بجس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ج-س1 sîga, 27 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شربحجرضرببجسفَانْبَجَسَتْسليظللسبطعشرعصوعينسقيقطع

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 27

▶ Ağı aç (3B)

بجس

ب - ج - س

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR674 harf
باب الجيم والسين والباء معهما ج ب س، ب ج س، س ب ج مستعملات جبس: الجِبس: الجَبان الرَّديءُ. ويقال: الجبسُ من أولاد الرِّيبة. بجس: البَجسُ: انشقاقٌ في قربةٍ أو حجرٍ أو أرضٍ ينبع منه الماء، فإن لم ينبع فليس بانجِباس، قال الله تعالى" "فانبجَسَت منه اثنتا عشرةَ عيناً". والسَّحابُ يَتَبجسُ بالمطر. والإنبِجاسُ علمٌّ والنُّبُوعُ للعين خاصَّةً. ورجلٌ مُنبجسٌ: كثيرٌ خيرهُ. سبج: السُّبجَة: ثوبٌ من بعضِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR153 harf
بَجَسْتُ الماء فانْبَجَسَ، أي فجَّرته فانفجر. وبَجَسَ الماءُ بنفسهُ يَبْجُسُ. يتعدَّى ولا يتعدَّى. وسحائب بُجْسٌ. وانْبَجَسَ الماء وتَبَجَّسَ، أي تفجَّر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.596 harf
ج س ب جبس ، سبج ، بجس : مستعملة . جبس : قال الليث : الجِبْسُ : الرَّدِيُّ الدَّنيُّ الجبان . قال الراجز : خِمْسٌ إذا سار به الجِبْسُ بكى ويقال الجبس : ولد زِنْيَةٍ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المَجْبُوس والجَبيسُ : نعت سَوءٍ للرجل المَأْبُون . قال : والجِبْسُ : الجَامِدُ من كل شيء . والجِبْسُ : الثقيلُ البَدَنِ ، الثقيلُ الروح الفَاسِقُ . ( أبو عبيد ) : تَجَبَّسَ في مَشيهِ تجبُّساً إذا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.450 harf
(باب الباء والجيم وما بعدهما) (بجح) والباء والجيم والحاء كلمةٌ واحدة. يقال بَجَحَ بالشيء إذا فرِح به. ويُبَجَّح بكذا. وفي حديث أمّ زَرْع: "بجّحني فَبجَحْتُ" أي فرَّحني ففرِحت. قال الراعي: فما الفَقْرُ من أرضِ العَشيرة ساقَنَا *** إليكَ ولكِنّا بقُرْباكَ نَبْجَحُ([1])(بجد) الباء والجيم والدال أصلان: أحدهما دُِخْلَةُ الأمر وباطنُه، والآخر جِنْسٌ من اللِّباس. فأمّا الأول فقولهم: هو عالمٌ ببَجْدة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR790 harf
- يقال بجس الماء وانبجس: انفجر، لكن الانبجاس أكثر ما يقال فيما يخرج من شيء ضيق، والانفجار يستعمل فيه وفيما يخرج من شيء واسع، ولذلك قال عز وجل: ﴿فانبجست منه اثنتا عشرة عينا﴾ [الأعراف/160]، وقال في موضع آخر: ﴿فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا﴾ [البقرة/60]، فاستعمل حيث ضاق المخرج اللفظان (قال أبو جعفر بن الزبير: إن الواقع في الأعراف طلب بني إسرائيل من موسى عليه السلام السقيا، والوارد في البقرة طلب موسى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR299 harf
ب ج س إنبجس الماء من السحاب والعين‏:‏ انفجر وتبجش‏:‏ تفجر‏.‏ قال العجاج‏:‏ وكيف غربي دالج يتبجسا وانبجست عيناه من فرط الأسا وسحائب بجس وبجسها الله‏.‏ قال ابن مقبل‏:‏ لـه قائـد دهـم الرباب وخلفه روايا يبجسن الغمام الكنهورا وأتانا بثريد يتبجس ويتضاغى وذلك من كثرة الودك‏.‏ وبه قرحة يبجسها الظفر‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.112 harf
البَجْسُ: انشقاق في قِرْبة أَو حجر أَو أَرض يَنْبُعُ منه الماءُ، فإِن لم يَنْبُعْ فليس بانْبِجاسٍ؛ وأَنشد: وَكِيفَ غَرْبَيْ دالِجٍ تَبَجَّسا وبَجَسْتُه أَبْجِسُه وأَبْجُسُه بَجْساً فانْبَجَسَ وبَجَّسْتُه فَتَبَجَّسَ، وماء بَجِيسٌ: سائل؛ عن كراع. قال اللَّه تعالى: فانبجست منه اثنتا عشرة عيناً. والسحابُ يَتَبَجَّسُ بالمطر، والانْبِجاسُ عامٌّ، والنُّبُوع للعين خاصة. وبَجَسْتُ الماءَ فانْبَجَسَ أَي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR105 harf
* ب ج س * * بَجَسَ * الماء * فانْبَجَسَ * أي فجره فانفجر و * بَجَسَ * الماء بنفسه يتعدى ويلزم وبابهما نصر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.199 harf
بجس الماء والجرح يبجسه، بالكسر، ويبجسه، بالضم، بجسا، فيهما: شقه، فانبجس. والبجس: انشقاق في قربة أو حجر أو أرض ينبع منه الماء، فإن لم ينبع فليس بانبجاس، وهو في الجرح مجاز، ومنه حديث حذيفة: ما منا رجل إلا به آمة يبجسها الظفر إلا رجلين يعني عليا وعمر رضي الله عنهما، الآمة: الشجة التي تبلغ أم الرأس، ويبجسها: يفجرها، وهو مثل، أراد أنها نغلة كثيرة الصديد، فإن أراد أحد أن يفجرها بظفره قدر على ذلك
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.208 harf
بَجَسَ المَآءَ 1 بَجَسَ المَآءَ بجس المآء , (S, A, Msb, K,) aor. بَجُسَ (S, Msb, K) and بَجِسَ , (A, K,) inf. n. بَجْسٌ, (Msb, TA,) He opened a way, passage, vent, or channel, for the water to flow forth; gave vent to it; made it to flow; syn. فَجَرَهُ, (S,) or فَتَحَهُ, (Msb,) or شَقَّهُ: (A, K:) [all of which, in this case, signify the same:] and in like manner one says of a wound; (A, K;) but
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR155 harf
بَجَسَ بَجَسَ I , U ( n. ac. بَجْس 1 ), a. Spirted out. b. Caused to flow, run. c. Abused. تَبَجَّسَ تَبَجَّسَ V , اِنْبَجَسَ VII , a. see I (a) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.248 harf
بجس جَسَ - يَبْجِسُ (بَجَسَ - يَبْجُسُ) - انْبَجَسَ - يَنْبَجِسُ بَجَسَ - يَبْجِسُ (بَجَسَ - يَبْجُسُ) + كائن + شيئاً: يشقه فيخرج ما فيه بقوة واندفاع ونفور انْبَجَسَ - يَنْبَجِسُ: على وزن " انفعل" من " بَجَسَ - يَبْجِسُ ": فعل " بَجَسَ - يَبْجِسُ " عندما يقع بشكل ذاتي: يَبْجِسُ نفسه بنفسه: يتشقق ذاتياً ويخرج منه ما فيه بقوة واندفاع ونفور
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler27 mücavir (36 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سلي

    1 ortak ayet · Ve bıldırcın

  2. سبط

    1 ortak ayet · Ve oymaklar

  3. غمم

    1 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer

  4. عصو

    1 ortak ayet · Asân

  5. حجر

    1 ortak ayet · Taş demektir

  6. ثني

    1 ortak ayet · Sena yaka demektir

  7. سقي

    1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  8. منن

    1 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…

  9. عشر

    1 ortak ayet · “On” demektir

  10. ظلل

    1 ortak ayet · Gölge demektir

  11. شرب

    1 ortak ayet · İçecek

  12. قطع

    1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: فَانْبَجَسَتْ
  1. … مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ …

    Hemen fışkırdıBiz, onları on iki oymağa, ümmetlere ayırdık. Kavmi ondan su istediği zaman Musa’ya vahyettik ki: Asanı taşa vur. Ondan on iki pınar fışkırdı. Herkes içeceği yeri belledi. Ve onların üzerine bulutla gölge yaptık. Onlara kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak verdiklerimizin temiz ve güzel olanlarından yeyin. Onlar bize zulmetmediler, ancak kendilerine zulmediyorlardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبجس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفجر, نبع, سيل, صدع
Zıt Kökنضب
Çekirdek Özet 1Bir yarıktan, gözenekten veya dar bir aralıktan su ve sıvının basınçla dışarı sızması, fışkırması
Çekirdek Özet 2İlahi yardımın veya hayati kaynağın başlangıç evresinde, dar bir menfezden kontrollü olarak açığa çıkması
Çekirdek Özet 3Potansiyel enerjinin çatlak bularak ilk kinetik akışa dönüşmesi; kriz anında ilk rahatlama menfezi
Kritik Hata RiskiKökü doğrudan فجر kökünün tam eşanlamlısı sayıp aradaki dar menfez ve başlangıç fazı nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بجŞişme, yarılma, içteki sıvının patlayıp dışarı çıkması; بجح kökünde övünçle şişinme, بجل kökünde büyüme ve dolma anlamları bulunurسÇekirdeğin patlama hareketini akışkan bir sızma ve fısıltılı, sürekli bir fışkırma hareketine bağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırSıvının hapsedildiği kapalı, sınırlı ve içkin bir hacim
جDeve, taşımaİçerideki kütlenin hareketlenmesi, baskı yapması ve yönelmesi
سDiken, destekDar bir çıkış noktasında tutunup orayı delen, aralayan ve dışarı yönelen hat
بجسHapsedilmiş sıvının basınçla kabını delip dar bir yarıktan dışarı fışkırmasıKapalı bir kütlenin içindeki basıncın, sert bir engelde ince bir yarık açarak sızma ve fışkırma şeklinde tezahür etmesidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu tulumunun (kırba), kayanın veya kuru toprağın çatlayarak içindeki suyu dar bir noktadan dışarı püskürtmesi
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Accâc recezinde su çeken kuyucunun kovalarından suyun sızıp akmasını bu kökle tasvir eder: وَكِيفَ غَرْبَيْ دالِجٍ تَبَجَّسا
Erken Arapça kullanımİbn Mukbil'in şiirinde yağmur bulutlarının su boşaltması için kullanılır: لَهُ قَائِدٌ دُهْمُ الرَّبَابِ وَخَلْفَهُ / رَوَايَا يَبْجُسْنَ الغَمَامَ الكَنَهُوَرَا

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu'l-Accâc.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde بجس kökü, iç basınç sebebiyle çatlama, dar bir menfezden sıvının sızması veya püskürmesi çekirdeğiyle örtüşür. Kökün biliteral temelini oluşturan بج tabanı, Proto-Samice döneminde iç sıvının toplanması ve ardından bir delikten tahliyesi (irin akması, yaranın patlaması) anlamlarına bağlanır. İbranice ve Aramicede bu özel ses dizilimi bağımsız bir kök olarak yaygınlık kazanmamış; anlam alanı daha çok genel çatlama ve patlama köklerine (בקع ve פרץ) dağılmıştır. Arapçada س sesinin katılmasıyla bu somut patlama eylemi, özellikle suyun dar yarıklardan kaynaması ve ince kanallarla akışa geçmesi biçiminde özelleşmiştir. Kökün Arapçadaki bu kullanımı, genel yarılmayı anlatan köklerden suyun bizzat delikten sızma dinamizmini vurgulamasıyla ayrılır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبج kökünden türeyişŞişme ve yarma temelinden suyun dar yarıktan fışkırmasına özelleşmeGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בקע ve Süryanice ܒܙܥYarmak ve içinden sıvı geçirmek kavramsal alanıyla akrabalıkMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarda güvenilir doğrudan karşılık tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بجسAnlamlıDar yarıktan fışkırmakSuyun çatlak veya delikten basınçla çıkmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
بسجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
جبسAnlamlıKatılaşmak, donmakAlçı taşı, donuk ve pısırık kimseKur'an'da geçmez; sertlik yönüyle zıt kutuptadır
جسبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
سبجAnlamlıGiysi türü, örtünmekKolsuz bir tür işçi giysisiKur'an'da geçmez
سجبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بجسMerkezSıvının dışarı çıkmasıDar bir aralıktan veya çatlaktan ilk fışkırmaSuyun basınçla belirmesi
فجرKomşuGeniş yarılma ve akışGeniş bir kanal açılarak gürül gürül akmaİnbičasın bir sonraki ve daha hacimli evresi
نبعKomşuKaynamaSuyun kendi yatağından doğal olarak yükselmesiDışarıdan bir yarılma şartı aranmaksızın kaynaması
سيلKomşuYüzeyde akışSuyun bir vadi veya zeminde yayılarak ilerlemesiÇıkış anından ziyade yatay hareketi ifade eder
صدعKomşuÇatlamaSert bir cismin ikiye ayrılması veya yarılmasıSuyun çıkışından ziyade çatlağın kendisine odaklanır
نضبZıtSuyun çekilmesiSuyun derine çekilerek tamamen tükenmesi ve kurumasıSuyun fışkırmasının tam zıddı olan kuruma durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaبجسİnce yarıktan fışkırmaDar menfezden suyun basınçla çıkmasıKesin
Latincescaturire, prosilireFışkırmak, kaynamakSuyun basınçla dışarı sıçramasını karşılar, dar menfez nüansı zayıftırGüçlü
İngilizceto gush forth, to trickle outPüskürmek, sızarak fışkırmakİlk çıkış anındaki tazyikli sızmayı karşılarGüçlü
Almancahervorquellen, entsprudelnKaynayarak çıkmakBir engeli aşarak dışarı fışkırma hareketini verirGüçlü
FransızcajaillirFışkırmak, birden çıkmakSıvının bir noktadan aniden fırlaması durumunu anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İnbičas (fışkırma/sızma)Taşın çatlayıp suyun ilk olarak belirip akmasıİsrailoğullarının çöldeki su talebine karşılık kayadan suyun fışkırması (A'râf 7:160)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMucize ve peygamberlik deliliTaş gibi kuru bir maddeden ilahi iradeyle suyun yaratılmasıSebepsiz var ediş ve imkansızın gerçekleşmesi
FıkıhSuların temizlik vasfıDoğal yarıklardan çıkan suların mutlak su vasfı taşımasıKaynak suyunun temiz ve temizleyici niteliği
TefsirA'râf ile Bakara mukayesesiA'râf 7:160'taki بجس ile Bakara 2:60'taki فجر farkıİnbičasın başlangıçtaki dar sızıntıyı, inficarın ise sonrasındaki gür akışı anlatması
HadisYara ve çıbanların patlamasıSahabe rivayetlerinde yaranın delinmesi veya irinin akmasıTıbbi ve fiziki bir yarıktan sıvının tahliyesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniÇaresizlik anında mucizevi lütufRahmet kapısıİmanı pekiştirmeTıkanmış şartlarda ilahi bir menfez açılmasıGüçlü
İlmiBasınç ve akışkanlar dinamiğiKılcal/dar akışEnerji tahliyesiİç basıncın yüzey çatlağından kinetiğe dönüşmesiKesin
SiyasiToplumsal krizlerin yönetimiGüvenlik süpabıGerilimi düşürmeŞiddetli iç baskıya kontrollü bir çıkış kanalı sağlamaMuhtemel
İktisadiDar boğazda likidite sağlamaİlk kaynak akışıDarlık gidermeTıkanmış piyasada ilk can suyunun belirmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKılcal borulardan basınçlı çıkış (dar orifice deşarjı)Sınırlı hacimdeki sıvının küçük bir delikten akış debisiKesin
Beşeri bilimlerPsikolojik katarsis (duygusal boşalma)Bireyde biriken gerilimin dar bir ifade alanı bularak boşalmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir fışkırma sayarak, فجر kökünden farksız bir su hareketi olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamA'râf Suresi'ndeki kullanım, kavmin başlangıçtaki tereddütlü ve dar talebine uygun düşen ilk sızma ve fışkırma evresini anlatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki lafız tercihlerinin rastlantısal olduğu zannına kapılmak ve iki farklı suredeki iki farklı kelimenin bağlamsal inceliğini kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın eşanlamlı gibi görünen kelimeleri nasıl farklı olay fazlarını ifade etmek üzere kusursuz bir hassasiyetle seçtiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının çöldeki su imtihanını ve Musa'nın asasıyla gerçekleşen mucizeyi anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?A'râf 7:160 ile Bakara 2:60 arasındaki anlatım farkının bir çelişki değil, sürecin başlangıç (dar yarıktan sızma) ve sonuç (coşkun akış) evreleri olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert bir nesnede veya kapta açılan dar bir yarıktan sıvının tazyikle dışarı çıkması.
  • Soyut anlamBirikmiş bir potansiyelin dar bir menfez bularak ilk somut neticeyi vermesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin çöküşünü önleyen asgari tahliye ve hayati can damarı.
  • LaTeX modeliQ=A⋅2ΔPρ
  • LaTeX açıklamasıModelde Q yarıktan çıkan debiyi, A dar çıkış kesitini, ΔP iç ile dış arasındaki basınç farkını, ρ ise akışkanın yoğunluğunu temsil eder. بجس kökündeki anlam, dar bir A aralığından yüksek bir ΔP tazyikiyle fışkıran ilk akışı matematiksel olarak doğrular.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب