عسعس
ع - س - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 5 sözlük
Asus, akşamleyin ahıra dönmeyip otlamayı seven deve, sabah ve akşam karanlığında avlanan hayvan demektir. Sabah ve akşam alaca karanlığına da “asas” denmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(5)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Asus, akşamleyin ahıra dönmeyip otlamayı seven deve, sabah ve akşam karanlığında avlanan hayvan demektir. Sabah ve akşam alaca karanlığına da “asas” denmektedir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR492 harfعَسْعَسَ الذئب، أي طاف بالليل. ويقال أيضاً: عَسْعَسَ الليلُ، إذا أقبل ظلامه. وقوله تعالى: "والليلِ إذا عَسْعَسَ"، قال الفراء: أجمع المفسرون على أن ممن عسعس أدبر. قال: وقال بعض أصحابنا أنّه إذا دنا من أوَّله وأظلم. وكذلك السحابُ، إذا دنا من الأرض. يقال للذئب: العَسْعَسُ، والعَسْعاسُ، والعَسَّاسُ، لأنه يَعُسُّ بالليل ويطلُب. ويقال للقنافذ: العَساعِسُ، لكثرة تردُّدها بالليل. قال أبو عمرو:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR525 harf- قال تعالى: ﴿والليل إذا عسعس﴾ [التكوير/17]، أي: أقبل وأدبر (فهو من الأضداد. انظر: البصائر 4/65؛ والمخصص 13/264؛ والمجمل 3/614)، وذلك في مبدإ الليل ومنتهاه، فالعسعسة والعساس: رقة الظلام، وذلك في طرفي الليل، والعس والعسس: نفض الليل عن أهل الريبة. ورجل عاس وعساس، والجميع العسس. وقيل: كلب عس خير من أسد ربض (في اللسان: وفي المثل في الحث على الكسب: كلب اعتس خير من كلب ربض. انظر: مادة (عس) ؛ ومجمع
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR248 harfعَسْعَسَ
عَسْعَسَ
a. Roved, prowled about at night ( wolf ).
b. Fell; passed away, cleared off ( darkness ).
تَعَسْعَسَ
تَعَسْعَسَ II ,
a. see I (a) .
عَسَاْعِسُ
عَسَاْعِسُ 47 ,
a. Hedgehogs.
عَسْعَاْس
عَسْعَاْس 48 , عَسْعَس 51 ,
a. Wolf.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.084 harfعسعس
عَسْعَسَ - يُعَسْعِسُ (عَسَّ - يَعُسُّ)
عَسْعَسَ - يُعَسْعِسُ (عَسَّ - يَعُسُّ) + الكائن: يدخل وينتشر بشكل خفي ومن غير أن يشعر به
﴿والليل إذا عسعس﴾:عَسْعَسَ الليل: انتشرت ظلمته متوسطة الشدة بشكل متزايد وخفي لتغمر الأشياء، وهي كناية عن الوقت من الليل تكون فيه شدة الظلمة أقل بقليل من أعلى درجة أي ما بعد العشاء بساعتين وقبيل منتصف الليل
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)
- ليل
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
Geçtiği ayetler(1)
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عسعس |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Mükerrer kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غسق, دجا, سدف |
| Zıt Kök | سفر |
| Çekirdek Özet 1 | Gecenin iki ucundaki alacakaranlığın çökmesi veya sıyrılıp açılması, hafif karanlıkta devinme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın eşik hâllerinde karanlığın gelişiyle gidişi arasındaki salınım ve aydınlanmaya geçiş |
| Çekirdek Özet 3 | Belirsizlik ve gizlenme durumunun sona ererek yerini berraklığa bırakması süreci |
| Kritik Hata Riski | Kökün ezdâd karakterini ve eşik dinamiğini yok sayıp yalnızca tek yönlü koyu zifiri karanlık veya rüzgâr esmesi olarak yorumlamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عس | Geceleyin araştırma, etrafta yavaşça dolaşma, alacakaranlıkta hareket etme; nitekim عسر, عسق, عسل, عسى köklerinde de zorlanma, yapışma, titrek devinim ve umutla bekleme gibi eşik hareketleri görülür | عس | Çekirdeğin ikilenmesiyle hareket kesintili, döngüsel ve ritmik bir salınıma dönüşmüş; karanlığın gelmesi ile gitmesi arasındaki gitgelli eşik durumu pekişmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Gizlenen veya açığa çıkan şeyin gözle seçilmeye başlandığı sınır ve gözetleme alanı |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Tutunma çabası, nesnelerin hatlarının birbirine geçmesi veya sıyrılması |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Gözlem odağının yeniden devreye girmesi, algı sınırının tekrar yoklanması |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Salınımın kapanması, döngünün iki yönlü bir gerilimle tutunup tamamlanması |
| عسعس | Gözün seçme gayretiyle örtünün tutunması arasındaki ritmik salınım | Alacakaranlığın nesneleri örtmesi ve ardından yavaşça sıyırmasıyla oluşan eşik devinimi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl ortamında gece bekçisinin veya kurdun av bulmak amacıyla alacakaranlıkta etrafta yavaşça dolaşması; gecenin başlangıcında veya sabaha karşı karanlığın inceldiği iki uç vakit |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde gecenin bastırması veya çekilip gitmesi bağlamında zıt anlamlı bir fiil olarak işlenmiş, çöl gecesindeki alacakaranlığın döngüsel hareketi tasvir edilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Gece güvenliğini sağlamak için devriye gezen kolluk gücüne عسس denilmesi ve gecenin ilk alacakaranlığına عسعسة adı verilmesi |
Kaynak Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Tâcü’l-Arûs, Kitâbü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça عسعس kökü, Sami dillerindeki ikili عس çekirdeğinin mükerrer türevidir. İkilemeli yapılar Sami dillerinde hareketin döngüselliğini, hafifliğini ve iki yönlü titreşimini ifade eder. Kök, gecenin karanlığında gizlice dolaşma, hissettirmeden yaklaşma ve sınır hattında devinme semantik matrisine bağlıdır. İbranice ve Süryanicede gece devriyesi, arama ve gizlilik bildiren köklerle anlamsal örtüşmeler mevcuttur; ancak Arapçada kök morfolojik bir katlanmaya uğrayarak hem karanlığın çöküşünü hem de dağılıp gidişini kapsayan ezdâd niteliği kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عس çekirdeğinden türeyen mükerrer yapı | Geceleyin araştırma ve alacakaranlıkta devinme kökünden gecenin çökmesi veya çekilmesi fiiline dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami dillerindeki gece arama ve gizlenme motifleri | Gece devriyesi ve örtülü arayış kavramlarıyla semantik akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan soydaş kök tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عسعس | Anlamlı | Alacakaranlığın çökmesi veya çekilmesi | Gecenin iki ucundaki hafif karanlığın devinimi ve gecenin gelişi veya gidişi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عسعس | Merkez | Alacakaranlık ve sınır hali | Gecenin hem gelişi hem gidişindeki hafif ve geçişken karanlığı içerir | Ezdâd yapısıyla döngüsel geçişi ifade eder |
| غسق | Komşu | Koyu karanlık | Gecenin tamamen bastırıp yoğunlaşmasını ve koyulaşmasını anlatır | Işığın tamamen kaybolduğu anı hedefler |
| دجا | Komşu | Örtücü karanlık | Karanlığın her şeyi bir örtü gibi bütünüyle sarmasını ve sakinleşmeyi bildirir | Hareketsiz ve durağan örtüyü vurgular |
| سدف | Komşu | Karışık alacakaranlık | Işık ile karanlığın birbirine karıştığı belirsiz eşik vaktini anlatır | Belirsizlik ve renk karışımı öne çıkar |
| سفر | Zıt | Açığa çıkma ve parlama | Örtünün tamamen kalkıp sabahın parıldamasını ve nesnelerin netleşmesini bildirir | Karanlığın bütünüyle tasfiye edilmesidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عسعس | Gecenin çökmesi veya çekilmesi | Alacakaranlığın gelişi ve gidişi arasındaki eşik hareketi | Kesin |
| Latince | crepusculascere | Alacakaranlığa bürünmek | Yalnızca karanlığın başlangıcını karşılar; çekilme yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to twilight, to fall/wane | Alacakaranlıkta çökmek veya çekilmek | Tek başına iki yönü birden içermez; geçiş fiilleriyle birlikte karşılanır | Güçlü |
| Almanca | dämmern | Alacakaranlık oluşturmak, seherleşmek | Hem sabah hem akşam alacakaranlığını kapsayarak kökün ezdâd yapısına yaklaşır | Güçlü |
| Fransızca | s'obscurcir, se dissiper | Kararmak veya dağılmak | Anlamın iki ucunu ayrı fiillerle verir; tek gövdede toplamaz | Muhtemel |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَسْعَسَ | Gecenin arkasını dönüp gitmesi, sıyrılması | Vahyin gelişi öncesindeki cehalet karanlığının dağılması bağlamında kasem ifadesi; Tekvîr 81:17 |
| عَسْعَسَ | Gecenin karanlığıyla gelip örtmesi | Kozmik döngü içinde gecenin adım adım yeryüzünü kaplaması bağlamında kasem ifadesi; Tekvîr 81:17 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve vahyin zuhuru | Karanlığın tükenişi ve aydınlığın doğuşu arasındaki ontolojik geçiş | Cehalet çağının bitişi ve ilahi rehberliğin başlangıcı |
| Fıkıh | Vakit tayini | Akşam ve sabah alacakaranlığının namaz vakitleriyle ilişkisi | Eşik vakitlerin sınır tespiti |
| Tefsir | Ezdâd lafızlar meselesi | Ayetteki fiilin gecenin gelişi mi yoksa gidişi mi olduğu tartışması | İki zıt anlamın tek kökte kozmik bir bütün oluşturması |
| Hadis | Gece devriyesi ve asayiş | Geceleyin asayiş amacıyla dolaşan gözlemcilerin faaliyeti | Gizli tehlikeleri bertaraf etme gayreti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy öncesi fetret ve zuhur | Eşik hali | Dönüşümü hazırlama | Karanlığın tükenip hakikatin nefes almaya başlaması | Güçlü |
| İlmi | Epistemik belirsizlikten aydınlanmaya geçiş | Hipotez eşiği | Sınırları netleştirme | Bilgisizlik perdesinin yavaşça aralanması | Muhtemel |
| Siyasi | Asayiş ve istihbarat | Gece devriyesi | Güvenliği sağlama | Toplumsal karmaşanın alacakaranlığında teyakkuzda bulunma | Güçlü |
| İktisadi | Krizden toparlanmaya geçiş dönemi | Durgunluk sonu | Piyasayı canlandırma | Belirsizliğin dağılarak ekonomik göstergelerin netleşmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi (phase transition) | Sistemin bir durumdan diğerine geçtiği kritik eşik ve dalgalanma bölgesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Liminalite (eşiksellik) | Bireyin veya toplumun eski durumu terk edip yeniye henüz geçemediği aralık hali | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Fiili yalnızca rüzgârın esmesi veya sadece gecenin zifiri karanlığı olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gecenin geliş ve gidiş dinamiklerini içeren, arkasından gelen sabahın soluklanışıyla bütünleşen eşik devinimi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tekvîr suresindeki kozmik kasemin taşıdığı vahiy fecrine geçiş vurgusunun silinip durağan bir tasvire indirgenmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın eşik durumları ve zıtların bir aradalığını (ezdâd) nasıl tek bir dinamik hareketle kuşattığını gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik deliller ve peygamberlik ispatının yapıldığı yemin ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın durağan olduğunu varsayan ve karanlık ile aydınlık arasındaki geçişi mekanik gören dar yaklaşımı düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamGecenin alacakaranlığında hafifçe dolaşmak; karanlığın yavaşça gelmesi veya çekilmesi.
- Soyut anlamBir durumun sonuna gelinirken yeni bir durumun başlangıcını haber veren sınır ve geçiş dinamiği.
- Sistematik karşılıkBelirsizlikten berraklığa doğru evrilen süreçlerdeki kritik denge ve eşik aşaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman parametresi 'ye bağlı geçiş fonksiyonudur. , sistemin kritik eşik anı olan noktasındaki yoğunlaşmasını ve dönüşüm noktasını temsil eder. ise karanlık ile aydınlık potansiyeli arasındaki gradyan farkını, yani örtünün kalkması veya inmesi sırasındaki yönelimsel değişimi simgeler. Model, عسعس kökünün barındırdığı iki yönlü eşik hareketini matematiksel olarak ifade eder.