة وذو * القَعْدَةِ * شهر جمعه ذوات القعدة * القَاعِدُ * من النساء التي قعدت عن الولد والحيض الجمع * القَواعِدُ * و * قوَاعِدُ * البيت أساسه و * تَقَعَّدَ * فلان عن المر إذا لم يطلبه و * تَقَعَّدَهُ * غيره ربثه عن حاجته وعاقه و * تَقضاعَدضني * عنك شغل حبسني
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٠٬٦٨٣
القعود، بالضم، والمقعد، بالفتح: الجلوس. قعد يقعد قعودا ومقعدا، وكون الجلوس والقعود مترادفين اقتصر عليه الجوهري وغيره، ورجحه العلامة ابن ظفر ونقله عن عروة بن الزبير، ولا شك أنه من فرسان الكلام، كما قاله شيخنا. أو هو أي القعود من القيام، والجلوس من الضجعة ومن السجود، وهذا قد صرح به ابن خالويه وبعض أئمة الاشتقاق، وجزم به الحريري في الدرة، ونسبه إلى الخليل بن أحمد، قال شيخنا: وهناك قول آخر، وهو عكس
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٧٬٤٦٣
قَعَدَ 1 قَعَدَ ذ , (S, K, &c.,) aor. قَعُدَ , (A, L,) inf. n. قُعُودٌ and مَقْعَدٌ (S, L, K) and قَعْدٌ, (L,) He sat; i. q. جَلَسَ [when the latter is used in its largest sense]; (S, A, L, K;) so accord. to 'Orweh Ibn-Zubeyr, a high authority; contr. of قَامَ: (L:) or it signifies he sat down; or sat after standing: and جلس, he sat after lying on his side or prostrating himself: (Kh, IKh,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٢٧٩
قَعَدَ قَعَدَ U ( n. ac. مَقْعَد 17 , قُعُوْد 27 ), a. Sat, sat down, seated himself; squatted ( bird ). b. [ Bi ], Seated, made to sit down. c. [ 'An ], Desisted from, neglected; remained behind. d. [ La ], Lay in wait for. e. [ La ], Prepared his companions for ( war ). f. [ Bi & 'An ], Withheld, deterred from. g. [ La ], Performed ( affair ). h. Began, set to. i. Had no
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٢٬١٢٤
قعد قَعَدَ - يَقْعُدُ - قَاعِد - قَاعِدُوْن - قَاعِدَة - قَوَاعِد - قَعِيْد - قُعُوْد - مَقْعَد - مَقَاعِد قَعَدَ - يَقْعُدُ + الكائن + في موضع: يثبت في مكانه: يتوقف عن الحركة والتقدم والتأخر عن موضع مرجعي، ويرتكز إلى مكان ثابت يسكن ويستقر فيه، وهي للبشر: الجلوس ضد القيام أو المشي أو الرحيل قَعَدَ - يَقْعُدُ + كائن + مع كائن + في موضع: يجالسه
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ١٩٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. مع

    الآيات المشتركة: ٦ · Beraber

  2. قتل

    الآيات المشتركة: ٥ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  3. رصد

    الآيات المشتركة: ٢ · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…

  4. جنب

    الآيات المشتركة: ٣ · Yan demektir

  5. جهد

    الآيات المشتركة: ٣ · Cehd düz, sert yer demektir

  6. خوض

    الآيات المشتركة: ٢ · Havz (hı) : Havuz demektir

  7. سمع

    الآيات المشتركة: ٥ · İşiten

  8. غير

    الآيات المشتركة: ٤ · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  9. أله

    الآيات المشتركة: ١٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  10. سبل

    الآيات المشتركة: ٤ · Biribirini kesen yoldur

  11. أبد

    الآيات المشتركة: ٢ · Badiye çöl demektir

  12. حيث

    الآيات المشتركة: ٢ · Hayese sürülmüş tarla demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٦)

  1. … بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ …

    Oturanlar

  2. … وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

    Oturanlar

  3. وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ

    Oturanlar

  4. وَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ أُولُو الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ

    Oturanlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökقعد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجلس, ثبط, لبث
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Ayaktayken tabana, zemine veya temele çöküp yerleşmek; hareketten durağanlığa geçmek
Çekirdek Özet 2Sorumluluk, cihad ve dinamik hareket karşısında yerinde çakılı kalmak, eylemsizlik veya gözetleme mevziine yerleşmek
Çekirdek Özet 3Bir yapının, hükmün veya nizamın taşıyıcı kaidesi; dinamizmi durduran atalet veya sabit zemin
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir fiziksel oturma eylemi sayıp, taşıyıcı zemin (kaide) ve bilinçli eylemsizlik/geri durma semantiğini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قعDip, zemin, çukur ve aşağıya doğru yerleşme veya alçalma hareketi; nitekim aynı çekirdeği taşıyan قعر kökü bir şeyin en derin dibine inmeyi ve kuyunun tabanını ifade ederدKapı, sınır ve temas bildiren harfin eklenmesiyle zemine iniş hareketi son bulur; nesne veya şahıs tabana tam temas ederek sabitlenir, hareket kesilir ve oturma/temellenme hali meydana gelir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; sınır, toplanma, yoğunlaşmaEnerjinin ve ağırlık merkezinin tek bir noktada toplanması ve aşağıya yönelmesi
عGöz; kaynak, açığa çıkma, derinlik ve bilinçDurumu fark etme, zemini algılama, mevcudiyeti bir mahalle yöneltme
دKapı; giriş, sınır, durma ve geçiş eşiğiHareketin sınırlandığı eşiğe varıp orada durması, kapanma ve eşikte sabit kalma
قعدAğırlık merkezinin toplanarak bir sınır eşiğine veya zemin düzeyine inip orada durmasıBedenin veya nesnenin dikelme halinden çıkarak ağırlığını taban sınırına bırakması, orada tutunup eylemsizleşmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAyaktaki bir canlının kalçalarını ve beden ağırlığını yere, eyere veya zemine bırakarak yerleşmesi; binanın taşıyıcı temel taşları; devenin veya atın üzerine binilen semer
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ veya Nâbiğa el-Ca‘dî gibi şairlerde kadının evinde oturup dışarı çıkmaması anlamında قعيدة البيت terkibiyle ya da dik duran göğüs için ثدي مقعد ifadesiyle şahitlendirilmiştir; Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde kadının dik ve yerli yerinde duran göğsünü tavsif ederken şu mısraı zikreder: والاتْبُ تَنْفُجُه بِثَدْيٍ مُقْعَدِ
Erken Arapça kullanımKur’an öncesi ve erken İslami dönemde henüz uçamayan kuş yavrularına veya zıplayamayan kurbağalara yuvaya çakılı kaldıkları için مقعدات denilmiş; savaşa veya divana kaydolmayıp evinde kalan kabile mensuplarına ise قعد adı verilmiştir

المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu’n-Nâbiğa ez-Zübyânî.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça قعد kökü, Orta ve Güney Sami dillerinde oturmak, konaklamak, çökmek ve beklemek anlamlarıyla tutarlı bir süreklilik arz eder. İbranicede yer alan doğrudan fonetik eşdeğerler daha ziyade bükülme ve bağlanma hatlarına kayarken, klasik Arapçada kök dikilmenin zıddı (nakîzü’l-kıyâm) olarak doğrudan ağırlık merkezini zemine bırakma eylemini temsil etmiştir. Süryanice ve Aramice katmanda oturma ve bekleme kavramları çoğunlukla y-t-b köküyle karşılansa da, Güney Sami ve Arap yarımadası lehçelerinde قعد kökü hem mekânsal bir kaideye oturmayı hem de askeri/toplumsal seferberlikten geri kalıp evde çakılı durmayı bildiren özgül bir anlamsal uzmanlaşma kazanmıştır. Kökün en eski Afro-Asyatik çekirdeği, dik duruştan aşağıya doğru yönelen ağırlığın bir zemine çarpıp orada durması eylemidir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKıyâmın zıddı olarak yere çökme, yapının temeli (kaide) ve eylemden alıkonulmaKelime ayaktayken yere çökmeyi anlatır; yapının üzerine oturduğu temellere el-kavâid denmesi bu fiziksel duruştan türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde oturma, çömelme ve dinlenmeKuzeybatı Sami dillerindeki oturma kökleriyle eşanlamlılık ilişkisi kurar ancak Arapçada temel ve atalet nüansıyla derinleşmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik taban düzeyi ve çökme morfemleriZeminle temas etme ve dikey eksenden yatay eksene geçme hareketini yansıtan arkaik ses birlikteliğiMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قعدAnlamlıOturmak, temele yerleşmek, geri durmakAyaktayken tabana çökmek; yapının temeli olmak; savaştan ve işten geri kalmakHedef kök; Kur'an'da geçer
قدعAnlamlıMenetmek, dizginlemek, geri çevirmekAtı gemiyle durdurmak; insanı kötülükten alıkoyup yerinde tutmakHareketi durdurma yönüyle ortak çekirdek taşır; Kur'an'da geçmez
عقدAnlamlıBağlamak, düğümlemek, sözleşme yapmakİki ucu birbirine bağlayıp sağlamlaştırmak, ahitleşmekİlişkiyi sabit bir zemine bağlama yönüyle temaslıdır; Kur'an'da geçer
عدقAnlamlıHurma salkımı veya dalıHurma salkımının ağaca tutunup asıldığı yerKur'an'da geçmez
دقعAnlamlıYere yapışmak, toza toprağa bulanmak, yoksullukŞiddetli fakirlik yüzünden toprağa yapışıp kalmak (fakr edka')Zemine temas ve çaresizce yerleşme nüansı; Kur'an'da geçmez
دعقAnlamlıÇiğnemek, basıp ezmek, tozu dumana katmakYolu veya toprağı ayaklar altında ezerek iz çıkarmakZemine sert temas boyutu; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قعدMerkezOturmak, temele yerleşmek, ataletAyaktayken aşağıya çöküp zemine yerleşmeyi ve hareketi terk etmeyi ifade ederFiziksel duruşun yanında görevden geri kalmayı ve yapının taşıyıcı tabanını kapsar
جلسKomşuOturmak, doğrulup yerleşmekYatar vaziyetten veya alçaktan yüksekçe bir mevkiye doğrulup oturmaktırقعد yukarıdan aşağıya inişi, جلس ise aşağıdan yukarıya doğrulmayı bildirir
ثبطKomşuAlıkonulmak, ağırlaşmak, geri kalmakBir engelle karşılaşarak azmin kırılması ve hareketten alıkonulmaktırقعد kendi tercihiyle veya acziyetle yerinde kalmayı da içerir, ثبط ise engellenme vurgusu taşır
لبثKomşuKalmak, beklemek, süre geçirmekBir mekânda veya durumda belirli bir müddet eğleşmektirلبث zamanın akışına ve sürece, قعد ise eylemsizliğe ve zemin temasının niteliğine odaklanır
قومZıtKalkmak, dikilmek, harekete geçmekDikey eksende doğrulup faaliyete başlamak ve nizamı ayakta tutmaktırقعد kökünün tam ontolojik ve eylemsel zıddıdır; oturmayı ve ataleti ortadan kaldırır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقعدOturdu, temele yerleşti, geri durduAyaktayken tabana inme, eylemsiz kalma ve yapının üzerine oturduğu esas olma halidirKesin
Latincesedere, residere, fundareOturmak, yerleşmek, temel kurmaksedere bedensel oturmayı ve hareketsizliği, fundare ise kaide/temel oluşturmayı karşılarGüçlü
İngilizceto sit, to remain inactive, foundationOturmak, eylemsiz kalmak, temel/kaideto sit eylemin fiziksel yönünü verirken, kökün askeri/sosyal geri duruşunu to sit back veya remain idle karşılarGüçlü
Almancasitzen, verharren, GrundfesteOturmak, hareketsiz kalmak, kaidesitzen fiziksel oturuşu, verharren ise azimsizce yerinde çakılı kalma durumunu yansıtırGüçlü
Fransızcas'asseoir, demeurer inactif, baseOturmak, eylemsiz kalmak, tabanFiziksel duruşu ve bir görevi icra etmeyip pasif kalmayı aynı anda ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْقَاعِدِينَ / الْقَاعِدُونَSavaştan, cihaddan ve fedakârlıktan geri duranlar, atalet ehliSeferberlik ve toplumsal sorumluluk çağrısına uymayıp evinde kalanlar (Nisâ 4:95, Tevbe 9:46, Tevbe 9:86)
الْقَوَاعِدَBinaların ve yapıların taşıyıcı temelleri, ana kolon kaideleriBeytullah'ın temellerinin yükseltilmesi ve inkârcıların kurduğu hile yapılarının temelinden çökertilmesi bağlamı (Bakara 2:127, Nahl 16:26)
الْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِYaşlanıp hayızdan ve çocuk doğurmaktan kesilmiş, evlilik talebi kalmamış kadınlarAile içi mahremiyet ve örtünme ruhsatları bağlamı (Nûr 24:60)
مَقَاعِدَStratejik mevziler, gözetleme ve pusu noktaları, konuşlanma yerleriUhud savaşındaki mevzilenme ve cinlerin göğü dinlemek için kurdukları pusular (Âl-i İmrân 3:121, Cinn 72:9)
فَتَقْعُدَBir fiilin neticesinde kınanmış, aciz ve çaresiz bir halde kalakalmakŞirke yönelmenin veya cimrilik/israf dengesini bozmanın ardından içine düşülen psikolojik çöküntü (İsrâ 17:22, İsrâ 17:29)
وَقُعُودًا / قُعُودًاBedensel olarak oturma hali, kıyamın karşıtı olan tabii duruşAllah'ı her halde zikretme bağlamında ayakta ve otururkenki ibadet bilinci (Âl-i İmrân 3:191, Nisâ 4:103)
قَعِيدٌİnsanın yanında sürekli hazır bulunan, gözetleyen ve kaydeden melekİnsanın amellerini sağından ve solundan denetleyen gözetleyici (Kāf 50:17)
لأَقْعُدَنَّPusuya yatmak, yolu kesmek üzere kararlılıkla beklemekİblis'in insanı saptırmak için dosdoğru yol üzerine konuşlanıp beklemesi (A'râf 7:16)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstivâ, kuûd ve ilahi sıfatlar meselesiAllah'a cismaniyet atfetme riski taşıyan mekân tutma veya oturma (kuûd) kavramının tenzih prensibiyle reddedilmesiMekân tutmaktan ve cismani ağırlık merkezi oluşturmaktan tenzih
FıkıhNamazın rükünleri ve özür halleri; cihad farziyetiAyakta durmaya (kıyama) gücü yetmeyenin namazı oturarak (kāiden) kılması; cihad emri karşısında mazeretli veya mazeretsiz oturanların (el-kâidûn) hükmüMazeret kaynaklı ruhsat veya mesuliyetten kaçış hali
TefsirAhkâm ve ahlak ayetlerinde kuûd lafızlarıMücahidler ile oturanların fazilet farkı; İbrahim'in beytin temellerini (el-kavâid) yükseltişindeki kurucu şuurMaddi kaide ile ahlaki/sosyal atalet arasındaki semantik ayrışma
HadisKabir adabı, fitne dönemlerinde tavır alış ve meclis kurallarıFitne zuhur ettiğinde yürüyenin koşandan, oturanın (el-kâid) yürüyenden daha hayırlı olması hadisindeki pasif kalma ve fitneye karışmama tavsiyesiFitneye ve şerre karşı eylemsizliği bir kalkana dönüştürme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve şuur haliKıyâmın tamamlayıcısı olan tefekkür ve zikir makamıBedenin sükûnet bulduğu anda zihni ve kalbi ilahi hakikate odaklamaİbadette kıyam dinamizmi, kuûd ise sükûn ve murakabeyi temsil ederKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiBilginin üzerine inşa edildiği ana aksiyomlar ve kaideler (el-kavâid)Fikri ve ilmi yapının çökmesini engelleyen taşıyıcı ilkeler manzumesiKaide olmaksızın üretilen tikel bilgiler dayanıksız kalır ve çökerKesin
SiyasiSeferberlik ve vatandaşlık bilinciKamusal sorumluluktan kaçınma, pasifist direnç veya ataletToplumsal harekete katılmayarak nizamın direnç gücünü zayıflatmael-Kâidûn zümresi, kritik dönemlerde toplumun savunma potansiyelini kıran unsurdurGüçlü
İktisadiÜretim ve sermaye dolaşımıAtıl kapasite, istifçilik veya faaliyetsiz bekletilen kaynaklarDinamik sermaye dolaşımından çekilerek iktisadi durgunluğa (resesyon) yol açmaKaynakların üretime sokulmayıp yerinde tutulması sistemi felç ederGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerji tabanı ve statik denge (atalet momenti)Bir cismin kinetik enerjisini sıfırlayarak yerçekimi kuyusunda en kararlı ve en düşük enerji seviyesine inip orada durmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal anomi ve kolektif atalet haliBireylerin toplumsal sorumluluk ve seferberlik çağrılarına karşı duyarsızlaşarak konfor alanına çekilmesi ve sivil felç haliGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca sandalyede veya minderde oturmak gibi nötr bir beden duruşuna indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamBir yapının varlığını ayakta tutan sarsılmaz temeller (kavâid) ile toplumsal bir davada eyleme geçmeyip yerinde çakılı kalma suçunu (kuûd) kapsayan ontolojik zemin ve ahlaki duruş alanı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'da cihad, infak ve hicret bağlamında kınanan oturanların (el-kâidûn) durumunu sıradan bir istirahat hali sanmak; böylece ayetlerin toplumsal atalete, pasif ihanete ve kurumsal temellere yönelik uyarılarını fark edememek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin insanı dinamizme, kıyama ve adaleti ikame etmeye çağıran ana ekseni karşısında kuûd, insanın tabiata ve konfora teslim oluşunu simgeler; aynı zamanda hakikatin üzerine oturduğu sarsılmaz kaideleri gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mücahidler ile mazeretsiz geri kalanların karşılaştırıldığı cihad ayetlerinde (Nisâ ve Tevbe sureleri), Beytullah'ın inşasını anlatan ayetlerde ve nefsin çaresizliğe mahkûm oluşunu tasvir eden ahlaki uyarılarda
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı yalnızca pasif bir iç huzur ve eylemsiz bekleyiş olarak gören anlayışı yıkar; imanın dinamik bir kıyam olduğunu, kuûd halinin ise mazeretsiz olduğu takdirde bir manevi çözülme doğuracağını ortaya koyar

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBedenin ağırlık merkezini dikey eksenden çıkarıp tabana veya yere bırakması; taşın toprağa oturup binaya temel oluşturması.
  • Soyut anlamBir çağrı, kriz veya sorumluluk karşısında eylemsizliği seçerek yerinde çakılı kalmak; düşünce ve hükümlerin dayandığı sarsılmaz kaideler kümesi.
  • Sistematik karşılıkDinamik aksiyonun zıddı olan potansiyel durağanlık hali; sistemi ayakta tutan kurucu zemin ile sistemi felç eden bireysel/toplumsal atalet arasındaki gerilim noktası.
  • LaTeX modeliEk→0  ⟹  S=S0veyaΔx=0(sabit zemin B)
  • LaTeX açıklamasıKinetik enerjinin (Ek) sıfıra yaklaşması bedenin veya iradenin durağan hale (S0) geçişini ifade eder; konum değişiminin sıfır olması (Δx=0) ise hareketin durduğunu ve varlığın sabit bir temel (B, kaide) üzerine oturduğunu simgeler. Kuûd hali, vektörel hareketin sıfırlanıp kütlenin tabanla bütünleşmesidir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق