دفأ
د - ف - أ
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Kürk, kuytu yer demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: دفء · دفئ
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kürk, kuytu yer demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.624 harfباب الدال والفاء و و ء ي معهما
ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي مستعملات
فود:
الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ.
وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف:
متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ
فيد، فأد:
فَيْد: منزل بالبادية.
والفَيّادُ من أسماء البُومِ.
والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.205 harfالدِّفْءُ: نِتاجُ الإبل وألبانُها، وما يُنْتَفَعُ به منها. قال الله تعالى: "لكم فيها دفْءٌ" وفي الحديث: "لنا من دِفْئِهِمْ ما سلَّموا بالميثاق". والدِّفْءُ أيضاً: السخونَةُ، تقول منه دَفِئٌ الرجُلُ دَفاءَةً، مثل كَرِهَ كراهةً، وكذلك: دَفِئَ دَفَأً، مثل ظَمِئَ ظَمَأً، والاسم: الدِفْءُ بالكسر وهو: الشيء الذي يدفئك، والجمع: الأَدْفاءُ. تقول: ما عليه دِفْءٌ، لأنه اسم، ولا تقل: ما عليه دَفاءَةٌ، لأنه
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.486 harfد ف ( وايء )
دفأ ، دفى ، دوف ، ديف ، فدى ، ودف ، وفد ، أفد ، فود ، فيد ، فأد .
دفأ دفا : قال الله جلّ وعز : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) قال الفراء : الدِّفْءُ كُتِب في المصاحف بالدَّال والفَاء ، وإن كتبت بواو في الرفع وياء في
الخفض ، وألف في النصب كان صواباً ، وذلك على ترك الهمز ونَقْلِ إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها .
قال : والدِّفء ما انتفع به من أوبارها وأشعارها
د ف ( وايء ) دفأ ، دفى ، دوف ، ديف ، فدى ، ودف ، وفد ، أفد ، فود ، فيد ، فأد . دفأ دفا : قال الله جلّ وعز : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) قال الفراء : الدِّفْءُ كُتِب في المصاحف بالدَّال والفَاء ، وإن كتبت بواو في الرفع وياء في الخفض ، وألف في النصب كان صواباً ، وذلك على ترك الهمز ونَقْلِ إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها . قال : والدِّفء ما انتفع به من أوبارها وأشعارها وأصوافها ، أراد ما يَلْبَسون منها ويبْتَنون . وأخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت قال : يقال : هذا رجل دَفْآنُ وامرأة دَفْأَى ويوم دَفِيءٌ وليلة دفيئة ، وكذلك بيت دَفِيء ، وغرفة دفِيئةٌ على فَعيل وفعيلة . أبو عبيد عن الأموي : الدّفء عند العربِ نِتاجُ الإبل وأَلبانها والإنتفاع بها من قول الله عزّ وجلّ : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ ) ( النحل : 5 ) ، قال وقال الأصمعي : الإبل المدْفآت : الكثيرة الأوبار . وقال ابن السكيت : إبلٌ مُدْفَأَة بهذا المعنى . قلت : المُدْفَآتُ جَمْعَ المُدْفَأَةِ . قال الشماخ : وكَيْفَ يَضِيعُ صَاحِبُ مدْفَآتٍ على أَثْباجِهِنَّ مِن الصَّقِيعِ فأمَّا الإبل المُدْفِئة فهي الكثيرة ، لأن بعضَها يُدْفِىءُ بعضاً بأنفاسها . وقال ابن السكّيت . يقال : ما كانَ الرَّجُلُ دَفْآنَ وَلَقَدْ دَفِىء ، وما كان البيتُ دَفِئاً ولقد دَفُؤَ . ابن الأعرابيّ : الدَّفَئيُّ والدَّثَئيُّ من الأمطار : وقتُه إذا قاءت الأرضُ الكَمْأَةَ ، وكلُّ مِيرَةٍ حُمِلَتْ في قُبُل الصَّيفِ فهي دَفيئيَّةٌ . الأصمعيّ : ثوب ذو دِفْءٍ ، وذو دفاءة ، ويقال : ما عليه دِفْءٌ ، ولا يقال : ما عليه دَفَاءةٌ ويكون الدّفء السخونةَ ، ويقال : اقْعُد في دِفءِ هذا الحائط أي في كِنِّه . وقال الليث : يقال ادَّفَيْتُ واستدفيت أي لبست ما يُدْفِئُني ، قال : وهذا على لغة من يترك الهمز . قال : والدَّفَاءُ مهموزٌ مَقْصورٌ هو الدِّفْء نفسه إلاَّ أن الدِّفْء كأنه اسمٌ شِبْهُ الظَّمْء والدَّفَأُ شِبْهُ الظَّمَأ ، ومِمَّا لا همز فيه من هذا الباب . قال الأصمعيّ : كَبْشٌ أَدْفى وهو الذي يَذْهب قَرْنُه قِبلَ ذَنَبِه ، ورَجل أَدْفَى إذا كان في صلبه احْدِيدَابٌ . وقال ابن الأعرابي : أَدْفَى الظَّبْيُ إذا طال قَرْناه حتى كادا يَبْلُغان مُؤَخَّرَه . وقال الليث : الأدْفَى من الطَّير ما طالَ جَناحاهُ من أُصول قَوادِمه ، وطَرَفُ ذَنَبِه ، وطالتْ قَادِمة ذَنبِه ، وقال الطرماح يصف الغراب فقال : شَيْخُ النسا أَدْفَى الجَنَاح كأنَّه في الدار إثْرَ الظَّاعِنِينَ مُقَيَّدُ قال : والدَّفْو من النجائب الطويلةُ العُنُقِ إذا سارتْ كادَتْ تضع هامَتَها على ظَهْر سَنَامِها وتكون مع ذلك طَويلةَ الظهر . أبو عبيد عن ابن زيد : الدَّفْواءُ من المِعزَى التي انْصَبَّ قَرناها إلى طَرَفيّ عِلْبَاويْها . وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في بعض أسفاره أبصر شجرةً دَفْواء تسمى ذَاتَ أنْواطٍ لأنه كان يُناطُ بها السلاحُ وتُعْبَدُ ، والدفواء العظيمة الظليلة وتكون المائلة . وفلان فيه دَفَأٌ أي انْحِنَاءٌ ، والدجال فيه دَفَأٌ . فأد : أبو زيد : فَأَدْتُ الصيدَ أَفْأَدُه فَأْداً إذا أصبتَ فُؤاده ، قال : وفَأَدتُ الخُبْزةَ أَفْأَدُها فَأْداً إذا خَبْزتَها في المَلَّةِ ، والفئيد ما شُوِي وخُبِزَ على النار ، والمِفْأدُ ما يخبَزُ ويُشْوَى به . أبو عبيد : فأَدْتُ اللحمَ إذا سوَّيتَه والمِفْأَدُ السَّفُّودُ وأنشد : يَظَلُّ الغرابُ الأعورُ العَيْنِ واقعاً مع الذئبِ يَعْتَسَّان ناري ومِفْأَدِي قلت : ويقال له : المِفآدُ على مِفْعالٍ أيضاً . أبو عبيد عن الأصمعيّ : الْمفْؤُودُ الضعيفُ الفُؤاد الجَبان مثل : المنْخُوب ، والفَئيدُ النار نفسها قال لبيد : وَجدْتُ أبي رَبيعاً لِليَتَامَى وللضِّيفان إذْ حُبَّ الفَئِيدُ وقال الليث : سمى الفُؤاد فؤاداً لِتَفَؤّدِه ، وافْتَأد القومُ ، إذا أوْقدوا نَاراً ، والمُفْتَأَدُ موضع الوَقودِ . قال النابغة : سَفُودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِنْدَ مُفْتَأَدِ وفئد الرجلُ أصابه داءٌ في فؤاده . فيد : قال الليث : الفائدةُ ما أفاد اللَّهُ العبدَ من خير يستفيده ويَسْتحدِثُه ، وقد فادتْ له من عندنا فائدة وجمعها الفوائِد . وقال ابن شميل يقال : إنهما ليتفايدانِ بالمال بينهما أي يُفيدُ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه والناس يقولون : هما يَتَفَاوَدان العلمَ أي يفيدُ كل منهما صاحبَه . أبو عبيد عن الكسائي : أفدتُ المالَ أعطيتُه غيري وأفدتُه استفدته ، وقال أبو زيد مثله ، وأنشد للقتال : نَاقَتُهُ تَرمُلُ في النِّقالِ مُهْلكُ مالٍ ومُفيدُ مالِ أي مستفيدُ مالٍ ، وفاد المالُ نفسُه يَفيد : إذا ثَبَتَ له مالٌ والاسم الفائدة . وقال أبو زيد : والتَّفَيُّد : التَّبَخْتُر ، وقد تفَيَّد ، وهو رجل فَيَّادٌ ومُتَفَيِّد . وقال الليث : الفَيّادُ من الرجال هو الذي يَلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شيء وأنشد : ولَيْسَ بالفَيَّادَة المُقَصْمِل وقال غيره : الفَيَّادَة الذي يَفيدُ في مِشيته ، والهاء دخلت في نعت المذكر مبالغة في الصفة . وقال عمرو بن شاس : في الإفادة بمعنى الإهلال فقال : وقِتيان صِدْقٍ قد أَفدتُ جَزُورهم بِذِي أَوَدٍ جَيْشِ المناقِدِ مُسْبِلِ أفدتها : نحرتها وأهلكتُها من قولك : فَادَ الرجلُ إذا ماتَ ، وأفدتُه أنا ، وأراد بقوله : بِذي أَوَدٍ : قِدْحاً مِن قِداح الميْسر يقال له : مُسْبِلٌ ، جيش المناقِدِ ، خفيف التَّوَقَان إلى الفَوْزِ . ( فود فيد ) : أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَوْدُ : الموت وقد فاد يفيدُ ، ومنه قول لبيد : رَعَى خَرَزَاتِ الملك عشرين حِجَّةً وعِشرينَ حتى فادَ والشّيْبُ شَامِلُ وقال ابن السكيت : فادَ يَفُود إذا ماتَ . أبو العباس عن ابن الأعرابي : الفَوْد الموتُ ، والفَيد الشّعرات فوق جَحْفلة الفَرَسِ ؛ وأخبرني المنذري عن ابن الأعرابي عن ابن أحمد البَرْبَريّ عن عبيد الله بن محمد اليزيدي قال : قلت : للمؤَرّجِ لم اكْتَنَيْتَ بأبي فَيْد ؟ فقال : الفيدُ مَنزلٌ بطريق مَكة ، والفيد وَرْدُ الزّعفران . أبو عبيد : الفَيَّادُ الذكر من البُوم . وقال ابن الأعرابي : فَيَّدَ الرجلُ : إذا تَطَيَّرَ من صَوْتِ الفَيَّاد . وقال الأعشى : وَيَهْمَاءَ بالليل عطشَى الفلا ةِ يؤْنِسُني صوتُ فَيّادِها وقال الليث : الفَوْدان واحدهما فَوْد ، وهو مُعظم شعر اللِّمّة مما يلي الأُذَن ، قال : وكذلك فود جَناحَيْ العُقَاب . وقال خُفَاف : مَتَى تُلْقِ فَوْدَيْها على ظَهْر ناهضٍ أبو مالك : الفَوْد والحيْدُ ناحية الرأس . قال الأغلب : فانْطَحْ بِفَوْدَيْ رأسه الأركانا قلت : الفَوْدان قَرْنا الرَّأس وناحِيَتاه ، والفودان العِدْلان ، وقال معاوية للبيد : كم عطاؤُك ؟ قال : ألفان وخمسمائة ، فقال : ما بالُ العِلاوةِ بين الفَوْدَيْن ؟ وفَوْد الخِباءِ ناحيتاه ، ويقال : تَفَوّدت الأَوْعَالُ فوق الجبال أي أَشْرَفَتْ . دوف ديف : يقال : دَافَ الطَّيبَ في الماء يَدُوفه دَوْفاً فهو دَائِفٌ ، والطِّيبُ مَدُوف . قال الأصمعيّ : وفادهُ يَفودُه مثله ، وقال كثير : يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسك في كلِّ مَهْجَعٍ وَيشرق جاديٌ بِهن مَفودِ أي مُدوف ، يصف الجواري ، وَدِيافُ : قريةٌ بالشام تنسب إليها النجائب ، وقال امرؤ القيس : إذا سَاقَه العَوْد الدِّيافيُّ جَرْجَرا ودف : أبو عبيد عن الفراء : وَدَفَ الشَّحمُ ونحوه يَدِفُ إذا سالَ ، وقد استَوْدَفْتُ الشّحْمة إذا استقطرتها . ويقال للأرض كلها : وَدَفَةٌ واحدة خِصْباً . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للروضة : وَدَفَةٌ وَوَدِيفة ، قال : والأُدافُ والأُذاف بالدال والذال فَرْج الرجل ، وأنشد غيره : أَوْلَجَ في كَعْثَبِها الأُدافا قلت قيل : له أَدَافٌ لما يَدِف منه ، أي يَقْطُر من المَنِيِّ والمَذْيِ والبَوْل وكان في الأصل وُدَافاً فَقُلِبَتِ الواو همزةً لانضمامها كما قال الله تعالى : ) نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) وهو في الأصل وُقِّتَتْ . ( ودف ) : وقال ابن الأعرابي يقال لِبُظَارة المرأة : الوَدَفَة والوَذَفَة والوَزَرَةُ . وفد : قال الله جلّ وعزّ : ( يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا ) ( مريم : 85 ) . قيل : الوَفْدُ الركبانُ المكَرَّمون . وقال الأصمعيّ : وَفَد فلانٌ يَفِدُ وِفادةً إذا خرجَ إلى مَلِكِ أو أَمير ؛ والوَفْد جمعُ الوَافِد . ويقال : وَفَّدَه الأميرُ إلى الأمير الذي فوقه ، وأوْفَد فلانٌ إيفاداً إذا أشرَف . ويقال للفرس : مَا أَحْسَن ما أَوْفَدَ حارِكهُ أيْ أشْرفَ ، وأنشد في شعره فقال : تَرَى العِلاَفِيَّ عليها مُوفدَا كأَن بُرْجاً فوقَها مُشَيَّدَا ويقال : رأيتُ فلاناً مُسْتَوفِداً في قِعْدَتِه ومُستَوْفِزَا إذا قَعَدَ قُعوداً مُنْتَصِباً غيرَ مُطمئنّ ، وأَمْسَيْنا على أوْفَادٍ أي على سَفَرٍ ، قد أَشْخَصَنا أي أَقْلَقَنَا . أفد : يقال : أفِد الأمرُ يَأَفَدُ أَفَداً إذا دَنَا وأَسْرع ، والأَفَدُ العَجَلةُ وقد أَفِدَ تَرَحُّلنا واسْتَأْفد أي دَنا وعَجِل . وقال النَّضر : أَسْرِعوا فَقَدْ أَفِدْتم أي أَبْطَأْتُم . والأفْدَةُ التَّأْخِيرُ . ابن السكيت عن الأصمعي : امرأةٌ أَفِدَةٌ أي عَجِلةٌ . فدى : أخبرني المنذريّ عن أبي العباس : قال : المُفَاداةُ أنْ تَدْفعَ رجُلاً وتأخذَ رَجُلاً ، والفِداءِ أن تَشْتَرِيه ، فديتُه بمالي فِداء وفديتُه بنفسي . وقال الله جلّ وعزّ : ) وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ ) ( البقرة : 85 ) . قرأ ابن كثير وأبو عمرو وابن عامر : ( أسارى ) بأَلفٍ ( تَفْدُوهم ) بغير أَلِفٍ ، وقرأ نافع وعاصم والكسائي ويعقوب الحَضْرمي : ( أُسارى تفادوهم ) بأَلِفٍ فيهما ، وقَرَأَ حمزة ( أَسْرَى تَفْدوهم ) بغير أَلِفٍ ، وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم عن نصير بالرازي . يقال : فَادَيْتُ الأسيرَ وفادَيْت الأُسارى هكذا تقول العرب . ويقولون : فَدَيْتُه بأبي وأمي وفَدَيْتُه بمالي كأنّه اشتريتَه بِه وخلصته بِه إذا لم يكن أسيراً ؛ وإذا كان أسيراً مملوكاً قلتَ : فاديتُه وكان أخي أسيراً ففادَيْتُه ، كذا تقوله العربُ . وقال نُصَيْبٌ : وَلكِنَّني فَادَيْتُ أُمِّي بَعْد ما عَلاَ الرأسَ مِنْها كَبْرةٌ ومَشِيبُ قال وإذا قلت : فدَيْتُ الأسيرَ فهو أيضاً جائز بمعنى فَدَيْتُه مما كان فيه أي خلَّصتُه منه ، وفَاديْتُ أحسنُ في هذا المعنى . وقال الله جَلّ وعَزّ : ( للهالْبَلاَءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ) ( الصافات : 107 ) أي جعلنا الذبح فِداء له خلَّصْناهُ به من الذَّبْح . وقال أبو مُعَاذ : مَن قرأ تفدوهم فمعناه تشتروهم من العدوّ وتنقذوهم ، وأمّا تفادوهم فيكون معناه تماكسون مَن هم في أيديهم في الثمن ويماكِسُونكم . وقال الفراء : العربُ تَقْصر الفِدا وتمدُّه يقال : هذا فِداؤك وفِداك ، وربما فتحوا الفاء ، إذا قَصَرُوا فقالوا : فَداك وقال في موضع آخر : من العرب من يقول : فَدًىَ لك : فيفتح الفاء ، وأكثر الكلام كَسْرُ أَوَّلها وقصرها . وقال النابغة : فِدًى لك مِن ربَ طَرِيفي وتالِدي أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَداء ممدود جماعة الطعام من الشعير والتمر ونحوه وأنشد : كَأَنَّ فَداءَها إذْ حَرَّدوه وطافوا حَوْلَه سُلَكٌ يَتِيمُ وقال شمر : الفَداءُ والجُوخان واحدٌ ، وهو مَوْضِعُ التَّمرِ الذي يُبَسَّرُ فيه قال وقال بعض بني مُجاشِع : الفَداء التَّمْر ما لم يُكْنَزْ . وأنشد : مَنَحْتَنِي مِن أَخْبَث الفَداءِ عُجْرَ النَّوى قَليلةَ اللِّحاءِ ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْدَى الرجلُ إذا باع التَّمر وأَفْدَى إذا عَظُم بَدنُه .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.900 harf(باب* الدال والفاء وما يثلثهما)
(دفق) الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء.
ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR113 harfMadde başı: دفئ- الدفء: خلاف البرد، قال تعالى: ﴿لكم فيها دفء ومنافع﴾ [النحل/5]، وهو لما يدفئ، ورجل دفان، وامرأة دفأى، وبيت دفيء.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR622 harfد ف أ
دفيء من البرد دفأ ودفاءة وتدفّأ وادّفأ واستدفأ.
ودفؤ يومنا ودفؤت ليلتنا وأدفأه من البرد ومكـان دفـيء ومـا عليـه دفء أي ثـوب يدفئـه و " لكـم فيهـا دفء " وهـو مـا استدفـيء بـه من الوبر والصوف والشعر لأنه يتخذ منها الأكسية والأخبية وغيرها.
ورجل دفآن وامرأة دفأى.
ومن المجـاز: إبـل مدفئة ومدفّئة: كثيرة لأن بعضها يدفيء بعضاً ومن تخللها أدفأته وقيل تبنى البيوت بأوبارها.
قال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.235 harfالدِّفْءُ والدَّفَأُ: نَقِيضُ حِدّةِ البَرْدِ، والجمع أَدْفاء. قال ثعلبة بن عبيد العدوِي:
فَلَمَّا انْقَضَى صِرُّ الشِّتاءِ، وآنَسَتْ، * مِنَ الصَّيْفِ، أَدْفاءَ السُّخُونةِ في الأَرْضِ والدَّفَأُ، مهموز مقصور: هو الدِّفءُ نفسه، إِلاَّ أَنَّ الدِّفْءَ(1)
(1 قوله «الا أنّ الدفء إِلى قوله ويكون الدفء» كذا في النسخ ونقر عنه فلعلك تظفر بأصله.) كأَنه اسم شِبْه الظِّمْء، والدَّفَأُ شِبه الظَّمَإِ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR337 harf* د ف أ * * الدِّفْءُ * نتاج الإبل وألبانها وما ينتفع به منها قال الله تعالى ﴿لكم فيها دفء﴾ وفي الحديث ﴿لنا من دفئهم ما سلموا بالميثاق﴾ وهو أيضا السخونة اسم من دفئ الرجل من باب سلم وطرب وهو أيضا ما يدفئ ورجل * دَفِءٌ * بالقصر و * دَفْئَانُ * بالمد وامرأة * دَفْأى * ويوم دفيء بالمد وبابه ظرف وليلة * دَفِيئةٌ * أيضا وكذا الثوب والبيت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.884 harfالدفء بالكسر وروي بالفتح أيضا عن ابن القطاع ويحرك فيكون مصدر دفئ دفأ مثل ظمئ ظمأ، وهو السخونة نقيض حدة البرد كالدفاءة صرح الجوهري والصاغاني أنه مصدر للمكسور كالكراهة، من كره، وصرح اليزيدي بأنه مصدر المضموم، كالوضاءة، من وضؤ، والاسم الدفء بالكسر، وهو الشيء الذي يدفئك ج أدفاء، تقول: ما عليه دفء، لأنه اسم، ولا تقل: ما عليه دفاءة، لأنها مصدر، قال ثعلبة بن عبيد العدوي:
فلما انقضى صر الشتاء
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.269 harfدَفِئَ
1 دَفِئَ ذ , aor. دَفَاَ , (S, M, Msb, K,) inf. n. دَفَأٌ, (S, Msb, * TA,) like ظَمَأٌ inf. n. of ظَمِئَ, and دَفَآءَةٌ, like كَرَاهَةٌ inf. n. of كَرِهَ, (S,) said of a man, (S, Msb,) He was, or became, warm, or hot: (S, M,* K: *) [generally meaning the former: see دِفْءٌ, below:] or he experienced [warmth, or] heat: (Har p. 295:) or he wore what rendered him warm, or hot: (Msb:) and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR695 harfMadde başı: دفءدَفِىَ
dafiY^a A ( n. ac. دَفَأ [ 4 ] ) دَفُؤَ U ( n. ac. دَفَآءَة [ 22t ] )
a. Was, became warm. - II, IV, Warmed, heated; aired by the fire.
تَدَفَّأَ
تَدَفَّأَ V , اِسْتَدْفَأَ X ,
a. Was warmly clad, put on warm clothing.
b. Warmed himself ( at the fire ).
دَفْء
دَفْء [ 1 ],
a. see 2 .
دِفْء
دِفْء [ 2 ],
a. Warmth, heat.
b. Offspring of camels.
دَفِى
dafiY^ [ 5 ],
a. Warm.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.713 harfMadde başı: دفءدفء
دَفِئَ - يَدْفَأُ - دِفْء
دَفِىءَ - يَدْفَأُ + الكائن: ضد يبرُد: يسخن: يحمى وتزيد حرارته بشكل متوسط
دِفْء: على وزن " فـِعل" اسم فعل " دَفِئَ - يَدْفَأُ ": سخونة الشيء حتى الشعور والإحساس بأن حرارة جسم الكائن مقبولة وضمن الحد الذي يعتبر فيه " دافئاً ": أي ذو حرارة طبيعية: وهو أيضاً اسم آلة منه: كل ما يستعمل كأداة لإحداث الدفء من لباس أو
Sîgalar(1)
Mücavir kökler4 mücavir (7 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
وَالْأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ
IsıHayvanları da yaratmıştır. Onlarda sizi ısıtacak şeyler ve birçok faydalar vardır. Ve onlardan yersiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دفأ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mehmûzü'l-lâm (son harfi hemzeli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سخن, كنن, ستر |
| Zıt Kök | برد |
| Çekirdek Özet 1 | Soğuğun şiddetini kesen, bedeni ve çevreyi kuşatarak sıcak tutan koruyucu örtü ve kuytu sığınak |
| Çekirdek Özet 2 | Canlıların varlığını dondurucu dış şartlara karşı sürdürmesini sağlayan ilahi koruma ve donanım imkânı |
| Çekirdek Özet 3 | Yaşamı sürdürülebilir kılan temel biyotermal yalıtım ve varoluşsal güvenlik zırhı |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca termal bir sıcaklık veya yakacak ısısı sanıp kökün içerdiği bizzat örtünme, hayvan yünleri, barınak ve biyolojik korunma zırhı boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دف | İtmek, fışkırtmak, dışa doğru bir şiddetle sevk ederek bir sınır veya koruma oluşturmak; nitekim دفع kökünde engeli uzaklaştırma, دفق kökünde ise suyun hızla fırlaması anlamı bulunur. | أ | Çekirdekteki itme ve savurma hareketini dondurucu soğuk dalgasını dışarıda bırakacak şekilde bedeni kuşatan, içeriye yumuşak bir sıcaklık hapsedip soğuğu geri püskürten kararlı bir örtü ve kuytuya dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Dış dünya ile iç alan arasına çekilen perde, soğuk akımını kesen geçiş engeli ve korunaklı bir alana giriş eşiği. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes, kenar | Soluk alıp verme, ısının ve nefesin yoğunlaşması, canlılığın dışa vuran sıcaklığı ve dış çevreye temas eden sınır kenarı. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yaşamı ayakta tutan asıl canlılık enerjisi, direnç gücü ve soğuğun yok edici etkisini durduran birincil koruyucu kuvvet. |
| دفأ | Kapının kapatılıp içeride nefes ve canlılık gücünün hapsedilmesi | Dışarıdaki dondurucu şartların kapı gibi örtülerle ötelenerek, içeride nefes ve beden gücünün oluşturduğu sıcaklığın korunup muhafaza edilmesi hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Soğuğun yakıcı etkisini kıran her türlü örtü, kuytu duvar dibi veya devenin yünü, kılı ve sütü gibi bedeni ısıtan somut vasıtalar; soğuktan koruyan kuytu sığınak ve devenin nefesiyle birbirini ısıtması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Eş-Şemmāh el-Mürrî bir beytinde develerin yağları ve yünleriyle dondurucu soğuktan korunduğunu şöyle anlatır: وكيف يضيع صاحب مدفئات / على أثباجهن من الصقيع |
| Erken Arapça kullanım | Sa'lebe b. Ubeyd el-Adavî kışın dondurucu soğuğunun bitip yeryüzünde yazın ılık sıcaklığının belirmesini şöyle tasvir eder: فلما انقضى صر الشتاء وآنست / من الصيف أدفاء السخونة في الأرض |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça دفأ kökü, dondurucu soğuğu savuşturma, örtünerek ısınma ve kuytuda kalma semantik omurgasına dayanır. Kökün sonundaki hemze (lâmü'l-fe'l) bazı Sami dillerinde düşme veya yarı ünlüye dönüşme eğilimi gösterir ve kök doğrudan sıcaklık, yanma veya ısınma bildiren köklerle fonetik kesişim alanına girer. İbranicede aynı fonetik dizilim doğrudan bu anlamda yaygın olmayıp, daha çok Süryanicede ve Doğu Aramicesinde üstünü örtüp ısıtma, koruma sağlama çağrışımı taşıyan türevlerle temas eder. Arapçada kök, yalnızca bir ısı derecesini değil, soğuğun zıddı olarak bedenin doğrudan yün, keçe, kıl veya kuytu bir duvar gibi nesnelerle yalıtılmasını ifade eden çok somut ve özgün bir göçebe-hayvancılık terminolojisine evrilmiştir. Bu yönüyle kök, salt ateş sıcaklığından ayrılarak koruyucu örtü ve biyolojik yalıtım kavramı etrafında müstakil bir semantik alan kurmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دفأ ve türevleri | Dondurucu soğuğun kırılması, örtü veya kuytu bir sığınak vasıtasıyla bedeni ılık tutma hali; deve yünleri ve giysilerle soğuğu savuşturma. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice ısınma ve örtünme kökleri | Soğuktan korunmak için örtü altına girme ve sığınma anlam alanıyla fonetik ve semantik akrabalık. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış bir soydaş kelime tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Payne Smith Syriac Dictionary.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دفأ | Anlamlı | Soğuğu örtüyle kırmak, ısınmak | Soğuğun etkisini yok eden örtü, kürk, kuytu yer ve devenin sağladığı sıcaklık yararları. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| دأف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu diziliş için bağımsız ve yaygın bir kök anlamı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فدأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sistematiğinde mühmel veya terk edilmiş dizilişlerdendir. | Kur'an'da geçmez. |
| فأد | Anlamlı | Ateşte kızartmak, yakmak, kalbin çarpması | Ekmeği veya eti kül ve ateşte pişirmek; heyecanla çarpan ve tutuşan yürek (فؤاد). | Kur'an'da geçer; ortak harflerle içsel ısı ve hararet ilişkisi taşır. |
| أدف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda bağımsız sülâsî kök olarak işlenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| أفد | Anlamlı | Yaklaşmak, acele etmek, daralmak | Vaktin yaklaşması, kıyametin kopma zamanının gelip çatması (أزف ile yakın). | Kur'an'da geçer; kalb veya semantik zıtlık ilişkisi belirgin değildir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دفأ | Merkez | Biyolojik yalıtım ve örtünmeyle gelen ılıklık | Dışarıdaki soğuğu bir perde veya kürk ile keserek sağlanan, yakıcı olmayan koruyucu sıcaklık. | Bedenin kendi sıcaklığını korumasını sağlayan sığınak, yün ve elbise konforu. |
| سخن | Komşu | Salt fiziksel ısı ve hararet | Maddenin veya havanın bizzat sıcak olması; örtünme veya yalıtım şartı aramaksızın hararet kazanması. | Suyun, havanın veya bedenin termal olarak ısınması durumu. |
| كنن | Komşu | Kuytuya çekilme, gizlenme ve barınma | Mekânsal olarak bir yapının veya örtünün içine girip görünmez ve korunaklı hale gelme. | Isınmaktan ziyade dış etkenlerden saklanma ve gizlenme vurgusu taşır. |
| ستر | Komşu | Engelleme, perdeleme ve örtme | Bir nesnenin veya ayıbın gözden uzak tutulması amacıyla üzerine çekilen perde ve örtü. | Termal yalıtım amacı taşımaz, sadece görmeyi ve ulaşmayı engeller. |
| برد | Zıt | Dondurucu soğukluk, hareketsizlik | Sıcaklığın ve hayat enerjisinin çekilmesi, dondurucu ve sertleşen kış soğuğu. | دفأ kökünün tam karşıtı olup canı tehdit eden dondurucu fiziksel koşuldur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دفأ | Soğuğu kıran örtü ve sıcaklık | Canlının soğuktan korunmasını sağlayan elbise, yün ve kuytu ortam ılıklığı. | Kesin |
| Latince | Calefacere, fomentum | Isıtmak, sıcak tutan sargı/örtü | Bedenin ısıtılması ve sıcak tutucu pansuman veya giysi işlevini karşılar; hayvan yünü vurgusu dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | Warmth, thermal insulation, shelter | Ilıklık, yalıtım, korunak | Yakıcı sıcağı (heat) değil, koruyucu ve yumuşak ısıyı (warmth) ve giysi ile korumayı tam karşılar. | Kesin |
| Almanca | Wärme, Wärmeschutz | Ilık sıcaklık, ısı yalıtımı | Dondurucu soğuğa karşı koruyucu giysi ve barınakla sağlanan yaşamsal ılıklığı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Chaleur douce, vêtement chaud | Yumuşak sıcaklık, sıcak giysi | Dış soğuğu kesen korunaklı ılık ortamı ve kalın giyeceği ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Lane’s Arabic-English Lexicon ve Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دِفْءٌ | Hayvan yünleri, kılları ve derilerinden elde edilen sıcak tutucu giysiler ve örtüler | En'âm sûresinde hayvanların yaratılış gayesi ve insana sağladığı nimetlerin sayıldığı bağlam (Nahl 16:5). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi in'âm ve teshîr delili | Canlıların varlıklarını sürdürebilmeleri için yaratıcının tabiata yerleştirdiği biyotermal koruma mekanizmalarının hikmeti. | İnsanın çetin iklim şartlarında helak olmasını engelleyen ilahi lütuf ve inayet. |
| Fıkıh | Hayvanların yün, tüy ve kılından yararlanma | Hayvanların canlıyken veya boğazlandıktan sonra yün, kıl ve derilerinden elbise, çadır ve örtü edinmenin helalliği. | Giyinme, barınma ve örtünme hakkı kapsamında temel insani ihtiyaç maddesi. |
| Tefsir | Nahl 16:5 ayetinin tefsiri | Ayetteki «dif'» kelimesinin yalnızca kürk ve elbise mi yoksa hayvanın yavrusu, sütü ve nefesiyle sağlanan genel fayda mı olduğu. | Soğuktan koruyan giysi, aba, çadır örtüsü ve hayvanın bizzat ürettiği biyolojik korunma araçları. |
| Hadis | Ahid ve cizye metinleri | Hz. Peygamber'in kabilelerle yaptığı anlaşmalarda geçen «دفئهم» ifadesi üzerinden onların hayvanlarından elde ettikleri yün ve menfaatler. | Mülkiyet, zekât matrahı ve göçebe ekonomisinin temel geçim kaynağı olan yün ve tüy mahsulü. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılışın gayesi ve ilahi nimet alanı | Yaşamsal lütuf ve in'âm | Canı koruma | Tabiatın sert şartlarına karşı insanın donatıldığı ve şükrü gerektiren temel varoluşsal zırh. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve biyolojik adaptasyon | Isı yalıtımı ve homeostaz | İç dengeyi sağlama | Canlının iç beden ısısını dış ortamın sıfırın altındaki dondurucu etkisinden izole ederek ölümü engelleme. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumun temel barınma ve giyim güvenliği | Sosyal güvenlik ve himaye | Kırılganları koruma | İdarenin çetin iklim şartlarında halkın kışlık giyim, yakacak ve sığınak ihtiyacını garanti altına alma görevi. | Muhtemel |
| İktisadi | Hayvancılık ve tekstil hammaddesi üretimi | Temel tüketim ve üretim metaı | Katma değer üretme | Hayvanlardan elde edilen yün, tiftik, kıl ve derinin dokuma sanayiine ve giyim sektörüne dönüştürülmesi. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal yalıtım katsayısı ve sınır tabaka (boundary layer) | Bir sistemin çevreyle arasındaki ısı transferini sınırlandırarak iç enerjisini muhafaza eden yüksek dirençli geçirimsiz ortam dinamiği. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal tampon mekanizmaları ve refah sığınağı | Bireyin dışsal ekonomik veya toplumsal krizlerin yıkıcı soğukluğuna doğrudan maruz kalmasını engelleyen ailevi ve kamusal koruma kalkanı. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece yapay bir ısıtıcıyla sağlanan sıcaklık veya yakacak odun/kömür ısısı olarak anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlı ekosistemin (özellikle en'âmın) insana sunduğu dokuma, yün, tüy, kürk, keçe ve barınak gibi bedeni çepeçevre saran çok boyutlu koruyucu örtü sistemi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl 16:5 ayetindeki ilahi tasarımın ekolojik ve hayvansal dokuma mucizesini gözden kaçırıp ayeti sadece genel bir ısınma tavsiyesine indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın canlılar dünyası ile insan yaşamı arasındaki simbiyotik ilişkiyi, biyolojik ihtiyaçları ve tabiatın insan için nasıl bir yaşam destek ünitesi kılındığını tek bir kelimeyle özetlemesini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nimetlerin sayıldığı, insanın acziyetinin ve ilahi teshîrin (hayvanların insanın emrine verilmesinin) vurgulandığı yaratılış ve tevhit ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın tabiattan bağımsız, kendi kendine yeten mutlak bir varlık olduğu vehmini yıkar; insanın en temel hayatta kalma unsuru olan beden ısısını dahi diğer canlıların yün ve kıllarına borçlu olduğunu hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDondurucu soğuğa karşı bedeni koruyan, rüzgârı ve ayazı kesen kürk, yün, elbise ve kuytu barınak.
- Soyut anlamCanlının varlığını tehdit eden dış yıkıcı etkenlere karşı kurulan yalıtım, korunma ve iç dengeyi muhafaza etme güvenliği.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal iç enerjinin dışsal entropi ve yıkım karşısında koruyucu bir arayüz ile sürdürülebilir kılınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde canlının yaşamını sürdürdüğü iç sıcaklığı (biyolojik dengeyi), dış ortamın dondurucu sıcaklığını (soğuk tehdidini), kökün temsil ettiği koruyucu örtü, yün ve kürkün sağladığı yalıtım direncini, ise canlının ürettiği iç ısı akısını sembolize eder. Yalıtım direnci () arttıkça dış ortamın dondurucu etkisi içeriye nüfuz edemez ve yaşam dengesi korunur.