ثني

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ث-ن-ي13 sîga, 89 mücavir kök, 24 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وحداثْنَتَيْاثْنَتَيْنِاثْنَتَاثنياثْنَيْنِثلثمَثَانِيَأنثثَانِيَوصيتنراثْنَيْضلل

KökSîga 13Ayet 24Sure 18Mücavir 89

▶ Ağı aç (3B)

ثني

ث - ن - ي

KÖK
  • 29 geçiş
  • 24 ayet
  • 13 sîga
  • 13 sözlük

Sena yaka demektir. İki yaka olduğu için iki manasına kullanılır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ثنى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sena yaka demektir. İki yaka olduğu için iki manasına kullanılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.242 harf
باب الثاء والنون و و ا ي ء معهما ن ث و، و ث ن، ث ن ي، أ ن ث نثو: النَّثا، مقصور: ما أخبرت عن رَجُلٍ من سُوءٍ أو صالحٍ، لا يُشتَقُّ منه فِعْل. تقول: حَسَنُ النّثا، وقبيحُ النَّثا، وقد يُقال: نَثاهُ يَنثُوهُ. وثن: الوَثَنُ: صَنَمٌ يُعْبَدُ، وجَمْعُه: الأَوْثان والوُثُنُ. والواتِنُ والواثِنُ بالتّاء والثّاء: الشّيء المُقيمُ الرّاكدُ في مكانِه، قال رؤبة: على أَخِلاّءِ الصَّفاءِ الوُثَّنِ ومن روى:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.493 harf
الثِنايَةُ: حبلٌ من شعر أو صوف. وأما الثِناءُ ممدودٌ فعِقالُ البعير ونحوِ ذلك من حبل مَثْنيٍّ. وكلُّ واحدٍ م ثِنْيَيْهِ فهو ثِناءٌ لو أُفْرِدَ. تقول: عقلتُ البعير بِثِنايَيْنِ، إذا عقلْتَ يديه جميعاً بحبلٍ أو بطرَفَيْ حبلٍ. والثِنْيُ: واحد أَثْناءِ الشيءِ، أي تضاعيفه. تقول: أنفذتُ كذا في ثِنءي كتابي، أي في طيِّه. قال أبو عبيد: والثنْيُ من الوادي والجبل، منعطفه. وثِنْيُ الحبلِ: ما ثَنَيْتَ. قال
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok19.822 harf
Madde başı: ثنىث ن ( وايء ) ثنى ، نثا ، أنث ، أثن ، وثن ، ثأن . ثنى : قال الله عزّ وجلّ : ( أَلا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ ) ( هود : 5 ) . قال الفرّاء : نزَلت في بعض مَن جاء يَلْقَى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) بما يُحب ويَنطوي له على العداوة والبُغض ، فذلك هو الثَّنْيُ : الإِخفاء . وقال الزّجّاج : يَثْنُونَ صُدورهم ، أي يُجِتون ويَطوون ما فيها ويسترونه استخفاء بذلك من الله . ورُوي عن ابن عباس أنه قرأ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.322 harf
(باب الثاء والنون وما يثلثهما) (ثني) الثاء والنون والياء أصلٌ واحد، وهو تكرير الشّيء مرّتين، أو جعلُه شيئين متوالييَن أو متباينين، وذلك قولك ثَنَيْت الشّيءَ ثَنْياً. والاثنان في العدد معروفان. والثِّنَى والثنْيانُ الذي يكون بعد السّيِّد، كأنّه ثانِيهِ. قال: تَرَى ثِنَانا إذا ما جاءَ بَدْأَهُمُ *** وبَدْؤُهُم إنْ أتانا كان ثُنْيانا([1])يروى: "ثُنْيانُنا إن أتاهُمْ كانَ بَدْأَهُم". والثِّنَى:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.097 harf
Madde başı: ثنى- الثني والاثنان أصل لمتصفات هذه الكلمة، ويقال ذلك باعتبار العدد، أو باعتبار التكرير الموجود فيه أو باعتبارهما معا، قال الله تعالى: ﴿ثاني اثنين﴾ [التوبة/40]، ﴿اثنتا عشرة عينا﴾ [البقرة/60]، وقال: ﴿مثنى وثلاث ورباع﴾ [النساء/3] فيقال: ثنيته تثنية: كنت له ثانيا، أو أخذت نصف ماله، أو ضممت إليه ما صار به اثنين. والثنى: ما يعاد مرتين، قال عليه السلام: (لاثنى في الصدقة) (الحديث أخرجه أبو عبيد في غريب
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.280 harf
ث ن ي دمه في ثني ثوبه‏.‏ وكل شـيء ثنـي بعضـه علـى بعـض أطواقـاً‏.‏ فكـل طـاق مـن ذلـك ثنـي‏.‏ حتـى يقـال‏:‏ إذا ما الثريا في السماء تعرضت تعـرض أثنـاء الوشـاح المفصل وأخذوا في ثني الجبـل والـوادي أي فـي منعطفـه‏.‏ وليـس هـذا مـن فعلاتـه ببكـر ولا ثنـي‏.‏ وقبـض بنثـي الحبـل وهـو مـا فضـل فـي كفـه إذا قبـض عليـه‏.‏ وعقـل البعيـر بثناييـن وهـو أن يعقـل يديـه جميعاً بطرفي حبل‏.‏ وعقد المثناة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok28.172 harf
ثَنَى الشيءَ ثَنْياً: ردَّ بعضه على بعض، وقد تَثَنَّى وانْثَنَى. وأَثْناؤُه ومَثانِيه: قُواه وطاقاته، واحدها ثِنْي ومَثْناة ومِثْناة؛ عن ثعلب. وأَثْناء الحَيَّة: مَطاوِيها إِذا تَحَوَّتْ. وثِنْي الحيّة: انْثناؤُها، وهو أَيضاً ما تَعَوَّج منها إِذا تثنت، والجمع أَثْناء؛ واستعارة غيلان الرَّبَعِي لليل فقال: حتى إِذا شَقَّ بَهِيمَ الظَّلْماءْ، وساقَ لَيْلاً مُرْجَحِنَّ الأَثْناءْ وهو على القول الآخر
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

ثَنَى الشيءَ ثَنْياً: ردَّ بعضه على بعض، وقد تَثَنَّى وانْثَنَى. وأَثْناؤُه ومَثانِيه: قُواه وطاقاته، واحدها ثِنْي ومَثْناة ومِثْناة؛ عن ثعلب. وأَثْناء الحَيَّة: مَطاوِيها إِذا تَحَوَّتْ. وثِنْي الحيّة: انْثناؤُها، وهو أَيضاً ما تَعَوَّج منها إِذا تثنت، والجمع أَثْناء؛ واستعارة غيلان الرَّبَعِي لليل فقال: حتى إِذا شَقَّ بَهِيمَ الظَّلْماءْ، وساقَ لَيْلاً مُرْجَحِنَّ الأَثْناءْ وهو على القول الآخر اسم. وفي صفة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: ليسَ بالطويل المُتَثَنّي؛ هو الذاهب طولاً، وأَكثر ما يستعمل في طويل لا عَرْض له. وأَثْناء الوادِي: مَعاطِفُه وأَجْراعُه. والثِّنْي من الوادي والجبل: مُنْقَطَعُه. ومَثاني الوادي ومَحانِيهِ: مَعاطِفُه. وتَثَنَّى في مِشيته. والثِّنْي: واحد أَثْناء الشيء أَي تضاعيفه؛ تقول: أَنفذت كذا ثِنْيَ كتابي أَي في طَيّه. وفي حديث عائشة تصف أَباها، رضي الله عنهما: فأَخذ بطَرَفَيْه ورَبَّقَ لكُمْ أَثْناءَه أَي ما انْثَنَى منه، واحدها ثِنْيٌ، وهي معاطف الثوب وتضاعيفه. وفي حديث أَبي هريرة: كان يَثْنِيه عليه أَثْناءً من سَعَتِه، يعني ثوبه. وثَنَيْت الشيء ثَنْياً: عطفته. وثَناه أَي كَفَّه. ويقال: جاء ثانياً من عِنانه. وثَنَيْته أَيضاً: صَرَفته عن حاجته، وكذلك إِذا صرت له ثانياً. وثَنَّيْته تَثْنِية أَي جعلته اثنين. وأَثْناءُ الوِشاح: ما انْثنَى منه؛ ومنه قوله: تَعَرُّض أَثْناء الوِشاح المُفَصَّل (* البيت لامرئ القيس من معلقته). وقوله: فإِن عُدَّ من مَجْدٍ قديمٍ لِمَعْشَر، فَقَوْمي بهم تُثْنَى هُناك الأَصابع يعني أَنهم الخيار المعدودون؛ عن ابن الأَعرابي، لأَن الخيار لا يكثرون. وشاة ثانِيَةٌ بَيِّنة الثِّنْي: تَثْني عنقها لغير علة. وثَنَى رجله عن دابته: ضمها إِلى فخذه فنزل، ويقال للرجل إِذا نزل عن دابته. الليث: إِذا أَراد الرجل وجهاً فصرفته عن وجهه قلت ثَنَيْته ثَنْياً. ويقال: فلان لا يُثْنى عن قِرْنِه ولا عن وجْهه، قال: وإِذا فعل الرجل أَمراً ثم ضم إِليه أَمراً آخر قيل ثَنَّى بالأَمر الثاني يُثَنِّي تَثْنِية. وفي حديث الدعاء: من قال عقيب الصلاة وهو ثانٍ رِجْلَه أَي عاطفٌ رجله في التشهد قبل أَن ينهَض. وفي حديث آخر: من قال قبل أَن يَثْنيَ رِجْلَه؛ قال ابن الأَثير: وهذا ضد الأَول في اللفظ ومثله في المعنى، لأَنه أَراد قبل أَن يصرف رجله عن حالتها التي هي عليها في التشهد. وفي التنزيل العزيز: أَلا إِنهم يَثْنُون صُدورَهم؛ قال الفراء: نزلت في بعض من كان يلقى النبي، صلى الله عليه وسلم، بما يحب ويَنْطَوِي له على العداوة والبُغْض، فذلك الثَّنْيُ الإِخْفاءُ؛ وقال الزجاج: يَثْنُون صدورهم أَي يسرّون عداوة النبي، صلى الله عليه وسلم؛ وقال غيره: يَثْنُون صدورهم يُجِنُّون ويَطْوُون ما فيها ويسترونه استخفاء من الله بذلك. وروي عن ابن عباس أَنه قرأَ: أَلا إِنَّهم تَثْنَوْني صدورهم، قال: وهو في العربية تَنْثَني، وهو من الفِعل افعَوْعَلْت. قال أَبو منصور: وأَصله من ثَنَيت الشيء إِذا حَنَيْته وعَطَفته وطويته. وانْثَنى أَي انْعطف، وكذلك اثْنَوْنَى على افْعَوْعَل. واثْنَوْنَى صدره على البغضاء أَي انحنى وانطوى. وكل شيء عطفته فقد ثنيته. قال: وسمعت أَعرابيّاً يقول لراعي إِبل أَوردها الماءَ جملة فناداه: أَلا واثْنِ وُجوهَها عن الماء ثم أَرْسِل مِنْها رِسْلاً رِسْلاً أَي قطيعاً، وأَراد بقوله اثْنِ وُجوهها أَي اصرف وجوهها عن الماء كيلا تزدحم على الحوض فتهدمه. ويقال للفارس إِذا ثَنَى عنق دابته عند شدَّة حُضْرِه: جاء ثانيَ العِنان. ويقال للفرس نفسه: جاء سابقاً ثانياً إِذا جاء وقد ثَنَى عنقه نَشاطاً لأَنه إِذا أَعيا مدّ عنقه، وإِذا لم يجئ ولم يَجْهَد وجاء سيرُه عَفْواً غير مجهود ثَنى عنقه؛ ومنه قوله: ومَن يَفْخَرْ بمثل أَبي وجَدِّي، يَجِئْ قبل السوابق، وهْو ثاني أَي يجئ كالفرس السابق الذي قد ثَنى عنقه، ويجوز أَن يجعله كالفارس الذي سبق فرسُه الخيل وهو مع ذلك قد ثَنى من عنقه. والاثْنان: ضعف الواحد. فأَما قوله تعالى: وقال الله لا تتخذوا إِلَهين اثنَين، فمن التطوّع المُشامِ للتوكيد، وذلك أَنه قد غَنِيَ بقوله إِلَهَيْن عن اثنين، وإِنما فائدته التوكيد والتشديد؛ ونظيره قوله تعالى: ومَنَاة الثالثةَ الأُخرى؛ أَكد بقولة الأُخرى، وقوله تعالى: فإِذا نُفخ في الصور نفخةٌ واحدةٌ، فقد علم بقوله نفخة أَنها واحدة فأَكد بقوله واحدة، والمؤنث الثِّنْتان، تاؤه مبدلة من ياء، ويدل على أَنه من الياء أَنه من ثنيت لأَن الاثنين قد ثني أَحدهما إِلى صاحبه، وأَصله ثَنَيٌ، يدلّك على ذلك جمعهم إِياه على أَثْناء بمنزلة أَبناء وآخاءٍ، فنقلوه من فَعَلٍ إِلى فِعْلٍ كما فعلوا ذلك في بنت، وليس في الكلام تاء مبدلة من الياء في غير افتعل إِلا ما حكاه سيبويه من قولهم أَسْنَتُوا، وما حكاه أَبو علي من قولهم ثِنْتان، وقوله تعالى: فإِن كانتا اثْنَتين فلهما الثلثان؛ إِنما الفائدة في قوله اثنتين بعد قوله كانتا تجردهما من معنى الصغر والكبر، وإِلا فقد علم أَن الأَلف في كانتا وغيرها من الأَفعال علامة التثنية. ويقال: فلان ثاني اثْنَين أَي هو أَحدهما، مضاف، ولا يقال هو ثانٍ اثْنَين، بالتنوين، وقد تقدم مشبعاً في ترجمة ثلث. وقولهم: هذا ثاني اثْنَين أَي هو أَحد اثنين، وكذلك ثالثُ ثلاثةٍ مضاف إِلى العشرة، ولا يُنَوَّن، فإِن اختلفا فأَنت بالخيار، إِن شئت أَضفت، وإِن شئت نوّنت وقلت هذا ثاني واحد وثانٍ واحداً، المعنى هذا ثَنَّى واحداً، وكذلك ثالثُ اثنين وثالثٌ اثنين، والعدد منصوب ما بين أَحد عشر إِلى تسعة عشر في الرفع والنصب والخفض إِلا اثني عشر فإِنك تعربه على هجاءين. قال ابن بري عند قول الجوهري والعدد منصوب ما بين أَحد عشر إِلى تسعة عشر، قال: صوابه أَن يقول والعدد مفتوح، قال: وتقول للمؤنث اثنتان، وإِن شئت ثنتان لأَن الأَلف إِنما اجتلبت لسكون الثاء فلما تحركت سقطت. ولو سمي رجل باثْنين أَو باثْنَي عشر لقلت في النسبة إِليه ثَنَوِيٌّ في قول من قال في ابْنٍ بَنَوِيٌّ، واثْنِيٌّ في قول من قال ابْنِيٌّ؛ وأَما قول الشاعر: كأَنَّ خُصْيَيْه مِنَ التَّدَلْدُلِ ظَرْفُ عجوزٍ فيه ثِنْتا حَنْظَلِ أَراد أَن يقول: فيه حنظلتان، فأَخرج الاثنين مخرج سائر الأَعداد للضرورة وأَضافه إِلى ما بعده، وأَراد ثنتان من حنظل كما يقال ثلاثة دراهم وأَربعة دراهم، وكان حقه في الأَصل أَن يقول اثنا دراهم واثنتا نسوة، إِلاَّ أَنهم اقتصروا بقولهم درهمان وامرأَتان عن إِضافتهما إِلى ما بعدهما. وروى شمر بإِسناد له يبلغ عوف بن مالك أَنه سأَل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الإِمارة فقال: أَوَّلها مَلامة وثِناؤُها نَدامة وثِلاثُها عذابٌ يومَ القيامة إِلاَّ مَنْ عَدَل؛ قال شمر: ثِناؤها أَي ثانيها، وثِلاثها أَي ثالثها. قال: وأَما ثُناءُ وثُلاثُ فمصروفان عن ثلاثة ثلاثة واثنين اثنين، وكذلك رُباعُ ومَثْنَى؛ وأَنشد: ولقد قَتَلْتُكُمُ ثُناءَ ومَوْحَداً، وتركتُ مُرَّةَ مثلَ أَمْسِ الدَّابِرِ وقال آخر: أُحاد ومَثْنَى أَضْعَفَتْها صَواهِلُه الليث: اثنان اسمان لا يفردان قرينان، لا يقال لأَحدهما اثْنٌ كما أَن الثلاثة أَسماء مقترنة لا تفرق، ويقال في التأْنيث اثْنَتان ولا يفردان، والأَلف في اثنين أَلف وصل، وربما قالوا ا

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.915 harf
* ث ن ي * * الثِّنَى * مقصورا الأمر يعاد مرتين وفي الحديث ﴿لا ثنى في الصدقة﴾ أي لا تؤخذ في السنة مرتين و * الثُّنْيا * بالضم اسم من * الاستِثناءِ * وكذلك * الثَّنْوَى * بالفتح وجاءوا * مَثْنَى مَثْنَى * أي اثنين اثنين و * مَثْنَى وثُنَاءَ * غير مصروفين كمثلث وثلاث وقد سبق تعليله في ث ل ث وفي الحديث { من أشراط الساعة أن توضع الأخيار وترفع الأشرار وأن تقرأ * المَثْنَاةُ * على رءوس الناس فلا تغير
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR30.890 harf
: ( ي ( *!ثَنَى الشَّيْءَ ، كسَعَى ) *!ثَنْياً : ( رَدَّ بَعْضَهُ على بَعْضٍ ) . قالَ شيْخُنَا : قَوْله ، كسَعَى وهمٌ لا يُعْرَفُ مَنْ يقولُ به ، إذ لا مُوجِب لفتْحِ المُضارعِ لأنَّه لا حَرْف حلق فيه ، فالصَّوابُ كرَمَى ، وهو المُوافِقُ لمَا في كُتُبِ اللُّغَة وأُصولها انتهى . قُلْتُ : ولعلَّه سَبقُ قَلَمِ مِن النّسّاخِ . ( *!فَتَثَنَّى *!وانْثَنَى . ( *!واثْنَوْنَى ) ، على افْعَوْعَل : أَي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok42.974 harf
Madde başı: ثنىثَنَاهُ 1 ثَنَاهُ ثناه ثناة ثنى , (T, S, M, Mgh, Msb, K,) said in the K to be like سَعَى, implying that the aor. is ثَنَىَ , but this is a mistake, (MF, TA,) [for it is well known that] the aor. is ثَنِىَ , (Msb,) inf. n. ثَنْىٌ, (S, M, Msb, &c.,) He doubled it, or folded it; (T;) he turned one part of it upon another; (M, K;) he bent it; (T, S, Mgh, Msb, TA;) he drew, or contracted, one of its
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.941 harf
ثَنَى ثَنَى I ( n. ac. ثَنْي 1 ), a. Doubled, folded, turned-back, bent. b. [ 'Ala ], Repeated, did over again. ثَنَّيَ ثَنَّيَ II , a. Made two; counted two; put in the dual. b. [ 'Ala ], Eulogized, praised; complimented. أَثْنَيَ أَثْنَيَ IV a. [ 'Ala ], see II (b) . تَثَنَّيَ تَثَنَّيَ V , a. Was doubled, folded, over, bent back; was repeated, reiterated. b. Swaggered.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok113.692 harf
ثني 1.BAB ثَنَى - يَثْنى - ثانِي - إِثْنَان - إِثْنَتَان - مَثْنَى - مَثَانِي - اسْتَتَثْنى - يَسْتَثْنِي ثَنَى - يَثْنى + كائن + كائناً: يصير ثانيهما: ينضم إلى آخر مفرد فيصير معه اثنين ثَانِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " ثَنَى - يَثْنى ": الذي انضم لفرد فصارا معاً اثنين ثَنِيّ: على وزن " فعيل": اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من" ثَنَى - يَثْنى
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler89 mücavir (238 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثلث

    5 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  2. أنث

    4 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  3. عشر

    4 ortak ayet · “On” demektir

  4. تنر

    2 ortak ayet · Tandır

  5. فور

    2 ortak ayet · Ve aniden patladı

  6. ربع

    3 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  7. وصي

    3 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…

  8. زوج

    4 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  9. حظظ

    2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  10. نصف

    2 ortak ayet · Yarısı

  11. وحد

    5 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  12. ضلل

    5 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

Geçtiği ayetler(24)

  1. ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ …

    İkiSekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.

  2. ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ …

    İkiSekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.

  3. وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ …

    İkiDeveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

  4. وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ …

    İkiDeveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

  5. … فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا …

    İkiEğer siz ona yardım etmezseniz; doğrusu Allah, ona yardım etmişti. Hani kafirler onu çıkarmışlardı da, o ikinin ikinicisydi. Hani onlar mağarada idiler ve hani o, arkadaşına; üzülme, Allah bizimledir, diyordu. Bunun üzerine Allah, ona sekinetini indirmişti, onu sizin görmediğiniz ordularla desteklemişti. Ve küfretmiş olanların sözünü alçaltmıştı. Allah’ın kelimesi ise en yüce olandır. Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

  6. حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ

    İkiNihayet buyruğumuz gelip sular kaynamaya başlayınca: Her cinsten birer çifti ve hakkında hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu ve inananları gemiye al, dedik. Zaten onunla beraber pek az kimse inanmıştı.

  7. … رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ …

    İkiO’dur yeri düzleyen ve orada dağlar, nehirler var eden, her türlü mahsulden çift çift yetiştiren ve gündüzü geceyle bürüyen. Muhakkak ki bunlarda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

  8. وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ

    İkiAllah buyurdu ki: İki ilah edinmeyin. O, ancak bir tek ilahtır. Yalnız Ben’den korkun.

  9. … أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَلَا …

    İkiOna vahyettik ki: Gözetimimiz altında sana bildirdiğimiz gibi gemiyi yap. Buyruğumuz gelip de sular kaynayınca her cinsten ikişer çiftive aleyhine hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu alıp gemiye bindir. Zalimler için bana başvurma. Çünkü onlar boğulacaklardır.

  10. إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ

    İkiHani onlara iki elçi göndermiştik de bunları yalanlamışlardı. Bunun üzerine Biz de üçüncüsüyle desteklemiştik de: Biz, size gönderilmiş elçileriz, demişlerdi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökثني
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (üçüncü harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerطوي, عطف, كرر, شفع
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Bir şeyi ikiye katlamak, bükmek, kendi üzerine kıvırmak ve bir nesneyi iki parçalı/çift katmanlı hale getirmek
Çekirdek Özet 2Varlığın ve bilginin çift kutuplu yapısı, döngüsel tekrar, zıtların veya eşlerin birbirini teyit ederek katlanması
Çekirdek Özet 3İkili denge, simetrik tanzim, tekrarlanan anlatı ve çift kutuplu tefekkür sistemi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca soyut ve mekanik bir «iki» rakamına indirgeyip katlanma, bükülme ve döngüsel tekrar boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ثنİki parça oluşturma, bükme, tekrarlama ve zayıflatarak katlama hareketini ifade eden ikili kökيİki parçaya ayırma hareketine yönelim, süreklilik, bükülebilirlik ve nesnenin birbiri üzerine kapanarak çiftlenmesi niteliğini eklemiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ثİşaret, sınır ve antlaşma çizgisinin peltekleşerek katlanması ve yoğunlaşması (imge ت harfinden türetmedir)Bir sınırın veya çizginin düz kalmayıp katlanarak ikinci bir hat oluşturmasını imler.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBükülmenin ve katlanmanın canlı bir devinimle akışını ve ardışık devamını temsil eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaKatlama, bükme ve ikiye ayırma eyleminin bizzat bir fail eliyle icra edilmesini sağlar.
ثنيKatlanan sınırın canlı bir akışla bükülüp çiftlenmesiBir nesnenin veya durumun kendi üzerine katlanarak iki katman, iki uç veya iki durum meydana getirmesini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ipi, elbiseyi veya nesneyi ikiye katlamak; devenin dizini büküp kösteklemek; yılanın kıvrılarak kat kat olması; bir vadinin veya dağın dönemeç ve büklüm yeri (أَثْنَاءُ الوَادِي).
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü'l-Kays bir beytinde Süreyya yıldızının gökteki eğrilerek dizilişini mücevherli bir gerdanlığın büklümlerine benzetirken kökü şu şekilde kullanır: إذا ما الثريا في السماء تعرضت / تعرض أثناء الوشاح المفصل. Ayrıca Nimer b. Tevleb kınamanın tekrarlanmasını anlatırken kökü kullanmıştır: فإذا ما لم تُصِب رشداً / كان بعضُ اللَّومُ ثُنْيانا.
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in zekâtın senede iki defa alınmayacağını bildiren hadisinde geçer: لا ثِنَى في الصَّدَقَة. Hz. Âişe ise babası Hz. Ebû Bekir'in hilafet krizini çözüşünü anlatırken ipin bükümlerini bağladığını ifade etmek üzere kökü kullanır: فأَخذ بطَرَفَيْه ورَبَّقَ لكُمْ أَثْناءَه.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dillerinde kök *ṯny / *ṯn biçiminde hem iki sayısını hem de bir şeyi tekrarlama, ikinci kez yapma eylemini temsil eden kurucu bir çekirdektir. İbranicede שָׁנָה (šānāh) kökü «tekrarlamak, yeniden yapmak, değiştirmek» anlamına gelir ve שְׁנַיִם (šənayim) «iki» sayısı ile שָׁנָה (šānāh) «yıl» (döngünün tekrarı) kelimeleri bu kökten türemiştir. Ârâmîce ve Süryanicede תְּנָא / ܬܢܐ (tnā) fiili «tekrarlamak, rivayet etmek, ezberden okumak, öğretmek» anlamındadır; Yahudi sözlü geleneğinin aktarımı olan «Mişna» terimi doğrudan bu kökle bağlantılıdır. Akadcada šanû(m) fiili «ikinci olmak, tekrarlamak, değişmek» demektir. Kökün Sami dillerindeki ortak semantik çekirdeği yalnızca durağan bir «2» sayısı değil, bizzat birincinin ardından gelenin onu katlaması, tekrarlaması ve döngüsel olarak teyit etmesidir. Arapçada kök hem somut katlama ve bükme eylemini (ثَنْي) hem de soyut ikileme ve tekrarlama işlevini (مَثْنَى ve مَثَانِي) bünyesinde eksiksiz korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönثني fiilinden türeyen isim ve mastarlarMaddi olarak katlama, bükme ve kıvırma anlamından sayısal ikiliğe ve döngüsel tekrara geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שָׁנָה (šānāh), Süryanice ܬܢܐ (tnā), Akadca šanû(m)Tekrarlama, ikinci olma, nakletme ve yıl döngüsü anlamlarında tam ses ve anlam denkliğiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak sayı kökleriDoğu Çadik ve Berberice dillerindeki ikilik bildiren morfemlerle muhtemel akrabalıkMuhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ثنيAnlamlıKatlamak, ikilemek, bükmekBir şeyi ikiye katlamak, birine ikinci olmak, tekrarlamakHedef kök; Kur'an'da geçer
ثينKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
نثيAnlamlıYaymak, saçmak, haber vermekBir sözü veya haberi açığa vurup yaymak, övgü veya yergiyi dağıtmakKur'an'da geçmez; katlamanın zıddı bir yayılma bildirir
نيثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
يثنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir (وثن kökünden bağımsızdır)Kur'an'da geçmez
ينثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ثنيMerkezİkiye katlama, ikileme, bükmeBir nesneyi kendi üzerine çevirerek iki kat yapmak veya döngüsel olarak tekrarlamakSayısal çiftliği ve fiziksel katlanmayı birlikte içerir
طويKomşuSarmak, dürmekBir nesneyi rulo yaparak veya katlayarak hacmini küçültüp gizlemekثني ikiye katlamayı öne çıkarırken طوي tamamen içine sarıp kapatmayı belirtir
عطفKomşuEğmek, meyletmek, bükmekBir yönü veya uzvu başka bir tarafa doğru çevirip meyil ettirmekعطف yöneliş ve şefkat tonu taşır; ثني doğrudan katman oluşturur
كررKomşuTekrarlamak, geri dönmekBir eylemi peş peşe, kesintili veya kesintisiz yeniden üretmekكرر eylemin yenilenmesidir; ثني bizzat yapının çiftlenmesidir
شفعKomşuÇiftlemek, tek olanı eşlemekTek bir nesneye ikincisini katarak onu tekil olmaktan çıkarmakشفع teke eklenen destektir; ثني bizzat ikilik ve katlanma durumudur
فردZıtTek olmak, ayrılmakÇiftten, benzerden ve katlanmadan bütünüyle bağımsız ve tek başına kalmakثني kökünün gerektirdiği eşlilik, katlılık ve ikilik yapısını bütünüyle bozar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaثنيKatlamak, ikilemekHem fiziksel bükme ve katlamayı hem de sayısal iki ve döngüsel tekrarı karşılarKesin
LatinceDuplicare, flectere, iterareİkiye katlamak, bükmek, tekrarlamakDuplicare çiftleme yönünü, flectere bükülme yönünü, iterare ise tekrar yönünü karşılarGüçlü
İngilizceTo fold, to double, to repeatKatlamak, çiftlemek, tekrarlamakFold fiziksel katlanmayı, double sayısal ikiliği, repeat döngüsel yinelenmeyi verirGüçlü
AlmancaFalten, verdoppeln, wiederholenKatlamak, ikiye katlamak, tekrarlamakFalten büküm ve katı, verdoppeln çiftleşmeyi, wiederholen ise döngüyü ifade ederGüçlü
FransızcaPlier, doubler, répéterKatlamak, bükmek, çiftlemekPlier kendi üzerine bükülmeyi, doubler iki katına çıkarmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اثْنَيْنِ / اثْنَتَيْنِSayısal iki, çiftCanlıların çift yaratılışı ve ilahın birliği bağlamı (Nahl 16:51, En'âm 6:143)
مَثْنَىİkişer ikişer gruplanma ve yöntemHukuki nikah tanzimi, tefekkür yöntemi ve meleklerin kanat düzeni (Nisâ 4:3, Sebe 34:46, Fâtır 35:1)
يَثْنُونَİçe katlama, gizleme, bükmeMünafık ve inkârcıların iç dünyalarını hileyle katlayıp gizlemeleri (Hûd 11:5)
ثَانِيَ عِطْفِهِKibirle boyun bükme, yan çizmeHakikat karşısında büyüklük taslayarak omuz silkip yüz çevirme hali (Hac 22:9)
الْمَثَانِي / مَثَانِيَTekrar tekrar okunan, ikili dengeli anlatıKur'an'ın kendi içindeki çift kutuplu, uyumlu ve tekrarlanan hakikat yapısı (Hicr 15:87, Zümer 39:23)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid ve şirkin reddiİki ilah kabulünün (seniyyetü'l-ilah / düalizm) imkânsızlığı; varlığın zâtında tek, yaratılışında ise çift kutuplu oluşuSayısal ikiliğin mutlak varlık hakkında reddi, yaratılmışlarda tespiti
FıkıhHukuki tanzim ve zekâtŞahitlikte iki kişi şartı, miras payları ve zekâtın yılda iki kez mükerrer alınamayacağı ilkesiHukuki güvence için ikileme ve mükerrer yükümlülüğün engellenmesi
TefsirKur'an'ın üslup tahlili«Seb'an mine'l-mesânî» ifadesinin Fâtiha veya yedi uzun sure olması; ayetlerin vaad-vaîd ekseninde çift kutuplu dizilişiAyetlerin hem tekrar tekrar okunması hem de birbirini katlayarak açıklaması
Hadisİbadet ve ahlak rivayetleriNamazda rükû ve secdede bedenin bükülmesi; sadakada mükerrerlik yasağı; kibri yeren tavırlarBedenin katlanması ve bir mükellefiyetin yinelenmemesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve metin düzeniİkili simetri ve çift kutuplulukZıtların dengesiyle hakikati kavratmaYaratılışın çift kutuplu (müennes-müzekker, vaad-vaîd) tasarlanması dinin temel tefekkür zeminidir.Kesin
İlmiMetodoloji ve tefekkürİkişerli müzakere ve karşılaştırmaHakikati tek yanlı sapmadan korumaSebe 34:46 ayetinde belirtildiği gibi ikişerli (mesnâ) toplanma, tefekkürde tarafsız denetimi sağlar.Güçlü
SiyasiYönetim ve şahitlikÇift şahitlik ve denge-denetlemeGücün ve bilginin tek elde toplanmasını önlemeKarar süreçlerinde tekil görüş yerine iki bağımsız tanık veya tarafın mutabakatı aranır.Güçlü
İktisadiVergilendirme ve mülkiyetTekerrür yasağı ve dengeli payHaksız mükerrer verginin engellenmesi«Lâ sinâ fi's-sadaka» kuralı, aynı maldan aynı dönemde mükerrer zekât alınmasını önler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİkili (binary) sistem ve periyodik dalga katlanmasıBilginin iki duruma (0 ve 1) indirgenerek katlanması ve döngüsel sinüs dalgalarının birbirini teyit eden periyotlarıGüçlü
Beşeri bilimlerDiyalektik ikilik ve karşılıklı denetim mekanizmasıSosyal ve hukuki yapılarda iki tarafın karşı karşıya gelerek (sav-karşıt sav) denge üretmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca aritmetik bir «2» sayısına hapsederek katlama, kıvrılma, döngüsel tekrarlanma ve zıt kutupların uyumu anlamlarını dışarıda bırakmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'ın üslubundaki çift kutupluluk (mesânî), anlatıların birbirini açması, insanın psikolojik olarak içine kapanıp hile katlaması ve tefekkürün ikişerli kurulması
Yanlış anlamanın doğuracağı hata«Mesânî» kavramını yalnızca yedi ayete veya mekanik bir sayıya sıkıştırıp vahyin metin mimarisindeki çift katmanlı ve döngüsel yapıyı görememek; Hûd 11:5 ayetindeki göğüslerin katlanmasını fiziksel saçmalık sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem kendi metin kurgusunu tanımlayan «el-Mesânî» kavramını açıklar hem de varlığın çift kutuplu yaratılışını kavratarak tevhidi zıtlıkların dengesi üzerinden temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vahyin niteliğini bildiren Hicr 15:87 ve Zümer 39:23 ayetlerinde; tefekkür yöntemini kuran Sebe 34:46'da ve inkârcıların psikolojisini tahlil eden Hûd 11:5 ile Hac 22:9 ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin tek boyutlu ve doğrusal bir çizgide aktarıldığı zannını yıkar; metnin döngüsel, birbirini teyit eden, katlandıkça açılan ve simetrik çiftlerle kurulu yapısını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi kendi üzerine katlayarak iki tabaka oluşturmak, bükmek ve eğriltmek.
  • Soyut anlamBir durumun veya bilginin çift kutuplu hale gelmesi, döngüsel olarak kendini tekrar edip teyit etmesi.
  • Sistematik karşılıkİkili denge, simetrik kutupsallık ve döngüsel müzakere mekanizması.
  • LaTeX modeliT(x)=(x,x∗),ϕ(x,x∗)=x⊗x∗
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki x tekil bir durumu veya önermeyi temsil eder; T dönüştürücüsü onu katlayarak karşıtı veya eşi olan x∗ ile çiftler. ϕ operatörü ise bu iki kutbun birbirinden kopmadan birbiri üzerine katlanarak (⊗) kurduğu dengeli bütünü ve anlam katmanını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ث