أثل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ث-ل1 sîga, 12 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أكلرسلبدلعرضأثلخمطجننوَأَثْلٍعرمذوسدرقللشيأ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

أثل

أ - ث - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Ilgın ağac demektir. (EaÇL) Ilgın ağacıdır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءثل · اثل

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ilgın ağac demektir. (EaÇL) Ilgın ağacıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.084 harf
باب الثاء واللام و و ا ي ء معهما ث و ل، و ث ل، ل و ث، و ل ث، ل ث ي، ث ي ل، ل ي ث، ث أ ل، أ ث ل ثول: الثَّوْل: الذَّكَرُ من النَّخل، ويُقال: الثَّوْلُ: جماعة النَّحْل، لا واحِدَ له. والثَّوَلُ: شِبْه جُنُونٍ في الشّاء، يقال: شاةٌ ثَوْلاء، وقد ثَوِلَتْ تَثْوَلُ ثَوَلاً، والذَّكر: أثول. وثل: واثلة كلّ شيءٍ: أصله.. و واثلة: اسمُ رَجُلٍ. لوث: اللَّوْثُ: إدارة الإزارِ والعِمامةِ ونحوهما مرّتين،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR610 harf
الأَثْلُ: شجرٌ، وهو نوع من الطَرْفاء. ومنه قيل للأصل أثْلَةٌ، يقالك فلان ينِحَتُ أَثْلَتَنا، إذا قال في حسَبه قبيحاً. قال الأعشى: ألَسْتَ منتهياً عن نَحْتِ أَثْلَتِـنـاولست ضائِرَها ما أَطَّتِ الإِبلُ والتَأثيلُ: التأصيلُ، يقال: مجدٌ مُؤَثَّلٌ وأَثيلٌ. قال امرؤ القيس: ولَكِنمّا أسعى لمجـدٍ مُـؤّثّـلٍوقد يُدْرِكُ المجدَ المُؤَثَلَ أَمْثالي والتَأَثُّلُ: اتِّخاذُ أصلِ مالٍ، وفي الحديث في
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.283 harf
ث ل ( وايء ) ثول ، ولث ، وثل ، لثى ، أثل ، ليث ، لوث ، ثلا . ثول : أبو عُبَيد : سَمِعْتُ الأصمعيّ يقول : الجماعةُ من النّحْل يُقال لها : الثَّوْلُ ، والدّبْر ؛ ولا واحد لشيء من هذا ، وكذلك الخَشْرم . قال : الثَّوَّالةُ : الكثير من الجراد . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الثَّوْل : النَّخْل . والثَّوْل : الجُنون . والثوّالة : الجماعةُ من النّاس والجَرَاد . قال : ويُقال : ثال فلانٌ يَثول ثَوْلاً .
Maddenin bağlantısı

ث ل ( وايء ) ثول ، ولث ، وثل ، لثى ، أثل ، ليث ، لوث ، ثلا . ثول : أبو عُبَيد : سَمِعْتُ الأصمعيّ يقول : الجماعةُ من النّحْل يُقال لها : الثَّوْلُ ، والدّبْر ؛ ولا واحد لشيء من هذا ، وكذلك الخَشْرم . قال : الثَّوَّالةُ : الكثير من الجراد . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الثَّوْل : النَّخْل . والثَّوْل : الجُنون . والثوّالة : الجماعةُ من النّاس والجَرَاد . قال : ويُقال : ثال فلانٌ يَثول ثَوْلاً . إذا بَدا فيه الجُنون ولم يَسْتحكم ، فإذا اسْتَحكم قيل : ثَوِلَ يَثْوَل ثَوَلاً . وهكذا هو في جميع الحيوان . وقال اللَّيثُ : الثَّوْل : الذَّكر من النّحل . قلتُ : والصَّواب في ( الثَّوْل ) ما قال الأصمعيّ . وقال اللَّيث : الثَّوَل : شِبْه جُنون في الشّاء . يقال للذّكر : أَثْول ؛ وللأُنثى : ثَولاء . قال : والثُّؤْلُول : خُرَاج . يقال : ثُؤْلِل الرَّجُلُ . وقد تَثَأْلَلَ جَسَدُه بالثَّآلِيل . ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يُقال للرَّجُل : ثلْ ، إذا أمرته أن يَحْمَق ولا يَجْهل . وقال الليث : الثَّيْل : جِرابُ قُنْب البَعِير . ويُقال : بل هو قَضِيبه . ولا يُقال : قُنْبٌ إلا للفَرس . قال : والثِّيل : نبات يَشتبك في الأرْض . وقال شَمِر : الثِّيل : شُجَيْرَة خَضْراء كأنّها أول بَذْر الحبّ حين تَخْرُج صِغاراً . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الثِّيل : ضربٌ مِن النّبات يُقال إنه لِحْية التَّيْس . أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الأثْيل : الجَمل العظيم الثّيل ، وهو وِعاء قَضِيبه . وثل : ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَثل : وَسخ الأَديم الذي يُلْقى منه . وهو ، الحَمُّ ، والتِّحْلِىء . قال أبو عُبيد : الوَثَل : اللِّيف نَفسُه . والحَبل من اللّيف يقال له : الوَثِيل . وقال غيرُه : واثلة ، من الأسماء ، مَأْخُوذ من ( الوثيل ) . ليث : ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الألْيثُ : الشُّجَاع ، وجمعه : لِيثٌ . واللَّيثُ : الأسَدُ ؛ وجمعه : لُيُوث . وبنو لَيْث : حيّ من كِنانة . وَتَليَّث فلانٌ ، إذا صار لَيْثِيّ الهوَى . وكذلك : لَيّث . قاله ابنُ المُظَفَّر ؛ وأنشد قول رُؤْبة : دُونك مَدْحاً مِن أخٍ مُلَيَّثِ عنك بما أَوْلَيت في تأَنُّثِ قال : ويُقال : لاَيَثْتُ فلاناً ، إذا زاوَلْته مُزاولة اللَّيث ؛ وأَنْشد : شَكِسٌ إذا لايَثْتَه لَيثيّ أبو عُبيد ، عن العَدَويّ : اللَّيث هو الذي يأخذ الذّباب ، وهو أصغر من العَنْكَبُوت . وأمّا ( لَيث عِفِرِّين ) فقد مَرّ تَفسِيرُه . ويُقال : يجمع ( اللَّيثَ ) : مَلْيَثة ، مِثل : مَسْيفة ومَشيخة ؛ وقال الهُذَليّ : وأدْرَكتْ من خُثيْم ثَمَّ مَلْيثةٌ مِثلُ الأُسُود على أكتافها اللِّبَدُ وقيل : اللَّيث ، في لغة هذيل : اللَّسِنُ الجَدِل . وقال عَمرو بن بحر : الليثُ : ضَربٌ مِن العَناكب . قال : وليس شيءٌ من الدوابّ مثله في الحِذقْ والخَتْل وصَواب الوَثْبة والتَّسْديد وسُرعة الخَطْف والمُدَاراة ، لا الكَلب ولا عَنَاق الأَرْض ولا الفَهْد ولا شَيء من ذوات الأَرْبع ، وإذا عاين الذُّبابَ ساقطاً لَطَأ بالأرض وسَكّن جوارحَه ثم جَمع نفسه وأَخَّر الوَثْب إلى وقت الغِرّة ، وترى منه شيئاً لم تَره في فَهْد ، وإن كان موصوفاً بالخَتل للصَّيْد . لوث : ثَعلب ، عن ابن الأعرابي : اللَّوْثُ : الطَّيُّ ، واللوْث : الليّ ، واللَّوْث : الشَّرّ ، واللَّوْثُ : الجِراحَات ، واللَّوْث : المُطَالباتُ بالأحْقَاد ، واللَّوْث : تَمْريغ اللُّقمة في الإهَالة . سَلمة ، عن الفَرّاء ، قال : اللُّوَاثُ : الدَّقيق الذي يُذَرّ على الخِوان لئلاّ يَلْصَق به العَجِينُ . قلت : واللَّوْث ، عند الشافعي : شبه الدَّلالة ، ولا يكون بَيِّنة تامّة . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : اللَّوث : جمع الأَلْوث ، وهو الأَحْمق الجَبان . أبو نصر ، عن الأَصْمعيِّ : اللَّوْثَة : الحَمْقة . واللّوْثة : العزْمة بالعَقْل . وقال ابن الأَعْرابيّ : اللَّوْثة ، واللّوْثَة : بمعنى الحَمقة ، فإذا أَردت عَزيمة العَقْل قلت : في فُلان لَوْثٌ ، أي حَزْم وقُوّة . اللّيث : ناقةٌ ذات لَوْث ، وهي الضّخمة ، ولا يَمْنَعها ذلك من السُّرْعة . وقال غيره : سَحابةٌ لَوْثَاء : فيها بُطْء . ورَجُلٌ فيه لُوثة : أي استرخاء وحُمْق ؛ وهو رَجُلٌ أَلْوث . وإذا كان السّحاب بَطِيئاً كان أَدوَم لِمَطَره ؛ وأَنْشد : من لَفْح ساريةٍ لَوْثَاء تَهْميم وقال اللّيث : اللَّوْثاء : التي تُلوِّث النبات بَعضه على بعض ، كما يلوّث التِّبن بالقَتّ ؛ وكذلك التّلوّث بالأَمر . قلت : والسَّحابة اللَّوْثاء : البطيئة . والذي قاله اللّيث في ( اللّوْثاء ) ليس بِصَحيح . أنشد المازنيّ : فالْتَاث مِن بعد البُزول عامَين فاشْتَدّ ناباه وغَيْر النَّابَيْن قال : ( التاث ) افتعل ، من ( اللوث ) وهو القُوّة . رَجُلٌ ذو لَوْثٍ ، أي ذو قُوّة . ورَجُلَ فيه لُوثة ، إذا كان فيه اسْترخاء ؛ وقال العَجّاج يَصف شاعراً غالَبه فَغَلَبه : وقد أرى دُونِيَ من تَجَهُّمي أُمّ الرُّبَيقِ والأرَيْقِ المُزْنَمِ فلم يُلث شَيْطانهُ تَنَهُّمِي يقول : رأى من تجهّمي دونه ما لا يستطيع أن يصل إليّ ، أي رأى دوني داهية فلم يُلث شيطانُه ، أي لم يلبث تنهمّي إياه ، أي انْتهاري . وفي ( النّوادر ) : رأيت لُواثة ولَوِيثَة من النّاس ، وهُوَاشة ، أي جَماعة . وقال اللّيث : يُقال : التاث فلانٌ في عَمَله ، أي أَبْطأ . قال : واللاَّئث من الشجر والنبات : ما قد الْتَبس بعضُه على بَعض . يَقول العرب : نَبات لاثث ، ولاثٍ ؛ على القلب ؛ وقال العجّاج : لاث به الأَشاءُ والعُبْريّ أبو عُبيد ، عن أبي زيد : مثل : لاثٍ به ، لاثث به ، في باب المقلوب ؛ وقال عديّ : ويَأْكُلْن ما أَغْنى الوليُّ ولم يُلِث كأن بحَافاتِ النِّهاءِ مَزارِعَا أي لم يَجعله لائثا . ويقال : لم يُلث ، أي لم يُلث بَعضه على بعض ، من ( اللوث ) وهو ( الليّ ) . وقال التّوزيّ : لم يلتث : لم يُبطىء ؛ وقال ثمامة بن المخبر السَّدوسيّ : ألا رُبّ مُلْتاثٍ يَجُرّ كِسَاءَه نَفى عَنْه وُجْدَانَ الرَّقِين القَرَائِمَا يقول : رُبّ أَحمق نَفى كثرةُ ماله أن يُحَمَّق ، أراد أنه أحمق قد زَيّنه ماله وجَعله عند عوامّ الناس عاقلاً . وقال ابن الأعرابي : الأَلْوث : الأَحمق . أبو عُبيد : لاثٍ ، بمعنى : لائِث ، وهو الذي بَعضه فوق بَعض . وقال أبو عمرو : فلا يَلوث بي ، أي يَلُوذ بي . وجاء رجل إلى أبي بَكْر الصّدّيق فوقف عليه ولاث لَوْثاً من كلام . فسأله عُمر ، فذكر أن ضَيْفاً نزل به فزَنى بابْنَته . ومعنى : لاث ، أي لَوى كَلامه ولم يُبيِّنه . ويقال : لاث بالشيء يَلُوث ، إذا طاف به . ولاث فلانٌ عن حاجتي ، أي أبْطأ عنها . أبو عُبيد ، عن الأصمعي : يُقال للسيد الشريف : مَلاَثٌ ، ومَلْوَثٌ ؛ وجمعه : مَلاَوث ؛ وأنشد : هلاّ بكَيتَ مَلاَوِثاً من آل عَبْدِ مَنَافِ ولث : ثَعلب ، عن ابن الأَعرابيّ : الوَلْث : بقيّة العَجِين في الدَّسِيعة ، وبَقِيّة الماء في المُشَقّر ؛ والفَضْلة من النَّبِيذ تَبْقى في الإناء ؛ وهو البَسيل أيضاً . والوَلْثُ : بقيّة العَهْد ؛ وفي الحديث : ( لولا وَلْث عَهْدٍ لهم لفعلتُ بهم كذا ) . شَمِرٌ فيما قرأت بخطّه قال : قال أبو مُرّة القُشيري : الوَلْث من الضّرب ، الذي لَيس فيه جِرَاحة ، فوق الثّياب . قال : وطَرق رَجُلٌ قَوماً يَطْلُب امْرأةً وَعَدَتْه فوقع على رَجُل ، فصَاح به ، فاجْتمع الحيُّ عليه فوَلثوه ، ثم أُفْلِت . قال : وقال ابن شُميل : يُقال دَبَّرْتُ مَمْلُوكي ، إذا قُلتَ هو حُرٌّ بعد مَوْتِي ، إذا وَلَثْتَ له عِتْقاً في حياتك . قال : والوَلْث : التَّوْجيه ، إذا قُلت : هو حُرٌّ بَعْدي ، فهو الوَلْث . وقد وَلَث فلانٌ لنا من أَمْرنا وَلْثاً ، أي وَجَّه ؛ وقال رُؤبة : وقلتُ إذا أَغْبَط دَيْنٌ والِثُ قال ابن الأعرابي : أي دائم ، كما يَلِثُونه بالضَّرْب . وقال أبو عمرو والأصمعيّ : وَلَثه ، أي ضَربه ضَرْباً قليلاً . وقال أبو نَصر : الوَلْث : القلِيلُ مِن المطر . يُقال : وَلْثٌ مِن عَهْد ، أي شَيءٌ قَلِيل . والوَلْث : عقد ليس بمُحْكم ، وهو الضَّعِيف . ويقال : وَلَثْتُ لك أَلِثَ وَلْثاً ، أي وَعَدْتك عِدَةً ضَعِيفة . ويقال : لهم وَلْثٌ ضَعِيف ؛ وقال المُسَيّب بن عَلَس في ( الولْث المحْكَم ) : كما امْتَنَعت أولادُ يَقْدُمَ مِنْكُمُ وكان لها وَلْثٌ من العَقْدِ مُحْكَمُ وقال الأصمعيّ في قوله : إذا أغبط دَيْنٌ والِثُ أساء رُؤبة في هذا ، لأنه كان ينبغي أن يُؤَكد أَمْر الدَّين . وقال غيره : يُقال : دَيْن والثٌ ، أي يتقلّده كما يتقلّد العَهد . أثل : ثعلب ، عن ابن الأَعرابي : الأُثَيْل : مَنْبت الأَرَاك . وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في وصيّ اليَتيم : ( إنه يأكل مِن ماله غَير مُتأثِّل مالاً ) . قال : المتأثّل : الجامع . وكل شَيء له أصل قديم ، أو جُمع حتى يَصير له أصل ، فهو مُؤَثَّل ؛ قال لَبيد : لله نافلة الأجلّ الأفْضل وله العُلا وأَثيث كُلّ مُؤَثَّل قال : وأَثْلة الشّيء : أصْلُه ؛ وأنشد للأعشى : أَلَسْتَ مُنْتَهِياً عن نَحْت أَثْلِتنَا ولَسْتَ ضائِرَها ما أَطَّتِ الإبِلُ شمر ، عن ابن الأَعرابيّ : المُؤثَّل : الدَّائِم . وأَثَّلْت الشيءَ : أَدَمْتُه . وقال أبو عمرو : مُؤَثَّل : مُهَيَّأ . قال : وتَأْثيل المجد : بناؤُه . وتأثّل فلانٌ مالاً ، أي اتّخذه وثَمَّره . وقال ابن شُميل في قول النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( ولمن وَلِيها أن يَأْكُل ويُؤَكِّل صديقاً غيرَ مُتأَثِّل مالاً ) . قال : ويقولون : هم يَتأثّلون الناس ، أي يَأْخذون منهم أَثالاً . والأَثال : المال . ويقال : تأثّل فلانٌ بِئْراً ، إذا احْتفَرها لنفسه ؛ ومنه قول أبي ذُؤيب يصف قوماً حَفَروا قَبْراً شَبّهه بالبِئر : وقد أَرْسَلُوا فُرَّاطَهم فتأثّلُوا قَلِيباً سَفَاهاً كالإماء القواعِدِ أراد أنّهم حَفروا له قبراً يُدْفَن فيه ، فسمّاه قَلِيباً على التّشْبيه . ويقال : أَثّل الله مُلْكاً آثِلاً ، أي ثَبّته ؛ وقال رُؤبة : أثّل مُلْكاً خِنْدِفاً فدعَمَا وقال أيضاً : رِبَابَةً رُبَّتْ ومُلْكاً آثِلاَ أي مُلكاً ذا أَثْلة . والأَثْل : شَجر يُشبه الطّرْفاء إلاّ أنه أكرم منها ، تُسوَّى منه الأَقْداح الصُّفْر الجِياد ، ومنه اتُّخذ مِنبَر النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وللأَثل أُصول غليظة تُسَوَّى منها الأبواب وغيرها ، وَوَرَقُه عَبْلٌ كورق الطّرفاء . أبو عبيد ، عن أبي عمرو : والأَثال : المَجْدُ ، وبه سُمِّي الرَّجُل . وأُثال : اسْم جَبَل . لثي : قال اللّيث : اللّثَى : ما سَال من الشّجر من ساقها خاثِراً . وقال ابن السِّكّيت : اللَّثَى : شيءٌ يَنْضَحه الثُّمَامُ حُلوٌ ، فما سَقَط منه على الأَرض أُخذ وجُعل في ثوبٍ وصُبّ عليه الماءُ ، فإِذا سال من الثوب شُرب حُلْواً وربّما أَعْقَد . قلت : اللثَى : يَسيل من الثُّمام وغيره ، وفي جبال هَراة شَجر يقال له : ( سِير ) وله لَثىً حُلْوٌ يُداوى به المَصْدور ، وهو جَيّد للسُّعال اليابس . وللعُرْفُط لَثىً حُلْوٌ يقال له : المغَافِير . وأَخبرني المُنذريّ ، عن أبي طالب ، عن سَلمة ، عن الفرّاء ، أنه قال : اللّثأ ، بالهمز : لِمَا يَسيل من الشَّجَر . قال : واللَّثة : تُجمع : لِثات ، ولِثِين ، ولِثًى ، ولَثًى . وقال أبو بكر : اللَّثَى : شَبِيه بالنَّدى . يقال : قد أَلْثتِ الشجرة ما حولها لَثًى شديداً : نَدَّتْه . قال : واللَّثَى : الصَّمْغ . ابْنُ السِّكِّيت : هذا ثوبٌ لثٍ ، إذا ابْتَلَّ من العَرَق والوسَخ . ويقال : لَثِيَتْ رِجْلِي من الطِّين تَلْثَى لثًى ، إذا تلطَّخَت به . وامرأةٌ لَثِيَةٌ ، إذا كانت رطْبَة المكان . ونساء العرب يتسابَبْنَ بذلك . وإذا كانت يابسة المكان فهي الرّشُوف ، ويُحْمد ذلك منها . ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : لَثَا ، إذا شَرِبَ الماءَ قَليلاً . ولَثَا أيضاً : إذا لَحِسَ القِدْرَ . وقال : اللّثِيُّ : المُولع بأَكْل الصَّمغ . وقال غيرُه : ألْثَت الشَّجرة تُلْثِي ، إذا سال منها اللّثى . وحَكى سَلمة ، عن الفرّاء ، عن الدُّبَيْرِية ، قالت : لثا الكَلْب ، ولَجذَ ، ولَجَن ، واحْتَفَى ، إذا وَلغ في الإناء . وقال أبو زيد : اللِّثة : مَراكز الأَسْنان . وفي اللَّثة : الدُّرْدُرُ ، وهو مَخارج الأَسْنان ، وفيها العُمور ، وهو ما تَصَعَّد بين الأسْنان من اللِّثة . قلت : وأصل اللّثة : اللِّثْيَة ، فنُقص . والظاء والذال والثاء لثويّة ، لأن مبدأها من اللّثة . ثلا : قال ابن الأعرابي : ثَلاَ ، إذا سافر . قال : والثَّلِيّ : الكَثير المال .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.601 harf
(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما) (أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR545 harf
- قال تعال: ﴿ذواتي أكل خمط وأثل وشيء من سدر قليل﴾ [سبأ/16]. أثل: شجر ثابت الأصل، وشجر متأثل: ثابت ثبوته، وتأثل كذا: ثبت ثبوته. وقوله صلى الله عليه وسلم في الوصي: (غير متأثل مالا) (الحديث أخرجه البخاري في الشروط 5/263 والوصايا؛ ومسلم في الوصية رقم (1632) ؛ وراجع شرح السنة 2/288، 305؛ وأخرجه النسائب بلفظ: (كل من مال يتيمك غير مسرف ولا مباذر ولا متأثل) 6/256) أي: غير مقتن له ومدخر، فاستعار التأثل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR402 harf
أ ث ل الأثلة السمرة وقيل شجرة مـن العضـاه طويلـة مستقيمـة الخشبـة تعمـل منهـا القصـاع والأقـداح فوقعت مجازاً في قولهم تحت أثلته إذا تنقصه وفلان لا تنحت أثلته‏.‏ قال الأعشى‏:‏ ألست منتهياً عـن نحـت أثلتنـا ولست ضائرها ما أطت الإبل ولفلان أثلة مال أي أصل مال‏.‏ ثم قالوا‏:‏ أثلت مالاً وتأثلته وشرف مؤثل وأثيل‏.‏ وقد أثل أثالة حتى سمي المجد بالأثال، بالفتح. تقول: له أثال كأنه أثال، أي مجد كأنه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.055 harf
أَثْلَةُ كل شيء: أَصله؛ قال الأَعشى: أَلَسْتَ مُنْتَهياً عن نَحْتِ أَثْلَتِنا؛ ولَسْتَ ضائِرَها، منا أَطَّتِ الإِبلُ يقال: فلان يَنْحَِتُ أَثْلَتَنا إِذا قال في حَسبَه قبيحاً. وأَثَلَ يأْثِل أُثولاً وتَأَثَّل: تأَصَّل. وأَثَّل مالَه: أَصَّله. وتَأَثَّل مالاً: اكتسبه واتخذه وثَمَّره. وأَثَّل اللهُ مالَه: زكاه. وأَثَّل مُلْكَه: عَظَّمه. وتَأَثَّل هو: عَظُم. وكلُّ شيء قديم مُؤَصَّلٍ: أَثيلٌ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR170 harf
* أ ث ل * * الأَثْلُ * شجر وهو نوع من الطرفاء الواحدة * أَثْلَةٌ * والجمع أثلات و * التأثُّلُ * اتخاذ أصل مال وفي الحديث في وصي اليتيم ﴿أنه يأكل من ماله غير متأثل مالا﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.519 harf
أثل يأثل أثولا بالضم وتأثل أي: تأصل. وآثل الله تعالى ماله تأثيلا: زكاه، وقيل: أصله وهو مجاز، ومنه مجد مؤثل، قال امرؤ القيس: ولكنما أسعى لمجـد مـؤثـل وقد يدرك المجد المؤثل أمثالي وقيل: المجد المؤثل: هو القديم. وأثل الله ملكه، أي: عظمه. وأثل الأهل: إذا كساهم أفضل كسوة وأحسن إليهم. وأثل الرجل: كثر ماله وهو مجاز. وتأثل: عظم. وتأثل المال: اكتسبه وجمعه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.501 harf
Madde başı: اثلأَثَلَ 1 أَثَلَ ذ , aor. اَثِلَ , inf. n. أُثُولٌ, It (anything, M) had, or came to have, root, or a foundation; or it was, or became, firm, or established, and firmly rooted or founded; as also ↓ تأثّل. (M, K.) ― -b2- Also, inf. n. as above, It (dominion) was, or became, great; (TA;) and so ↓ the latter verb. (M, K. *) ― -b3- And أَثُلَ, inf. n. أَثَالَةٌ, said of high rank, or nobility, It was,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR539 harf
Madde başı: ءثلأَثَلَ أَثَلَ I ( n. ac. أُثُوْل 27 ) أَثُلَ U ( n. ac. أَثَاْلَة 22t ) a. Had or took root; was founded; became firm, well-established; became great. أَثَّلَ أَثَّلَ II , a. Was wealthy. b. [ Ila ], Gave away the legal alms to, was benevolent to. تَأَثَّلَ تَأَثَّلَ V , a. see I . b. Was gathered; was gained, amassed ( wealth ). c. Was dug ( well ). أَثْل أَثْل 1 , a. Species of
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.222 harf
Madde başı: ءثلءثل أَثَلَ - يَأْثِلُ - أَثْل أَثَلَ - يَأْثِلُ + الكائن أو الأمر(الشجر أو المال) + في مكان أو أمر: يجتمع ويقوى ثم يضرب أصوله وجذوره عميقاً في المكان أو الأمر فيرسخ ويثبت بشدة أَثْل: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل: وهو اسم آلة منه: الضارب جذوره بعمق: وهواصطلاحاً نوع من الشجر يتصف يثباته وضرب جذوره عميقاً واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التجذر
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler12 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خمط

    1 ortak ayet · Hamt meyvesi zor yutulan, tadı acımsı olan sedire benzeyen…

  2. عرم

    1 ortak ayet · Bent, yığıntı demektir

  3. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  4. سدر

    1 ortak ayet · Kiraz ağacı demektir

  5. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  6. عرض

    1 ortak ayet · Ön dişler demektir

  7. قلل

    1 ortak ayet · Az

  8. أكل

    1 ortak ayet · Ekel pas demektir

  9. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

  10. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  11. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

  12. شيأ

    1 ortak ayet · Şey

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ

    Ve ılgın ağacıAma onlar, yüz çevirdiler. Böylece Biz de üzerlerine Arim selini gönderdik. Ve onların iki bahçesini, buruk yemişli, ılgınlık ve biraz da sedir ağacı bulunan iki bahçeye çevirdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأثل
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerأصل, رسخ, أثث
Zıt Kökجثث
Çekirdek Özet 1Kök salıp sabitleşen, derinleşen ve gövde oluşturan sert ağaç; bir şeyin aslı, kökü ve maddî dayanağı.
Çekirdek Özet 2Verimli ve mamur nimetlerin kaybedilip yerine kökü derin fakat meyvesiz, çorak ve faydası sınırlı bir bitki örtüsünün yerleşmesi.
Çekirdek Özet 3Zaman içinde birikerek kalıcı sermaye, asıl mülk veya köklü şeref/itibar haline gelen müesseseleşmiş yapı.
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir botanik terim (ılgın ağacı) sayarak kelimenin asıl, kökleşme, sermaye edinme ve verimsizleşme semantiğini göz ardı etmek.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أثBirikme, kabarma, yoğunlaşma ve zeminde yer tutma; bu çekirdek أثث kökünde eşya ve varlığın birikip kabarmasını, أثر kökünde zeminde iz ve kalıntı bırakmayı, أثم kökünde ise yükün birikerek insanı yerinde bağlamasını gösterir.لÇoban değneği ve raptetme imgesiyle biriken ve kabaran kütleyi dikey bir eksene, sert bir gövdeye ve zemine sımsıkı bağlanan müstakil bir kök yapısına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHareketi başlatan ilk güç, zemine oturan öncül taban ve asıl olma niteliği.
ثİşaret, sınır (ت harfinden türetme, pelteklik yoğunlaşması taşır)Belirli bir yerde kalıcılık kazanma, iz bırakma ve zaman içinde sınırlarını tahkim etme.
لÇoban değneği; yöneltme, bağlama, dikilmeGöğe doğru yönelen dikey gövde, köklerin zemine bağlanması ve tutunma.
أثلGüçlü bir başlangıcın zeminde sınırlarını tahkim ederek dikey bir gövde ve kökleşmiş bir yapı kurmasıİlk unsurun dağılmadan birikmesi, köklerini derinlere salarak sarsılmaz bir dayanak ve sabit bir varlık (asıl) inşa etmesi hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl vadi yataklarında yetişen, kökleri suya ulaşmak için derinlere inen, sert ve dayanıklı odunundan kapkacak, kadeh ve çanak yapılan ılgın ağacı; buradan hareketle her şeyin sarsılmaz kökü, esası ve asıl sermayesi.
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ bir beytinde bir kimsenin soyuna ve asaletine dil uzatılmasını ağacın kökünü yontmaya benzeterek şöyle der: ألَسْتَ مَنْتَهِياً عن نحتِ أثلتِنا / وَلَسْتَ ضائِرَها ما أطَّتِ الإبلُ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in yetim malını gözeten vasi hakkındaki hadisinde mal edinme ve sermaye yapma eylemini anlatmak üzere şöyle geçer: غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالاً

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu’l-A‘şâ.

Sami etimolojik katman

Arapça أثل kökü, Batı ve Doğu Sami dillerinde sert dokulu, derin köklü çöl ağacını ve buna bağlı olarak sabit temeli ifade eden arkaik bir sözcükle doğrudan örtüşür. İbranicede Tekvin ve Samuel kitaplarında geçen אֵשֶׁל (ʾēšel) kelimesi, Hz. İbrahim’in diktiği ve altında yakardığı ılgın ağacını ve gölgelikli kutsal/tarihî koruyu adlandırır. Aramicede אֲשָׁלָא (ʾašālā) biçimiyle korunan kelime, Akadcadaki ašlu / ašalu (belirli bir saz, urgan, ölçü veya çalı türü) ile fonetik paralellik taşır. Sami dillerindeki ses denklikleri kurallarına göre Proto-Sami kök sesi \ṯ, İbranicede düzenli olarak שׁ (š*), Aramicede ise bazen ת (t) veya שׁ (š) sesine dönüşürken Arapçada özgün ث (ṯ) sesini korumuştur. Bu dilsel katman, sözcüğün yalnızca soyut bir asıl fikrini değil, kurak coğrafyada hayatta kalmayı başaran, derin kökleriyle sabitleşen ve gövdesiyle asalet timsali olan bir ağacın somut imgesini miras bıraktığını doğrular.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأثل fiil ve isim türevleriAğacın sertleşip kök salmasından hareketle birikmiş kalıcı mal (mâlün müessel), köklü şeref (mecdün esîl) ve sermaye edinme (teessül) anlamları gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice אֵשֶׁל (ʾēšel), Aramice אֲשָׁלָא (ʾašālā)Düzenli Proto-Sami \*ṯ > İbranice שׁ ses denkliğiyle hem botanik tür (ılgın) hem de korunaklı, köklü ağaç anlamında ortak mirastır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAkkadca ašlu ile fonetik benzerlikMezopotamya metinlerinde geçen bitki ve ölçü terimiyle uzak semantik temas muhtemeldir ancak doğrudan morfolojik soydaşlık sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أثلAnlamlıAsıl, kök salma, ılgın ağacıKökü derine inen ağaç; birikerek sermaye veya asıl mülk haline gelen değer.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ألثAnlamlıBirbirine karışma, sarmalanma, yavaşlamaSuyun veya otun birbirine girmesi; gevşeklik ve zayıflık hali.Kur'an'da geçmez; hedef kökteki sertlik ve bağımsız duruşun zıddı bir gevşeme taşır.
ثألAnlamlıSiğil, çıkıntı, pütürDeride veya ağaç kabuğunda oluşan sert düğüm ve pütürlü şişkinlik.Kur'an'da geçmez; maddî kabarıklık ve düğümleşme nüansı ortaktır.
ثلأAnlamlıDökme, yayma, içini boşaltmaKabın içindekini veya karnındakini bir defada yere boşaltmak.Kur'an'da geçmez; birikimin dağıtılması yönünde zıt yönlü bir hareket taşır.
لأثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Veri bulunamadı.
لثأAnlamlıIslanma, çamurlaşma, yapışkanlıkToprağın suyla cıvıklaşması, yapışkan çamur haline gelmesi.Kur'an'da geçmez; zeminin yumuşaması ve biçimsizleşmesi durumudur.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أثلMerkezKök salma, gövdeleşme, asılHem derin köklü sert ağacı hem de birikimle oluşan asıl mülkiyeti ve soy temelini ifade eder.Fiziksel dayanıklılık ile kurumsal/maddî birikimin zeminini birleştirir.
أصلKomşuTemel, dip, dayanakHer şeyin üzerine bina edildiği zemin ve başlangıç noktasıdır; bitkisel gövde şartı aranmaz.أثل kelimesine göre daha soyut, felsefi ve kurallı bir başlangıç bildirimine sahiptir.
رسخKomşuSabitlenme, derinleşmeBir şeyin zemine iyice nüfuz ederek yerinden oynamaz hale gelmesidir.Kökün kendisinden ziyade sabitleşme niteliğini ve derinlikteki kararlılığı öne çıkarır.
أثثKomşuBirikme, kabarma, yoğunlukEv eşyasının, malın veya saç/bitki örtüsünün sıklaşıp kabarmasıdır.Gövdesel sertlikten ziyade hacimsel dolgunluk ve taşınabilir servet yönünü temsil eder.
جثثZıtKökünden sökülme, koparılmaBir bitkinin veya yapının toprakla olan bağının bütünüyle kesilip devrilmesidir.Kur'an'da köksüz ve dayanıksız kötülük ağacını anlatırken أثل kökünün zıddı bir akıbet gösterir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأثلKök salmış ağaç; asıl mal ve şerefBitkisel varlıkla iktisadi ve soy kütüğüne ait sermayeyi tek kökte birleştirir.Kesin
LatinceTamarix / Radix, StirpsIlgın ağacı / Kök, gövde, asil soyBotanik cins adını tam karşılarken mecazi soy ve kök anlamı radix/stirps kelimeleriyle karşılanır; sermaye boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceTamarisk / Fixed capital, deep-rooted lineageIlgın ağacı / Kalıcı sermaye, köklü asaletAğaç adı tekil kalır; teessül anlamı iktisadi literatürdeki sermayeleşme (capital accumulation) ile verilebilir.Güçlü
AlmancaTamariske / Stammvermögen, UrstammIlgın ağacı / Ana sermaye, köklü soyMaddî bitki adı ile iktisadi ve soybilimsel kök mefhumu ayrı sözcüklerle aktarılır.Güçlü
FransızcaTamaris / Patrimoine, souche enracinéeIlgın ağacı / Mal varlığı, kökleşmiş soyKelimenin tek başına taşıdığı hem çalımsı ağaç hem de kurumsal temel anlamı parçalı olarak ifade edilir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İsim: أثلKökleri derin, sert gövdeli fakat meyvesiz ılgın ağacıNimetin elden çıkması, helak ve ceza bağlamında Sebe kavminin verimli bahçelerinin kurak, yabani ve faydası sınırlı bir bitki örtüsüne dönüşmesi (Sebe 34:16).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıDoğrudan bir itikadî ihtilaf veya kelamî kavram üretmemiştir.Veri bulunamadı
FıkıhYetim malı ve vesayet hukukuVasinin yetim malından ne ölçüde istifade edebileceği; malı kendi şahsına kalıcı sermaye (teessül) yapmasının yasaklığı.Geçici ve zaruri tüketim ile kalıcı birikim/sermaye edinme arasındaki kesin sınır.
TefsirNimetin zevali ve tebdiliSebe halkına verilen iki verimli cennetin cezalandırma sonucu ekşi meyveli, ılgınlı ve az sidirli bir harabeye dönüşmesi.Nankörlüğün tabii çevrede ve ekonomik üretimde meydana getirdiği kuraklaşma ve nitelik kaybı.
HadisAhlak ve emanet fıkhıVasinin emeği karşılığı yemesine izin verilirken malı biriktirip mülk edinmeme şartının getirilmesi.Haksız iktisap ve sermaye temerküzünün menedilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniŞükür ve nankörlük dengesiAmeli köreltilmiş sabit yapıİlahi cezanın tabiat üzerindeki tecellisiNimetin kıymeti bilinmediğinde bereketli üretimin yerini köklü fakat bereketsiz bir kuruluğa bırakması.Kesin
İlmiBotanik ve ekolojiÇölleşmeye dirençli derin köklü bitkiToprağı tutma ve taban suyuna erişimSu çekilse bile yerinde kalabilen fakat insan beslenmesine zengin ürün sunmayan dayanıklı vejetasyon.Güçlü
SiyasiHanedan ve güç sürekliliğiAsalet ve köklü iktidar (mülk-i müessel)Meşruiyetin köklere dayandırılmasıArap siyaset dilinde iktidarın ve şerefin sarsılmaz bir geleneğe ve köke istinat etmesi.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve sermaye teorisiAsıl sermaye, sabit kıymet (aslü'l-mâl)Gelir getiren ana malın korunması ve teessülüHadisteki teessül yasağı gereğince emanetin sermayeleştirilmemesi; Sebe kıssasında ise sermaye altyapısının çöküşü.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurgun/potansiyel enerji rezervuarı ve taban sabitiBir sistemde akışkan ve üretken dinamizmin sönümlenerek yapının yalnızca minimum entropide varlığını sürdüren sabit bir iskelete indirgenmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal atalet ve sabit sermaye kilitlenmesiKurumların veya ekonomilerin dinamik artı değer üretme kabiliyetini yitirip yalnızca kendi köklü mevcudiyetini koruyan katı ve verimsiz yapılara dönüşmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi Sebe 34:16 bağlamında yalnızca botanik bir bitki türü (ılgın) olarak görüp, kökün asıl, sermaye, kökleşme ve kalıcılık boyutunu ihmal etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kelime, yüksek verimliliğe ve refaha dayalı bir ziraî-iktisadi nizamın yıkılarak yerini tüketilemeyen, kökleri derinde fakat meyvesi olmayan dayanıklı bir çoraklığa bırakışını simgeler.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki değişimi alelade bir ağaç değişimi sanmak; nankörlüğün cezası olarak toplumun iktisadi üretkenliğinin elinden alınıp sadece hayatta kalmaya yeten kısır bir kurumsal yapıya mahkûm edilişindeki ibret dersini kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın lügat zenginliğinde bir kelimenin hem fiziksel bir tabiat unsurunu hem de derin bir medeniyet ve iktisat felsefesini nasıl bünyesinde barındırdığını gösterdiği için önemlidir. Sebe halkının iki bahçesinin elden çıkması sadece fiziksel bir felaket değil, üretken sermayenin verimsizleşmesidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sebe Suresi 15-17. ayetleri başta olmak üzere, toplumsal refahın, ziraî nizamın, ilahi nimetlerin nankörlükle tebdil edilmesini ve helak sahnelerini anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sebe kıssasındaki cezanın bütünüyle yok oluş değil, niteliksel bir dönüşüm olduğunu; refahın yerini dayanıklı fakat besleyici olmayan bir yoksulluk düzeninin aldığını fark ettirerek mucize ve ceza tasavvurundaki basitleştirmeleri düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKökü yerin derinliklerine inen, çöl şartlarına dirençli, sert ve dayanıklı gövdesi bulunan fakat insan için besleyici meyve vermeyen ılgın ağacı.
  • Soyut anlamBir şeyin zaman içinde birikerek kalıcı hale gelmesi, asıl teşkil etmesi, sermaye veya köklü şeref hüviyeti kazanması.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ve ictimai nizamda dinamik, bereketli ve akışkan refahın çekilip sistemin yalnızca hayatta kalmayı sağlayan sert, verimsiz ve sabit bir iskelet düzeyine gerilemesi.
  • LaTeX modeliSt=K0⋅1{Yt=0}buradalim⁡t→∞Φ(St)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde St, t anındaki kökleşmiş sabit varlığı (asıl ve teessül etmiş yapıyı) temsil eder. K0, zemine çakılı olan ve yok olmayan temel iskeleti (derin köklü gövdeyi), 1{Yt=0} gösterge fonksiyonu ise üretken çıktının ve verimli meyvenin sıfırlandığı ceza durumunu gösterir. Φ(St) fonksiyonu bu sabit yapının topluma sağladığı besleyici/faydalı hasılayı ifade etmekte olup bu hasılanın sıfıra yakınsaması, Sebe kıssasında bereketli bahçelerin yerini alan verimsiz fakat köklü ılgın yapısını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا