غدق
غ - د - ق
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Ğadek,Gür tatlı su kaynağı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ğadek,Gür tatlı su kaynağı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR295 harfباب الغين والقاف والدال معهما
غ د ق يستعمل فقط غدق: عينٌ غَدِقةٌ، وقد غَدِقَتُ. وقوله تعالى: "لأسقيناهم ماءً غَدَقا" أي فتحنا عليهم أبواب المعيشة لنختبرهم بالشكر.
ومطر مُغْدَوْدِقٌ أي: كثير.
والغَيْدَقُ والغَيْدَقانُ: عمُ، قال:
جعد العناصي غبدقاناً أغيدا
وقال:
بعدَ التصابي والشباب الغَيْدَقِ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR153 harfالماء الغَدَقُ: الكثير. وقد غدِقتْ عينُ الماء بالكسر، أي غَزُرَتْ. وشابٌّ غَيْدَقٌ وغَيْداقٌ أي ناعمٌ. ويقال لولد الضبّ: غَيْداقٌ. والغَياديقُ: الحيَّات.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.284 harfباب الغين والقاف مع الدال
غدق
استعمل من وجوههما : غدق .
غدق : قال الليث : غدقت العين ، فهي غَدِقَةٌ عَذْبة . وماء غَدَق .
قال : وَقوله تعالى ) الطَّرِيقَةِ لاََسْقَيْنَاهُم مَّآءً ) ( الجن : 16 ) أي لَفَتَحْنا عليهم أبوابَ المعيشةِ ، لِنَفْتِنَهُم بالشُّكرِ والصّبرِ .
وقال الفراء نحوه ، يقول : لو استقاموا على طريقةِ الكفرِ لزِدنا في أموالهم فتنةً عليهم ، وبليةً .
وقال غيره : ( وأنْ لو استقَامُوا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.775 harf(باب الغين والدال وما يثلثهما)
(غدر) الغين والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَرك الشيء. من ذلك الغَدْر: نَقْضُ العَهْد وتَرْك الوفاءِ به. يقال غَدَر يَغْدِرُ غَدْراً. ويقولون في الذَّمِّ: يا غُدَرُ، وفي الجمع: يالَغُدَرَ([1]) . ويقال: ليلةٌ غَدِرَةٌ: بيِّنَة الغَدَر، أي مُظْلمة. وقيل لها ذلك لأنّها تُغَادِرُ النَّاسَ في بيوتهم فلا يَخْرُجُون من شدَّة ظُلْمتها. والغَدير: مُستنقَع ماء المطر،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR155 harf- قال تعالى: ﴿لأسقيناهم ماء غدقا﴾ [الجن/16]، أي: غزيرا، ومنه: غدقت عينه تغدق (انظر: المجمل 3/6692؛ والأفعال 2/4)، والغيداق يقال فيما يغزر من ماء وعدو ونطق.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR378 harfغ د ق
تقول: لمعت بروق صوادق فهمعت سحاب غوادق.
قال الطّرماح: فلا حملت بصريّةٌ بعد موته جنيناً ولا أمّلن سيب الغوادق وماء غدق وغدق: كثير وقد غدق غدقاً.
ومكان غدق ومغدق: كثير الماء مخصب.
وعيش غدق ومغدق وغيدق وغيداق: واسع.
وهم في غدق من العيش.
وعام وغيث غيدق.
وتقول: ودقت السماء فأدرّت الغدق وأقرّت الحدق.
ولافن ملآن كالعين الغديقة في حر الوديقة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.906 harfالغَدَق: المطر الكثير العامّ، وقد غَيْدَقَ المطرُ: كثر؛ عن أَبي العَمَيْثل الأَعرابي. والغَدَق أَيضاً: الماء الكثير وإِن لم يكُ مطراً. وفي التنزيل: وأَن لو استقاموا على الطريقة لأَسقيناهم ماءً غَدَقاً لِنَفْتِنَهم فيه؛ قال ثعلب: يعني لو استقاموا على طريقة الكفر لفتحنا عليهم باب اغْترارٍ، كقوله تعالى: لَجَعَلْنا لمن يكفر بالرحمن لبيوتهم سُقُفاً من فضة. والماءُ الغَدَقُ: الكثير؛ وقال الزجاج:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR90 harf* غ د ق * الماء * الغَدَقُ * بفتحتين الكثير وقد * غَدِقَتْ * عين الماء أي غزُرت وبابه طرِب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.492 harfالغدق محركة: الماء الكثير وإن لم يك مطرا. وقيل: هو المطر الكثير العام. وقوله تعالى: )وأن لو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا لنفتنهم فيه( قال ثعلب: أي طريقة الكفر لفتحنا عليهم باب اغترار، كقوله تعالى: )لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبيوتهم سقفا من فضة( وقال الفراء: أي لزدنا في أموالهم فتنة عليهم وبلية. وقال غيرهما: أي على طريقة الهدى لأسقيناهم ماء كثيرا. ودليل هذا قوله تعالى: )ولو أن أهل القرى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.762 harfغَدِقَتِ العَيْنُ
1 غَدِقَتِ العَيْنُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. غَدَقَ , inf. n. غَدَقٌ, (Msb,) The spring, or source, abounded with water; (S, O, Msb, K;) as also ↓ اغدقت, inf. n. اـِغْدَاقٌ. (Msb.) And غَدِقَ المَطَرُ, inf. n. as above; (Msb;) and ↓ اغدق, (O, Msb, K,) inf. n. أِغْدَاقٌ; (Msb;) and ↓ اِغْدَوْدَقَ; (K;) and ↓ غَيْدَقَ; (Abu-l-'Omeythil, TA;) The rain was, or became, copious. (O,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR421 harfغَدِقَ
غَدِقَ A ( n. ac. غَدَق 4 ),
a. Was full of water; was well-watered; was rainy ( year ).
b. Was plenteous, heavy ( rain ).
أَغْدَقَ
أَغْدَقَ IV ,
a. see I (b) .
غَدَق
غَدَق 4 ,
a. Abundant, plentiful ( water ).
غَدِق
غَدِق 5 ,
a. Abounding in water; wellwatered.
غَيْدَاق
غَيْدَاق
a. see 4 .
b. Easy, ample ( life ).
c. Ease.
d. Soft, tender, delicate.
غَيْدَاقِيّ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.860 harfغدق
غَدِقَ - يَغْدَقُ - غَدَق - غَدَقاً
غَدِقَ - يَغْدَقُ + الكائن أو الشيء: يكثر ويتوفر ويعم الجميع بشكل مستمر لا ينقطع
غَدَق: على وزن " فَعَل": اسم فعل من " غَدِقَ - يَغْدَقُ ": الكثير العميم المتوفر للجميع
غَدَقاً: حال من " غَدَق": بشكل كثير وعميم وغزير
ألفاظ الكثرة والوفرة والرغد والبركة - ضد المحل والجدب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
غدق غَدِقَ - يَغْدَقُ - غَدَق - غَدَقاً غَدِقَ - يَغْدَقُ + الكائن أو الشيء: يكثر ويتوفر ويعم الجميع بشكل مستمر لا ينقطع غَدَق: على وزن " فَعَل": اسم فعل من " غَدِقَ - يَغْدَقُ ": الكثير العميم المتوفر للجميع غَدَقاً: حال من " غَدَق": بشكل كثير وعميم وغزير ألفاظ الكثرة والوفرة والرغد والبركة - ضد المحل والجدب واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكثرة والوفرة والرغد والبركة، ضد المحل والجدب"، وهي: جَمَّ - يَجُمُّ (جَمَّ - يَجِمُّ)، بَرَكَ - يَبْرُكُ، غَدِقَ - يَغْدَقُ، مَزَنَ - يَمْزُن، رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ)، وَفَرَ - يَفِرُ غدقا ﴿وألو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا(16)﴾ الجن مختار الصحاح: ● [غدق] غ د ق: الماء الغَدَقُ بفتحتين الكثير وقد غَدِقَتْ عين الماء أي غزُرت وبابه طرِب معجم الفرائد القرآنية: غ د ق "غَدَقاً" في قوله تعالى :"وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لأسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقاً " (16) الجن . الغَدَق : الواسع الكثير، وماءً غدقا: أي واسعاً كثير القطر . الراغب غدق - قال تعالى: }لأسقيناهم ماء غدقا{ [الجن/16]، أي: غزيرا، ومنه: غدقت عينه تغدق (انظر: المجمل 3/6692؛ والأفعال 2/4)، والغيداق يقال فيما يغزر من ماء وعدو ونطق. ملخص اللسان: 1. الغَدَق: المطر الكثير العامّ، وقد غَيْدَقَ المطرُ: كثر؛ والغَدَق أَيضاً: الماء الكثير وإِن لم يكُ مطراً 2. غَدِقَ يَغْدَقُ غَدَقاً فهو غَدِقٌ إِذا كثر الندَى في المكان أَو الماءُ، 3. وأَرض غَدِقةٌ: في غاية الرِّيِّ وهي النَّدِيّة المبتلة الرُّبى الكثيرة الماء، وعُشْبُها غَدِقٌ ،وغَدَقُهُ بلَلُه ورِيُّه، 4. وغَدِقَتِ الأَرض غَدَقاً وأَغْدقَتْ: أَخصبت. 5. وغَدِقَتِ العين غَدَقاً،فهي غَدِقة، واغْدَوْدَقَتْ: غَزُرَتْ وعذُبت. 6. وغَيْدَقَ الرجلُ: كثر لُعابه على التشبيه. 7. والغَيْداقُ: الكريم الجواد الواسع الخلق الكثير العطية، وقيل: هو الكثير الواسع من كل شيء، لسان العرب: ● - غدق: الغَدَق: المطر الكثير العامّ، وقد غَيْدَقَ المطرُ: كثر؛ عن أَبي العَمَيْثل الأَعرابي. والغَدَق أَيضاً: الماء الكثير وإِن لم يكُ مطراً. وفي التنزيل: وأَن لو استقاموا على الطريقة لأَسقيناهم ماءً غَدَقاً لِنَفْتِنَهم فيه؛ قال ثعلب: يعني لو استقاموا على طريقة الكفر لفتحنا عليهم باب اغْترارٍ، كقوله تعالى: لَجَعَلْنا لمن يكفر بالرحمن لبيوتهم سُقُفاً من فضة. والماءُ الغَدَقُ: الكثير؛ وقال الزجاج: الغَدَقُ المصدر، والغَدِقُ اسم الفاعل؛ يقال: غَدِقَ يَغْدَقُ غَدَقاً فهو غَدِقٌ إِذا كثر الندَى في المكان أَو الماءُ، قال: ويقرأُ ماء غَدِقاً؛ قال الليث: وقوله لأَسقيناهم ماء غَدَقاً أَي لفتحنا عليهم أَبواب المعيشة لنفتنهم بالشكر والصبر، وقال الفراء مثله يقول: لو استقاموا على طريقة الكفر لزِدْنا في أَموالهم فتنةً عليهم وبليّة، وقال غيره: وأَن لو استقاموا على طريقة الهُدَى لأَسقيناهم ماء كثيراً، ودليل هذا قوله تعالى: ولو أَن أَهل القرى آمنوا واتقَوْا لفتحنا عليهم بركاتٍ من السماء؛ أَراد بالماء الغَدَقِ الماء الكثير. وأَرض غَدِقةٌ: في غاية الرِّيِّ وهي النَّدِيّة المبتلة الرُّبى الكثيرة الماء، وعُشْبُها غَدِقٌ وغَدَقُهُ بلَلُه ورِيُّه، وكذلك عشب غَدِقٌ بيِّن الغَدَق: مبتلٌّ رَيّان؛ رواه أَبو حنيفة وعزاه إِلى النضر.وغَدِقَتِ الأَرض غَدَقاً وأَغْدقَتْ: أَخصبت. وغَدِقَتِ العين غَدَقاً، فهي غَدِقة، واغْدَوْدَقَتْ: غَزُرَتْ وعذُبت. وماءٌ مُغْدَوْدِقٌ وغَيْداقٌ: غزير. ومطر مُغْدَوْدقٌ: كثير. وغَدِقَتْ عين الماء، بالكسر، أَي غَزُرت. وعام غَيْداقٌ: مُخْصب، وكذلك السنة بغير هاء. أَبو عمرو: غيث غَيْداق كثير الماء، وعيش غَيْدَق وغَيْداقٌ واسع مخصب، وقيل: الغَيْداقُ اسم؛ وهم في غَدَقٍ من العيش وغَيْداقٍ. وغَيْدَقَ الرجلُ: كثر لُعابه على التشبيه. وفي حديث الاستسقاء: اسقنا غَيْثاً غَدَقاً مُغْدِقاً؛ الغَدَق، بفتح الدال: المطر الكبار القَطْرِ، والمُغْدِقُ مُفْعل منه أَكَّده به؛ وأَغْدَقَ المطرُ يُغْدِق إِغْداقاً، فهو مُغْدِق. وفي الحديث: إِذا نشأَت السحابة من قِبَل العين فتلك عينٌ غُدَيْقةٌ، وفي رواية: إِذا نشأَت بحريةً فتشاءمت فتلك عينٌ غُدَيْقةٌ أَي كثيرة الماء؛ هكذا جاءت مصغرةً وهو من تصغير التعظيم. وشابٌّ غَيْدَقٌ وغَيْداقٌ أَي ناعم. والغَيْداقُ: الكريم الجواد الواسع الخلق الكثير العطية، وقيل: هو الكثير الواسع من كل شيء، وإِنه لغَيْداق الجري والعَدْوِ؛ قال تأَبَّط شرّاً: حتى نجَوْتُ، ولمّا يَنزِعُوا سَلَبي، بوالهٍ من قَنِيصِ الشَّدِّ غَيْداقِ وشدّ غَيْداق: وهو الحُضْر الشديد. والغَيْداق: الطويل من الخيل؛ عن السيرافي. والغَيْدَقُ والغَيْداق والغَيْدَقانُ: الرخص الناعم؛ قال الشاعر:بعد النَّصابي والشَّبابِ الغَيْدَقِ وقال آخر: رب خليلٍ ليَ غَيْداقٍ رَفِلْ وقال آخر: جَعْد العَناصي غَيْدَقاناً أَغْيَدَا والغَيْدَاق من الغلمان: الذي لم يبلغ، وقيل: هو ذو الرَّخاصة والنَّعْمة. والغَيْداقُ من الضِّباب: الرخص السمين، وقيل هو من ولد الضِّباب فوق المُطَبِّخِ، وقيل: هو دون المُطَبِّخِ وفوق الحِسْلِ، وقيل: هو الضب بين الضبين، وقيل: هو الضَّبُّ المسن العظيم. أَبو زيد: يقال لولد الضَّبِّ حِسْل ثم يصير غَيْدَاقاً ثم يصير مُطَبِّخاً ثم يكون ضَبّاً مُدْركاً، ولم يذكر الخُضَرِمَ بعد المُطَبِّخ، وذكره خلف الأَحمر. والغَياديقُ: الحيّات. وفي الحديث ذكر بئر غَدَق، بفتحتين، بئر معروفة بالمدينة، والله أعلم. مقاييس اللغة: (غدق) الغين والدال والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على غُزْر وكثرةٍ ونَعْمَة. من ذلك الغَدَق، وهو الغَزير الكثير. قال الله تعالى: ﴿لأَسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقاً﴾ [الجن 16]. والغَدَق([8]) والغَيْدَاق: النَّاعم من كلِّ شيء. ويقال غَدِقت عين الماء تَغْدَق غَدَقاً. والغَيْداق: الرَّجلُ الكريم الخُلُق. وزعَم ناسٌ أنَّ الضبَّ يسمَّى غَيداقاً، ولعلّ ذلك لا يكون إِلاَّ لسِمَن ونَعْمةٍ فيه. القاموس المحيط: الغَدَقُ، مُحرَّكةً الماءُ الكثيرُ. والحَسَنُ بنُ بِشْرِ بنِ إسْماعيلَ بنِ غَدَقٍ شَيْخٌ لعَبْدِ الغَنِيِّ. وغَدِقَتِ العينُ، كَفَرِحَ: غَزُرَتْ. وبِئْرُ غَدَقٍ، مُحرَّكةً مُضافةً: بالمَدِينَةِ. وشابٌّ وشَبابٌ غَيْدَقٌ وغَيْدَقانُ وغَيْدَاقٌ: ناعِمٌ. والغَيْداقُ: الكَريمُ، ووَلَدُ الضَّبِّ، والطَّويلُ من الخَيْلِ. والغَيْدقانُ: الناعِمُ الكريمُ الخُلُقِ. والغَيادِيقُ: الحَيَّاتُ. وأغْدَقَ المَطَرُ واغْدَوْدَقَ: كَثُرَ قَطْرُهُ. وغَيْدَقَ: كَثُرَ بُزَاقُهُ. تاج العروس: غ د ق الغَدَق مُحرّكة : الماءُ الكثير وإن لم يكُ مطَراً . وقيل : هو المطَر الكثيرُ العامُّ . وقوله تعالى : ( وأنْ لو اسْتَقاموا على الطّريقَةِ لأسْقَيْناهُم ماءً غدَقاً لنَفْتِنَهُمْ فيه ) قال ثعْلَب : أي طَريقَة الكُفْر لفَتَحنا عليهم باب اغْتِرار كقوله تَعالى : ( لجَعَلْنا لمَنْ يكفُرُ بالرّحْمنِ لبُيوتِهم سُقُفاً من فِضّة ) وقال الفَرّاءُ : أي لزِدْنا في أموالِهم فِتْنةً عليهم وبَليّةً . وقال غيرُهما : أي على طَريقَة الهُدَى لأسقَيناهم ماءً كثيراً . ودليلُ هذا قولُه تعالى : ( ولو أنّ أهْلَ القُرَى آمَنوا واتّقوا لفَتَحْنا علَيْهِم برَكاتٍ منَ السّماءِ ) . والحَسَنُ بنُ بِشْرِ بنِ إسْماعِيلَ بن غَدَق : مُحدِّثٌ وهو شيخٌ لعَبْد الغَنيّ المِصْري الحافِظ . وغَدِقت العَينُ كفَرِح : غَزُرَتْ وعَذُبَت فهي غَدِقة . وبئْرُ غَدَقٍ مُحرَّكةً مُضافةً مَعْروفةٌ بالمَدينةِ على ساكنِها أفضَلُ الصّلاةِ والسّلامِ وعندها أُطُمُ البَلَويّين الذي يقال له القاعُ . وشابٌّ غَيْدَقٌ وكذا شَبابٌ غيْدَقٌ وغَيْدَقانُ وغَيْداقٌ أي : ناعِمٌ رَخْصٌ . وأنشد اللّيْثُ : " بعدَ التّصابي والشّبابِ الغَيْدَقِ وأنشد أيضاً : " رُبّ خليلٍ ليَ غيْداقٍ رَفِلْ وأنشد أيضاً : " جعْدَ العَناصِي غيْدَقاناً أغْيَدا وقيلَ : الغَيْداقُ من الغِلْمانِ : الذي لم يَبْلُغ . والغَيْداقُ : الرّجُل الكَريمُ نقَله الجوهَريُّ الجوادُ الواسعُ الخُلُق الكثير العَطيّة وبه سُمّي أحد عُمومَتِه صلّى الله عليه وسلم غَيْداقاً ؛ لكَثْرَة عَطائِه . والغَيْداقُ : ولدُ الضّبِّ . قال أبو زيد : أول حِسْل ثم غَيْداق ثم مُطَبِّخ ثم يكونُ ضَبّاً مُدرِكاً . قال الجوهَريّ : ولم يذكر الخُضَرِمَ بعد المُطَبِّخ وذكره خَلَفٌ الأحْمَر . وقال غيرُه : هو الضّبُّ بين الضّبّيْنِ وقيلَ : هو الضّبُّ المُسِنُّ العَظيم . والغَيْداقُ : الطّويلُ من الخَيْل ذكَره صاحبُ الأبْنِية وهو قول السّيرافيّ . والغَيْدَقان : الناعِم وهذا قد تقدّم ففيه تَكرار . وقيلَ : هو الكَريم الواسِعُ الخُلُقِ الكَثير العَطيّة . وقيل : الكَثيرُ الواسعُ من كل شيء . والغَيادِيقُ : الحيّاتُ . كما في اللِّسان والعُباب . وأغدَقَ المطَر إغْداقاً فهو مُغْدِقٌ . واغْدَوْدَق : كثُر قَطْرُه . ومطر مُغْدَودِقٌ وماءٌ مُغْدَودِقٌ : كثيرٌ . ومنه الحَديث : اللهُمّ اسْقِنا غَدَقاً مُغْدِقاً أكّدَه به . وغَيْدَقَ الرّجُلُ : كثُر بُزاقُه كذا نصُّ المُحيط . وفي اللّسان : لُعابُه وهو مَجاز . ومما يُستَدرك عليه : غيْدَقَ المطَر : كثُر عن أبي العَمَيْثَل الأعرابيّ . وقال الزّجّاجُ : الغَدَقُ المَصْدر والغَدِقُ اسمُ الفاعِل . يُقال : غَدِقَ يغدَقُ غَدَقاً فهو غَدِقٌ : إذا كثُر النّدى في المكان أو الماءُ . قال : ويُقرَأ ( ماءً غدِقاً ) قلتُ : ورُوِيتْ عن عاصِمِ بن أبي النّجود . وأرضٌ غَدِقَةٌ : في غايةِ الرِّيّ وهي النّدِيّةُ المُبْتَلّة الرَّيا الكَثيرةُ الماءِ . وعُشْب غدِقٌ بَيِّنُ الغَدَق : ريّانُ مُبْتَلٌّ رواه أبو حَنيفة وعَزاه الى النّضْر . وغَدِقَت الأرضُ غَدَقاً وأغْدَقَت : أخْصَبَتْ . وماءٌ غَيْداقٌ : غَزيرٌ . وعام غَيْداقٌ : مُخصِب وكذلك السّنَة بغَيْر هاءٍ . وقال أبو عمْرو : غيْثٌ غيداقٌ : كثيرُ الماءِ . وعيْشٌ غيْدَقٌ وغَيْداقٌ : واسع مُخصِبٌ وهم في غَدَق من العيْش وغَيْداقٍ . وفي الحديث : إذا نشأَت السّحابَةُ من قِبَل العينِ فتِلْكَ عينٌ غُدَيْقَة أي : كَثيرةُ الماء هكذا جاءَت مُصغّرة وهي من تَصْغير التّعْظيم . وإنه لَغيْداقُ الجَرْيِ والعَدْو : واسِعُهما . قال تأبّط شرّاً : حتّى نجَوْتُ ولمّا ينزِعوا سَلَبي ... بوالِهٍ من قَنيصِ الشّدِّ غيْداقِ وشَدٌّ غَيْداقٌ وهو الحُضْرُ الشّديدُ . وشَبابٌ غُداقِيٌّ : ناعِم
Sîgalar(1)
Mücavir kökler4 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقًا
BolŞayet onlar, yol üzerinde istikameti bulmuş olsalardı; onlara bol bol su içirirdik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غدق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غزر, ثجج, وفر |
| Zıt Kök | جدب |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun topraktan veya gökten fışkırırcasına bol, tatlı ve kesintisiz akması, toprağı suya doyurması |
| Çekirdek Özet 2 | İmtihan ve sınama unsuru olarak verilen maddi refah, bolluk ve sınırsız rızık genişliği |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal bereketin doğru istikamet üzere tutulmadığında azgınlaştırıcı bir istidrâca dönüşebilme potansiyeli |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yağmur veya fiziki su bolluğu sayarak ayetteki varoluşsal sınama ve istidrâc nüansını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غد | Bir şeyin ilk vakitte belirmesi, taşması, henüz başındayken akışa ve harekete geçmesi; غدو kökünde günün erken vaktindeki ilk çıkış ve akış, غدر kökünde ise su birikintisinin geride taşarak kalması veya sözün başından cayılması hallerinde görülür. | ق | Kaf harfinin kattığı toplanma, yoğunlaşma ve şiddet niteliğiyle akışın süreklilik, gürlük ve yoğun bir debi kazanarak toprağı bütünüyle doyuran bol bir suya dönüşmesi sağlanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinden türetilmiş perdeleme ve derinlik | Suyun yeraltındaki gizli damarlardan veya ufuktaki koyu, yüklü bulutların derinliğinden fışkırmaya hazır bekleyişini temsil eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, açılma ve hareket | Kapalı bir balkanın veya yeraltı haznesinin ardına kadar açılarak suyun dışarıya engelsizce akışını simgeler. |
| ق | Ufuktaki güneş veya toplanma halkası; sınır ve yoğunluk | Açılan kapıdan salınan su kütlesinin belirli bir alanda toplanmasını, yoğunlaşmasını ve kesintisiz bir gürlük halinde yeryüzünü kuşatmasını gösterir. |
| غدق | Gizli kaynaktan kapının açılarak gür ve yoğun akışın salınması | Yeraltı veya gök haznelerinin sonuna kadar açılarak bol, tatlı ve yoğun bir akışla toprağın suya boğulması hareketini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pınarın veya su kaynağının kaynayarak taşması, suyunun kesilmeyecek kadar bollaşması; gür, aralıksız yağan ve toprağı bütünüyle suya doyuran sağanak yağmur. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem kullanımında bol yağmur yağdıran bulutlar için sıfat olarak geçer; şair et-Tırımmah bir beytinde bol su bırakan yağmur bulutlarını tanımlamak üzere kökün çoğul formunu kullanarak سيب الغوادق ifadesini zikreder. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde bolluk içindeki rahat yaşantı için عيش غدق ve gür sakallı veya cömert kişi için الغَيْداق nitelemesi kullanılmıştır; pınarın taşması da غَدِقَتِ العَيْنُ şeklinde ifade edilir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça غدق kökü, güneybatı Sami dillerinde özellikle yoğun nem, suyun çokluğu ve toprağın suyla ıslanması anlam alanında izlenebilen özgün bir fonetik yapı sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde ve klasik İbranicede kökün doğrudan üçlü birebir fonetik karşılığı belirgin bir şekilde teşekkül etmemiş olup, kök harflerinin ilki olan gayn harfinin Proto-Semitik köklerde ayın ile birleşmesi sebebiyle İbranicede nemlilik, su doygunluğu ve fışkırma bildiren köklerle dolaylı semantik temaslar kurulabilmektedir. Süryanicede de doğrudan غدق dizilimi mevcut olmayıp, kökün taşıdığı anlam Arap yarımadasının vahâ ve çöl ekolojisinde pınarların gürlüğü ve sağanak yağışların bereketi üzerinden yerel ve yoğun bir semantik derinleşme kazanmıştır. Kökün içerdiği akış ve taşma matrisi, Sami dillerindeki suyun coşması ve verimlilik kavramlarıyla paraleldir; ancak üç harfli dizilim itibarıyla Arapçada kristalleşmiş ve klasik bedevi zihninde zenginlik ve bolluğun zirvesi olarak yerleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Pınarın taşması ve aralıksız sağanak | Kökün çekirdeği suyun kesilmeden, toprağı suya doyuracak derecede çok akmasını anlatır; buradan geniş geçim ve refaha aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami su doygunluğu katmanı | Arapçaya özgüleşmiş bir morfolojik yapı arz etmekle birlikte, Sami dillerindeki nem, ıslaklık ve su baskını semantik alanıyla örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu kök dizilimini doğrudan karşılayan doğrulanmış bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غدق | Anlamlı | Bol su ve gürlük | Suyun pınardan veya gökten gür ve tatlı akması, refah genişliği | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| غقد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| دغق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir harf dizilimidir. |
| دقغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| قغد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| قدغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غدق | Merkez | Bol ve doyurucu su | Suyun pınardan veya gökten içimi tatlı, toprağı doyuracak ve hayatı canlandıracak derecede yoğun ve gür akması | Suyun hem niceliksel çokluğunu hem de tatlılık ve bereket niteliğini bir arada barındırır. |
| غزر | Komşu | Çokluk ve debi | Bir şeyin salt hacimsel ve sayısal olarak fazlalığı | غزر sütten pınara kadar her şeyin tükenmez çokluğunu bildirir; غدق ise özellikle toprağı suya doyuran tatlı su bereketiyle özelleşir. |
| ثجج | Komşu | Şiddetli dökülme | Suyun veya yağmurun yukarıdan aşağıya büyük bir sürat ve gürültüyle boşanması | ثجج dökülmenin şiddet ve akış dinamiğine odaklanırken, غدق suyun bolluğunun sağladığı kalıcı doygunluğa ve tatlılığa bakar. |
| وفر | Komşu | Eksiksiz birikim | Bir şeyin tam ve kâmil biçimde toplanıp artması, eksiksiz oluşu | وفر birikim ve zenginlik durumunu vurgular; غدق ise doğrudan akışkan, fışkıran ve tüketilebilir su kaynağını anlatır. |
| جدب | Zıt | Kuraklık ve kıtlık | Yağmurun kesilmesi, toprağın kuruyup çatlaması ve su kaynaklarının çekilmesi | Suyun tamamen yok olması, bitkisel ve hayati üretimin durması durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غدق | Bol, tatlı ve doyurucu su | Yeraltı veya gök kaynaklarının cömertçe akıp toprağı suya boğması | Kesin |
| Latince | exuberans, abundans | Taşacak derecede bol, bereketli | Suyun kabına sığmayıp taşmasını ve verimlilik getirmesini karşılar; pınar niteliğini dolaylı verir. | Güçlü |
| İngilizce | copious, abundant, torrential water | Bol, gür, bereketli su | Copious suyun miktarını, torrential akış şiddetini karşılar; tatlı kaynak suyu vurgusu tam karşılanmaz. | Güçlü |
| Almanca | ergiebig, reichlich, quellend | Verimli, bol, kaynayan | Ergiebig toprağı ve kaynağı doyuran verimli bolluğu aktarır; fiziki su tasvirinde eksik kalabilir. | Güçlü |
| Fransızca | abondant, ruisselant, copieux | Bol, gürül gürül akan | Ruisselant akışkanlığı, abondant çokluğu karşılar; kökteki sınama boyutunu kapsamaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَدَقًا | Geniş rızık, refah ve istidrâc imtihanı | İnsanların ve cinlerin dosdoğru yolda kalmaları veya küfür yolunda ısrar etmeleri halinde önlerine serilecek maddi zenginlik ve denenme vesilesi olan bol rızık; Cin 72:16. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrâc ve rızık-imtihan ilişkisi | Ayette geçen şart cümlesinin müminlerin istikametine mi yoksa kâfirlerin sapkınlığına mı bağlandığı; bol nimetin ilahi bir mükâfat mı yoksa helake sürükleyen bir mühlet mi olduğu tartışması. | Nimetin bizatihi hayır değil, kulun tavrına göre azap veya mükâfat vesilesi olan bir sınama aracına dönüşmesi. |
| Fıkıh | İstiskā ve su hakları | Yağmur duası bağlamında bereketli ve zarar vermeyen bol yağmur talebi; tarım arazilerinin sulanmasında gür su kaynaklarının taksimi. | Zarar ve afet doğurmayan, toprağı canlandıran tatlı ve dengeli su kaynağı. |
| Tefsir | Temsilî anlatım ve teşbih | Ayetteki suyun hakiki yağmur suyu mu yoksa refah ve geçim bolluğunu ifade eden bir mecaz-ı mürsel mi olduğu tahlili. | Hayatın idamesi için en zaruri unsur olan su üzerinden bütün maddi refah kapılarının sembolleştirilmesi. |
| Hadis | İstiskā duaları | Resulullah'ın yağmur dualarında geçen bol, doyurucu ve bereketli yağmur nitelemeleriyle semantik örtüşme. | Toprağı dirilten, afete dönüşmeyen yararlı ve kesintisiz sağanak. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi lütuf ve sınama | Maddi nimetlerin taşması | Kulun şükür veya nankörlük sınırını açığa çıkarma | Su bolluğu, kalbin istikametini test eden bir fitne ve imtihan alanı olarak işler. | Kesin |
| İlmi | Ekolojik hidroloji | Doygun akifer ve akiferik deşarj | Ekosistemin susuzluğunu giderip biyolojik döngüyü yeniden başlatma | Toprağın su tutma kapasitesini aşarak canlılığa zemin hazırlayan doymuş su rejimi. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve refah yönetimi | Toplumsal refah patlaması | Otoritenin kitleleri yönetme veya yozlaşmayı engelleme kapasitesini deneme | Aşırı zenginlik ve kaynak fazlalığı toplumsal disiplini çözebileceği için idari ahlak gerektirir. | Güçlü |
| İktisadi | Likidite ve kaynak fazlası | Sınırsız girdi ve sermaye akışı | Üretim kanallarını besleme veya aşırı genişlemeyle krize yol açma | Sermayenin piyasaya denetimsiz ve bolca girmesi durumunda enflasyonist veya ahlaki gevşeme riski doğurması. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk sınırını aşan debi artışı ve aşırı yükleme | Bir sistemin giriş parametresinin taşıma kapasitesini bütünüyle dolduracak ve dışarı taşacak şekilde maksimum seviyede beslenmesi olgusu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Refah şoku ve anomi riski | Ani ve yoğun kaynak artışının toplumsal normları sarsması, bireyleri aşırı tatmin sebebiyle kuralsızlığa veya rehavete sürüklemesi dinamiği. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca gökten düşen sıradan bir meteorolojik yağmur veya musluktan akan fiziki su miktarına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da su hayattır; dolayısıyla kök yalnızca fiziki sıvıyı değil, can damarlarını besleyen bütün ekonomik, toplumsal ve biyolojik genişlikleri kapsayan varoluşsal bir refah patlamasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette geçen fitne ve sınama uyarısını atlayarak, maddi bolluğu her durumda mutlak bir rıza ve onaylama işareti zannetmek; istidrâc gerçeğini gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık düzeninde nimet ile ahlaki sorumluluk arasındaki hassas dengeyi kurar; refahın ilahi bir amaç değil, insan iradesini açığa çıkaran bir araç olduğunu tek bir kelimeyle gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cin suresinde (72:16) istikamet, rızık ve imtihan ekseninde kurulan ayet grubunda; ayrıca istidrâc, nimetlerin açılması ve toplumların helak öncesi rehavetini anlatan uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Maddi zenginliğin her zaman Allah'ın o toplumdan razı olduğu anlamına geldiği yönündeki ilkel ve sığ teolojik yanılgıyı tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYeraltı suyunun veya sağanağın toprağı suya doyuracak, pınarları fışkırtacak derecede gür, tatlı ve kesintisiz akması.
- Soyut anlamBir sisteme veya topluma hayat bahşeden kaynakların sınırsız bir genişlikle açılması ve bu bolluğun varoluşsal bir imtihan vasıtasına dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkSisteme giren kaynak hacminin doygunluk eşiğini aşarak aktörlerin ahlaki ve iradi dengesini test eden dinamik refah yüklemesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kökün temsil ettiği gür ve kesintisiz kaynak akış debisini, zamana bağlı olarak biriken toplam doygunluk ve refah hacmini gösterir. Akış debisinin doygunluk sınırını aşarak büyümesi (), bu refaha bağlı imtihan ve sınama fonksiyonunu () kaçınılmaz olarak nihai bir fitne ve ayrışma noktasına () ulaştırır.