أثم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ث-م22 sîga, 80 mücavir kök, 42 ayet, 21 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خنزرجنفبطنالْإِثْمِأثمإِثْمَعدوأَثَامًاحرمإِثْمًاآثِمًاإِثْمٌبهتسحتأكل

KökSîga 22Ayet 42Sure 21Mücavir 80

▶ Ağı aç (3B)

أثم

أ - ث - م

KÖK
  • 48 geçiş
  • 42 ayet
  • 22 sîga
  • 13 sözlük

İsm hurmadan yapılan içkidir. (EiÇM) Hurmadan yapılan alkollü içkidir. İnsanın kendisine zararlı bir işi yapmasına “ism” denir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءثم · إثم · اثم

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İsm hurmadan yapılan içkidir. (EiÇM) Hurmadan yapılan alkollü içkidir. İnsanın kendisine zararlı bir işi yapmasına “ism” denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.039 harf
باب الثاء والميم و و ا ي ء معهما ث و م، و ث م، م ي ث، ث م أ، أ ث م مستعملات ثوم: الثُّومُ: معروف.. والثُّومةُ: قَبِيعةُ السَّيف التّي على مِقْبَضه.. وثُومةُ: اسمُ رَجُلٍ من بني كلاب. وثم: الوَثِيمُ: المكْتَنِزُ لحماً. وقد وَثُمَ يَوْثُمُ وَثامةً. ووَثَمَ الفَرَسُ الحِجارة بحافره يَثِمُها وَثماً، إذا كَسَرَها. والمُواثَمَةُ في العَدْوِ: المُضابرة كأنّه يَرْمي بنَفْسِهِ، قال: وفي الدِّهاس
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR578 harf
الأثْمُ: الذنْبُ. وقد أَثِمَ الرجل بالكسر إّثماً ومَأَثَماً، إذا وقع في الإثم، فهو آثِمٌ وأَثيمٌ، وأَثومٌ أيضاً. وأَثَمَهُ الله في كذا يَأْثُمُهُ ويَأْثمُهُ، أي عَدَّه عليه إثماً، فهو مَأْثُومُ. وأنشد الفرّاء: فهَلْ يَأْثُمَنِّي اللهُ في أَنْ ذَكَرْتُهاوعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلةَ النَفْرِ وآثمه بالمد أوقعه في الإثم. وآثمَهُ بالتشديد، أي قال له: أَثِمْتَ. وقد تُسَمَّى الخمرُ إثماً. وقال: شربتُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.726 harf
ث م ( وايء ) أثم ، ثمأ ، ميث ، وثم ، ثوم ، ثمو . أثم : قال اللَّيْثُ : يقال : أَثِم فلانٌ يأثَم إثْماً ، أي وَقَع في الإِثم . وتأثَّم ، أي تَحرَّج من الإِثم وكَفّ عنه . وأَخبرني المُنْذِريّ ، عن ابن فَهم ، عن محمد بن سلام ، أنه سأل يُونس عن قوله جَلّ وعَزّ : ( وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ يَلْقَ أَثَاماً ) ( الفرقان : 68 ) فقال : عقوبة ؛ وأَنشد قول بِشْر : وكان مُقامنا نَدْعُو عليهم بأَبْطَح ذي المَجاز
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.601 harf
(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما) (أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.026 harf
Madde başı: إثم- الإثم والأثام: اسم للأفعال المبطئة عن الثواب (يقال: أثمت الناقة المشي تأثمه إثما: أبطأت. انظر: اللسان (أثم) )، وجمعه آثام، ولتضمنه لمعنى البطء قال الشاعر: *جمالية تغتلي بالرداف**إذا كذب الآثمات الهجيرا* (البيت للأعشى في ديوانه ص 87؛ واللسان (أثم). وعجزه في المجمل 1/87) وقوله تعالى: ﴿فيهما إثم كبير ومنافع للناس﴾ [البقرة/219] أي: في تناولهما إبطاء عن الخيرات. وقد أثم إثما وأثاما فهو آثم وأثيم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR198 harf
أ ث م تقول‏:‏ فلان من الحياء يتلثم ومن اللمم يتأثم أي يتحرج‏.‏ وتقول‏:‏ كانوا يفزعون من الأنام أشد ما يفزعون من الأثام وهو وبال الإثم قال‏:‏ لقد فعلت هذي النوى بي فعلة أصاب النوى قبل الممات أثامها
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.611 harf
الإِثْمُ: الذَّنْبُ، وقيل: هو أَن يعمَل ما لا يَحِلُّ له. وفي التنزيل العزيز: والإِثْمَ والبَغْيَ بغير الحَقّ. وقوله عز وجل: فإِن عُثِر على أَنَّهما استَحقّا إثْماً؛ أَي ما أُثِم فيه. قال الفارسي: سماه بالمصدر كما جعل سيبويه المَظْلِمة اسم ما أُخِذ منك، وقد أَثِم يأْثَم؛ قال: لو قُلْتَ ما في قَوْمِها لم تِيثَمِ أَراد ما في قومها أَحد يفْضُلها. وفي حديث سعيد بن زيد: ولو شَهِدْتُ على العاشر لم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR533 harf
* أ ث م * * الإثْمُ * الذنب وقد أثم بالكسر إثما ومأثما إذا وقع في الإثم فهو * آثِمٌ * و * أثِيمٌ * و * أثُومٌ * أيضا وأثمه الله في كذا بالقصر يأثمه بضم الثاء وكسرها أثاما عدة عليه إثما فهو * مأثومٌ * قلت قال الأزهري قال الفراء أثمه الله يأثمه إثما وأثاما جازاه جزاء الإثم فهو مأثوم أي مجزي جزاء إثمه و * آثَمَهُ * بالمد أوقعه في الإثم و * أثَّمه * تأثيما قال له أثمت وقد تسمى الخمر إثما وقال % شربت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.989 harf
| | ( * ! الإِثْمُ ، بالكَسْرِ : الذَّنْبُ ) ، قال | الراغب : هو أَعَمُّ من العُدْوانِ . وقال | غَيْرُه ، هو فِعْلٌ مُبَطِّىءٌ عن الثَّواب | وقَوْله تعالى : ! 2 < * ! والإثم والبغي > 2 ! | قال الفرّاء : الإِثْم : ما دُونَ الحَدّ ، | ( و ) قيل : الإِثْمُ : ( الخَمْرُ ) ، قال : | % ( شَرِبْتُ الإِثْمَ حَتَّى ضَلَّ عَقْلِي % | كَذاكَ الإِثْمُ تَصْنَع بالعُقُولِ ) % | كذا في العُباب والصّحاح ، وقولُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.993 harf
Madde başı: اثمأَثِمَ 1 أَثِمَ ذ , (Lth, S, M, &c.,) aor. اَثَمَ , (Lth, M, Msb, K,) inf. n. اِثْمٌ, (S, K,) or أَثَمٌ, the former being a simple subst., (Msb,) and مَأْثَمٌ, (S, K,) He fell into what is termed اِثْمٌ [i. e. a sin, or crime, &c.]; (Lth, T, S, M, Msb, * K *;) [he sinned; committed a sin, or crime;] he did what was unlawful: (M, * K:) and ↓ تَأْثِيمٌ signifies the same as اِثْمٌ: (K:) it may be
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR785 harf
Madde başı: ءثمأَثَم أَثَم U ( n. ac. أَثْم 1 ), a. Regarded as a sinner ( God ). أَثِمَ أَثِمَ A ( n. ac. اِثْم 2 , أَثَم 4 , مَأْثَم 17 ), a. Sinned; committed a crime, did that which is unlawful. أَثَّمَ أَثَّمَ II , a. Accused of crime, of wrong-doing. آثَمَ آثَمَ IV , a. Caused to fall into sin, crime, led astray. تَأَثَّمَ تَأَثَّمَ V a. [ Min ], Abstained from sin. اِثْم اِثْم 2 , ( pl.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.666 harf
Madde başı: ءثمءثم أَثِمَ - يَأْثَمُ - إثْم - أثام - آثِم - آثِميْن - أثيْم - أثَّمَ - يُؤَثِّمُ - تَأثيْم أثِمَ - يَأْثَمُ + كائن أو قلب كائن + من شيء أوأمر: يشعر بالذنب منه: يقترف ذنباً أو فعلاً مخالفاً للمقبول والمسموح والحلال فيشعر بالذنب وتأنيب الضمير من ذلك إثْم: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل" أثِمَ - يَأثَمُ": الشعور بالذنب: وهو كذلك بمعنى
Tamamını oku

Sîgalar(22)

Mücavir kökler80 mücavir (250 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عدو

    9 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  2. حرم

    6 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  3. جنف

    2 ortak ayet · Ecnef kambur demektir

  4. بهت

    3 ortak ayet · Mehd beşik demektir

  5. كسب

    5 ortak ayet · Kazandı

  6. لحم

    3 ortak ayet · Et

  7. سحت

    2 ortak ayet · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir

  8. خنزر

    2 ortak ayet · Domuz

  9. هلل

    2 ortak ayet · Boğazlandı

  10. فحش

    3 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…

  11. بطن

    3 ortak ayet · Batın karın demektir

  12. أكل

    5 ortak ayet · Ekel pas demektir

Geçtiği ayetler(42)

  1. فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    KötülükBununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

  2. وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

    KötülükKüfredenler, kendilerine mühlet verişimizi; sakın kendileri için hayırlı sanmasınlar, Biz onlara sırf günahları çoğalsın diye mühlet veriyoruz. Onlar için alçaltıcı bir azab vardır.

  3. إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا

    KötülükAllah; kendisine ortak koşmayı bağışlamaz. Bundan başkasını dilediğine bağışlar. Allah’a ortak koşan kimse, hiç şüphesiz pek büyük bir günahla iftira etmiş olur.

  4. انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا

    KötülükBir bak; Allah’a karşı nasıl yalan uyduruyorlar? Apaçık bir günah olarak bu, yeter.

  5. وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

    KötülükKim, bir günah kazanırsa; bunu ancak kendi aleyhine kazanmış olur. Ve Allah; Alim, Hakim olandır.

  6. وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

    KötülükKim, bir hata veya bir günah işler de sonra onu bir suçsuzun üstüne atarsa; şüphesiz iftira etmiş ve apaçık bir günah yüklenmiş olur.

  7. فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ …

    KötülükŞayet onların aleyhinde gerçekten bir vebale hak kazanmış oldukları ortaya çıkarsa; onların aleyhlerine hak iddia ettikleri iki kişi, bunların yerine geçer. Ve; bizim şehadetimiz onların şehadetinden daha doğrudur, biz haddi aşmadık, o takdirde biz, doğrusu zalimlerden oluruz, diye Allah’a yemin ederler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأثم
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerذنب, وزر, حرج, جرح
Zıt Kökبرر
Çekirdek Özet 1Bir yük veya zaaf sebebiyle yavaşlamak, geride kalmak, menzile vaktinde varamamak
Çekirdek Özet 2İnsanı hayırdan ve tekâmülden alıkoyan, bilinçli ve ısrarlı biçimde işlenen vebal ve kötülük
Çekirdek Özet 3Bireyi ve toplumsal düzeni atalete, kokuşmaya ve adaletten sapmaya sürükleyen içsel fren
Kritik Hata RiskiKökün salt soyut ve törensel bir günah tanımına hapsedilerek hayrı geciktiren ve sistemi çökerten somut zarar yönünün ıskalanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أثBirikmek, yoğunlaşmak, ağırlık oluşturup yerinde tutmak; أثث kökünde eşyanın yığılıp yoğunlaşması, أثر kökünde geride iz kalması ve gecikme, أثل kökünde ise kökleşip ağırlaşma anlamlarında görülür.مKapanma, toplanma ve ihata anlamı katan mim harfinin eklenmesiyle, biriken ağırlığın failin iradesini bütünüyle kuşatarak onu hayırlı hareketten fiilen alıkoyması ve geride bırakması anlamı kesinleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçEyleme geçme iradesini, birincil yönelişi ve failin başlangıçtaki hareket gücünü temsil eder.
ثİşaret, sınır; peltekleşme ile yoğunlaşan engel (ت imgesinden türetme)Yol üzerinde beliren engeli, sınır ihlalini ve harekete direnç gösteren ağırlık katmanını imler.
مSu; akış, derinlik, kapanma ve toplanmaOluşan ağırlığın ve sorumluluğun failin etrafını sararak onu içine çekmesini ve sabitlemesini anlatır.
أثمGücün engelle karşılaşıp içine kapanarak atalete uğramasıBaşlangıçtaki iradî gücün (ا), bir sınır ihlali ve yük sebebiyle (ث) kuşatılıp hapsedilmesi (م), böylece yürüyüşün yavaşlayarak geride kalması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYükü ağır geldiği veya takati kesildiği için kervanın gerisinde kalan, adımlarını yavaşlatan deve için kullanılan fiildir (ناقة آثمة). Buradan hareketle insanı menziline ve hayra ulaştırmaktan alıkoyan her türlü kusur ve vebal bu adla anılmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ, öğle sıcağında yavaşlayan ve adımları ağırlaşan develeri tasvir ederken şöyle der: إذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرا / Bu beyitte kök, sıcağın ağırlığı altında geride kalan ve hızını kaybeden binekler için doğrudan fiziksel anlamıyla kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımAklı ağırlaştırıp uyuşturduğu ve insanı doğru karardan alıkoyduğu için şaraba mecazen «ism» denilmiştir; şairin şu mısraı erken dönem kullanımına örnektir: شَرِبْتُ الإثْمَ حتّى ضَلَّ عَقْلِي / كذاك الإثْمُ تفْعَلُ بالعُقولِ. Ayrıca kasten işlenen günahtan kaçınma ve çekinme tavrı «teessüm» (تأثّم) olarak adlandırılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde أثم kökü, merkezi Sami havzasında doğrudan ahlaki kusur, yavaşlama ve yükümlülüğü yerine getirememe semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı konsonant dizilimiyle birebir morfolojik bir soydaş tespit edilememekle birlikte, kökün taşıdığı «kusurlu olma, borçlu kalma ve suçluluk yüklenme» matrisi İbranice אשם (aşem: suçlu olmak, suç kefareti sunmak) kökü ile yakın bir semantik ve muhtemel fonetik akrabalık sergiler; zira şin/te denkliği Sami diller arası geçişlerde bilinen bir ses değişimidir. Arapçada kök, somut düzlemdeki «yavaşlama, geride kalma» (البطء والتأخر) çekirdeğini korumuş, daha sonra bu fiziksel atalet ahlaki ve hukuki sorumluluk sahasına aktarılarak hayırdan alıkoyan her türlü bilinçli eylemin ortak adı haline gelmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönناقة آثمة türetimi ve البطء والتأخر esasıDevenin yavaşlaması ve geride kalması şeklindeki fiziksel hareket, insanı tekâmülden alıkoyan ahlaki suça kaynaklık etmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice אשם ile muhtemel ses ve anlam paralelliğiSuçluluk, kusur ve bu suçun doğurduğu telafi yükümlülüğü bakımından ortak bir Sami ahlak-hukuk çekirdeğine işaret eder.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında kökle doğrudan eşleşen güvenilir bir biçim tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أثمAnlamlıYavaşlamak, geride kalmak, günah işlemekHayırdan alıkoyan ve failini geciktiren bilinçli eylem ve suç.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
أمثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yer almaz.Kur'an'da geçmez.
ثأمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik leksikografide kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
ثمأAnlamı bulunmayanSuya kandırmak veya vurmakNadir kullanımı olan bir diziliştir; hedef kökün semantik ekseniyle doğrudan bağı yoktur.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.
مأثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıBu fonetik dizilişte kök leksikonda yer almaz.Kur'an'da geçmez.
مثأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArap dilinde terk edilmiş, kullanılmayan harf birleşimidir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أثمMerkezGeciktiren ve alıkoyan suçİnsanı hayırdan alıkoyan, bilerek yapılan ve kişiyi yavaşlatıp geride bırakan günahtır.İçsel iradeyle hayrı bilerek terk etme veya zararlı eylemi bile bile sürdürme vurgusu taşır.
ذنبKomşuKuyruk gibi peşi sıra gelen suçEylemin kendisinden ziyade ardında bıraktığı kaçınılmaz cezai sonucu ve kuyruk gibi yapışan izi anlatır.Faili takip eden ve hesap gününde önüne çıkacak olan vebal boyutu öne çıkar.
وزرKomşuTaşınan ağır yükİnsanın omzuna binen, taşınması güç ve ezici sorumluluk ağırlığını ifade eder.Yükün eziciliği ve başkasına devredilemez oluşu vurgulanır.
حرجKomşuDaralma ve çıkmaza girmeKişiyi manevi veya hukuki bakımdan sıkıştıran, hareket alanını yok eden dar boğazdır.Vicdani ve şer'i sıkışıklık hissi esastır.
جرحKomşuKazanım ve organla işlenen cürümBeden azalarıyla fiilen kazanılarak toplum veya düzen üzerinde hasar bırakan eylemdir.Eylemin maddeten işlenişi ve kazanç boyutu belirgindir.
بررZıtGenişlik, engelsiz iyilik, sadakatKarada genişçe yayılmak gibi hayırda genişlemeyi, engelleri aşarak hızla menzile ulaşmayı ifade eder.İnsanı geciktiren ağırlıkların aksine onu hayırda öne geçiren taat durumudur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأثمHayırdan alıkoyan bilinçli cürümFaili hayırdan ve menzilden geri bırakan, kasten işlenen vebali ifade eder.Kesin
LatinceDelictum, CulpabilitasGeri kalma, doğru yoldan sapma, kabahatDelictum kelimesi 'yoldan veya vazifeden ayrılmak, eksik bırakmak' kökünden gelir ve hedef kökün hayrı geciktirme boyutuyla örtüşür.Güçlü
İngilizceTransgression, iniquity, deliberate sinSınır ihlali, haksızlık, kasti suçSin genel bir ıstılah iken, iniquity ve transgression kelimeleri kökün bilinçli haksızlık ve yavaşlatıcı kötülük yönünü karşılar.Güçlü
AlmancaMissetat, Frevel, VerschuldungKötü fiil, haddi aşma, borçlu kalmaSalt günah (Sünde) kavramından ziyade hukuki ve ahlaki sınırı bilerek çiğneyip geriye düşüren cürmü anlatır.Güçlü
FransızcaIniquité, forfaitAğır haksızlık, yük getiren suçHukuki ve ahlaki dengenin kasten bozulmasını ve failin üzerine kalan vebali karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lewis-Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İsm (Genel vebal ve cürüm)Hayırdan alıkoyan, bilerek işlenen büyük günahŞirkin, iftiranın ve kasti haramların nitelendiği bağlamlar; Nisâ 4:48, Bakara 2:283.
İsm (Maddi ve sosyal zarar)Aklı zedeleyen, toplumsal faydayı baltalayan kötülükKumar ve içkinin bireysel ve toplumsal yıkımını anlatan ayetler; Bakara 2:219.
İsm (Düşmanlık ve haksız saldırı)Başkalarının haklarına tecavüz ve saldırganlık«el-İsm ve'l-udvân» terkibiyle kurulan hukuki ve siyasi zulüm bağlamları; Mâide 5:2, Bakara 2:85.
Esâm (Cezai karşılık)İşlenen suçun doğurduğu kaçınılmaz ağır azapKötülüğün failine dönen cezai akıbet bağlamı; Furkân 25:68.
Eysîm (Vasıf olarak)Kötülükte ısrar eden, vicdanı körelmiş suçluYalancı, müfteri ve hak tanımaz zihniyetin kınandığı yerler; Kalem 68:12, Müttaffifîn 83:12.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah (kebîre) ve failin ahiretteki durumuİsm sahibinin tövbesiz ölmesi halinde imandan çıkıp çıkmayacağı ve bağışlanma sınırları.Kişiyi ilahi lütuftan alıkoyan ve helake sürükleyen bilinçli itaatsizlik.
FıkıhHukuka aykırı fiiller, tazmin ve ceza ehliyetiHata ile yapılan eylemlerde ism (vebal) kalkarken dünyevi tazmin ve bedelin devam edip etmeyeceği.Kast unsurunun varlığıyla sabit olan cezai ve uhrevi sorumluluk.
TefsirGünah türlerinin tasnifi ve kavram nüanslarıİsm ile zenb ve seyyie arasındaki ayrım; içkinin neden ism olarak isimlendirildiği.Kökün asıl anlamı olan «hayırdan ve menzilden geri kalma» vurgusunun korunması.
HadisAhlaki duyarlılık ve vicdani fetva kriteriKalbi tırmalayan, vicdanı huzursuz eden ve insanların görmesinden çekinilen şeylerin ism sayılması.İçsel fren mekanizmasını bozan ve kalbe ağırlık veren huzursuzluk.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun yaratıcısıyla bağı ve kulluk yürüyüşüManevi atalet ve perdeHidayet yürüyüşünü yavaşlatıp durdurmaKasıtlı işlenen vebal, kalbi körelterek kulun hayır yolundaki adımlarını ağırlaştırır.Kesin
İlmiHakikatin aranması ve delile tabi olmaÖnyargı ve kasti tahrifatDoğru bilgiye ulaşmayı engellemeBile bile gerçeği gizlemek ve çarpıtmak, aklı atalete ve cehalete mahkûm eder.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve iktidar ilişkileriZulüm, tarafgirlik ve düşmanlıkMeşruiyeti ve toplumsal barışı dinamitlemeSiyasi arenada ism, hukukun dışına çıkıp saldırganlık (udvân) üreterek devleti çözer.Güçlü
İktisadiMülkiyet, ticaret ve kaynak dağılımıHaksız kazanç ve sömürüÜretimi ve adil paylaşımı baltalamaKumar, tefecilik ve hak gaspları, emeğin doğal akışını kesip zenginliği tek elde dondurur.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünme kuvveti ve entropi artışıFizikte bir sistemin kinetik enerjisini ısıya dönüştürerek hareketi yavaşlatan sürtünme veya sistemdeki düzensizliği artırıp faydalı enerjiyi tüketen entropi gibi, ism de iradi sistemin hızını kesip atalete yol açar.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yozlaşma ve anomiSosyolojide ve hukukta kuralların bilinçli ihlaliyle toplumsal güvenin zedelenmesi, kurumların işleyişinde sürtünme oluşturarak kolektif ilerlemeyi durdurur ve anomiye sebep olur.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca bireyin vicdanında kalan, toplumsal ve yapısal zararı bulunmayan soyut ve metafizik bir «günah» algısına indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; yalan şahitlikten kul hakkına, kamu malını haksız yere yemekten aklı iptal eden maddelere kadar hem bireyi hem toplumu felç eden somut engelleri ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsm kavramı daraltıldığında, toplumsal kalkınmayı, adaleti ve ahlaki ilerlemeyi geciktiren yapısal suçlar günah kapsamında görülmez; ibadet eksiklikleri günah sayılırken hukuki ve ahlaki atalet meşrulaşır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Çünkü Kur'an'da ahlak, hukuk ve inanç birbirinden kopuk değildir; أثم kökü bir eylemin sadece ilahi buyruğa aykırı olmakla kalmayıp insanı ve toplumu hayırdan geri bırakan, felç eden tabiatını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hukuki ve ahlaki sınırların çizildiği helal-haram ayetlerinde (Bakara 2:173, 2:219), adalet ve kamu düzeninin emredildiği bağlamlarda (Mâide 5:2) ve şahitliğin gizlenmemesini emreden hükümlerde (Bakara 2:283).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahın sadece şekli kuralların ihlali olduğu sanrısını yıkar; ismin daima bir zarar, bir ağırlık ve hakikati geciktiren bir iç sürtünme barındırdığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğır bir yük veya takatsizlik sebebiyle yürüyüşün yavaşlaması, kervanın arkasında kalıp menzilden uzaklaşmak.
  • Soyut anlamİnsanın hayra ve tekâmüle doğru olan ontolojik akışını, bilerek ve ısrarla işlediği cürümlerle baltalaması ve manevi atalete mahkûm olması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kendi içindeki meşru hareketi engelleyen, enerji kaybına yol açan ve bütünü çürümeye sürükleyen sürtünme ve yozlaşma katsayısı.
  • LaTeX modeliV(t)=V0⋅e−λt−∫0tI(τ) dτ
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t), failin veya toplumun t anındaki hayırda ilerleme ve tekâmül hızını temsil eder; V0 başlangıçtaki saf irade ve hareket kapasitesidir. λ parametresi zamana bağlı doğal zaafları gösterirken, I(τ) fonksiyonu sisteme dışarıdan bilerek dahil edilen «ism» (günah ve vebal) bileşenidir. Eksi işaretli integral, işlenen her vebalin birikerek sistemin hızını düşürdüğünü, faili menzilden alıkoyup atalete ve durmaya mahkûm ettiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا