ذأم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ذ-أ-م1 sîga, 7 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجتبعذأممَذْءُومًادحرملأجمعقول

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 7

▶ Ağı aç (3B)

ذأم

ذ - أ - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Zemin suyu azalmış, dipte kalmış, çekildiği zaman bulanık olan kuyu demektir. Mim’in hemzeye dönüşmesi ile Zeeme zemmedilmiş, kötülenmiş kimse anlamındadır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ذءم

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zemin suyu azalmış, dipte kalmış, çekildiği zaman bulanık olan kuyu demektir. Mim’in hemzeye dönüşmesi ile Zeeme zemmedilmiş, kötülenmiş kimse anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.175 harf
باب الذال والميم و و ي ء معهما ذ أ م، ذ م أ، ذ م ي، و ذ م، م أ ذ، م ذ ي مستعملات ذءم: ذَأَمْتُه ذَأْماً فهو مَذْؤومٌ، أي حَقَرْتُه فهو مَحْقور، ويقال: ما يلزَمُك منه لَوْمٌ ولاذَمٌّ ولا ذَأْمٌ ولا عيب. ذمء، ذمي: الذَّماءُ: حُشاشةُ النفس، ويقال: بل هي قوّةُ قلبه، قال: فَأَبَدَّهُنَّ حُتُوفَهُنَّ فهـاربٌ بذَمائِه أبو باركٌ مُتَجَعجِعُ وذم: الوِذام والوَذَمَةُ: الحُزَّةُ من الكَرِش
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR230 harf
الذامُ: العيبُ، يهمز ولا يهمز. يقال: ذَأَمَهُ يّذْأَمُهُ، إذا عابه وحقَّره، فهو مذءوُمٌ. قال أوس بن حجر: فإن كنتَ لا تدعو إلى غير نافعٍفذَرْني وأَكْرِمً مَنْ بَدالَكَ واذْأَمِ قال الفراء: أَذْأَمْتَني على كذا، أي أكرهتني عليه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.996 harf
ذ م ( وايء ) ذام ، ذأم ، ذمى ، وذم ، مذي ، ومذ ، موذ ، ميذ . ذيم : أَبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : ذامَه يَذِيمه ذَيْماً ، إذا عابَه . ذأَم : قال أَبو عُبَيد : ذَأَمْت الرّجُلَ : جَزَيْتُه . وقال ثَعلب : ذَأَمْته : عِبْتُه ، وذَأَمْته ، أَكثر من ذَممته . الأصْمعِي : ذَأَمْته ، ودأَمته ، إذا حَقّرته وخَزَيته . أَبو زَيْد : ذَأَمتُه أَذْأَمه ، إذا حَقّرتَه وذَمَمْته . اللِّحياني : ذَأَمتُه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.668 harf
(باب الذال والهمزة وما يثلثهما) (ذأر) الذال والهمزة والراء أصلٌ واحد يدلُّ على تجنُّب وتَقَالٍ([1]). يقولون ذَئِرْتُ الشّيءَ، أي كرهتُه وانصرفتُ عنه. وفي الحديث. "أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [لمَّا([2])] نَهَى عن ضَرْب النساء ذَئِر النِّساءُ على أَزْواجِهنّ"، يعني نَفَرْن ونَشَزْنَ واجتَرَأْنَ. وقال الشّاعر([3]): ولقد أتانَا عن تميم أنَّهمُ *** ذَئِرُوا لِقَتْلَى عامرٍ وتغَضَّبُوا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR143 harf
- قال تعالى: ﴿أخرج منها مذءوما﴾ [الأعراف/18]، أي: مذموما. يقال: ذمته (يقال: ذامه يذيمه. القاموس: ذيم) أذيمه ذيما، وذممته أذمه ذما، وذأمته ذأما.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR607 harf
ذَأَمَ الرجلَ يَذْأَمُهُ ذَأْماً: حقَّره وذَمَّهُ وعابه، وقيل: حقره وطرده، فهو مَذْؤُومٌ، كَذَأَبهُ؛ قال أوْسُ بن حَجَرٍ: فإن كُنْتَ لا تَدْعُو إلى غير نافِعٍ فذَرْني، وأَكْرِمْ من بَدَا لك واذْأَمِ وذَأَمَهُ ذَأْماً: طرده. وفي التنزيل العزيز: اخْرُجْ منها مَذْؤوماً مَدْحوراً؛ يكون معناه مذموماً ويكون مطروداً. وقال مجاهد: مَذْؤوماً منفيّاً، ومَدْحوراً مطروداً. وذأَمَه ذَأْماً: أَخزاه. والذَّأْمُ:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR104 harf
* ذ أ م * * الذَأمُ * العيب يُهمز ولا يُهمز يقال * ذَأَبَهُ * من باب قطع إذا عابه وحقّره فهو * مَذْءُومٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR880 harf
| | ( *!ذَأَمه ، كَمَنَحه ) *!ذَأْمًا : ( حَقَّره وذَمَّه ) . | وفي الصحاح : *!الذَّأْمُ : العَيْب يُهْمَز | ولا يُهْمَز ، يقال : *!ذَأَمه *!يَذْأَمُه ذَأْمًا | أي : عابَه وَحَقَّره . قال أوسُ بنُ | حَجَر : | % ( فإن كُنتَ لا تَدَعُو إلى غير نَافِعٍ % | فذَرْنِي وَأَكْرَمْ مَنْ بدا لك *!واذْأَمِ ) % | | وقال أبو العَبَّاس : *!ذَأَمْتُه : عِبْته ، | وهو أكثر من ذَمَمْتُه . ( و ) قيل : | ذَأَمه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.574 harf
ذَأَمَهُ 1 ذَأَمَهُ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. ذَاََ , (S, M, Msb, K,) inf. n. ذَأْمٌ, (S, * M,) He blamed, or found fault with, him, or it; (T, S, Msb;) namely, a man, (T, [in which it is said that ذَأَمْتُهُ in the sense of عِبْتُهُ is more common than ذَمَمْتُهُ, ” though the contr. seems to be manifestly the case,]) or a commodity; (Msb;) and he despised him; like ذَأَبَهُ: (S:) and he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR280 harf
Madde başı: ذءمذَأَمَ ذَأَمَ A ( n. ac. ذَأْم 1 ), a. Blamed, found fault with, chid, reproved, reprehended. b. Despised; vilified, abused, railed against. أَذْءَمَ أَذْءَمَ IV , a. Frightened. ذَأْم ذَأْم 1 , a. Blameworthy action, vice, fault. ذُؤْنُوْن ذُؤْنُوْن a. A kind of fungus.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler7 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دحر

    1 ortak ayet · Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir

  2. ملأ

    1 ortak ayet · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…

  3. جهم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  4. جمع

    1 ortak ayet · Yumruk demektir

  5. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  6. تبع

    1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  7. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ

    AşağılananBuyudu ki: Çık oradan, alçak ve kovulmuş olarak. Andolsun ki; onlardan kim, sana tabi olursa; cehennemi bütün sizden dolduracağım.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökذأم
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerذمم, عيب, حقر, طرد
Zıt Kökحمد
Çekirdek Özet 1Kusurlu bularak aşağılama, hor görüp ayıplama ve nefretle itme
Çekirdek Özet 2İlahi huzurdan kusurlu, aşağılanmış ve kınanmış olarak kovulma
Çekirdek Özet 3Değer kaybının ontolojik dışlanma ve itibarsızlaşma ile mühürlenmesi
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca basit bir sözlü yergi (ذم) sanıp dışlayıcı ve aşağılayıcı fiili kovma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذأKeskin hareket, ani itilim veya ürkütüp harekete geçirme; nitekim ذأب kökünde sinsi, çevik ve ürkütücü saldırı hareketi belirgindirمÇekirdekteki ani itme ve sarsma hareketine toplayıcı, çevreleyici ve kuşatıcı bir ağırlık katarak kınama ve ayıplamayı kalıcı bir aşağılama ve dışlanma durumuna dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı imgesinin (د) yoğunlaşmış türevi; geçişi kısıtlama, eşiği işaretleme ve sınır koymaKişiye veya duruma bir sınır ve geçit yasağı çekilmesini simgeler
أÖküz başı; öncülük, güç, yönlendirici itkiKusur ve aşağılamanın doğrudan, güçlü ve keskin bir darbe ile yöneltilmesini ifade eder
مSu; toplanma, kuşatma, ağırlık, tamamlamaAyıbın ve aşağılanmanın muhatabı bütünüyle sarmasını ve sabitlenmesini sağlar
ذأمGüçlü bir itkiyle sınır dışına itilerek bütünüyle ayıplanıp değersiz kılınmaMuhatabın sınır dışına atılması, kusurunun açığa vurulup tamamen itibarsızlaştırılması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi veya kişiyi kusuru sebebiyle tiksinerek itmek, hor görüp değerini sıfırlamak; kuyu zemininde kalan bulanık ve değersiz tortuyu ayıplamak
Cahiliye şiiri kullanımıEvs b. Hacer divanında geçer: فإن كُنْتَ لا تَدْعُو إلى غير نافِعٍ / فذَرْني، وأَكْرِمْ من بَدَا لك واذْأَمِ (Eğer faydasız şeylerden başkasına çağırmayacaksan beni bırak; dilediğine ikram et, dilediğini de hor görüp aşağıla).
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde ayıplama, küçük düşürme ve kovma anlamında ذأم fiili kullanılmıştır; Âişe'nin Yahudilere yönelik tepkisinde bu kökten gelen kelime bir lanet ve kusur atfetme ifadesi olarak rivayet edilmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Dīwān Aws b. Hajar.

Sami etimolojik katman

Arapça ذأم kökü, Sami dillerindeki ortak kök ailesinde kınama, tiksinme, kusur bulma ve dışlama semantik alanına aittir. Kök, ikizleşmiş ذمم (ayıplama, kınama) ve zayıf kök ذيم (kusurlu bulma) ile doğrudan kökdeştir; aralarındaki hemze (أ) sesi, fonetik olarak kınamanın daha patlayıcı, sert ve ani bir dışlama vurgusu taşımasını sağlar. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ذ-أ-م biçiminde müstakil bir kök seyrek olmakla birlikte, z-m-m matrisindeki fena bulma, kötüleme ve lekeleme anlamları aynı semantik tabana dayanır. Arapçada hemzenin korunması, basit bir ayıplamadan ziyade hakaret ve itmeyle birleşen fiziki ve ahlaki bir kovulma anlamını köke kazandırmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönذأم / ذمم / ذيم geçişkenliğiHemzenin varlığı fiile ani bir tahkir, tiksinme ve huzurdan kovma şiddeti katar; ذم kökünden daha ağır bir ayıplamayı gösterirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice z-m-m ve Aramice z-m-y paralelleriKusur, hile, kötüleme ve lekeleme içeren semantik çekirdekle ses denkliği gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan güvenilir paralellik tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذأمAnlamlıAyıplamak, hor görmek, kovmakHedef kök; kusur bularak itibarsızlaştırma ve huzurdan sürmeKur'an'da geçer
ذمأAnlamlıSon nefes, can çekişme kalıntısıCanın çıkmak üzereyken bedende kalan son takati ve zayıflığıKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn kaydı
أذمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
أمذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon
مذأAnlamlıSütü suyla karıştırmak, sulandırmakDeğerini düşürmek, saflığını bozmak suretiyle kusurlu kılmakKur'an'da geçmez; zayıflatma nüansı
مأذAnlamlıSu toplamak, gevşemekNemlenip gevşeme ve kıvamını yitirme haliKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn kaydı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذأمMerkezTahkir, kınama, ayıplayarak kovmaKusurunu yüzüne vurarak nefretle hor görme ve itmeİçinde hem sözlü kusur bulma hem de fiili dışlama bir aradadır
ذممKomşuKınamak, yermekYalnızca sözel ve ahlaki olarak yerme haliKovma veya fiziki itilme unsuru içermez
عيبKomşuKusurlu bulmakVarlıktaki veya nesnedeki eksikliği ve nakisayı belirtmeAşağılayarak dışlama şartı taşımaz
حقرKomşuKüçük görmekDeğer ve itibar bakımından düşük seviyede saymaİtici bir kovma ile birlikte anılmayabilir
طردKomşuKovmak, uzaklaştırmakMekândan veya makamdan fiziki olarak uzaklaştırmaİçinde kusur bularak ayıplama anlamı zorunlu değildir
حمدZıtÖvgü, takdir, yüceltmeİyiliği, yetkinliği ve güzelliği açığa vurup saygı duymaBütün kusurlardan tenzih ederek kabul etme durumudur

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذأمAyıplamak, hor görmek, kovmakKusuru sebebiyle aşağılayıp huzurdan uzaklaştırmaKesin
LatinceVituperare, reprobare, despicereYermek, reddetmek, hor görmekKusur atfederek mahkûm etmeyi karşılar, kovma fiilini eksik bırakırGüçlü
İngilizceTo despise, to reproach, to reject with contemptAşağılamak, kınamak, hor görerek kovmakAşağılayıcı kınama yönünü verir, ilahi dışlanma boyutunu tek kelimede toplayamazGüçlü
AlmancaVerachten, tadeln, verstoßenHor görmek, yermek, dışlamakDışlama ve ayıplama nüansını birlikte yansıtırGüçlü
FransızcaMépriser, blâmer, répudierAşağılamak, yermek, kovup atmakAhlaki kınama ile itilme durumunu aktarırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَذْؤُومًا (İsm-i mef'ûl)Kusurlu görülmüş, horlanmış, lanetlenip huzurdan kovulmuşİblis'in kibri sebebiyle ilahi huzurdan tardedilmesi bağlamında A'râf 7:18

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞeytan'ın ontolojik durumu ve ilahi lânetİblis'in huzurdan kovuluşunun zatî bir alçalma mı yoksa amelî bir ceza mı olduğuKibrin ontolojik bir lekeye ve kalıcı itibarsızlığa dönüşmesi
FıkıhVeri bulunamadıDoğrudan bir fıkhi hükme mesnet teşkil eden ıstılahi kullanımı yokturVeri bulunamadı
TefsirA'râf 7:18 tefsiriمذؤوم ile peşinden gelen مدحور kelimeleri arasındaki mana ayrımıمذؤوم ayıplanıp aşağılanmayı, مدحور ise kovulup sürülmeyi ifade eder
HadisAhlaki kınama ve tahkir rivayetleriYahudilerin selamı tahrifine karşı Hz. Âişe'nin mukabelesiKusurlu sayılma ve ahlaken yerilme durumunun ifadesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi dergâhtan kovulmaMânevî tard ve lânetİblisî kibrin ontolojik mahkûmiyetiYaratıcının emrine karşı gelen varlığın itibarını yitirmesiKesin
İlmiHakikatin inkarıBilişsel körlük ve nakısaYanlışta ısrar eden aklın değersizleşmesiDoğru bilgiye karşı kibrin getirdiği ahlaki çöküşMuhtemel
SiyasiOtoriteye isyan ve fesatHukuki ve idari ihraçDüzeni bozan unsurun dışlanmasıKamu düzenini tehdit eden kibrin tasfiyesiGüçlü
İktisadiDeğersizleşen meta / güven kaybıİtibarsızlaşma ve boykotKusurlu ve aldatıcı unsurun piyasadan ihracıNiteliksizleşen ve zarar veren unsura talep kalmamasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistem dışına itilme ve hata ayıklama (Outlier rejection)Bir sistemde genel ahengi bozan, standart dışı ve kusurlu verinin algoritmik olarak dışlanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerDamgalama ve sosyal dışlanma (Stigmatization & Ostracism)Toplumsal normları kasten ihlal eden bireyin ahlaken yerilerek kamusal alandan tecrit edilmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca dille yapılan basit bir ayıplama veya dedikodu kabilinden kınama (ذم) düzeyine indirmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kelime salt sözlü yergi değil, varlığın kibri sebebiyle hak ettiği mutlak ontolojik düşüşü, horlanmayı ve dergâhtan fiilen sürülüşü ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİblis'in kovuluş sahnesini yalnızca psikolojik bir azarlama gibi görüp ilahi adaletin izzet ve zillet dengesindeki keskin hükmünü kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kibrin ilahi düzen karşısındaki nihai akıbetini, varlığın hakiki değerinin itaatle kaim olduğunu ve isyanın mutlak bir aşağılanma getirdiğini gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İblis'in Âdem'e secde etmeyip büyüklük taslaması sonrasındaki kovulma ve mahkûmiyet bildiren kıssa ayetlerinde belirleyicidir (A'râf 7:18).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Suç ile ceza arasındaki ontolojik bağı kurarak, ilahi tardın keyfi bir öfke değil, varlığın kendi kusur ve kibrinin kaçınılmaz bir semeresi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKusurlu bularak nefretle itmek, ayıbı sebebiyle küçük düşürüp bir kenara fırlatmak.
  • Soyut anlamKibir sebebiyle mutlak itibar kaybına uğramak, ilahi huzurdan yerilmiş ve aşağılanmış olarak uzaklaştırılmak.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki nizamı bozan kurgunun kusuru sabitlenerek sistem merkezinden dış halkaya fırlatılması ve yalıtılması.
  • LaTeX modeliM={x∈S∣c(x)=1}→δx∉S  ⟺  v(x)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S ilahi huzuru veya düzenli sistemi temsil eder. c(x)=1 fonksiyonu muhatapta kibir ve kusurun varlığını tespit eder. δ operatörü bu kusur sebebiyle gerçekleşen aşağılayıcı dışlanma hareketini (ذأم) gösterir. Bunun sonucunda x sistemin dışına sürülür (x∉S) ve varlıksal değeri sıfırlanarak itibarsız kılınır (v(x)=0).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ذ