عسعس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-س-ع1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عسعسليلعَسْعَسَ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

عسعس

ع - س - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 5 sözlük

Asus, akşamleyin ahıra dönmeyip otlamayı seven deve, sabah ve akşam karanlığında avlanan hayvan demektir. Sabah ve akşam alaca karanlığına da “asas” denmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(5)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Asus, akşamleyin ahıra dönmeyip otlamayı seven deve, sabah ve akşam karanlığında avlanan hayvan demektir. Sabah ve akşam alaca karanlığına da “asas” denmektedir.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR492 harf
عَسْعَسَ الذئب، أي طاف بالليل. ويقال أيضاً: عَسْعَسَ الليلُ، إذا أقبل ظلامه. وقوله تعالى: "والليلِ إذا عَسْعَسَ"، قال الفراء: أجمع المفسرون على أن ممن عسعس أدبر. قال: وقال بعض أصحابنا أنّه إذا دنا من أوَّله وأظلم. وكذلك السحابُ، إذا دنا من الأرض. يقال للذئب: العَسْعَسُ، والعَسْعاسُ، والعَسَّاسُ، لأنه يَعُسُّ بالليل ويطلُب. ويقال للقنافذ: العَساعِسُ، لكثرة تردُّدها بالليل. قال أبو عمرو:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR525 harf
- قال تعالى: ﴿والليل إذا عسعس﴾ [التكوير/17]، أي: أقبل وأدبر (فهو من الأضداد. انظر: البصائر 4/65؛ والمخصص 13/264؛ والمجمل 3/614)، وذلك في مبدإ الليل ومنتهاه، فالعسعسة والعساس: رقة الظلام، وذلك في طرفي الليل، والعس والعسس: نفض الليل عن أهل الريبة. ورجل عاس وعساس، والجميع العسس. وقيل: كلب عس خير من أسد ربض (في اللسان: وفي المثل في الحث على الكسب: كلب اعتس خير من كلب ربض. انظر: مادة (عس) ؛ ومجمع
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR248 harf
عَسْعَسَ عَسْعَسَ a. Roved, prowled about at night ( wolf ). b. Fell; passed away, cleared off ( darkness ). تَعَسْعَسَ تَعَسْعَسَ II , a. see I (a) . عَسَاْعِسُ عَسَاْعِسُ 47 , a. Hedgehogs. عَسْعَاْس عَسْعَاْس 48 , عَسْعَس 51 , a. Wolf.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.084 harf
عسعس عَسْعَسَ - يُعَسْعِسُ (عَسَّ - يَعُسُّ) عَسْعَسَ - يُعَسْعِسُ (عَسَّ - يَعُسُّ) + الكائن: يدخل وينتشر بشكل خفي ومن غير أن يشعر به ﴿والليل إذا عسعس﴾:عَسْعَسَ الليل: انتشرت ظلمته متوسطة الشدة بشكل متزايد وخفي لتغمر الأشياء، وهي كناية عن الوقت من الليل تكون فيه شدة الظلمة أقل بقليل من أعلى درجة أي ما بعد العشاء بساعتين وقبيل منتصف الليل
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ليل

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَاللَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ

    Estikararmaya başlayan geceye;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعسعس
YapıDörtlü
Özel DurumMükerrer kök
Bağlamsal Yakın Köklerغسق, دجا, سدف
Zıt Kökسفر
Çekirdek Özet 1Gecenin iki ucundaki alacakaranlığın çökmesi veya sıyrılıp açılması, hafif karanlıkta devinme
Çekirdek Özet 2Varlığın eşik hâllerinde karanlığın gelişiyle gidişi arasındaki salınım ve aydınlanmaya geçiş
Çekirdek Özet 3Belirsizlik ve gizlenme durumunun sona ererek yerini berraklığa bırakması süreci
Kritik Hata RiskiKökün ezdâd karakterini ve eşik dinamiğini yok sayıp yalnızca tek yönlü koyu zifiri karanlık veya rüzgâr esmesi olarak yorumlamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عسGeceleyin araştırma, etrafta yavaşça dolaşma, alacakaranlıkta hareket etme; nitekim عسر, عسق, عسل, عسى köklerinde de zorlanma, yapışma, titrek devinim ve umutla bekleme gibi eşik hareketleri görülürعسÇekirdeğin ikilenmesiyle hareket kesintili, döngüsel ve ritmik bir salınıma dönüşmüş; karanlığın gelmesi ile gitmesi arasındaki gitgelli eşik durumu pekişmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakGizlenen veya açığa çıkan şeyin gözle seçilmeye başlandığı sınır ve gözetleme alanı
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaTutunma çabası, nesnelerin hatlarının birbirine geçmesi veya sıyrılması
عGöz; görme, bilme, kaynakGözlem odağının yeniden devreye girmesi, algı sınırının tekrar yoklanması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSalınımın kapanması, döngünün iki yönlü bir gerilimle tutunup tamamlanması
عسعسGözün seçme gayretiyle örtünün tutunması arasındaki ritmik salınımAlacakaranlığın nesneleri örtmesi ve ardından yavaşça sıyırmasıyla oluşan eşik devinimi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl ortamında gece bekçisinin veya kurdun av bulmak amacıyla alacakaranlıkta etrafta yavaşça dolaşması; gecenin başlangıcında veya sabaha karşı karanlığın inceldiği iki uç vakit
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde gecenin bastırması veya çekilip gitmesi bağlamında zıt anlamlı bir fiil olarak işlenmiş, çöl gecesindeki alacakaranlığın döngüsel hareketi tasvir edilmiştir
Erken Arapça kullanımGece güvenliğini sağlamak için devriye gezen kolluk gücüne عسس denilmesi ve gecenin ilk alacakaranlığına عسعسة adı verilmesi

Kaynak Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Tâcü’l-Arûs, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça عسعس kökü, Sami dillerindeki ikili عس çekirdeğinin mükerrer türevidir. İkilemeli yapılar Sami dillerinde hareketin döngüselliğini, hafifliğini ve iki yönlü titreşimini ifade eder. Kök, gecenin karanlığında gizlice dolaşma, hissettirmeden yaklaşma ve sınır hattında devinme semantik matrisine bağlıdır. İbranice ve Süryanicede gece devriyesi, arama ve gizlilik bildiren köklerle anlamsal örtüşmeler mevcuttur; ancak Arapçada kök morfolojik bir katlanmaya uğrayarak hem karanlığın çöküşünü hem de dağılıp gidişini kapsayan ezdâd niteliği kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعس çekirdeğinden türeyen mükerrer yapıGeceleyin araştırma ve alacakaranlıkta devinme kökünden gecenin çökmesi veya çekilmesi fiiline dönüşmüştürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerindeki gece arama ve gizlenme motifleriGece devriyesi ve örtülü arayış kavramlarıyla semantik akrabalık taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan soydaş kök tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عسعسAnlamlıAlacakaranlığın çökmesi veya çekilmesiGecenin iki ucundaki hafif karanlığın devinimi ve gecenin gelişi veya gidişiHedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عسعسMerkezAlacakaranlık ve sınır haliGecenin hem gelişi hem gidişindeki hafif ve geçişken karanlığı içerirEzdâd yapısıyla döngüsel geçişi ifade eder
غسقKomşuKoyu karanlıkGecenin tamamen bastırıp yoğunlaşmasını ve koyulaşmasını anlatırIşığın tamamen kaybolduğu anı hedefler
دجاKomşuÖrtücü karanlıkKaranlığın her şeyi bir örtü gibi bütünüyle sarmasını ve sakinleşmeyi bildirirHareketsiz ve durağan örtüyü vurgular
سدفKomşuKarışık alacakaranlıkIşık ile karanlığın birbirine karıştığı belirsiz eşik vaktini anlatırBelirsizlik ve renk karışımı öne çıkar
سفرZıtAçığa çıkma ve parlamaÖrtünün tamamen kalkıp sabahın parıldamasını ve nesnelerin netleşmesini bildirirKaranlığın bütünüyle tasfiye edilmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعسعسGecenin çökmesi veya çekilmesiAlacakaranlığın gelişi ve gidişi arasındaki eşik hareketiKesin
LatincecrepusculascereAlacakaranlığa bürünmekYalnızca karanlığın başlangıcını karşılar; çekilme yönünü dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto twilight, to fall/waneAlacakaranlıkta çökmek veya çekilmekTek başına iki yönü birden içermez; geçiş fiilleriyle birlikte karşılanırGüçlü
AlmancadämmernAlacakaranlık oluşturmak, seherleşmekHem sabah hem akşam alacakaranlığını kapsayarak kökün ezdâd yapısına yaklaşırGüçlü
Fransızcas'obscurcir, se dissiperKararmak veya dağılmakAnlamın iki ucunu ayrı fiillerle verir; tek gövdede toplamazMuhtemel

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَسْعَسَGecenin arkasını dönüp gitmesi, sıyrılmasıVahyin gelişi öncesindeki cehalet karanlığının dağılması bağlamında kasem ifadesi; Tekvîr 81:17
عَسْعَسَGecenin karanlığıyla gelip örtmesiKozmik döngü içinde gecenin adım adım yeryüzünü kaplaması bağlamında kasem ifadesi; Tekvîr 81:17

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve vahyin zuhuruKaranlığın tükenişi ve aydınlığın doğuşu arasındaki ontolojik geçişCehalet çağının bitişi ve ilahi rehberliğin başlangıcı
FıkıhVakit tayiniAkşam ve sabah alacakaranlığının namaz vakitleriyle ilişkisiEşik vakitlerin sınır tespiti
TefsirEzdâd lafızlar meselesiAyetteki fiilin gecenin gelişi mi yoksa gidişi mi olduğu tartışmasıİki zıt anlamın tek kökte kozmik bir bütün oluşturması
HadisGece devriyesi ve asayişGeceleyin asayiş amacıyla dolaşan gözlemcilerin faaliyetiGizli tehlikeleri bertaraf etme gayreti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy öncesi fetret ve zuhurEşik haliDönüşümü hazırlamaKaranlığın tükenip hakikatin nefes almaya başlamasıGüçlü
İlmiEpistemik belirsizlikten aydınlanmaya geçişHipotez eşiğiSınırları netleştirmeBilgisizlik perdesinin yavaşça aralanmasıMuhtemel
SiyasiAsayiş ve istihbaratGece devriyesiGüvenliği sağlamaToplumsal karmaşanın alacakaranlığında teyakkuzda bulunmaGüçlü
İktisadiKrizden toparlanmaya geçiş dönemiDurgunluk sonuPiyasayı canlandırmaBelirsizliğin dağılarak ekonomik göstergelerin netleşmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi (phase transition)Sistemin bir durumdan diğerine geçtiği kritik eşik ve dalgalanma bölgesiGüçlü
Beşeri bilimlerLiminalite (eşiksellik)Bireyin veya toplumun eski durumu terk edip yeniye henüz geçemediği aralık haliGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFiili yalnızca rüzgârın esmesi veya sadece gecenin zifiri karanlığı olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamGecenin geliş ve gidiş dinamiklerini içeren, arkasından gelen sabahın soluklanışıyla bütünleşen eşik devinimi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTekvîr suresindeki kozmik kasemin taşıdığı vahiy fecrine geçiş vurgusunun silinip durağan bir tasvire indirgenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın eşik durumları ve zıtların bir aradalığını (ezdâd) nasıl tek bir dinamik hareketle kuşattığını gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik deliller ve peygamberlik ispatının yapıldığı yemin ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlığın durağan olduğunu varsayan ve karanlık ile aydınlık arasındaki geçişi mekanik gören dar yaklaşımı düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGecenin alacakaranlığında hafifçe dolaşmak; karanlığın yavaşça gelmesi veya çekilmesi.
  • Soyut anlamBir durumun sonuna gelinirken yeni bir durumun başlangıcını haber veren sınır ve geçiş dinamiği.
  • Sistematik karşılıkBelirsizlikten berraklığa doğru evrilen süreçlerdeki kritik denge ve eşik aşaması.
  • LaTeX modeliT(t)=δ(t−t0)⋅(∇ϕ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde T(t), zaman parametresi t'ye bağlı geçiş fonksiyonudur. δ(t−t0), sistemin kritik eşik anı olan t0 noktasındaki yoğunlaşmasını ve dönüşüm noktasını temsil eder. ∇ϕ ise karanlık ile aydınlık potansiyeli arasındaki gradyan farkını, yani örtünün kalkması veya inmesi sırasındaki yönelimsel değişimi simgeler. Model, عسعس kökünün barındırdığı iki yönlü eşik hareketini matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع