صخخ
ص - خ - خ
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Yüksek ses
Notlarım
Sözlükler(8)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR779 harfباب الخاء والصاد
خص: الخُصُّ: بيتُ يسقفُ بخشبةٍ على هَيئة الأزَج، وجمعه: خِصاصٌ.
وخَصَصْت الشيء خصوصاً، واخْتَصَصتُه.
والخَاصَة، الذي اختصصتَهُ لنفسك.
والخصَاصةُ: سوء الحال.
والخَصاصُ: شبه كوةٍ في قُبَّةٍ ونحوها إذا كان واسعاً قدر الوجه، قال:
وإنْ خَصاصُ ليلهِنَّ استدا
رَكبْنَ من ظَلْمائهِ ما اشتدّا
أخبر أنّهنّ لا يَهَبْنَ الليل، وشبه القَمَرَ بالخَصاص، وبعضٌ يجعل الخَصاص للضيق والواسع، حتى
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR144 harfالصاخَّةُ: الصَيْحَة تصمُّ لشدَّتها. تقول: صَخَّ الصوت الأذنَ يصُخُّها صَخّاً. ومنه سميت القيامة: الصاخَةَ. وضربت الصخرة بحجر فسمعت لها صَخَّةً.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR244 harfص خ خ
صخه يصخه: ضرب أذنه فأصمها وصاح بهم صيحة تصخ الآذان.
و " إذا جاءت الصاخة ": الداهية الشديدة.
وسمعت للحجر صخة وقد صخ صخيخاً وهو صوته إذا قرع.
وصخ لحديثه إذا أصاخ له.
ومن المجاز: صخّني فلان بعظمة: رماني بها وبهتني.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR938 harfالصخُّ: الضرب بالحديد على الحديد، والعصا الصلبة على شيءٍ مُصمتٍ. وَصَخُّ الصخرة وَصَخِيخُها: صوتُها إِذا ضربتها بحجر أَو غيره. وكلُّ صوت من وقع صخرة على صخرة ونحوه: صَخٌّ وصَخيخٌ، وقد صَخَّت تصخُّ؛ تقول: ضربت الصخرة بحجر فسمعت لها صَخَّةً.
والصاخَّةُ: القيامة، وبه فسر أَبو عبيدَة قوله تعالى: فَإِذا جاءَت الصاخة؛ فإِما أَن يكون اسمَ الفاعل من صخ يصخ، وإِما أَن يكون المصدَر؛ وقال أَبو إِسحاق:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR113 harf* ص خ خ * * الصَّاخَّةُ * الصيحة تُصم لشدتها تقول * صَخَّ * الصوت الأذن من باب رد ومنه سُميت القيامة * الصاْخَّةُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR866 harfالصخ: الضرب بالحديد على الحديد، وبشء صلب كالعصا على شيء مصمت. والصخ: صوت الصخرة، كالصخيخ، إذا ضربتها بحجر أو غيره، وكل صوت من وقع صخرة على صخرة ونحوه. وقد صخت تصخ، تقول: ضربت الصخرة بحجر فسمعت لها صخة. وفي حديث ابن الزبير وبناء الكعبة فخاف الناس أن يصيبهم صاخة من السماء، الصاخة: صيحة تصخ الأذن، أي تصم لشدتها. قاله ابن سيده. ومنه سميت القيامة الصخة، وبه فسر أبو عبيدة قوله تعالى: فإذا جاءت الصاخة
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR229 harfصَخَّ
صَخَّ U ( n. ac. صَخّ 1 ),
a. Deafened.
b.
b. Struck on the ear.
c. ( n. ac. صَخّ 1 , صَخِيْخ 25 ), Resounded.
صَخَّة
صَخَّة 1t ,
a. Vibration, resonance.
b. Clash.
صَاْخِخَة
صَاْخِخَة 21t ,
a. Deafening cry.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR4.244 harfصخخ
صَخَّ - يَصُخُّ - صَاخّ - صَاخَّة
صَخَّ - يَصُخُّ + صوت + الأسماع: يصمها بصوت شديد: يصدر صوتاً شديداً يصم الآذان لشدته
صَاخّ: أصلها " صَاخِخ ": اسم فاعل صفة مشبهة من " صَخَّ - يَصُخُّ ": الذي يصدر صوتاً شديداً يصم الآذان لشدته
صَاخَّة: مؤنث " صَاخّ ": وهو كذلك فاعل مرة من " صَخَّ - يَصُخُّ ": الشيء أو الأمر الفريد الخاص الذي يصم الأسماع
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)
- جيأ
1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
Geçtiği ayetler(1)
فَإِذَا جَاءَتِ الصَّاخَّةُ
Yüksek sesO büyük gürültü geldiği zaman;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صخخ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صيح, قرع, هدد |
| Zıt Kök | صمت |
| Çekirdek Özet 1 | İki sert ve masif cismin birbirine şiddetle çarpmasıyla çıkan, kulağı delen tiz ve sarsıcı ses |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın tüm duyusal ve zihinsel bağlarını kopararak bilincini altüst eden nihai kıyamet sayhası |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel bir uyarının şiddet eşiğini aşarak algı kanallarını tıkaması ve bireyi mutlak bir tekilliğe zorlaması |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca sıradan bir gürültü veya yüksek ses sanılarak, algıyı ve ilişkileri felç eden ontolojik dehşet boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صخ | Sert bir kütleye çarpma, sürtünme ve kırılma esnasında açığa çıkan katı direnç ve çınlama sesi; nitekim aynı çekirdeği taşıyan صخر kökü masif, delinmez ve sert kaya kütlesini ifade eder | خ | İkinci خ harfinin katmerlenmesi (taz‘îf), çarpma anındaki sürtünme ve yırtılma sesini kulağı delecek, zarları patlatacak ve işitmeyi iptal edecek derecede sürekli ve delici bir rezonansa dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki | Bir noktaya saplanma, yakalama, hedefe kilitlenme ve sımsıkı tutunma hareketi |
| خ | Çit, duvar | Ayrılma, yarılma, delinme veya bir engelin zorlanarak yırtılması (türetme imge) |
| خ | Çit, duvar | Delinme ve yarılma hareketinin yinelenmesi, koruyucu zarların art arda yırtılması (türetme imge) |
| صخخ | Olta, bitki + Çit, duvar + Çit, duvar | Hedefe doğrudan saplanan bir darbenin koruyucu duvarları ve perdeleri şiddetle delip geçmesi; ses dalgasının kulak zarını ve algı kalkanını yırtarak bilinci istila etmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki kayanın veya demirin birbirine sertçe vurulmasıyla çıkan çınlama sesi; sert bir cismin kulağa batarcasına darbe indirmesi ve işitmeyi geçici ya da kalıcı olarak sağır etmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında kök, sert bir taşın diğerine vurulmasıyla çıkan tiz ses veya bir şahsın aniden başına inen büyük musibet ve bela için darb-ı mesel kabilinden kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'z-Zübeyr'in Kâbe'yi yeniden inşası esnasında gökten kulağı sağır edici bir sesin veya felaketin inmesinden endişe edildiğini anlatan rivayette semadan gelen helak edici sayha anlamında kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça صخخ kökü, gürültülü çarpma, sürtünme ve ses çıkarma hareketini betimleyen onomatopoetik (yansıma) kökenli bir Sami çekirdeğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan üçlü صخخ dizilişi nadir olmakla birlikte, sert kaya ve taş anlamındaki soydaş köklerle (İbranice tsûr veya tsekhîakh - çıplak kaya, güneşte kavrulmuş sert taş yüzeyi) fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kök, ses taklidi özelliğini koruyarak iki katı nesnenin (demir veya taş) çarpışmasından doğan tiz rezonansa ve bu rezonansın kulak zarı üzerindeki delici etkisine tahsis edilmiştir. Bu durum, Sami kök havzasındaki sertlik ve taş imgesinin Arap dilinde işitsel şiddet ve algısal travma yönünde özelleştiğini ortaya koymaktadır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert nesnelerin birbirine çarpması | Taşın taşa, demirin demire vurmasıyla çıkan metalik ve delici sesin kulakları sağır etmesi anlamından türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tsekhîakh (sert/çıplak kaya) | Sert cisim, taş ve parlak/katı zemin semantiğiyle sesin sert bir yüzeyden yansıması arasındaki fonetik bağ | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yansıma kökler | Yüksek frekanslı sürtünme ve çarpma seslerini taklit eden konsonant dizilimleri | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صخخ | Anlamlı | Kulak delen ses, şiddetli darbe | İki sert cismin çarpışmasıyla çıkan ve kulağı sağır eden çınlama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خصخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| خخص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صخخ | Merkez | İşitsel dehşet ve darbe | Kulağı delecek ve sağır edecek derecede şiddetli, ani çarpma sesi | Fiziksel çarpışmanın kulağı doğrudan felç etmesi |
| صيح | Komşu | Yüksek ses ve nida | Bir canlının boğazından veya gökten çıkan yırtıcı haykırış | Organik veya ilahi nida karakteri taşır |
| قرع | Komşu | Vurma ve çarpma | Bir nesnenin diğerine ses çıkaracak şekilde temas etmesi | Sesin deliciliğinden ziyade vuruş hareketine odaklanır |
| هدد | Komşu | Yıkım ve gürleme | Ağır bir yapının çökmesiyle çıkan bas ve boğuk gürültü | Tiz ve kulak delici değil, derinden gelen sarsıcı sestir |
| صمت | Zıt | Sessizlik ve durgunluk | Sesin ve seda çıkarıcı her türlü hareketin tamamen kesilmesi | İşitsel uyarımın sıfırlanması halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صخخ | Kulak delen ses, şiddetli darbe | Sert nesnelerin çarpmasıyla kulağı sağır eden ve bilinci sarsan ses | Kesin |
| Latince | Clangor, sonitus percellens | Çınlama, sersemletici gürültü | Clangor tiz metalik sesi, sonitus percellens ise zihni felç eden darbeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Deafening blast, piercing cry | Sağır edici patlama, delici çığlık | Sesin hem kulak zarını delen frekansını hem de ani dehşetini ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Betäubender Schrei, gellender Laut | Sersemletici gürültü, tiz çığlık | Duyuları geçici olarak dumura uğratan yüksek perdeli sesi aktarır | Güçlü |
| Fransızca | Fracas assourdissant, cri perçant | Sağır edici gümbürtü, delici çığlık | İşitme duyusunu devre dışı bırakan ezici akustik şiddeti anlatır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الصَّاخَّةُ | Kıyametin ikinci üflenişi, kulakları sağır eden nihai sayha | İnsanın en yakınlarından kaçtığı, duyusal ve zihinsel melekelerin dehşetle kilitlendiği kıyamet sahnesi (Abese 80:33) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sem'iyyât ve eshâtologya | Sur'a üflenişin fiziksel mi yoksa ontolojik bir emir mi olduğu ve sesin canlıları nasıl sersemlettiği | Evrenin düzenini bozan ve dirilişi başlatan nihai kozmik darbe |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Istılahi bir fıkıh hükmüne konu olmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kıyamet isimleri ve tasvirleri | İsmin fail vezninde gelip meful (kulakları sağır edilmiş kimse) veya mastar (sağır edici sayha) anlamı taşıması | Dehşetin şiddetiyle insanın kendi derdine düşmesi ve bağların kopması |
| Hadis | Eşrâtü's-sâa ve fiten rivayetleri | Kıyamet öncesi semadan gelecek helak edici sesler ve Kâbe inşası sırasındaki korku anlatıları | İnsanı bulunduğu yerde donduran semavi tehdit ve uyarı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatolojik uyanış | Mutlak hesap anı | İllüzyonları yıkma | Dünyevi meşgalelerin sahte güvenliğini bir anda parçalayarak insanı çıplak hakikatle yüzleştirir | Kesin |
| İlmi | Akustik ve algı psikolojisi | Şok dalgası ve aşırı uyarım | Duyusal felç | İşitme eşiğini aşan desibel ve rezonansın sinir sistemini geçici olarak kitlemesi durumudur | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve kriz anı | Beklenmedik nihai buyruk | Hiyerarşiyi sıfırlama | Tüm siyasi yapıları, unvanları ve toplumsal statüleri anında hükümsüz kılan karşı konulamaz güç | Muhtemel |
| İktisadi | Mülkiyet ve ilişki ağları | Mutlak değersizleşme | Değer algısını çökertme | En değerli varlıkların ve servet bağlarının dahi bir anda önemsizleştiği kriz noktası | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik şok dalgası (akustik rezonans yıkımı) | Bir sistemin taşıma kapasitesini aşan ani basınç dalgasının alıcı mekanizmayı (zarı) fiziksel olarak deforme etmesi ve sistemi çökertmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik anomi (sosyal bağların ani kopuşu) | Bireyin üzerine çöken aşırı travmanın, en temel akrabalık ve dayanışma ağlarını bir anda anlamsızlaştırarak kişiyi tam bir yalnızlığa itmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece "yüksek bir gürültü" veya "korkutucu bir ses" olarak çevrilip geçilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sesin sadece bir duyum değil; zihni, bedeni, akrabalık bağlarını ve tüm algı dünyasını felç eden kurucu bir kozmik vakıa olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette tasvir edilen "kişinin kardeşinden, annesinden, babasından kaçması" durumunun psikolojik ve ontolojik gerekçesinin kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kıyamet sahnelerinin duyusal realizmini, bir ses dalgasının insan psikolojisini ve sosyal dokusunu nasıl bir anda atomize edebileceğini en somut dille gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret, diriliş, kozmik çöküş ve insanın bencilce kendi nefsinin telaşına düştüğü dehşet anlarını anlatan eskatolojik ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyametin sadece görsel bir yıkım olduğu zannını yıkar; işitsel darbenin insan bilinci üzerindeki mutlak yıkıcı otoritesini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki sert taş veya demirin birbirine çarpmasıyla çıkan, kulağı delen ve sağır eden şiddetli çınlama sesi.
- Soyut anlamEşik değerini aşan nihai bir uyarının, bilincin dış dünyayla ve sosyal bağlarla olan tüm iletişim kanallarını koparması hali.
- Sistematik karşılıkSosyal, zihinsel ve fiziksel ağları sıfırlayarak varlığı tekil bir muhasebe zeminine hapseden kaçınılmaz şok olgusu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde akustik veya ontolojik ses uyarısını, bu uyarının şiddetini, ise insan algısının dayanma eşiğini temsil eder. Uyarının şiddeti eşik değeri aştığında ortaya çıkan darbe Dirac delta fonksiyonu gibi anidir; bu şokun neticesinde bireyin dış dünyayla ve çevresiyle kurduğu ilişkiler ağı sıfıra yaklaşarak mutlak bir tekillik ve tecrit hali hasıl olur.