رتل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ت-ل3 sîga, 9 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زيدوحدرتلوَرَتِّلِقرأجملقولتَرْتِيلًاثبتنزل

KökSîga 3Ayet 2Sure 2Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

رتل

ر - ت - ل

KÖK
  • 4 geçiş
  • 2 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Tırtıl demektir. Katar, tırtık demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tırtıl demektir. Katar, tırtık demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR303 harf
باب التاء والراء واللام معهما ر ت ل يستعمل فقط. رتل: الرَّنلُ: تنسيق الشيء، وثَغْرٌ رَتِلٌ: حَسَنُ المُتَنَضَّد، ومُرَتَّلٌ: مُفَلَّجٌ. ورَتَّلْتُ الكلامَ تَرتيلاً إذا أمهَلْتُ فيه وأحسَنْتُ تأليفَه، وهو يَتَرَتَّل في كلامه، وَيتَرسَّلُ إذا فَصَلَ بعضَه من بعض. والرُّتَيْلاءُ: دابَّة تَسُمُّ فتَقْتُل.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR209 harf
التَرْتيلُ في القراءة: التَرَسُّلُ فيها والتبيينُ بغير بَغْيٍ. وكلامٌ رَتِلٌ بالتحريك: أي مُرَتَّلٌ. وثغرٌ رَتَلٌ أيضاً، إذا كان مستويَ النبات. ورجلٌ رَتِلٌ، مثال تَعِبٍ، بينِّن الرَتَلِ، أي مُفَلَّجُ الأسنان.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.045 harf
ت ر ل رتل استعمل من وجوهه : ( رتل ) . رتل : أخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال في قوله عزّ وجلّ : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ) ( المزمل : 4 ) ما أعلمُ الترتِيلَ إلا التَّحْقِيقَ والتمكينَ أَراد في قراءة القرآن . وقال الليث : الرّتَلُ تنْسِيقُ الشيء ، وثَغْر رَتِلٌ حَسَنُ التّنضيدِ ، ورتّلْتُ الكلامَ ترتيلاً أي تمهَّلتُ فيه وأَحْسنْتُ تأليفَه ، وهو يترتّل في كلامه ويَترسّل . ورُوي عن
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR188 harf
- الرتل: اتساق الشيء وانتظامه على استقامة، يقال: رجل رتل الأسنان، والترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قال تعالى: ﴿ورتل القرآن ترتيلا﴾ [المزمل/4]، ﴿ورتلناه ترتيلا﴾ [الفرقان/32].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR165 harf
ر ت ل ثغر مرتل ورتل ورتل‏:‏ مفلج مستوى النبتة حسن التنضيد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رتل القرآن ترتيلاً إذا ترسل في تلاوته وأحسن تأليف حروفه‏.‏ وهو يترسل في كلامه ويترتل‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.695 harf
الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها، وربما قالوا رجل رَتِلُ الأَسنان مثل تَعِبٍ بَيِّنُ الرَّتَل إِذا كان مُفَلَّج الأَسنان. وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة. ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR67 harf
* ر ت ل * * التَّرْتِيلُ * في القراءة الترسل فيها والتبيين بغير بغي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.194 harf
الرتل، محركة: حسن تناسق الشيء، وانتظامه على استقامة، وأيضا: بياض الأسنان، وكثرة مائها، وأيضا: الحسن من الكلام، والطيب من كل شيء، كالرتل، ككتف فيهما، يقال: كلام رتل، ورتل، والرتل أيضا: المفلج من الأسنان، والحسن، وفي نسخة: أو الحسن التنضد، الشديد البياض، الكثير الماء من الثغور، يقال: ثغر رتل، إذا كان مستوي النبات، كالرتل، ككتف. ورتل الكلام، ترتيلا: أحسن تأليفه، أو بينه تبيينا بغير بغي، وقال الراغب:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.189 harf
رَتِلَ الثَّغْرُ 1 رَتِلَ الثَّغْرُ ذ , aor. رَتَلَ , inf. n. رَتَلٌ, The front teeth were, or became, even in their growth, (Msb,) [or separate, one from another, and even in the manner of growth, well set together, and (accord. to some) very white and lustrous: see رَتَلٌ and رَتِلٌ, below.] ― -b2- And رَتِلَ الشَّىْءُ, aor. and inf. n. as above, The thing was, or became, well arranged or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR603 harf
رَتِلَ رَتِلَ A ( n. ac. رَتَل 4 ), a. Was well-arranged, well-managed; was regular, even. رَتَّلَ رَتَّلَ II , a. Read or spoke well, distinctly. b. Sang; chanted. تَرَتَّلَ تَرَتَّلَ V a. [ Fī ], Spoke slowly, distinctly. رَتَل رَتَل 4 , a. Good arrangement, good management. b. Elegant speech. c. Whiteness of the teeth. رَتِل رَتِل 5 , a. Well-arranged. b. Elegant ( speech ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.824 harf
رتل رَتَلَ - يَرْتُلُ - رَتَّل - يُرَتِّلُ- تَرْتِيْل - تَرْتِيْلاً رَتَلَ - يَرْتُلُ + كائن + كائناً: تقدم خلفه مؤلفاً معه نسقاً مرتباً ومنظماً رَتَّل - يُرَتِّلُ +كائن + شيئاً أو أشياء: على وزن " فَعَّلَ " من " رَتَلَ - يَرْتُلُ ": جعله " يَرْتُلُ ": جعله يتقدم بحيث تأتي أجزاؤه بشكل رتل متناسق، أي تأتي خلف بعضها بشكل مرتب ومنظم وواضح {ورتل
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler9 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرأ

    2 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  2. جمل

    1 ortak ayet · Erkek deve demektir

  3. فأد

    1 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  4. ثبت

    1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir

  5. زيد

    1 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  6. وحد

    1 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  7. نزل

    1 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  8. كفر

    1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  9. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا

    Tane tane okumakO küfredenler dediler ki: Kur’an ona bir kerede topluca indirilmeli değil miydi? Halbuki Biz; onu senin kalbine iyice yerleştirmek için böyle azar azar indirir ve ağır ağır okuruz.

  2. أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا

    Tane tane okumakYahut biraz artır ve Kur’an’ı yavaş yavaş oku.

Sîga sayfası: وَرَتَّلْنَاهُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرتل
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنظم, نسق, تلو, قرأ
Zıt Kökهذر
Çekirdek Özet 1Parçaların birbirine binmeden, aralarında kusursuz ve dengeli boşluklar bulunarak sırayla dizilmesi
Çekirdek Özet 2İlahi vahyin indirilişinde ve okunuşunda harflerin, kelimelerin ve anlamların tane tane, açık ve ahenkli biçimde sıralanması
Çekirdek Özet 3Sistematik, basamaklı, düzenli ve yapısal süreklilik arz eden dizilim nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca tecvid makamıyla şarkı söyler gibi güzel sesle okumaya indirgeyip indiriliş, tertip ve inşa boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رتSağlam birleştirme, kapama, birbirine bağlama ve sıralı düzen kurma (رتق kökünde bitişik ve kapalı olma, رتع kökünde genişlik ve yayılım içinde düzenli hareket etme)لDüzen ve intizam hareketine akıcılık, yönelim, eklemleme ve her bir birimin ayrışarak düzgün bir hat boyunca dizilmesi anlamını katmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstDizilimin başlangıç noktasını, bilinçli ve iradi bir düzenlemenin başını temsil eder
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonHer bir parçanın sınırını, işaretlenmiş aralığını ve birbirine karışmasını önleyen ayrım çizgisini simgeler
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaSıralanan birimlerin düz bir hat boyunca sevk edilmesini, yönlendirilmesini ve kesintisiz akışını sağlar
رتلBaşlatılan bir dizilimde unsurların sınırlarının korunarak düz bir hat üzerinde ahenkle akıtılmasıHer parçanın kendi sınırını koruduğu, birbirini ezmediği, intizamlı ve yönlendirilmiş sıralı diziliş hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğızdaki dişlerin birbirine binmeden, üst üste binmeksizin, aralarında hafif ve nizamlı boşluklarla tertemiz ve düzgün dizilişi (ثغر رتل ورجل رتل الأسنان)
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde dişlerin beyazlığı, parlaklığı ve kusursuz nizamını anlatmak üzere رَتِل sıfatı kullanılmış; dizili inciler gibi intizamlı diş yapısı şahit getirilmiştir
Erken Arapça kullanımSözün veya okumanın aceleye getirilmeden, her kelime ve harfin hakkı verilerek tane tane, duraklarına riayet edilerek telaffuz edilmesi anlamında (رتل الكلام ترتيلا إذا تمهل فيه وأحسن تأليفه) kullanımı yerleşiktir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça kök رتل, dizilim, sıralanma, nizam ve intizam dairesinde erken dönem Sami dillerinde parçaların ardışık ve uyumlu yerleşimi kavramsal alanıyla kesişir. Diş dizisinin kusursuzluğu ve aralıklı nizamından türeyen bu semantik çekirdek, Arapçada hem fiziksel bir katar veya dizi (رَتَل) hem de sözün veya vahyin teenniyle, fasılalarla ve açık seçik biçimde dizilimi (ترتيل) yönünde özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan r-t-l biçiminde yaygın bir üçlü kök görülmemekle birlikte, düzenli dizme ve sayma anlamını taşıyan r-t-h veya r-t-m kök varyantlarıyla semantik paralellikler kurulur. Arapçada kök, seslerin ve parçaların birbirini perdelemeden, belirli mesafeler ve uyumlar gözetilerek ardı ardına sıralanması nizamını korumuş, vahiy terminolojisinde metnin hem nüzul sırasını hem de tilavet disiplinini inşa eden temel bir kavrama dönüşmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرتل kökünden türeyen رَتَل ve تَرْتِيلDişlerin üst üste binmeden nizamlı dizilişinden sözün tane tane, açık ve duraklı tertibine geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSıralama ve ritmik dizilim semantik matrisiAkraba Sami dillerinde ritmik ve sıralı dizme kökleriyle fonosemantik akrabalıkMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı güvenilir soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رتلAnlamlıDüzenli dizilme, tane tane sıralanmaDişlerin veya sözün dengeli aralıklarla intizamlı dizilişiHedef kök; Kur'an'da geçer
رلتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
ترلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
تلرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKullanımda bulunmayan harf dizilişidirKur'an'da geçmez
لرتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıMühmel kombinasyondurKur'an'da geçmez
لترAnlamlıEksiltme, noksanlaştırmaBir şeyi eksiltmek, kesmek veya azaltmakHedef kökle zıtlaşan eksilme yönü; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رتلMerkezTane tane, dengeli ve intizamlı dizilişParçaların birbirine binmeden aralıklı ve kusursuz sıralanmasıHem biçimsel hem anlamsal durakları koruyarak icra edilen tertip
نظمKomşuİpe inci dizer gibi bir araya getirmeUnsurları tek bir bağ veya çizgi üzerinde birleştirme vurgusuDışsal bir bağla bir arada tutulan nizam
نسقKomşuBirbirini takip eden sıra ve intizamUnsurların peş peşe ve bir örnek dizilmesiBenzer parçaların tekdüze ardışıklığı
تلوKomşuArdından gelme, izlemeBir unsurun diğerinin arkasından kesintisiz yürümesiİtiat ve takip merkezli sıralanış
قرأKomşuToplayıp bir araya getirerek okumaDağınık parçaları birleştirip seslendirmeDerleme ve okuma eyleminin bütünü
هذرZıtHızlı, anlamsız, saçma ve kontrolsüz söz söylemeParçaların birbirine girdiği, ölçüsüz ve bozuk konuşmaTartısız, nizamsız ve laçka söz üretimi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرتلDüzenli diziliş, tane tane sıralamaUnsurların birbirini ezmeden nizamla tertip edilmesiKesin
Latincearticulare, ordinareEklemli dizmek, tane tane ayırmakParçaları eklem yerlerinden ayırarak ve sıraya koyarak telaffuz etmeGüçlü
İngilizcearticulate, chant with measured cadenceTane tane söylemek, ölçülü sıralamakSözün veya parçaların net aralıklarla ve ölçüyle söylenmesiGüçlü
Almancaartikulieren, wohlgeordnet vortragenTane tane telaffuz etmek, nizamla sunmakSesleri ve düşünceleri net aralıklarla sıralayarak ifade etmeGüçlü
Fransızcaarticuler, scanderBoğumlamak, hece hece ölçülü okumakMetni ritmik ve anlaşılır duraklarla icra etmeGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَرْتِيلًا / وَرَتَّلْنَاهُVahyin zamana yayılarak, sindire sindire, parça parça ve nizamla indirilmesiVahyin toptan bir defada indirilmeyişinin hikmetini açıklayan nüzul bağlamı (Furkān 25:32)
وَرَتِّلِ / تَرْتِيلًاVahyin gece ibadetinde acele edilmeksizin, harf harf, tane tane ve tefekkürle okunmasıGece kalkışı ve zihni inşa sürecinde ilahi kelamın telaffuz ve tefekkür disiplini (Müzzemmil 73:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahyin tenzili ve kelam sıfatıVahyin bir anda değil de tertil üzere parça parça indirilmesinin kalbi pekiştirme (tesbitü'l-fuad) hikmetiİlahî hitabın insan idrakine tedrici ve nizamlı nakşolması
FıkıhKıraat ve namaz hükümleriNamazda kıraatin süratle değil tertil üzere yapılmasının vücub veya mendub oluşuHarflerin mahreçlerine riayet ve kıraatte ta'dîl-i erkân
TefsirKur'an'ın tertibi ve nüzul usulüAyetlerin hem kendi içindeki fonetik ve semantik ahengi hem de nüzul sırasındaki hikmetli tertipLafız ile mana arasındaki açık seçiklik ve tenasüp
HadisKur'an tilaveti ve sünnetHz. Peygamber'in kıraatinin harf harf, medleri uzatarak ve duraklara uyarak icra edilişiŞiir okur gibi acelece savurmaktan sakınma disiplini

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin alınması ve ibadet nizamıTedricilik ve tefekkürKalbin pekişmesi ve bilincin inşasıDini hakikatlerin birden yığılmayıp hazmedilerek zihne yerleştirilmesiKesin
İlmiMetodoloji ve pedagojiBasamaklı ve modüler öğrenimBilginin sistematik aktarımıBilimsel verilerin birbirini ezmeden, öncül ve sonuç dengesiyle tertip edilmesiGüçlü
SiyasiKurumsal yapı ve yönetim dizisiHiyerarşik ve koordineli düzenYetki çatışmalarını önlemeKurumların görev sınırlarının dişler gibi net ayrışarak uyum içinde işlemesiGüçlü
İktisadiÜretim ve tedarik zinciriKatar nizamı ve lojistik akışSüreçlerin tıkanmadan akışıMalların ve işlemlerin darboğaz oluşturmadan sırayla ve düzenle dolaşımıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık zamanlı sinyaller ve kuantizasyon (discrete sequence)Sürekli bir dalganın birbirine karışmayan, ayrık ve belirli zaman aralıklarıyla sıralanmış adımlara bölünerek iletilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerPedagojik basamaklandırma ve artikülasyonToplumsal veya zihinsel eğitimin parçalara bölünerek, her aşamanın hakkı verilip bir sonrakine intizamla bağlanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiرتل kavramını yalnızca camilerde veya törenlerde tecvid kaideleriyle icra edilen estetik/müzikal bir kıraat biçimine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem metnin insani zihne ve hayata tedrici, dengeli ve nizamlı indiriliş metodunu (Furkān 25:32) hem de tefekkürle, parça parça idrak edilerek okunmasını (Müzzemmil 73:4) ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVahyin hayatı ve insanı inşa eden tedrici metodolojisini gözden kaçırıp Kur'an'ı sadece harfleri uzatılarak dinlenen bir melodiye dönüştürmek, anlama ve amele dönük yapıyı felç eder

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin hem iniş mantığını hem de okunup anlaşılma metodolojisini tek başına formüle eden anahtar bir köktür; hakikatin boca edilmeyip basamak basamak inşa edildiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vahyin indiriliş hikmetini tartışan itiraz ayetlerinde (Furkān 25:32) ve peygamberi göreve hazırlayan gece kıyamı ve nefis terbiyesi ayetlerinde (Müzzemmil 73:4) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın bir kerede toplu bir kitap halinde inmesi gerektiği yönündeki toptancı beklentiyi ve metni anlamadan aceleyle geçip gitme alışkanlığını kökten düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDişlerin aralarında nizamlı ve temiz boşluklar bulunarak, birbirinin üstüne binmeksizin düzgün ve estetik bir hat boyunca sıralanması.
  • Soyut anlamBir bütünü oluşturan parçaların, sınırları korunarak, aralarında tefekkür ve temyiz boşlukları bırakılarak, dengeli ve ahenkli bir sıra halinde düzenlenmesi ve telaffuz edilmesi.
  • Sistematik karşılıkSistematik süreçlerde girdilerin yığılmasını önleyen, her adımı net tanımlanmış ve aralıklı basamaklarla ilerleten modüler inşa nizamı.
  • LaTeX modeliS=∑i=1n(pi∘δi)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S bütünü temsil eden tertipli nizamı veya metni gösterir. pi diziyi oluşturan her bir bağımsız parçayı (harf, kelime, ayet veya aşama), δi ise parçaların birbirine binmesini engelleyen, onları açık ve seçik kılan ayrım ve durak mesafesini simgeler. ∘ bileşke işlemi, bu parçaların kendi sınırlarını koruyarak ahenkli bir süreklilik içinde sıralanışını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر