حوذ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-و-ذ2 sîga, 21 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سبلفتحنَسْتَحْوِذْجعلحوذربصمعحزباسْتَحْوَذَألهنصبيومخسرحكم

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 21

▶ Ağı aç (3B)

حوذ

ح - و - ذ

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Havz omuz başlarının ön tarafı demektir. Hayz (ha, zal), “Hayt (tı)” çeper demektir. “Tı” “zal”a dönüşmüş çevirmek, sarmak, kaplamak anlamları kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Havz omuz başlarının ön tarafı demektir. Hayz (ha, zal), “Hayt (tı)” çeper demektir. “Tı” “zal”a dönüşmüş çevirmek, sarmak, kaplamak anlamları kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR670 harf
باب الحاء والذال و واي معهما ح ذ و، ح و ذ، ح ذ ي، و ذ ح مستعملات. حذو: حَذَوْتُ له نَعْلاً، إذا قَطَعْتها على مثال. واحتذأته واحتذيت على مثاله، أي: اقتديت به. وحاذَيْتُه: صِرْت بحِذائه. حوذ: حاذ يَحُوذ حَوْذاً، أي حاط يَحُوط حَوْطا. والحاذ: شجرٌ عظام، الواحدة: حاذة. واسْتَحْوَذَ عليه الشيطان، واستحاذ- لغة، أي: غلب عليه. ورجلٌ أَحْوَذِيٌّ، وأَحْوَزِيٌّ، أي: نسيج وَحْدِهِ. وأَحْوَذَ ثوبه إليه:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR827 harf
الحَوْذُ: السَوْقُ السريعُ. تقول: حُذْتُ الإِبِلَ أَحوذُها حَوْذاً؛ وأَحْوَذْتُها مثلُه. والأَحْوَذيُّ: الخفيفُ في الشيء لحِذْقِهِ، عن أبي عمرو. وقال الشاعر يصف جناحَي قطاة: على أَحْوذِيَّيْنِ اسْتَقَلّتْ عليهما وقال الأصمعي: الأَحْوَذيُّ: المُشَمِّرُ في الأمورِ القاهرُ لها، الذي لا يَشِذّ عليه منها شيءٌ قال لبيدٌ يصف حماراً وأتاناً: إذا اجْتَمَعَتْ وأَحْوَذَ جَانِبَيْها وأَوْرَدَها على عوجٍ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf
(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء العرب. والحِواء: البيت الواحد، وكلُّه من قياس الباب. (حوب) الحاء والواو والباء أصلٌ واحد يتشعّب إلى إثم، أو حاجة أو مَسكَنة، وكلها متقاربة. فالحُوبُ والحَوْب: الإثم. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2]، و﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. والحَوْبة: ما يَأثم الإنسانُ في عقوقه، كالأمِّ ونحوها. وفلان يتحوّب من كذا، أي يتأثم. وفي الحديث: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". ويقال التحوُّب التَّوجُّع. قال طُفيل: فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4]) ويقال: أَلْحَقَ [الله([5])] به الحَوْبة، وهي الحاجةُ والمَسْكنة. فإنْ قيل: فما قياس الحَوْباء، وهي النَّفس؟ قيل لـه: هي الأصلُ بعينه؛ لأنّ إشْفَاق([6]) الإنسان على نفسه أغلبُ وأكثر. فأما قولهم في زجر الإبل. حُوْبُِ، فقد قُلْنا إنّ هذه الأصوات والحكاياتِ ليست مأخوذةً من أصلٍ. وكلُّ ذي لسانٍ عربيٍّ فقد يمكنه اختراعُ مثل ذلك، ثم يكثُرُ على ألسنة الناس. فأمّا الحَوأب فهو مذكور في بابه([7]). (حوت) الحاء والواو والتاء أصلٌ صحيح منقاس، وهو من الاضطراب والرَّوَغان، فالحُوت العظيم من السّمَك، وهو مضطربٌ أبداً غير مستقرّ. والعرب تقول: حاوَتَنِي فلانٌ، إذا راوغَني. ويُنشَد هذا البيت: ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8]) (حوث) الحاء والواو والثاء قِيلٌ غيرُ مطَّردٍ ولا متفرّع. يقولون: إنّ الحَوْثَاءَ الكبدُ وما يليها. وينشدون: * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) * وجاريةٌ حَوْثاء: سمينة. قال: * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ * وتركهم حَوْثاً بَوْثاً. إذا فرَّقَهم. وكل هذا متقاربٌ في الضّعف والقِلّة، ويقولون اسْتَبَثْتُ الشيءَ واستَحثْتُه، إذا ضاع في ترابٍ فطلبتَه. (حوج) الحاء والواو والجيم أصلٌ واحد، وهو الاضطرار إلى الشيء، فالحاجة واحدة الحاجات. والحَوْجاء: الحاجة. ويقال أحْوَجَ الرّجُلُ: احتاجَ. ويقال أيضاً: حاجَ يَحُوج([10])، بمعنى احتاجَ. قال: غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11]) فأمَا الحاجُ فضربٌ من الشَّوك، وهو شاذٌّ عن الأصل. (حوذ) الحاء والواو والذال أصلٌ واحد، وهو من الخفّة والسُّرعة وانكماشٍ([12]) في الأمر. فالإحْواذ السَّير السريع. ويقال حاذَ الحمارُ أُتُنَه يحُوذها، إذا ساقَها بعُنْف. قال العجاج: * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) * والأحوذيُّ: الخفيف في الأمور، الذي حَذِقَ الأشياءَ وأتْقَنَها. وقالت عائشة في عمر: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". والأحوذِيّان: جناحا القطاة. قال: * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) * ومن الباب استحوَذَ عليه الشيطان، وذلك إذا غَلَبَه وساقَه إلى ما يريد من غَيِّه. ومن الشاذّ عن الباب أيضاً أنهم يقولون: هو خفيفُ الحاذِ. ويُنشِدون: خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15]) ومن الشاذّ عن الباب: الحاذُ، وهو شجرٌ. (حور) الحاء والواو والراء ثلاثة أصول: أحدها لون، والآخَر الرُّجوع، والثالث أن يدور الشيء دَوْراً. فأما الأول فالحَوَر: شدّةُ بياض العينِ في شدّةِ سوادِها. قال أبو عمرو: الحَوَر أن تسودَّ العين كُلُّها مثلََُ الظباء والبقر. وليس في بني آدمَ حَوَرٌ. قال وإنما قيل للنساء حُورُ العُيون، لأنهن شُبِّهن بالظِّباء والبقر قال الأصمعيّ: ما أدري ما الحَوَر في العين. ويقال حوّرت الثيابَ، أي بيّضْتُها، ويقال لأصحاب عيسى عليه السلامُ الحواريُّون؛ لأنهم كانوا يحوِّرون الثِّياب، أي يبيّضونها. هذا هو الأصل، ثم قيل لكلِّ ناصر حَوَاريٌّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". والحَوَاريّات: النِّساء البيض. قال: فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16]) والحُوَّارَى من الطَّعام: ما حُوِّر، أي بُيِّض. واحورَّ الشيءُ: ابيضّ، احوراراً. قال: يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17]) أي المبيَّضَة بالسَّنَام. وبعضُ العرب يسمِّي النَّجم الذي يقال لـه المشترِي "الأحورَ". ويمكن أن يحمل على هذا الأصل الحَوَرُ، وهو ما دُبِغ من الجلود بغير القَرَظ ويكون ليِّنا، ولعل ثَمَّ أيضاً لوناً. قال العجّاج: بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18]) يقول: هذا البازي يمزّق أوساطَ الطير، كأنه يَمْزِق بها حَوَراً، أي يُسرع في تمزيقها. وأمّا الرجوع، فيقال حارَ، إذا رجَع. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. والعرب تقول: "الباطلُ في حُورٍ" أيْ رَجْعٍ ونَقْصٍ، وكلُّ نقص ورجوع حُورٌ. قال: * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) * والحَوْر: مصدر حار حَوْراً رَجَع. ويقال: " [نعوذ بالله([20])] من الحَوْر بعد الكَوْر". وهو النُّقصان بعد الزيادة. ويقال: "حارَ بعد ما كارَ([21])". وتقول: كلَّمتُه فما رجَعَ إليّ حَوَاراً وحِوَاراً ومَحُورَةً وحَوِيراً. والأصل الثالث المِحْور: الخشبةُ التي تدور فيها المَحَالة. ويقال حَوّرْتُ الخُبْزَةَ تحويراً، إذا هيّأتها وأدَرْتَها لتضعَها في المَلَّة. ومما شذَّ عن الباب حُِوار الناقة، وهو ولدُها. (حوز) الحاء والواو والزاء أصلٌ واحد، وهو الجمع والتجمّع، يقال لكلِّ مَجْمَعٍ وناحيةٍ حَوْزٌ وحَوْزَة. وحَمَى فلانٌ الحَوْزَة، أي المَجْمع والناحية. وجعلته للمرأةُ مثلاً لما ينبغي أن تحمِيَه وتمنعَه، فقالت: فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22]) ويقال تَحوّزَت الحيةُ، إذا تلوّتْ. قال القُطامي: تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23]) وكلُّ مَن ضمَّ شيئاً إلى نفسه فقد حازَهُ حَوْزاً. ويقال لطبيعة الرجُل حَوْزٌ. والحُوزِيُّ من الناس: الذي يَنْحازُ عنهم ويعتزلهم. ويروى بيت العجّاج: * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) * وهو الحِمار يجمع أتُنَهُ ويسوقُها. والأحْوَزِيُّ من الرجال مثل الأحوذيّ والقياس واحد. (حوس) الحاء والواو والسين أصلٌ واحد: مخالطة الشيء ووطؤُه. يقال حُسْتُ الشيءَ حَوْساً. والتحوُّس، كالتردّد في الشيء، وهو أنْ يُقِيم مع إرادة السفَر، وذلك إذا عارضَه ما يشغلُه. قال: * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) * ويقال الأحْوسُ الدائم الركْض([26])، والجريءُ الذي* لا يهوله شيء. قال: * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) * وهو حوّاس بالليل. (حوش) الحاء والواو والشين كلمة واحدةٌ. الحُوش الوَحْش. يقال للوحشيِّ حُوشِيٌّ. وقال عمرُ في زهيرٍ: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". قال القتبيّ: الإبل الحُوشيّة منسوبةٌ إلى الحُوش، وإنها فُحولُ نَعَم الجِنِّ، ضَرَبتْ في بعض الإبل فنُسِبتْ إليها. قال رؤبة: *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) * وأظنُّ أنَّ هذا من المقلوب، مثل جَذَبَ وجَبَذَ. وأصل الكلمة إن صَحّت فمن التجمُّع والجَمْع، يقال حُشْتُ الصّيدَ وأَحَشْتُه، إذا أخذْتَه من حَوَالِه([29]) وجمعتَه لتَصْرفه إلى الحِبالة. واحتَوَشَ القومُ فلاناً: جعَلُوه وَسْطهم. ويقال تَحَوَّشَ عنِّي القوم: تنحَّوا. وما ينحاش فلانٌ مِن شيءٍ، إذا لم يتجمَّعْ له؛ لقلّة اكتراثِه به. قال: وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30]) ويقال إنّ الحُوَاشَةَ الأمْرُ يكون فيه الإثمُ؛ وهو من الباب، لأن الإنسان يتجمَّع منه ويَنْحاش. وأنشد: أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31]) ويقال الحُواشَة الاستحياء؛ وهو من الأصل، لأن المستحيي يتجمَّع من الشيء. والحَوْشُ: أن يأكل الإنسانُ من جوانب الطعام حتى يَنْهَكه([32]). والحائِش: جماعة النَّخْل، ولا واحدَ له. (حوص) الحاء والواو والصاد كلمة واحدةٌ تدلُّ على ضِيق الشيء. فالحَوْص الخِياطة؛ حُصْت الثّوبَ حَوْصاً، وذَلك أن يُجمَع بين طرَفَيْ ما يُخاط. والحَوَصُ: ضِيقُ مُؤْخِر العينين في غَوْرها. ورجلٌ أحوص. ويقال بل الأحوص الضيِّق إحدى العَينَيْن. (حوض) الحاء والواو والضاد كلمةٌ واحدةٌ، وهو الهَزْم في الأرض. فالحَوْض حَوْض الماء. واستَحْوَضَ الماءَ: اتَّخَذ لنفسه حَوْضاً. والمُحَوَّض، كالحوض يُجعل للنخلة تشربُ منه. ويقال فلانٌ يُحوِّض حَوَاليْ فُلانة، إذا كان يهواها. ويقال للرّجل المهزوم الصَّدْرِ: حوض الحِمار؛ وهو سَبٌّ. (حوط) الحاء والواو والطاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يُطِيفُ بالشيء. فالحَوْط مِن حاطَه حَوْطاً. والحِمار يَحُوط عانَتَه: يجمعُها. وحَوَّطت حائطاً. ويقال إنَّ الحُوَاطَةَ([33]) حَظِيرةٌ تتَّخذ للطعام. والحَوْطُ: شيءٌ مستدير تعلقهُ([34]) المرأةُ على جَبِينها، مِن فِضَّة. (حوق) الحاء والواو والقاف أصلٌ واحد يقْرُب من الذي قبلَه. فالحََُوق: ما استدارَ بالكَمَرة. والحَوْق: كَنْس البَيت. والمِحْوَقة: المِكْنَسة. والحُواقَة: الكُنَاسَة. (حوك) الحاء والواو والكاف، ضمُّ الشيء إلى الشيء. ومن ذلك حَوْك الثَّوْبِ والشّعر. (حول) الحاء والواو واللام أصلٌ واحد، وهو تحرُّكٌ في دَوْرٍ. فالحَوْل العام، وذلك أنه يَحُول، أي يدور. ويقال حالتِ الدّارُ وأحالَتْ وأحْوَلتْ: أتى عليها الحول. وأحْوَلْتُ أنا بالمكان وأحَلْتُ، أي أقمتُ به حَوْلاً. يقال حال الرجل في متنِ فرسه يَحُول حَوْلاً وحُؤُولاً، إذا وثَبَ عليه، وأحال أيضاً. وحال الشخصُ يَحُول، إذا تحرَّك، وكذلك كلُّ متحوِّلٍ عن حالة. ومنه قولهم استَحَلْتُ الشخصَ، أي نظرتُ هَلْ يتحرَّك. والحِيلَة والحَويلُ والمُحاوَلَة مِنْ طَريقٍ واحد، وهو القياسُ الذي ذكرناه؛ لأنه يدور حوالَيِ الشيء ليُدْرِكَه. قال الكميت: وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35]) ذات اسمَين: رَخمة؛ لأنها رخَمَةٌ وأَنُوق. تحمَّق وهي ذاتُ حِيلةٍ؛ لأنها تكون بأعالي الجبال، وتَقْطَع في أول القواطِع وترجعُ في أوَّلِ الرَّواجع وتحبُّ ولدها وتَحضُن بيضَها، ولا تمكِّن إلا زوجَها([36]). والحُوَلاء: ما يخرج من الولد؛ وهو مُطيفٌ. (حوم) الحاء والواو والميم* كلمةٌ واحدة تقرُب من الذي قبلها، وهو الدَّوْر بالشيء يقال حام الطائرُ حَوْلَ الشيءِ يحوم. والحَوْمَةُ: مُعظَم القتال، وذلك أنهم يُطِيف بَعضُهم بِبَعض. والحَوْم: القطيع الضَّخم من الإبل. والحَوْمانة: الأرض المستديرة، ويقال يُطيفُ بها رمل. -------------------------------------------------ـ ([1]) يقال حواه حيا، وحواية كسحابة. ([2]) لجرير في ديوانه 83 واللسان (حوى). وانظر ما سيأتي في (فح). ([3]) قرأ الجمهور بضم الحاء، والحسن بفتحها. ([4]) ديوان طفيل 14 والمجمل واللسان (حوب). ([5]) التكملة من المجمل واللسان. ([6]) في الأصل: "اشتقاق" تحريف. ([7]) سيذكره في باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف. ([8]) أنشده في المجمل واللسان (حوت). والثوية، بفتح فكسر، ويقال أيضاً بالتصغير: موضع قريب من الكوفة. ([9]) قبله كما في اللسان (حوث): * إنا وجدنا لحمها طريا * ([10]) يقال حاج يحوج ويحيج. ([11]) للكميت بن معروف الأسدي، كما في اللسان. ويروى: "وحجت" بالكسر. ([12]) في الأصل: "والكماش". ([13]) ديوان العجاج 71. وأنشده في اللسان (حوذ) بدون نسبة. ([14]) البيت بتمامه كما في اللسان: على أحوذيين استقلت عليهما *** فما هي إلا لمحة فتغيب([15]) هو كما قيل: "سيد القوم خادمهم". والبيت في اللسان (حوذ). ([16]) لأبي جلدة اليشكري، كما في اللسان والمؤتلف والمختلف للآمدي 79. وهو في الأخير برواية: "فقل لنساء المصر". ([17]) الرجز لأبي مهوش الأسدي، كما في اللسان. وترجمة أبي المهوش في الخزانة (3: 86). وورد: ترخيم وردة، وهي امرأته. ([18]) ديوان العجاج 17 واللسان (مزق، حور). ([19]) لسبيع بن الخطيم. وصدره كما في اللسان: * واستعجلوا عن خفيف المضغ فازدردوا * ([20]) التكملة من المجمل واللسان. ([21]) في الأصل: "كان" تحريف، وإنما هي كار، بمعنى زاد. ([22]) البيت في اللسان (حوز، أيا). ([23]) يصف عجوزاً استضافها فجعلت تروغ عنه. ضفت الرجل: نزلت به ضيفا. والبيت في الديوان 52 واللسان (حوز، ضيف). ورواية الديوان: فردت سلاماً كارها ثم أعرضت *** كما انحاشت الأفعى مخافة ضارب([24]) ديوان العجاج 71 واللسان (حوز). وقد سبق في مادة (حوذ). ([25]) صدر بيت للمتلمس (حوس). وعجزه: * فالدار قد كادت لعهدك تدرس * ([26]) في الأصل: "الدائم الركض والجري الركض". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان. ([27]) البيت في المجمل واللسان (حوس). ([28]) ديوان رؤبة 78 والحيوان (1: 155/ 6: 218) واللسان (حوش). ([29]) يقال من حواله وحواليه، وحوله وحوليه. ([30]) لذي الرمة في ديوانه 454 واللسان (8: 180/ 13: 337/ 20: 165) والحيوان (5: 574). ([31]) روايته في اللسان (حوش): غشيت حواشة وجهلت حقاً *** وآثرت الغواية غير راض([32]) في الأصل: "حتى ينكهه"، صوابه من المجمل. ([33]) في الأصل: "الحوصة"، صوابه من المجمل واللسان. ([34]) في الأصل: "تعلقها". ([35]) في الحيوان (7: 18) واللسان (حول): "كيسة الحويل". ([36]) انظر الحيوان (7: 19). ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR383 harf
- الحوذ: أن يتبع السائق حاذيي البعير، أي: أدبار فخذيه فيعنف في سوقه، يقال: حاذ الإبل يحوذها، أي: ساقها سوقا عنيفا، وقوله: ﴿استحوذ عليهم الشيطان﴾ [المجادلة/19]، استاقهم مستوليا عليهم، أو من قولهم: استحوذ العير على الأتان، أي: استولى على حاذيها، أي: جانبي ظهرها، ويقال استحاذ، وهو القياس، واستعارة ذلك كقولهم: اقتعده الشيطان وارتكبه، والأحوذي: الخفيف الحاذق بالشيء، من الحوذ أي: السوق.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR391 harf
ح و ذ حاذ الإبل إلى الماء يحوذها‏:‏ ساقها وحاد أحوذي‏.‏ وبعير ضخم الحاذين وهما موقعا الذنب من الفخذين‏.‏ وزل عن حال الفرس وحاذه وهو موضع اللبد‏.‏ واستحوذ عليه‏:‏ غلبه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رجل خفيف الحاذ كما يقال‏:‏ خفيف الظهر استعير مـن حـاذ الفـرس‏.‏ وكذلـك خفيف الحال ستعار من حاله‏.‏ قال‏:‏ خفيـف الحاذ نسأل الفيافي وعبد للصحابة غير عبد ورجل أحوذي‏:‏ يسوق الأمور أحسن مساق لعلمه بها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.689 harf
حاذَ يَحُوذَ حَوْذاً كحاط حَوْطاً، والحَوْذُ: الطَّلْقُ. والحَوْذُ والإِحْواذُ: السيرُ الشديد. وحاذ إِبله يحوذها حَوْذاً: ساقها سوقاً شديداً كحازها حوزاً؛ وروي هذا البيت: يَحُوذُهُنَّ وَلَهُ حُوذيُّ فسره ثعلب بأَن معنى قوله حوذي امتناع في نفسه؛ قال ابن سيده: ولا أَعرف هذا إِلا ههنا، والمعروف: يحوزهنّ وله حوزي وفي حديث الصلاة: فمن فرّغ لها قلبه وحاذ عليها، فهو مؤمن أَي حافظ عليها، من حاذ الإِبل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR173 harf
* ح و ذ * في الحديث ﴿المؤمن خفيف * الحَاذِ *﴾ أي خفيف الظهر و * اسْتَحْوَذَ * عليه الشيطان أي غلب وقوله تعالى ﴿ألم نستحوذ عليكم﴾ أي ألم نغلب على أموركم ونستول على مودتكم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.947 harf
الحوذ: الحوط، حاذ يحوذ حوذا: حاط يحوط حوطا. الحوذ: السوق السريع. وفي المحكم: الشديد. وفي البصائر: العنيف، كالإحواذ، يقال: حذت الإبل أجوزها وفي الأساس جاز الإبل إلى الماء يحوزها حوذا: ساقها كحازها حوزا، وفي تسير البيضاوي في سور المجادلة: حذت الإبل، بضم الحاء وكسرها، إستوليت عليها. وفي العناية للشهاب أن الزجاج ذكر أن ثلاثية ورد من بابي ثال وخاف شيخنا، وقد ذكر الوجهين ابن القطاع وغيره، وأغفل المصنف
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.256 harf
حَاذَ الاـِبِلَ 1 حَاذَ الاـِبِلَ ذ , aor. يَحُوذُ, (S, A, L,) inf. n. حَوْذٌ, (S, L, K,) He drove the camels quickly; (S, L, K;) as also ↓ أَحْوَذَهَا, (S, L,) inf. n. اـِحْوَاذٌ: (K:) or violently; (M, L;) like حَازَهَا, inf. n. حَوْزٌ: (L:) or roughly: (B:) or he drove the camels to water; like حازها. (A. TA.) ― -b2- Also He collected the camels together to drive them. (L.) ― -b3- And حُذْتُ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR367 harf
حَاذَ حَاذَ ( w ) U ( n. ac. حَوْذ 1 ), a. Drove fast, hurried along ( animal ). أَحْوَذَ أَحْوَذَ IV , a. see I . اِسْتَحْوَذَ اِسْتَحْوَذَ X a. [ 'Ala ], Overcame. حَوْذ حَوْذ 1 , a. Kind of tree. حَوْذَة حَوْذَة 1t , a. State, condition. حَاذ حَاذ [ 1A ] , ( pl. أَحْوَاْذ 38 ), a. Back. b. see 1 . حَوْذَان حَوْذَان [ 33 ], a. Nenuphar; waterlily.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR18.193 harf
حوذ حَاذَ - يَحُوْذُ - اسْتَحْوَذَ - يَسْتَحْوِذُ حَاذَ - يَحُوْذ ُ + كائن + على كائن أوشيء: حاطه ومنع الآخرين من الوصول إليه بأذى: جعل الشيء أو الكائن ضمن مكان آمن تابع له وتحت حمايته وسيطرته اسْتَحْوَذَ - يَسْتَحْوِذُ + كائن + على كائن أو شيء: على وزن " استفعل من " حَاذَ - يَحُوْذُ ُ ": سعى وطلب أن " يَحوْذَ ": طلب وسعى أن يستولي عليه
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler21 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ربص

    1 ortak ayet · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…

  2. حزب

    1 ortak ayet · “Huzme” demet demektir

  3. منع

    1 ortak ayet · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir

  4. نصب

    1 ortak ayet · Dikili taş demektir

  5. فتح

    1 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir

  6. نسي

    1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir

  7. خسر

    1 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  8. شطن

    1 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  9. أله

    2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  10. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  11. سبل

    1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  12. حكم

    1 ortak ayet · Gem demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    Ablukaya aldıŞeytan onlara baskın gelip Allah’ı anmayı unutturmuştur. İşte onlar, şeytanın taraftarlarıdır. İyi bilin ki; şeytanın taraftarları muhakkak hüsrana uğrayanların kendileridir.

Sîga sayfası: نَسْتَحْوِذْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحوذ
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî, Kur'an'da istif'âl kalıbında i'lâlsiz/özgün haliyle korunmuştur)
Bağlamsal Yakın Köklerحوط, حوز, حكم
Zıt Kökطلق
Çekirdek Özet 1Bir hayvanı arkasından ve yanlarından sararak baskıyla hızla sürmek, çevreleyip denetim altına almak
Çekirdek Özet 2İnsanın iradesini ve çevresini kuşatarak onu kendi güdümüne ve yönlendirmesine mahkûm etme
Çekirdek Özet 3Zihinsel ve sosyal ablukanın bireyde irade kaybına ve sürüleşmeye yol açması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir galibiyet veya üstünlük sanarak, arkasından gelen sürekli güdümleme ve kuşatma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حوÇevirme, bükme, içine alma ve toplama hareketidir; nitekim حوط çepeçevre kuşatmayı, حوز derleyip kendi alanına katmayı, حول dönmeyi ve durum değiştirmeyi, حوي büzüp toplamayı ifade eder.ذYayılma ve bükülme hareketine sivrilik, baskı ve yönlendirici bir keskinlik katarak kuşatılan varlığı hızla belirli bir hedefe doğru zorla sevk etme anlamı kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanı dışarıdan sınırlandırma, etrafını çevirme ve koruma veya tecrit altına alma hareketi.
وÇengel, çadır kazığıİki unsuru birbirine raptetme, sürekli bağlama ve ayrılmayı engelleme hareketi.
ذKapı (ikiz harf د imgesinden türetme; z keskinliğiyle)Bir geçiş hattını kontrol altına alma, yönü belirleme ve zorlayıcı geçit baskısı uygulama.
حوذÇitle çevirip bağlayarak yönlendirmeBir varlığın etrafını kuşatıp kaçış yollarını kesmek, onu kendine bağlayarak baskı altında hızlı bir sevk ve idareye tabi tutmak.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYaban eşeğinin dişilerini yanlarından ve arkalarından sıkıştırıp çevreleyerek şiddetle ve hızla sürmesi; devenin uyluklarının arka kısmını (hâzeyn) kontrol ederek gütmek.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında yaban eşeğinin dişilerini yanlarından toplayıp yönlendirmesini şu mısra ile tasvir eder: إذا اجتمعت وأحوذ جانبيها / وأوردها على عوج طوال
Erken Arapça kullanımRecez şairi el-Accâc sürüyü toparlayıp şiddetle sevk etmeyi şöyle dile getirmiştir: يحوذهن وله حوذي

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça حوذ kökü, merkezi Sami dillerinde kuşatma, toparlama ve hızlıca sevk etme alanında uzmanlaşmış fonetik bir varyant görünümü arz eder. Kökün ilk iki konsonantı olan حو çekirdeği, Batı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) ortak olan ve dönme, bükülme, çember içine alma bildiren *ḥ-w-y / *ḥ-w-r dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede *ḥ-w-z kökü kavramak ve mülk edinmek anlamında gelişirken, Arapçada son seste yer alan ذ peltek sesi, kuşatıcı hamleye bir dürtme ve zorla sürme (sevk) tonu eklemiştir. Çöl ve bedevi hayatında sürü hayvanlarının dağılmasını engellemek için iki yandan ve arkadan kıstırılarak hızla yürütülmesi eylemi, kökün Arapçadaki en belirgin semantik özelleşmesidir. Diğer dillerde bağımsız bir *ḥ-w-ḏ köküne rastlanmaması, bu formun Arapça içinde gerçekleşen fonetik bir ayrışma ve daralma olduğunu düşündürmektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحوز ve حوط ile sesdeş kök akrabalığıط ve ز harflerinin ذ ile yer değiştirmesi sonucu kuşatma kavramı sevk ve zorlama ile birleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice *ḥāzāh (yakalamak, kavramak) ve Batı Sami *ḥwyÇevirme ve kontrol altına alma semantik tabakası ortaktır, fakat sevk unsuru Arapçaya özgüdür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan ve güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حوذAnlamlıKuşatıp sürmekBir varlığı çevreleyerek zorla belirli bir yöne sevk etmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
حذوAnlamlıKarşı karşıya koymak, hizalamakBir şeyin dengini ve karşılığını yapmak; ayakkabı uydurmak.Hedef kökle ortak yönlendirme ve biçimlendirme payı taşır; Kur'an'da geçmez.
وحذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
وذحAnlamlıBulaşmak, yapışmakKoyunların yününe veya kuyruğuna bulaşan kurumuş pislik.Yapışıp bırakmama yönüyle zayıf bir anlamsal çağrışım taşır; Kur'an'da geçmez.
ذحوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez.
ذوحAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حوذMerkezKuşatarak sevk etmeBir varlığı çevreleyip iradesini kırarak zorla gütmek.Kuşatma ile yönlendirici baskıyı tek eylemde birleştirir.
حوطKomşuÇevreleme ve korumaNesnenin etrafına duvar veya sınır çekerek muhafaza altına almak.Koruma ve emniyet yönü baskındır; zorla gütme unsuru içermez.
حوزKomşuToplayıp mülkiyetine almaDağınık unsurları kendi egemenlik alanına çekip sahiplenmek.Mülkiyet ve tasarruf merkezlidir; doğrudan hızlı sevk etmeyi vurgulamaz.
حكمKomşuDizginleme ve denetlemeGem vurarak başıboşluğu önlemek ve düzen altına almak.Akli ve yasal bağlayıcılık esastır; fiziksel veya psikolojik abluka şart değildir.
طلقZıtSerbest bırakmaBağı çözmek, salıvermek ve hareket serbestisi tanımak.Kuşatmanın ve zorlayıcı yönlendirmenin tamamen ortadan kalkmasıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحوذKuşatıp sevk etmekEtrafını sararak denetim altına alma ve iradesini yönlendirme.Kesin
LatinceObsidere, circumvenireKuşatmak, ablukaya almakKuşatma ve hareket alanını daraltma yönünü karşılar; gütme ve sevk nüansı zayıftır.Güçlü
İngilizceEncompass, dominate, corralÇevrelemek, tahakküm kurmak, sürmek"Corral" hayvanı sürüp çite kapatmayı, "dominate" ise boyunduruk altına almayı karşılar.Güçlü
AlmancaEinkreisen, beherrschenÇember içine almak, hâkimiyeti altına almakMekânsal ve zihinsel kuşatmayı verir; sürekli arkadan dürtme anlamını eksik bırakır.Güçlü
FransızcaEncercler, subjuguerEtrafını sarmak, boyun eğdirmekİradeyi teslim alma ve kuşatma yönünü karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اسْتَحْوَذَŞeytanın zihinsel ve ruhsal tahakkümüŞeytanın münafıkları ve zayıf karakterleri çepeçevre kuşatarak Allah'ı anmayı unutturması ve kendi güdümüne alması bağlamı (el-Mücâdele 58:19).
نَسْتَحْوِذْSosyal ve siyasal abluka kurma iddiasıMünafıkların kâfirlere hitaben, müminlere karşı onların etrafını sarıp korudukları veya üstünlük kurma imkânına sahip oldukları iddiası (en-Nisâ 4:141).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞeytanın insan iradesi üzerindeki etkisiŞeytanın insanı zorunlu olarak mı (cebr) günaha sevk ettiği, yoksa kuşatıcı vesvese ile iradeyi mi felç ettiği tartışması.İnsanın iradesini tamamen yok etmeyen, fakat kaçış yollarını daraltan psikolojik tahakküm.
FıkıhVeri bulunamadıKökün doğrudan bir fıkıh terimi olarak kullanımı bulunmamaktadır.Veri bulunamadı
Tefsirİ'lâl kuralının terki ve semantik vurguİstif'âl kalıbında "istahâze" yerine "istahwaze" şeklinde asıl harfin korunmasının, kuşatmanın şiddetine ve katılığa delalet etmesi.Anlamdaki sertlik, kuşatıcılık ve baskının lafzın yapısına yansıması.
HadisNamazın muhafazasıHadiste geçen "namazı kuşatıp korumak" (hâze aleyhâ) ifadesinin namaz şartlarını eksiksiz derlemek anlamı.Bir ibadeti zayi etmeden bütün rükünleriyle denetim altında tutma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalp ve zihin alanıZihinsel ablukaİlahi hatırlatıcıları unutturmaŞeytani telkinlerin bireyin bilinç alanını tümüyle kapatarak onu hakikatten koparması.Kesin
İlmiMetodoloji ve paradigmaDogmatik kuşatmaEleştirel düşünceyi engellemeDüşünceyi tek bir kabule mahkûm edip sorgulama ve çıkış yollarını tıkama.Güçlü
SiyasiGüç ve egemenlikÇevreleme ve hegemonyaRakibi iradesizleştirmeDüşmanın veya tebaanın etrafını sararak onu belirli bir yöne gitmeye mecbur bırakma.Güçlü
İktisadiPiyasa düzeniTekel ve pazar ablukasıAlternatifleri yok etmeÜretici veya tüketicinin hareket alanını daraltarak alternatifsiz bir sevk mekanizması kurma.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇekim alanı veya potansiyel kuyusu (kuvvet ablukası)Bir parçacığın hareket serbestisini kaybederek kendisini çevreleyen dış alanın zorlayıcı vektörlerine kapılması ve alanın merkezine sürüklenmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik sürüleşme ve grup baskısıBireyin alternatif bilgi kanallarının kapatılması sonucu grubun yönlendirici baskısına kapılarak bağımsız karar alma yetisini yitirmesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "galip gelmek" veya "üstünlük sağlamak" diyerek tek boyutlu bir askeri/fiziksel zafer gibi anlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamBir varlığın çevresini bütünüyle kapatıp alternatiflerini yok ederek onu belirli bir sapkınlığa doğru sürü halinde sevk etme eylemidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeytanın insan üzerindeki etkisini sadece anlık bir kandırma sanmak; şeytanın asıl stratejisinin zihinsel ve sosyal bir abluka kurarak insanı güdümlemek olduğunu fark edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisi ve sosyolojisindeki "irade felci" ve "sürüleşme" olgusunu nasıl dinamik ve somut bir kuşatma metaforuyla anlattığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların ikili tutumlarını ve kâfirlerle kurdukları stratejik ilişkileri anlatan ayetler ile şeytanın partisi (hizbü'ş-şeytan) haline gelme sürecini işleyen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sapmanın sadece bireysel bir tercih olduğu zannını tashih eder; sapmanın çoğu zaman bireyin kuşatılması, alternatiflerinin tüketilip güdülmesiyle gerçekleştiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYaban eşeğinin dişilerini veya çobanın sürüyü yanlardan ve arkadan çevreleyerek zorlayıcı bir süratle hedefe sürmesi.
  • Soyut anlamBir bilincin kaçış yollarını ve alternatiflerini daraltarak onu kendi iradesi dışındaki bir rotada yürümeye mecbur bırakan kuşatıcı tahakküm.
  • Sistematik karşılıkBireysel iradenin dışsal bir güç tarafından çevrelenmesi (abluka) sonucu serbest hareket yeteneğinin yönlendirici bir vektöre dönüşmesi.
  • LaTeX modeliA(t)={x∈S∣∂Ω(t)∩x=∅∧dxdt=F⃗ext}
  • LaTeX açıklamasıModelde S bireyin karar ve eylem uzayını, ∂Ω bireyin etrafını saran dış kuşatma ve abluka sınırını temsil eder. Sınırın kaçış noktası bırakmaması durumunda bireyin hareket yönü ve değişimi (dxdt), kendi iç iradesinden değil tamamen üzerine binen dış yönlendirici kuvvet vektöründen (F⃗ext) kaynaklanmaktadır; bu da kökün ifade ettiği ablukaya alıp sevk etme dinamiğidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح