طحي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-ح-ي1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.طحيأرضطَحَاهَا

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

طحي

ط - ح - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 0 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onu yaydı

Notlarım

Sözlükler(0)

Bu kök için sözlük maddesi yok.

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا

    Onu yaydıYere ve onu yayana,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطحي
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs (son harfi illetli: ي / و)
Bağlamsal Yakın Köklerدحو, بسط, مدد, فرش
Zıt Kökقبض
Çekirdek Özet 1Bir şeyi genişleterek yaymak, itip öteye sermek ve düzlemek
Çekirdek Özet 2Yeryüzünün canlıların yaşamına ve yayılmasına elverişli biçimde genişletilip yayılması
Çekirdek Özet 3Mekânsal genişleme ve serilme fiilinin kozmik ve ontolojik bir düzenleme vasıtası olması
Kritik Hata RiskiEylemi yalnızca durağan bir geometrik düzlem sanıp kökteki itme, savurarak yayma ve genişletme dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طحSert bir kuvvetle itmek, ezmek, sürmek veya dağıtmak; nitekim طحن kökünde öğütüp ezme, طحم kökünde şiddetle çarpıp sürükleme manaları esastır.يİtme ve ezme eylemini sert bir tahripten çıkarıp bir yüzey boyunca genişleterek yayma, öteye doğru açarak serme hareketine dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaGenişleyen bir çevreyi, sınırları kuşatarak içine alan hacimsel yapıyı ve dairesel yayılımı temsil eder.
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaBelirlenen bir alanı koruma, sınır oluşturma ve varlığı muhafaza edecek bir zemin tesis etme payını taşır.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaDışa doğru uzanma, etkin bir kudretle faaliyette bulunma, yönlendirme ve açma hareketini sağlar.
طحيKuşatıcı bir zeminin kudret eliyle dışa doğru açılarak yayılmasıBir sınır ve alan teşkil eden yapının etkin bir müdahaleyle her yöne doğru genişletilmesi, uzatılması ve serilmesi hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi veya yığını şiddetle itip dağıtarak yaymak; devenin ayağıyla kumu geriye doğru savurup yayması veya selin sürüklediği çerçöpü etrafa saçması.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye döneminde kök, bir gücün nesneyi uzağa itip saçması veya yerin genişçe serilmesi anlamında şairlerce kullanılmış; özellikle Alkame b. Abede ve benzeri kadim şairlerin şiirlerinde rüzgârın veya atın tozu/kumu savurup yayması bağlamında yer almıştır.
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi kullanımında yerdeki döşeğin açılıp serilmesi veya geniş bir arazinin ufka doğru alabildiğine uzayıp yayılması durumunda bu kökten fiiller kullanılmıştır.

Kaynak Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa ve Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça طحي kökü, aynı kök ailesinden olan طحو ile hemzemin olup genişletmek, yaymak, itmek ve uzaklaştırmak semantik matrisi üzerinde kuruludur. Sami dillerinde sert ünsüz ط ile boğaz harfi ح birleşimi genellikle itme, fırlatma, öğütme ve savurma bildiren fiziksel eylemleri taşır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan bu kökle özdeşleşen biçimler sınırlı olmakla birlikte, kökün ilk iki harfini taşıyan ve ezmek, sürmek, itmek bildiren semitik köklerle (örneğin İbranice t-h-n / öğütmek) akrabalığı dikkat çeker. Arapçada son harfin zayıflamasıyla eylem yıkıcı bir ezmeden yüzey genişletici bir yaymaya doğru semantik kayma yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطحو ve طحي kök değişimiSon harfi و olan kökle tam bir anlam eşleşmesi gösterir; yaymak, sürmek ve genişletmek anlamında birbirinin yerine kullanılır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami benzerlikleriÇekirdeğin fırlatmak, sürmek ve yaymak şeklindeki fiziksel hareket kökleriyle paralelliği bulunur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan güvenilir bir fonetik soydaşlık tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طحيAnlamlıYaymak, genişletmekBir şeyi iterek yaymak ve döşemek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
طيحAnlamlıDüşmek, helak olmak, kaybolmakBir şeyin savrulup kaybolması, yokluğa yuvarlanması.Kökün savurma ve itme çekirdeğiyle zıt/kalb yönlü ilişkilidir; Kur'an'da geçmez.
حطيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş kayıtlı değildir.
حيطAnlamlıÇevrelemek, kuşatmakBir şeyi çitle veya duvarla çepeçevre sarmak.İkiz kök olan حوط türevidir; yayılmanın aksine sınırlandırma ifade eder; Kur'an'da bu sîgayla geçmez.
يطحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan bir diziliştir.
يحطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan bir diziliştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طحيMerkezYaymak ve genişletmekBir kuvvetle iterek, dışa doğru açıp yaymak suretiyle düzlemek.Genişletici dinamik bir yayma hareketidir.
دحوKomşuYaymak ve yuvarlayıp sermekİçten dışa doğru iterek, yumurtamsı veya dairesel bir genişleme sağlayarak yaymak.طحي köküne en yakın kavramdır; دحو kökünde yuvarlama ve merkezden dışa itme nüansı daha belirgindir.
بسطKomşuAçmak ve yaymakBir şeyi büzülmüş halinden kurtarıp enine boyuna sermek.بسط kökünde önceden toplanmış olanın açılması esastır.
مددKomşuUzatmak ve çekmekBir şeyi boyuna doğru çekerek uzatmak veya ekleme yaparak genişletmek.Doğrusal bir uzama ve mesafe kat etme ön plandadır.
فرشKomşuDöşemekÜzerine oturulacak veya basılacak şekilde bir yaygıyı sermek.Bir nesnenin doğrudan örtü veya döşek kılınması nüansını taşır.
قبضZıtTutmak, büzmek, daraltmakAçık veya yayılmış olan bir şeyi içine çekip toplamak ve sınırlandırmak.Genişletip yaymanın tam karşıtı olan büzme ve toplama fiilidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطحيYaymak, öteye sürüp sermekYüzeyi iterek genişletmek ve canlıların yaşamına elverişli hale getirmek.Kesin
Latinceexpandere, extendereGenişletmek, yaymakDışa doğru açılmayı karşılar ancak kökteki itme ve savurma kuvvetini tam olarak veremez.Güçlü
İngilizceto spread out, expandYaymak, genişletmekDüzlemsel yayılmayı karşılar; yerin organik yayılış dinamizmini kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
Almancaausbreiten, ausdehnenYaymak, genişletmekMekânsal büyüme ve açılmayı ifade eder, fiilin arkasındaki itici kudreti doğrudan içermez.Güçlü
Fransızcaétendre, déployerAçmak, yaymakYüzeyin serilmesini ve sergilenmesini anlatır; nesneyi sürükleyerek genişletme nüansı eksiktir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Gesenius Hebrew-Chaldee Lexicon karşılaştırma dizinleri.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
طَحَاهَاYeryüzünün yayılıp serilmesi ve genişletilmesiKozmik yaratılış ve yeryüzünün beşer hayatı için hazırlanışı bağlamında; Şems 91:6.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılış ve fiilî sıfatlarYeryüzünün yaratılış sırası ve nasıl yayıldığı; kudret sıfatının mekân üzerindeki tecellisi.İlahi iradenin maddeyi genişletip nizama sokması yönünde anlam daralması.
FıkıhVeri bulunamadıFıkhî hükümlere doğrudan konu olan bir terim niteliği taşımamaktadır.Veri bulunamadı
TefsirKozmolojik ayetlerin tefsiriAyetteki طحي ile Nâziât suresindeki دحو arasındaki lafız ve anlam birlikteliği; yerin düzleştirilip genişletilmesi.Yerin yaşanabilir, ekilebilir ve yürünebilir bir mekân kılınması anlamında yoğunlaşma.
HadisNadir dil kullanımlarıErken dönem rivayetlerinde genişleyen arazi veya nesnelerin dağılması bağlamındaki dilsel şahitler.Fiziksel yayılma ve uzağa itilme manasında sınırlı kullanım.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış nimetiİkram ve imkân zeminiİnsana varoluşsal bir yaşam sahası sunmakYerin yayılması, ilahi nimetin büyüklüğüne ve tefekkürün gerekliliğine işaret eder.Kesin
İlmiJeolojik ve coğrafi yapıYüzey genişlemesi ve litosferCanlı ekosistemi için stabil bir zemin oluşturmakYerkabuğunun dengelenmesi, yayılması ve biyosferin kurulması sürecine karşılık gelir.Güçlü
SiyasiHâkimiyet alanıÜlke ve yeryüzü sahasıAdaletin ve nizamın tatbik edileceği coğrafi tabanOtoritenin ve hukukun uygulanabilmesi için açık ve engelsiz bir alanın varlığını temin eder.Muhtemel
İktisadiÜretim zeminiİktisadi mekân ve tarım arazisiÜretim, imar ve ticaretin yayılmasını mümkün kılmakYeryüzünün açılıp yayılması, beşerî iktisadın ve rızık arayışının ilk fiziksel sermayesidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey genleşmesi ve topolojik yayılımBir geometrik formun veya yüzeyin merkezî bir kuvvet etkisiyle dışa doğru esnetilerek alanının büyütülmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerYaşam alanının açılması ve iskânToplulukların sıkışıklıktan kurtularak açık coğrafyaya yayılması, yerleşmesi ve medeniyet kurması süreci.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFiili yalnızca modern geometrik tartışmalara (dünyanın düzlüğü veya küreselliği tartışmasına) indirgeyerek durağan bir düzlemsellik zannetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca düz bir şekil vermeyi değil; canlıların nefes alabileceği, beslenebileceği, yollar bulabileceği geniş bir yaşam sahasının inşa ve tanzim edilmesini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataLafzı şekilsel bir polemiğe sıkıştırıp ayetin yemin bağlamındaki azametini, ontolojik gayesini ve insanın yeryüzündeki ahlaki sorumluluğunu gözden kaçırma tehlikesi doğar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kozmik varlık sahnesi ile insan nefsi arasındaki ahlaki ve ontolojik dengeyi kuran Şems suresinde, ilahi kudretin yeryüzünü nasıl yaşanabilir bir alan kıldığını gösteren tekil ve özgül bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış, kevnî deliller, yerin ve göğün tanzimi ile ilahi nimetlerin sayıldığı kozmolojik ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünün kendiliğinden veya kör bir tesadüfle insan hayatına uygun hale geldiği fikrini yıkar; buradaki yayılmanın bilinçli, kudret temelli ve amaçsal bir faaliyet olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir yüzeyi veya nesneyi iterek, savurup açarak yaymak ve genişletmek.
  • Soyut anlamCanlıların faaliyetine ve seyrine imkân tanıyacak potansiyel bir zeminin açığa çıkarılması ve ferahlatılması.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve fiziki sınırların kaldırılarak varlığa dinamik bir yaşam ve hareket alanı sunulması.
  • LaTeX modeliSt=f(S0,F⃗)o¨yle ki∂A(S)∂t>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S0 başlangıçtaki sıkışık veya sınırlı yüzeyi, F⃗ bu yüzeyi dışa doğru iten ilahi kudret vektörünü, St ise zamana ve eyleme bağlı olarak genişleyen nihai yaşam alanını temsil eder. İkinci kısım ise yüzey alanının zamana bağlı türevinin sıfırdan büyük olduğunu, yani bir daralma değil sürekli bir açılma, yayılma ve genişleme (A(S) alan fonksiyonunun artışı) gerçekleştiğini matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط