ثني
ث - ن - ي
KÖK- 29 geçiş
- 24 ayet
- 13 sîga
- 13 sözlük
Sena yaka demektir. İki yaka olduğu için iki manasına kullanılır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ثنى
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sena yaka demektir. İki yaka olduğu için iki manasına kullanılır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.242 harfباب الثاء والنون و و ا ي ء معهما
ن ث و، و ث ن، ث ن ي، أ ن ث
نثو:
النَّثا، مقصور: ما أخبرت عن رَجُلٍ من سُوءٍ أو صالحٍ، لا يُشتَقُّ منه فِعْل. تقول: حَسَنُ النّثا، وقبيحُ النَّثا، وقد يُقال: نَثاهُ يَنثُوهُ.
وثن:
الوَثَنُ: صَنَمٌ يُعْبَدُ، وجَمْعُه: الأَوْثان والوُثُنُ.
والواتِنُ والواثِنُ بالتّاء والثّاء: الشّيء المُقيمُ الرّاكدُ في مكانِه، قال رؤبة: على أَخِلاّءِ الصَّفاءِ الوُثَّنِ ومن روى:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.493 harfالثِنايَةُ: حبلٌ من شعر أو صوف. وأما الثِناءُ ممدودٌ فعِقالُ البعير ونحوِ ذلك من حبل مَثْنيٍّ. وكلُّ واحدٍ م ثِنْيَيْهِ فهو ثِناءٌ لو أُفْرِدَ. تقول: عقلتُ البعير بِثِنايَيْنِ، إذا عقلْتَ يديه جميعاً بحبلٍ أو بطرَفَيْ حبلٍ. والثِنْيُ: واحد أَثْناءِ الشيءِ، أي تضاعيفه. تقول: أنفذتُ كذا في ثِنءي كتابي، أي في طيِّه. قال أبو عبيد: والثنْيُ من الوادي والجبل، منعطفه. وثِنْيُ الحبلِ: ما ثَنَيْتَ. قال
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok19.822 harfMadde başı: ثنىث ن ( وايء )
ثنى ، نثا ، أنث ، أثن ، وثن ، ثأن .
ثنى : قال الله عزّ وجلّ : ( أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ ) ( هود : 5 ) .
قال الفرّاء : نزَلت في بعض مَن جاء يَلْقَى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) بما يُحب ويَنطوي له على العداوة والبُغض ، فذلك هو الثَّنْيُ : الإِخفاء .
وقال الزّجّاج : يَثْنُونَ صُدورهم ، أي يُجِتون ويَطوون ما فيها ويسترونه استخفاء بذلك من الله .
ورُوي عن ابن عباس أنه قرأ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.322 harf(باب الثاء والنون وما يثلثهما)
(ثني) الثاء والنون والياء أصلٌ واحد، وهو تكرير الشّيء مرّتين، أو جعلُه شيئين متوالييَن أو متباينين، وذلك قولك ثَنَيْت الشّيءَ ثَنْياً. والاثنان في العدد معروفان. والثِّنَى والثنْيانُ الذي يكون بعد السّيِّد، كأنّه ثانِيهِ. قال:
تَرَى ثِنَانا إذا ما جاءَ بَدْأَهُمُ *** وبَدْؤُهُم إنْ أتانا كان ثُنْيانا([1])يروى: "ثُنْيانُنا إن أتاهُمْ كانَ بَدْأَهُم". والثِّنَى:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.097 harfMadde başı: ثنى- الثني والاثنان أصل لمتصفات هذه الكلمة، ويقال ذلك باعتبار العدد، أو باعتبار التكرير الموجود فيه أو باعتبارهما معا، قال الله تعالى: ﴿ثاني اثنين﴾ [التوبة/40]، ﴿اثنتا عشرة عينا﴾ [البقرة/60]، وقال: ﴿مثنى وثلاث ورباع﴾ [النساء/3] فيقال: ثنيته تثنية: كنت له ثانيا، أو أخذت نصف ماله، أو ضممت إليه ما صار به اثنين.
والثنى: ما يعاد مرتين، قال عليه السلام: (لاثنى في الصدقة) (الحديث أخرجه أبو عبيد في غريب
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.280 harfث ن ي
دمه في ثني ثوبه.
وكل شـيء ثنـي بعضـه علـى بعـض أطواقـاً.
فكـل طـاق مـن ذلـك ثنـي.
حتـى يقـال: إذا ما الثريا في السماء تعرضت تعـرض أثنـاء الوشـاح المفصل وأخذوا في ثني الجبـل والـوادي أي فـي منعطفـه.
وليـس هـذا مـن فعلاتـه ببكـر ولا ثنـي.
وقبـض بنثـي الحبـل وهـو مـا فضـل فـي كفـه إذا قبـض عليـه.
وعقـل البعيـر بثناييـن وهـو أن يعقـل يديـه جميعاً بطرفي حبل.
وعقد المثناة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok28.172 harfثَنَى الشيءَ ثَنْياً: ردَّ بعضه على بعض، وقد تَثَنَّى وانْثَنَى. وأَثْناؤُه ومَثانِيه: قُواه وطاقاته، واحدها ثِنْي ومَثْناة ومِثْناة؛ عن ثعلب. وأَثْناء الحَيَّة: مَطاوِيها إِذا تَحَوَّتْ. وثِنْي الحيّة: انْثناؤُها، وهو أَيضاً ما تَعَوَّج منها إِذا تثنت، والجمع أَثْناء؛ واستعارة غيلان الرَّبَعِي لليل فقال:
حتى إِذا شَقَّ بَهِيمَ الظَّلْماءْ،
وساقَ لَيْلاً مُرْجَحِنَّ الأَثْناءْ
وهو على القول الآخر
ثَنَى الشيءَ ثَنْياً: ردَّ بعضه على بعض، وقد تَثَنَّى وانْثَنَى. وأَثْناؤُه ومَثانِيه: قُواه وطاقاته، واحدها ثِنْي ومَثْناة ومِثْناة؛ عن ثعلب. وأَثْناء الحَيَّة: مَطاوِيها إِذا تَحَوَّتْ. وثِنْي الحيّة: انْثناؤُها، وهو أَيضاً ما تَعَوَّج منها إِذا تثنت، والجمع أَثْناء؛ واستعارة غيلان الرَّبَعِي لليل فقال: حتى إِذا شَقَّ بَهِيمَ الظَّلْماءْ، وساقَ لَيْلاً مُرْجَحِنَّ الأَثْناءْ وهو على القول الآخر اسم. وفي صفة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: ليسَ بالطويل المُتَثَنّي؛ هو الذاهب طولاً، وأَكثر ما يستعمل في طويل لا عَرْض له. وأَثْناء الوادِي: مَعاطِفُه وأَجْراعُه. والثِّنْي من الوادي والجبل: مُنْقَطَعُه. ومَثاني الوادي ومَحانِيهِ: مَعاطِفُه. وتَثَنَّى في مِشيته. والثِّنْي: واحد أَثْناء الشيء أَي تضاعيفه؛ تقول: أَنفذت كذا ثِنْيَ كتابي أَي في طَيّه. وفي حديث عائشة تصف أَباها، رضي الله عنهما: فأَخذ بطَرَفَيْه ورَبَّقَ لكُمْ أَثْناءَه أَي ما انْثَنَى منه، واحدها ثِنْيٌ، وهي معاطف الثوب وتضاعيفه. وفي حديث أَبي هريرة: كان يَثْنِيه عليه أَثْناءً من سَعَتِه، يعني ثوبه. وثَنَيْت الشيء ثَنْياً: عطفته. وثَناه أَي كَفَّه. ويقال: جاء ثانياً من عِنانه. وثَنَيْته أَيضاً: صَرَفته عن حاجته، وكذلك إِذا صرت له ثانياً. وثَنَّيْته تَثْنِية أَي جعلته اثنين. وأَثْناءُ الوِشاح: ما انْثنَى منه؛ ومنه قوله: تَعَرُّض أَثْناء الوِشاح المُفَصَّل (* البيت لامرئ القيس من معلقته). وقوله: فإِن عُدَّ من مَجْدٍ قديمٍ لِمَعْشَر، فَقَوْمي بهم تُثْنَى هُناك الأَصابع يعني أَنهم الخيار المعدودون؛ عن ابن الأَعرابي، لأَن الخيار لا يكثرون. وشاة ثانِيَةٌ بَيِّنة الثِّنْي: تَثْني عنقها لغير علة. وثَنَى رجله عن دابته: ضمها إِلى فخذه فنزل، ويقال للرجل إِذا نزل عن دابته. الليث: إِذا أَراد الرجل وجهاً فصرفته عن وجهه قلت ثَنَيْته ثَنْياً. ويقال: فلان لا يُثْنى عن قِرْنِه ولا عن وجْهه، قال: وإِذا فعل الرجل أَمراً ثم ضم إِليه أَمراً آخر قيل ثَنَّى بالأَمر الثاني يُثَنِّي تَثْنِية. وفي حديث الدعاء: من قال عقيب الصلاة وهو ثانٍ رِجْلَه أَي عاطفٌ رجله في التشهد قبل أَن ينهَض. وفي حديث آخر: من قال قبل أَن يَثْنيَ رِجْلَه؛ قال ابن الأَثير: وهذا ضد الأَول في اللفظ ومثله في المعنى، لأَنه أَراد قبل أَن يصرف رجله عن حالتها التي هي عليها في التشهد. وفي التنزيل العزيز: أَلا إِنهم يَثْنُون صُدورَهم؛ قال الفراء: نزلت في بعض من كان يلقى النبي، صلى الله عليه وسلم، بما يحب ويَنْطَوِي له على العداوة والبُغْض، فذلك الثَّنْيُ الإِخْفاءُ؛ وقال الزجاج: يَثْنُون صدورهم أَي يسرّون عداوة النبي، صلى الله عليه وسلم؛ وقال غيره: يَثْنُون صدورهم يُجِنُّون ويَطْوُون ما فيها ويسترونه استخفاء من الله بذلك. وروي عن ابن عباس أَنه قرأَ: أَلا إِنَّهم تَثْنَوْني صدورهم، قال: وهو في العربية تَنْثَني، وهو من الفِعل افعَوْعَلْت. قال أَبو منصور: وأَصله من ثَنَيت الشيء إِذا حَنَيْته وعَطَفته وطويته. وانْثَنى أَي انْعطف، وكذلك اثْنَوْنَى على افْعَوْعَل. واثْنَوْنَى صدره على البغضاء أَي انحنى وانطوى. وكل شيء عطفته فقد ثنيته. قال: وسمعت أَعرابيّاً يقول لراعي إِبل أَوردها الماءَ جملة فناداه: أَلا واثْنِ وُجوهَها عن الماء ثم أَرْسِل مِنْها رِسْلاً رِسْلاً أَي قطيعاً، وأَراد بقوله اثْنِ وُجوهها أَي اصرف وجوهها عن الماء كيلا تزدحم على الحوض فتهدمه. ويقال للفارس إِذا ثَنَى عنق دابته عند شدَّة حُضْرِه: جاء ثانيَ العِنان. ويقال للفرس نفسه: جاء سابقاً ثانياً إِذا جاء وقد ثَنَى عنقه نَشاطاً لأَنه إِذا أَعيا مدّ عنقه، وإِذا لم يجئ ولم يَجْهَد وجاء سيرُه عَفْواً غير مجهود ثَنى عنقه؛ ومنه قوله: ومَن يَفْخَرْ بمثل أَبي وجَدِّي، يَجِئْ قبل السوابق، وهْو ثاني أَي يجئ كالفرس السابق الذي قد ثَنى عنقه، ويجوز أَن يجعله كالفارس الذي سبق فرسُه الخيل وهو مع ذلك قد ثَنى من عنقه. والاثْنان: ضعف الواحد. فأَما قوله تعالى: وقال الله لا تتخذوا إِلَهين اثنَين، فمن التطوّع المُشامِ للتوكيد، وذلك أَنه قد غَنِيَ بقوله إِلَهَيْن عن اثنين، وإِنما فائدته التوكيد والتشديد؛ ونظيره قوله تعالى: ومَنَاة الثالثةَ الأُخرى؛ أَكد بقولة الأُخرى، وقوله تعالى: فإِذا نُفخ في الصور نفخةٌ واحدةٌ، فقد علم بقوله نفخة أَنها واحدة فأَكد بقوله واحدة، والمؤنث الثِّنْتان، تاؤه مبدلة من ياء، ويدل على أَنه من الياء أَنه من ثنيت لأَن الاثنين قد ثني أَحدهما إِلى صاحبه، وأَصله ثَنَيٌ، يدلّك على ذلك جمعهم إِياه على أَثْناء بمنزلة أَبناء وآخاءٍ، فنقلوه من فَعَلٍ إِلى فِعْلٍ كما فعلوا ذلك في بنت، وليس في الكلام تاء مبدلة من الياء في غير افتعل إِلا ما حكاه سيبويه من قولهم أَسْنَتُوا، وما حكاه أَبو علي من قولهم ثِنْتان، وقوله تعالى: فإِن كانتا اثْنَتين فلهما الثلثان؛ إِنما الفائدة في قوله اثنتين بعد قوله كانتا تجردهما من معنى الصغر والكبر، وإِلا فقد علم أَن الأَلف في كانتا وغيرها من الأَفعال علامة التثنية. ويقال: فلان ثاني اثْنَين أَي هو أَحدهما، مضاف، ولا يقال هو ثانٍ اثْنَين، بالتنوين، وقد تقدم مشبعاً في ترجمة ثلث. وقولهم: هذا ثاني اثْنَين أَي هو أَحد اثنين، وكذلك ثالثُ ثلاثةٍ مضاف إِلى العشرة، ولا يُنَوَّن، فإِن اختلفا فأَنت بالخيار، إِن شئت أَضفت، وإِن شئت نوّنت وقلت هذا ثاني واحد وثانٍ واحداً، المعنى هذا ثَنَّى واحداً، وكذلك ثالثُ اثنين وثالثٌ اثنين، والعدد منصوب ما بين أَحد عشر إِلى تسعة عشر في الرفع والنصب والخفض إِلا اثني عشر فإِنك تعربه على هجاءين. قال ابن بري عند قول الجوهري والعدد منصوب ما بين أَحد عشر إِلى تسعة عشر، قال: صوابه أَن يقول والعدد مفتوح، قال: وتقول للمؤنث اثنتان، وإِن شئت ثنتان لأَن الأَلف إِنما اجتلبت لسكون الثاء فلما تحركت سقطت. ولو سمي رجل باثْنين أَو باثْنَي عشر لقلت في النسبة إِليه ثَنَوِيٌّ في قول من قال في ابْنٍ بَنَوِيٌّ، واثْنِيٌّ في قول من قال ابْنِيٌّ؛ وأَما قول الشاعر: كأَنَّ خُصْيَيْه مِنَ التَّدَلْدُلِ ظَرْفُ عجوزٍ فيه ثِنْتا حَنْظَلِ أَراد أَن يقول: فيه حنظلتان، فأَخرج الاثنين مخرج سائر الأَعداد للضرورة وأَضافه إِلى ما بعده، وأَراد ثنتان من حنظل كما يقال ثلاثة دراهم وأَربعة دراهم، وكان حقه في الأَصل أَن يقول اثنا دراهم واثنتا نسوة، إِلاَّ أَنهم اقتصروا بقولهم درهمان وامرأَتان عن إِضافتهما إِلى ما بعدهما. وروى شمر بإِسناد له يبلغ عوف بن مالك أَنه سأَل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الإِمارة فقال: أَوَّلها مَلامة وثِناؤُها نَدامة وثِلاثُها عذابٌ يومَ القيامة إِلاَّ مَنْ عَدَل؛ قال شمر: ثِناؤها أَي ثانيها، وثِلاثها أَي ثالثها. قال: وأَما ثُناءُ وثُلاثُ فمصروفان عن ثلاثة ثلاثة واثنين اثنين، وكذلك رُباعُ ومَثْنَى؛ وأَنشد: ولقد قَتَلْتُكُمُ ثُناءَ ومَوْحَداً، وتركتُ مُرَّةَ مثلَ أَمْسِ الدَّابِرِ وقال آخر: أُحاد ومَثْنَى أَضْعَفَتْها صَواهِلُه الليث: اثنان اسمان لا يفردان قرينان، لا يقال لأَحدهما اثْنٌ كما أَن الثلاثة أَسماء مقترنة لا تفرق، ويقال في التأْنيث اثْنَتان ولا يفردان، والأَلف في اثنين أَلف وصل، وربما قالوا ا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.915 harf* ث ن ي * * الثِّنَى * مقصورا الأمر يعاد مرتين وفي الحديث ﴿لا ثنى في الصدقة﴾ أي لا تؤخذ في السنة مرتين و * الثُّنْيا * بالضم اسم من * الاستِثناءِ * وكذلك * الثَّنْوَى * بالفتح وجاءوا * مَثْنَى مَثْنَى * أي اثنين اثنين و * مَثْنَى وثُنَاءَ * غير مصروفين كمثلث وثلاث وقد سبق تعليله في ث ل ث وفي الحديث { من أشراط الساعة أن توضع الأخيار وترفع الأشرار وأن تقرأ * المَثْنَاةُ * على رءوس الناس فلا تغير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR30.890 harf: ( ي ( *!ثَنَى الشَّيْءَ ، كسَعَى ) *!ثَنْياً : ( رَدَّ بَعْضَهُ على بَعْضٍ ) .
قالَ شيْخُنَا : قَوْله ، كسَعَى وهمٌ لا يُعْرَفُ مَنْ يقولُ به ، إذ لا مُوجِب لفتْحِ المُضارعِ لأنَّه لا حَرْف حلق فيه ، فالصَّوابُ كرَمَى ، وهو المُوافِقُ لمَا في كُتُبِ اللُّغَة وأُصولها انتهى .
قُلْتُ : ولعلَّه سَبقُ قَلَمِ مِن النّسّاخِ .
( *!فَتَثَنَّى
*!وانْثَنَى .
( *!واثْنَوْنَى ) ، على افْعَوْعَل : أَي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok42.974 harfMadde başı: ثنىثَنَاهُ
1 ثَنَاهُ ثناه ثناة ثنى , (T, S, M, Mgh, Msb, K,) said in the K to be like سَعَى, implying that the aor. is ثَنَىَ , but this is a mistake, (MF, TA,) [for it is well known that] the aor. is ثَنِىَ , (Msb,) inf. n. ثَنْىٌ, (S, M, Msb, &c.,) He doubled it, or folded it; (T;) he turned one part of it upon another; (M, K;) he bent it; (T, S, Mgh, Msb, TA;) he drew, or contracted, one of its
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.941 harfثَنَى
ثَنَى I ( n. ac. ثَنْي 1 ),
a. Doubled, folded, turned-back, bent.
b. [ 'Ala ], Repeated, did over again.
ثَنَّيَ
ثَنَّيَ II ,
a. Made two; counted two; put in the dual.
b. [ 'Ala ], Eulogized, praised; complimented.
أَثْنَيَ
أَثْنَيَ IV
a. [ 'Ala ], see II (b) .
تَثَنَّيَ
تَثَنَّيَ V ,
a. Was doubled, folded, over, bent back; was repeated, reiterated.
b. Swaggered.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok113.692 harfثني
1.BAB
ثَنَى - يَثْنى - ثانِي - إِثْنَان - إِثْنَتَان - مَثْنَى - مَثَانِي - اسْتَتَثْنى - يَسْتَثْنِي
ثَنَى - يَثْنى + كائن + كائناً: يصير ثانيهما: ينضم إلى آخر مفرد فيصير معه اثنين
ثَانِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " ثَنَى - يَثْنى ": الذي انضم لفرد فصارا معاً اثنين
ثَنِيّ: على وزن " فعيل": اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من" ثَنَى - يَثْنى
Mücavir kökler89 mücavir (238 toplam)
- ثلث
5 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- أنث
4 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- عشر
4 ortak ayet · “On” demektir
- تنر
2 ortak ayet · Tandır
- فور
2 ortak ayet · Ve aniden patladı
- ربع
3 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- وصي
3 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
- زوج
4 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- حظظ
2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir
- نصف
2 ortak ayet · Yarısı
- وحد
5 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- ضلل
5 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
Geçtiği ayetler(24)
ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ …
İkiSekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.
ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ …
İkiSekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.
وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ …
İkiDeveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.
وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ …
İkiDeveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.
… فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا …
İkiEğer siz ona yardım etmezseniz; doğrusu Allah, ona yardım etmişti. Hani kafirler onu çıkarmışlardı da, o ikinin ikinicisydi. Hani onlar mağarada idiler ve hani o, arkadaşına; üzülme, Allah bizimledir, diyordu. Bunun üzerine Allah, ona sekinetini indirmişti, onu sizin görmediğiniz ordularla desteklemişti. Ve küfretmiş olanların sözünü alçaltmıştı. Allah’ın kelimesi ise en yüce olandır. Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.
حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ
İkiNihayet buyruğumuz gelip sular kaynamaya başlayınca: Her cinsten birer çifti ve hakkında hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu ve inananları gemiye al, dedik. Zaten onunla beraber pek az kimse inanmıştı.
… رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ …
İkiO’dur yeri düzleyen ve orada dağlar, nehirler var eden, her türlü mahsulden çift çift yetiştiren ve gündüzü geceyle bürüyen. Muhakkak ki bunlarda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.
وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ
İkiAllah buyurdu ki: İki ilah edinmeyin. O, ancak bir tek ilahtır. Yalnız Ben’den korkun.
… أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَلَا …
İkiOna vahyettik ki: Gözetimimiz altında sana bildirdiğimiz gibi gemiyi yap. Buyruğumuz gelip de sular kaynayınca her cinsten ikişer çiftive aleyhine hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu alıp gemiye bindir. Zalimler için bana başvurma. Çünkü onlar boğulacaklardır.
إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ
İkiHani onlara iki elçi göndermiştik de bunları yalanlamışlardı. Bunun üzerine Biz de üçüncüsüyle desteklemiştik de: Biz, size gönderilmiş elçileriz, demişlerdi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثني |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طوي, عطف, كرر, شفع |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi ikiye katlamak, bükmek, kendi üzerine kıvırmak ve bir nesneyi iki parçalı/çift katmanlı hale getirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın ve bilginin çift kutuplu yapısı, döngüsel tekrar, zıtların veya eşlerin birbirini teyit ederek katlanması |
| Çekirdek Özet 3 | İkili denge, simetrik tanzim, tekrarlanan anlatı ve çift kutuplu tefekkür sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca soyut ve mekanik bir «iki» rakamına indirgeyip katlanma, bükülme ve döngüsel tekrar boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثن | İki parça oluşturma, bükme, tekrarlama ve zayıflatarak katlama hareketini ifade eden ikili kök | ي | İki parçaya ayırma hareketine yönelim, süreklilik, bükülebilirlik ve nesnenin birbiri üzerine kapanarak çiftlenmesi niteliğini eklemiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır ve antlaşma çizgisinin peltekleşerek katlanması ve yoğunlaşması (imge ت harfinden türetmedir) | Bir sınırın veya çizginin düz kalmayıp katlanarak ikinci bir hat oluşturmasını imler. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bükülmenin ve katlanmanın canlı bir devinimle akışını ve ardışık devamını temsil eder. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Katlama, bükme ve ikiye ayırma eyleminin bizzat bir fail eliyle icra edilmesini sağlar. |
| ثني | Katlanan sınırın canlı bir akışla bükülüp çiftlenmesi | Bir nesnenin veya durumun kendi üzerine katlanarak iki katman, iki uç veya iki durum meydana getirmesini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ipi, elbiseyi veya nesneyi ikiye katlamak; devenin dizini büküp kösteklemek; yılanın kıvrılarak kat kat olması; bir vadinin veya dağın dönemeç ve büklüm yeri (أَثْنَاءُ الوَادِي). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü'l-Kays bir beytinde Süreyya yıldızının gökteki eğrilerek dizilişini mücevherli bir gerdanlığın büklümlerine benzetirken kökü şu şekilde kullanır: إذا ما الثريا في السماء تعرضت / تعرض أثناء الوشاح المفصل. Ayrıca Nimer b. Tevleb kınamanın tekrarlanmasını anlatırken kökü kullanmıştır: فإذا ما لم تُصِب رشداً / كان بعضُ اللَّومُ ثُنْيانا. |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in zekâtın senede iki defa alınmayacağını bildiren hadisinde geçer: لا ثِنَى في الصَّدَقَة. Hz. Âişe ise babası Hz. Ebû Bekir'in hilafet krizini çözüşünü anlatırken ipin bükümlerini bağladığını ifade etmek üzere kökü kullanır: فأَخذ بطَرَفَيْه ورَبَّقَ لكُمْ أَثْناءَه. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Proto-Sami dillerinde kök *ṯny / *ṯn biçiminde hem iki sayısını hem de bir şeyi tekrarlama, ikinci kez yapma eylemini temsil eden kurucu bir çekirdektir. İbranicede שָׁנָה (šānāh) kökü «tekrarlamak, yeniden yapmak, değiştirmek» anlamına gelir ve שְׁנַיִם (šənayim) «iki» sayısı ile שָׁנָה (šānāh) «yıl» (döngünün tekrarı) kelimeleri bu kökten türemiştir. Ârâmîce ve Süryanicede תְּנָא / ܬܢܐ (tnā) fiili «tekrarlamak, rivayet etmek, ezberden okumak, öğretmek» anlamındadır; Yahudi sözlü geleneğinin aktarımı olan «Mişna» terimi doğrudan bu kökle bağlantılıdır. Akadcada šanû(m) fiili «ikinci olmak, tekrarlamak, değişmek» demektir. Kökün Sami dillerindeki ortak semantik çekirdeği yalnızca durağan bir «2» sayısı değil, bizzat birincinin ardından gelenin onu katlaması, tekrarlaması ve döngüsel olarak teyit etmesidir. Arapçada kök hem somut katlama ve bükme eylemini (ثَنْي) hem de soyut ikileme ve tekrarlama işlevini (مَثْنَى ve مَثَانِي) bünyesinde eksiksiz korumuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثني fiilinden türeyen isim ve mastarlar | Maddi olarak katlama, bükme ve kıvırma anlamından sayısal ikiliğe ve döngüsel tekrara geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שָׁנָה (šānāh), Süryanice ܬܢܐ (tnā), Akadca šanû(m) | Tekrarlama, ikinci olma, nakletme ve yıl döngüsü anlamlarında tam ses ve anlam denkliği | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak sayı kökleri | Doğu Çadik ve Berberice dillerindeki ikilik bildiren morfemlerle muhtemel akrabalık | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثني | Anlamlı | Katlamak, ikilemek, bükmek | Bir şeyi ikiye katlamak, birine ikinci olmak, tekrarlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ثين | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| نثي | Anlamlı | Yaymak, saçmak, haber vermek | Bir sözü veya haberi açığa vurup yaymak, övgü veya yergiyi dağıtmak | Kur'an'da geçmez; katlamanın zıddı bir yayılma bildirir |
| نيث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| يثن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir (وثن kökünden bağımsızdır) | Kur'an'da geçmez |
| ينث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثني | Merkez | İkiye katlama, ikileme, bükme | Bir nesneyi kendi üzerine çevirerek iki kat yapmak veya döngüsel olarak tekrarlamak | Sayısal çiftliği ve fiziksel katlanmayı birlikte içerir |
| طوي | Komşu | Sarmak, dürmek | Bir nesneyi rulo yaparak veya katlayarak hacmini küçültüp gizlemek | ثني ikiye katlamayı öne çıkarırken طوي tamamen içine sarıp kapatmayı belirtir |
| عطف | Komşu | Eğmek, meyletmek, bükmek | Bir yönü veya uzvu başka bir tarafa doğru çevirip meyil ettirmek | عطف yöneliş ve şefkat tonu taşır; ثني doğrudan katman oluşturur |
| كرر | Komşu | Tekrarlamak, geri dönmek | Bir eylemi peş peşe, kesintili veya kesintisiz yeniden üretmek | كرر eylemin yenilenmesidir; ثني bizzat yapının çiftlenmesidir |
| شفع | Komşu | Çiftlemek, tek olanı eşlemek | Tek bir nesneye ikincisini katarak onu tekil olmaktan çıkarmak | شفع teke eklenen destektir; ثني bizzat ikilik ve katlanma durumudur |
| فرد | Zıt | Tek olmak, ayrılmak | Çiftten, benzerden ve katlanmadan bütünüyle bağımsız ve tek başına kalmak | ثني kökünün gerektirdiği eşlilik, katlılık ve ikilik yapısını bütünüyle bozar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثني | Katlamak, ikilemek | Hem fiziksel bükme ve katlamayı hem de sayısal iki ve döngüsel tekrarı karşılar | Kesin |
| Latince | Duplicare, flectere, iterare | İkiye katlamak, bükmek, tekrarlamak | Duplicare çiftleme yönünü, flectere bükülme yönünü, iterare ise tekrar yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To fold, to double, to repeat | Katlamak, çiftlemek, tekrarlamak | Fold fiziksel katlanmayı, double sayısal ikiliği, repeat döngüsel yinelenmeyi verir | Güçlü |
| Almanca | Falten, verdoppeln, wiederholen | Katlamak, ikiye katlamak, tekrarlamak | Falten büküm ve katı, verdoppeln çiftleşmeyi, wiederholen ise döngüyü ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Plier, doubler, répéter | Katlamak, bükmek, çiftlemek | Plier kendi üzerine bükülmeyi, doubler iki katına çıkarmayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اثْنَيْنِ / اثْنَتَيْنِ | Sayısal iki, çift | Canlıların çift yaratılışı ve ilahın birliği bağlamı (Nahl 16:51, En'âm 6:143) |
| مَثْنَى | İkişer ikişer gruplanma ve yöntem | Hukuki nikah tanzimi, tefekkür yöntemi ve meleklerin kanat düzeni (Nisâ 4:3, Sebe 34:46, Fâtır 35:1) |
| يَثْنُونَ | İçe katlama, gizleme, bükme | Münafık ve inkârcıların iç dünyalarını hileyle katlayıp gizlemeleri (Hûd 11:5) |
| ثَانِيَ عِطْفِهِ | Kibirle boyun bükme, yan çizme | Hakikat karşısında büyüklük taslayarak omuz silkip yüz çevirme hali (Hac 22:9) |
| الْمَثَانِي / مَثَانِيَ | Tekrar tekrar okunan, ikili dengeli anlatı | Kur'an'ın kendi içindeki çift kutuplu, uyumlu ve tekrarlanan hakikat yapısı (Hicr 15:87, Zümer 39:23) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve şirkin reddi | İki ilah kabulünün (seniyyetü'l-ilah / düalizm) imkânsızlığı; varlığın zâtında tek, yaratılışında ise çift kutuplu oluşu | Sayısal ikiliğin mutlak varlık hakkında reddi, yaratılmışlarda tespiti |
| Fıkıh | Hukuki tanzim ve zekât | Şahitlikte iki kişi şartı, miras payları ve zekâtın yılda iki kez mükerrer alınamayacağı ilkesi | Hukuki güvence için ikileme ve mükerrer yükümlülüğün engellenmesi |
| Tefsir | Kur'an'ın üslup tahlili | «Seb'an mine'l-mesânî» ifadesinin Fâtiha veya yedi uzun sure olması; ayetlerin vaad-vaîd ekseninde çift kutuplu dizilişi | Ayetlerin hem tekrar tekrar okunması hem de birbirini katlayarak açıklaması |
| Hadis | İbadet ve ahlak rivayetleri | Namazda rükû ve secdede bedenin bükülmesi; sadakada mükerrerlik yasağı; kibri yeren tavırlar | Bedenin katlanması ve bir mükellefiyetin yinelenmemesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve metin düzeni | İkili simetri ve çift kutupluluk | Zıtların dengesiyle hakikati kavratma | Yaratılışın çift kutuplu (müennes-müzekker, vaad-vaîd) tasarlanması dinin temel tefekkür zeminidir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve tefekkür | İkişerli müzakere ve karşılaştırma | Hakikati tek yanlı sapmadan koruma | Sebe 34:46 ayetinde belirtildiği gibi ikişerli (mesnâ) toplanma, tefekkürde tarafsız denetimi sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve şahitlik | Çift şahitlik ve denge-denetleme | Gücün ve bilginin tek elde toplanmasını önleme | Karar süreçlerinde tekil görüş yerine iki bağımsız tanık veya tarafın mutabakatı aranır. | Güçlü |
| İktisadi | Vergilendirme ve mülkiyet | Tekerrür yasağı ve dengeli pay | Haksız mükerrer verginin engellenmesi | «Lâ sinâ fi's-sadaka» kuralı, aynı maldan aynı dönemde mükerrer zekât alınmasını önler. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İkili (binary) sistem ve periyodik dalga katlanması | Bilginin iki duruma (0 ve 1) indirgenerek katlanması ve döngüsel sinüs dalgalarının birbirini teyit eden periyotları | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Diyalektik ikilik ve karşılıklı denetim mekanizması | Sosyal ve hukuki yapılarda iki tarafın karşı karşıya gelerek (sav-karşıt sav) denge üretmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca aritmetik bir «2» sayısına hapsederek katlama, kıvrılma, döngüsel tekrarlanma ve zıt kutupların uyumu anlamlarını dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın üslubundaki çift kutupluluk (mesânî), anlatıların birbirini açması, insanın psikolojik olarak içine kapanıp hile katlaması ve tefekkürün ikişerli kurulması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | «Mesânî» kavramını yalnızca yedi ayete veya mekanik bir sayıya sıkıştırıp vahyin metin mimarisindeki çift katmanlı ve döngüsel yapıyı görememek; Hûd 11:5 ayetindeki göğüslerin katlanmasını fiziksel saçmalık sanmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem kendi metin kurgusunu tanımlayan «el-Mesânî» kavramını açıklar hem de varlığın çift kutuplu yaratılışını kavratarak tevhidi zıtlıkların dengesi üzerinden temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin niteliğini bildiren Hicr 15:87 ve Zümer 39:23 ayetlerinde; tefekkür yöntemini kuran Sebe 34:46'da ve inkârcıların psikolojisini tahlil eden Hûd 11:5 ile Hac 22:9 ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin tek boyutlu ve doğrusal bir çizgide aktarıldığı zannını yıkar; metnin döngüsel, birbirini teyit eden, katlandıkça açılan ve simetrik çiftlerle kurulu yapısını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi kendi üzerine katlayarak iki tabaka oluşturmak, bükmek ve eğriltmek.
- Soyut anlamBir durumun veya bilginin çift kutuplu hale gelmesi, döngüsel olarak kendini tekrar edip teyit etmesi.
- Sistematik karşılıkİkili denge, simetrik kutupsallık ve döngüsel müzakere mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki tekil bir durumu veya önermeyi temsil eder; dönüştürücüsü onu katlayarak karşıtı veya eşi olan ile çiftler. operatörü ise bu iki kutbun birbirinden kopmadan birbiri üzerine katlanarak () kurduğu dengeli bütünü ve anlam katmanını ifade eder.