زري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ر-ي1 sîga, 12 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ظلمقولعندتَزْدَرِيزريخزنعلمغيبأتيخيرنفسأله

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

زري

ز - ر - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Tulum demektir. Kişiyi bir tulum gibi, çuval gibi küçük görmek anlamı gelmiştir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: زرى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tulum demektir. Kişiyi bir tulum gibi, çuval gibi küçük görmek anlamı gelmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.690 harf
باب الزاي والراء و وا ي ء معهما ز و ر، و ز ر، ر و ز، ز ر ي، ز ي ر، ز ر أ، ز أ ر، أ ز ر، ر ز أ، أ ر ز زور: الزَّور: وَسَطُ الصَّدْر. الزَّوَر: مَيَلٌ في وَسَط الصّدر. وكَلْبٌ أَزْور: استدقّ جوشنُ زَوْره وخرج كلكله كأنّه قد خُصِر جانباه، وهو في غير الكلاب مَيَلٌ لا يكون معتدل التّربيع. قال أعرابيّ: الزَّوْر للزّائر، أي: صدرُ الدّجاجة للضّيف. ومَفازةٌ زوراء، أي: مائلة عن القصد والسّمت. والأَزْوَرُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR333 harf
Madde başı: زرىزَرَيْتُ عليه بالفتح زِرايَةً وتَزَرَّيْتُ عليه، إذا عَتبت عليه. وقال: وإنِّي على لَيْلى لَزارٍ وإنَّني على ذاك فيما بيننا مُسْتَديمُها أي عاتِبٌ ساخطٌ غير راضٍ. وقال أبو عمرو: الزاري على الإنسان: الذي لا يعدُّه شيئاً ويُنكِر عليه فِعلَه. والإزْراءُ: التهاون بالشيء. يقال: أَزْرَيْتُ به، إذا قصّرت به. وازْدَرَيْتُهُ، أي حَقَرته.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok16.429 harf
ز ر ( و ا ي ء ) زور ، روز ، وزر ، زير ، زري ، زأر ، أرز ، أزر ، زرأ ، رزأ : مستعملات . زور زأر : قال الليث : يقال : زارَني فلانٌ يَزورُني زَوْراً وزِيَارَةً . والزَّوْرُ : الَّذي يَزُورك ، رَجُل زَوْرٌ ، رِجَالٌ زَوْرٌ ، وامرأَةٌ زَوْرٌ ، ونِسَاءٌ زَوْرٌ . وأَصل زار إليه : مال ، ومنه تزاور عنه ، أي : مال عنه . وزَوِر يزوَر ، أي : مال . والزَّوْرُ : الصَّدرُ . عمرو عن أبيه : الزَّوْرُ : العزيمة ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.877 harf
(باب الزاء والراء وما يثلثهما) (زرع) الزاء والراء والعين أصلٌ يدلُّ على تنمية الشيء. فالزّرع معروف، ومكانه المُزْدَرَع. وقال الخليل: أصل الزّرع التنمية. وكان بعضهم يقولُ: الزَّرع طرح البَذْر في الأرض. والزَّرْع اسمٌ لِمَا نبت. والأصل في ذلك كلّه واحد. وزارِع: كلبٌ.‏ (زرف) الزاء والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على سعيٍ وحركة. فالزَّرُوف: النَّاقة الواسعة الخَطو الطويلةُ الرِّجْلين. ويقال: زَرَف، إذا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR173 harf
Madde başı: زرى- زريت عليه: عبته، وأزريت به: قصرت به، وكذلك ازدريت، وأصله: افتعلت قال: ﴿ولا أقول للذين تزدري أعينكم﴾ [هود/31]، أي: تستقلهم، تقديره: تزدريهم أعينكم، أي: تستقلهم وتستهين بهم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR223 harf
ز ر ي أزريتُ به‏:‏ قصّرتُ به وحقّرته وزريتُ عليه فعله‏:‏ عبته وعنفته‏.‏ وازدرته عيني‏:‏ احتقرته‏.‏ وترك إكرامه إزراء به وازدراء له وزيراية عليه‏.‏ قال النابغة‏:‏ نبئت نعماً على الهجران زرية سقبا ورعيا لذلك العاتل الزاري
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.263 harf
زَرَيْتُ عليه وزَرَى عليه، بالفتح، زَرْياً وزِرايةً ومَزْرِيةً ومَزْراةً وزَرَياناً: عابه وعاتَبه؛ قال الشاعر: يا أَيُّها الزَّارِي على عُمَرٍ، قد قُلْتَ فيه غَيْرَ ما تَعْلَمْ وتَزَرَّيْتُ عليه إذا عتَبْتَ عليهك وقال الشاعر: وإِنِّي على لَيْلَى لَزارٍ، وإِنَّنِي على ذاكَ، فيما بيننا، مُسْتَدِيمُها أَي عاتِبٌ ساخِطٌ غير راضٍ. وزَرَى عليه عَمَلَه إِذا عابَه وعَنَّفَه. قال الليث: وإِذا أَدخل على
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR255 harf
* ز ر ي * * زَرَى * عليه فعله عابه يزري بالكسر * زِرَايَةً * بوزن حكاية و * تَزَرَّى * عليه أيضا وقال أبو عمرو * الزَّارِي * على الإنسان الذي يعُده شيئا ويُنكر عليه فعله و * الإزْرَاء * التهاون بالشيء يقال * أزْرَى * به إذا قصر به و * ازْدَرَاهُ * أي حقره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.645 harf
Madde başı: زرى: ( ى ( *!زَرَى عليه ) فِعْلَه ، بالفتْحِ ، *!يَزْرى ( *!زَرْياً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وزِرايَةً ) ، بالكسْرِ وضَبَطَه بعضٌ بالفتْحِ ، ( *!ومَزْرِيَةً ) ، كمَحْمِدَةٍ ، ( *!وَمَزرْاةً *!وزُرْياناً ، بالضَّمِّ ) ؛ كذا هو مَضْبوطٌ في نسخِ التَّهْذِيبِ ، وفي نسخِ المُحْكَم بالتَّحْريكِ ، واقْتَصَرَ الجوهريُّ منها على *!زِرايَةٍ ، ( عابَهُ ) وعَنَّفَه ؛ عن الليْثِ . وقالَ أَبو زيْدٍ : عابَ عليه . قالَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.095 harf
Madde başı: زرىزَرَى عَلَيْهِ 1 زَرَى عَلَيْهِ ذ , (S, Msb, K,) or زَرَى عَلَيْهِ فِعْلَهُ, (Mgh, TA,) aor. يَزْرِى, (Msb, TA,) inf. n. زِرَايَةٌ, (S, Mgh, Msb, K, TA,) with kesr, (Msb, TA,) but by some written with fet-h, (TA, [زَرايَة, thus in the CK and in one of my copies of the S and in my MS. copy of the K,]) and زَرْىٌ (Msb, K) and زَرْيَةٌ (Msb [perhaps a mistranscription for what next follows]) and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR527 harf
زَرَىَ زَرَىَ I ( n. ac. زَرْي 1 , مَزْرِيَة 18t , زِرَاْيَة 23t ) a. [ 'Ala ], Blamed; scoffed at, derided. أَزْرَيَ أَزْرَيَ IV , a. see I . b. [ Bi ], Was negligent, careless in, about. c. [ Bi ], Discredited, decried, ran down; contemned, slighted. تَزَرَّيَ تَزَرَّيَ V , a. see I . اِزْتَرَيَ اِزْتَرَيَ VIII , ( d ), a. Contemned, slighted, despised; derided. اِسْتَزْرَيَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.662 harf
زري زَرَى - يَزْرِي - ازْدَرى - يَزْدَرِي زَرَى - يَزْرِي + كائن + كائناً أو شيئاً: حقره وعابه وهونه وحط من قدره: قَدَّر وحسب وثَمَّن قدر الشيء ومقداره وثمنه بأقل من قدره ومقداره وثمنه الأصلي الحقيقي، مثلاً ببيان عيوبه ونقائصه ازْدَرى - يَزْدَرِي: على وزن " افتعل " من " زَرَى - يَزْرِي ": أصلها " ازْتـَرى - يَزْتـَري": جهد أن " يَزْرِي "
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler12 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خزن

    1 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

  2. غيب

    1 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  3. عين

    1 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  4. خير

    1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  5. عند

    1 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  6. ملك

    1 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  7. نفس

    1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  8. ظلم

    1 ortak ayet · Zalimler

  9. أتي

    1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  10. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  11. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  12. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا …

    Hor görürBen, size: Allah’ın hazineleri yanımdadır, demiyorum. Gaybı da bilmem. Meleğim de demiyorum. Hor gördüklerinize Allah iyilik vermeyecektir de demiyorum. İçlerinde olanı en iyi bilen Allah’tır. Yoksa ben de zalimlerden olurum.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزري
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (üçüncü harfi yâ olan illetli kök)
Bağlamsal Yakın Köklerحقر, هون, عيب, غمط
Zıt Kökعظم
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi veya kimseyi daraltarak, büzerek veya kısıtlayarak değerini noksanlaştırma, hafife alıp gözden çıkarma
Çekirdek Özet 2Sosyo-ekonomik ve zahiri zayıflıkları sebebiyle hakir görülen müminlerin kibrin bakışıyla değersizleştirilmesini ve bu tavrın ilahi hakikate perde oluşunu reddetme
Çekirdek Özet 3Haysiyet ve hakikatin maddi ölçütlerle tartılamayacağı; kibir temelli değersizleştirmenin (izdirâ) ontolojik bir sapma olduğu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir hoşnutsuzluk veya basit bir alay sanarak, egemen sınıfların hakikate karşı kurduğu kibir ve değersizleştirme mekanizmasını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زرSıkıştırma, daraltma, bir nesneyi kendi tabii hacminden içeri doğru bastırıp kısıtlama veya bağlama hareketidir. Aynı çekirdeği paylaşan زرب kökünde dar alana veya ağıla kapatma, زرع kökünde tohumu toprağa gömüp üzerini sıkıştırma, زرق kökünde ise dar bir aralıktan hızla fırlama anlamları mevcuttur.يFiziksel sıkıştırma ve daraltma hareketini soyut-zihinsel alana aktararak, muhatabın itibarını, değerini ve mevkisini zihinde küçültme, onu dar bir sınıra hapsetme ve değersizleştirme anlamına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletKesme, ayırma, fazlalığı budama ve bir bütünün sınırlarını zorla daraltma hareketi.
رİnsan başıBaş, liyakat, üst makam, şahsın onuru ve toplum içindeki görünür izzeti.
يEl ve kolİş yapma, müdahale etme, yönlendirme ve failin iradesini somut bir tavırla yansıtması.
زريKesici aletle başa ve konuma el uzatmaKişinin iradi bir eylem ve bakışla (ي), muhatabın başını, konumunu ve izzetini (ر) kesip noksanlaştırması (ز); onu kendi gözünde ve toplum nezdinde aşağıya çekip küçük düşürmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi değerinden noksanlaştırmak, kusurunu ortaya dökerek itibarını kısmak, bir nesneyi sıkıştırıp büzerek küçük ve kıymetsiz bir meta durumuna düşürmek.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa el-Zübyânî’ye nispet edilen beyitte ayrılık yüzünden kınayan, ayıplayan ve hafife alan kimse anlamında yer almıştır: نُبِّئْتُ نُعمَى على الهِجرانِ زارية / سقياً ورعياً لذاك الغائب الزاري
Erken Arapça kullanımErken dönemde bir kimsenin fiilini kınamak, ayıplamak veya şahsını hakir görüp hafife almak manasında kullanılmıştır. Hz. Ömer’i haksız yere kınayan kişiye hitaben söylenen şu beyitte geçer: يا أَيُّها الزَّارِي على عُمَرٍ / قد قُلْتَ فيه غَيْرَ ما تَعْلَمْ Ayrıca hadiste nimetin küçümsenmemesi bağlamında zikredilmiştir: فهو أَجْدَرُ أَن لا تُزْدَرَى نِعْمةُ اللهِ عَلَيْكُم

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça زري kökü, z-r fonetik çekirdeği üzerinden türeyen ve semantik olarak "daraltma, büzme, değerini noksanlaştırma" ekseninde gelişen bir yapı sergiler. Sami dillerinde z-r ve s-r konsonant kümeleri genellikle "daraltma, bağlama" veya "uzaklaştırma, yabancılaştırma, değersiz bulma" semantiğiyle kesişir. İbranicede זר (zar) sözcüğü "yabancı, kenarda kalmış, tecrit edilmiş" anlam alanına sahipken, fiil formu olarak uzaklaşma ve değersiz sayma tavrını barındırır. Süryanicede z-r-y kök ailesine bağlı formlar da savurma, değersiz görüp saçma veya eleme eylemleriyle temas halindedir. Kökün Arapçadaki özelleşmesi, bu daraltıcı ve dışlayıcı tavrın psikolojik ve ahlaki bir yargıya dönüşerek bir kimseyi veya nesneyi "gözde küçültme, kusurlu sayma ve hakir görme" biçimini almasıyla gerçekleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزر ikili çekirdeğinden türemeFiziksel bir nesneyi kısıtlama ve sıkıştırma hareketinin, zihinsel planda muhatabın kıymetini eksiltme (taksîr), ayıplama (ayb) ve hakir görme (izdirâ) anlamına evrilmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice זר ve Süryanice benzer biçimlerYabancılaşma, tecrit etme, dışlama ve savurarak değersiz kılma semantiğinde fonosemantik ortaklık.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik diğer kollarGüvenilir ve düzenli ses denkliği gösteren doğrudan bir soydaş biçim tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زريAnlamlıHakir görmek, küçümsemek, ayıplamakBir kimseyi kusurlu bularak gözde ve değerde noksanlaştırmak; iftiâl babında zihinsel değersizleştirmeyi ifade eder.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
زيرAnlamlıKadınlarla vakit geçirmeyi seven kimse; küp veya testiKökün bir kısmı Farsça alıntı kabul edilir; hedef kökle zihinsel küçümseme bağı zayıftır.Kur'an'da geçmez.
رزيAnlamlıMusibet, kayıp, acı veren eksilmeAslen hemzeli رزأ köküyle bağlantılı olup varlığın ve sermayenin eksilmesini anlatır.Hedef kökle noksanlaşma ortak paydasında buluşur; Kur'an'da geçmez.
ريزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
يزرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıYâ harfinin başta olduğu bu harf dizilimi Arapçada üçlü kök olarak teşekkül etmemiştir.Kur'an'da geçmez.
يرزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıYâ harfinin başta olduğu bu harf dizilimi Arapçada üçlü kök olarak teşekkül etmemiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زريMerkezDeğersizleştirme ve hakir görmeBir kimseyi zahiri görüntüsüne veya zayıflığına bakarak kasten gözde ve zihinde küçültmek.Kibirli bir üstünlük iddiasıyla muhatabın liyakatini noksan sayma eylemidir.
حقرKomşuDeğersizlik ve aşağılıkحقر nesnel veya mutlak bir düşüklüğü bildirirken; زري failin öznel kibriyle muhatabı gözünde kasten küçük görmesidir.Bir kimsenin kıymetini sıfıra indirmek.
هونKomşuHafiflik ve kolaylıkهون bir şeyin ağırlığının ve itibarının kalmamasıyken; زري muhatabın haysiyetine dönük kasıtlı bir kınama ve küçültme tavrıdır.Değer kaybı ve zelil olma hali.
عيبKomşuKusur isnadıعيب doğrudan nesnedeki veya şahıstaki eksikliğe odaklanırken; زري bu kusur iddiasıyla kişiyi tamamen gözden çıkarmayı anlatır.Noksanlığı tespit edip yüzüne vurma.
غمطKomşuHakkı ve insanı inkârغمط hakkı çiğneyip insanları hor görmeyi ifade eder; زري özellikle bakışla ve zihinsel hükümle değersizleştirmeye odaklanır.Liyakati hiçe sayarak çiğneme tutumu.
عظمZıtBüyüklük ve tazimعظم bir varlığa saygı, ağırlık ve yüksek kıymet atfetmeyi ifade ederken; زري onun kıymetini kasten kısıp sıfırlamaktır.Kadrini yüceltmek, hürmet göstermek.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزريHakir görmek, ayıplamak, noksanlaştırmakZahiren güçsüz olanı bakış ve yargıyla değerden düşürme tavrıdır.Kesin
Latincedespicere, contemnereTepeden bakmak, hor görmekDespicere yukarıdan aşağıya bakma görsel mecazını karşılar; contemnere ise ahlaki küçümsemeyi verir.Güçlü
İngilizceto despise, to disdain, to look down uponHor görmek, tepeden bakmak'Look down upon' ifadesi ayetteki gözün küçümsemesi (tezdarî a'yunukum) nüansıyla birebir örtüşür.Kesin
Almancaverachten, gering schätzen, herabsehen aufHakir görmek, azımsamak, tepeden bakmak'Herabsehen auf' bakışla icra edilen izdirâ eylemini tam anlamıyla karşılar.Güçlü
Fransızcamépriser, dédaignerKüçümsemek, tenezzül etmemekMuhatabı değersiz ve liyakatsiz sayarak önemsememe tavrını yansıtır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ازدرى (muzari tezdarî: تَزْدَرِي)Kibirli elitlerin, müminleri sosyo-ekonomik açıdan zayıf görerek ilahi hayra ve fazilete liyakatsiz saymasıPeygamber kıssası bağlamında Hz. Nûh'un, kavminin ileri gelenlerine (el-mele') verdiği tevhid ve adalet cevabı; Hûd 11:31

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi lütuf, nübüvvet ve hidayet anlayışıİman ve manevi hayrın zenginlik, soy veya iktidar gibi dünyevi imtiyazlara bağlı olup olmadığı tartışması.İmanın ve ilahi lütfun zahiri ölçütlere indirgenemeyeceği, kibrin epistemik körlük olduğu tespiti.
FıkıhMüminin şahsiyet ve ırz dokunulmazlığıBir kimseyi fakirliği veya zayıf konumu sebebiyle tahkir etmenin (izdirâ) ta'zir gerektiren bir suç sayılıp sayılmayacağı.İnsanın yaratılıştan gelen dokunulmazlığının ve haysiyet hakkının korunması.
TefsirHûd Suresi 31. ayetinin lafzi ve mecazi tahlili"تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ" terkibinde gözün küçümsemesi mecazı üzerinden, kalpteki kibrin bakışa sirayet etme biçimi.Görme eyleminin kalpteki sınıfsal kibrin bir aletine dönüşmesi analizi.
HadisNimet ve insan ahlakıHadislerde geçen "لا تُزْدَرَى نِعْمَةُ اللهِ عَلَيْكُمْ" beyanı mucibince az görünen nimete dahi şükretme vecibesi.Verilen rızkı ve muhatap insanı değersiz bulmaktan sakınma ahlakı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTakva ve ihlas ekseniManevi liyakati gasp etme yasağıZahiri konumu zayıf olanı manen dışlamayı menederAllah'ın kullarına vereceği hayrın egemen elitlerin onayına bağlı olmadığını tescil eder.Kesin
İlmiEpistemolojik adaletPeşin hüküm ve zahire aldanmamaHakikatin taşıyıcısını dış görünüşüne göre tartmayı engellerBilginin ve hakikatin değerini sınıfsal konumlardan bağımsız bir düzleme yerleştirir.Güçlü
SiyasiOligarşik kibrin tasfiyesiEşit vatandaşlık ve müminlerin denkliğiEgemen sınıfın zayıfları karar süreçlerinden dışlama çabasını bozarToplumsal hiyerarşiyi meşrulaştıran kibir mekanizmasını peygamber lisanıyla yıkar.Güçlü
İktisadiServet fetişizminin reddiMaddi sermayeyi mutlak değer saymamaServet yokluğunu bir ontolojik değersizleşme vesilesi saymayı reddederİnsanın değerini ürettiği veya sahip olduğu maddi metaya indirgeyen kapitalist bakışı mahkûm eder.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSkaler ihmal ve kesme hatası (Truncation error / Underestimation)Bir denklemde veya modelde yer alan bir değişkenin katsayısının, gerçek etkisine bakılmaksızın keyfi biçimde sıfıra yakın veya önemsiz varsayılması; bu ihmal sistemin nihai sonucunda büyük sapmalara yol açar.Güçlü
Beşeri bilimlerSimgesel değersizleştirme ve damgalama (Symbolic Devaluation / Stigmatization)Egemen sosyal sınıfların, hiyerarşinin altındakileri kültürel ve ahlaki açıdan liyakatsiz ve değersiz ilan ederek kendi iktidarlarını meşrulaştırma mekanizması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiزري kökünü sadece bireyler arası duygusal bir hoşnutsuzluk, gündelik bir antipati veya alaycı bir tavır düzeyine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, Kur'an'da egemen bir siyasal elitin, hakikat çağrısını benimseyen inananları sırf sosyo-ekonomik açıdan güçsüz oldukları gerekçesiyle "ilahi hayra layık olmayan varlıklar" sayan yapısal ve epistemik kibir sistemini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette geçen ikazı yalnızca ahlaki bir nezaket tavsiyesi sanmak; oysa sınıfsal ve maddi kibrin ürettiği bakışın hakikati perdeleyen ve adaleti yıkan ideolojik bir körlük olduğunu gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Hakikate ulaşmanın önündeki en temel engelin salt zihinsel yetersizlik değil, muhatabı veya hakikati taşıyanları sosyo-ekonomik konumlarına bakarak değersizleştiren kibir ve "izdirâ" refleksi olduğunu gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin toplumun ileri gelenleriyle (el-mele') olan fikri mücadelelerini, zayıf bırakılmış müminlerin (el-mustad'afûn) konumunu ve kibrin görme duyusunu saptırmasını ele alan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Manevi üstünlüğün ve ilahi hayrın dünyevi güç, zenginlik, asalet veya toplumsal statüyle paralel ilerlediği zannını bütünüyle iptal eder; hakikatin ölçütünün maddi imkânlar olmadığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi kısıtlayarak, daraltarak ve büzerek hacmini ve değerini noksanlaştırmak, onu hafife alıp gözden çıkarmak.
  • Soyut anlamKibirli ve sınıfsal bir bakış açısıyla bir şahsın manevi liyakatini, ontolojik değerini ve hakikatini yok saymak, onu zihnen ve lafzen sıfırlamak.
  • Sistematik karşılıkEgemen sınıfların maddi kriterlerle ürettiği değersizleştirme süzgecinin, ilahi adaletin mutlak değer atfıyla geçersiz kılınması.
  • LaTeX modeliPz(x)=0∧Q(x)>0
  • LaTeX açıklamasıModelde x hakikat çağrısına uyan zayıf bırakılmış mümin bireyi temsil eder. Pz kibre dayalı izdirâ operatörüdür; muhatabın maddi ve zahiri durumuna bakarak ona 0 değerini biçer (değersizleştirir ve hayra liyakatsiz sayar). Q(x) ise ilahi hakikat indindeki gerçek ontolojik ve ahlaki kıymeti temsil eder ve değeri sıfırdan büyüktür. İfadelerin mantıksal birleşimi (∧), kibirli bakışın ürettiği değer sıfırlamasının (Pz(x)=0) hakikatin özüyle (Q(x)>0) mutlak bir çelişki içinde olduğunu gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز