قضض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ض-ض1 sîga, 15 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أخذطعمقريقومقضضجدرروديَنْقَضَّضيفأهلطلققولأجرشيأ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

قضض

ق - ض - ض

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yıkılır

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.177 harf
باب القاف مع الضاد ق ض، ض ق مستعملان قض: تقول: قَضَضنْا عليهم الخيل فانقَضَّتْ أي أرسلنا، قال: قَضُّوا غِضباً عليكَ الخَيْلَ من كَثَب وانقَضَّ الحائِطُ أي وقع. وانقَضَّ الطائِرُ: هوى في طيرانه ليسقط على شيء. والقَضُّ: التراب يعلو الفراش، تقول أَقَضَّ علي المضجع، واستَقَضَّه فلان قال أبو ذؤيب: أمْ مَا لجَنْبِكَ لا يُلائِمُ مَضْجَعـاً إِلاّ أَقَضَّ عَليكَ ذَاكَ الْمَضْجَعُ وأَقَضَّ الرجل أي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR705 harf
انْقَضَّ الحائطُ، أي سقط. وانْقَضَّ الطائر: هوى في طَيرانه، ومنه انْقِضاضُ الكواكب. وقَضَضْنا عليهم الخيل، فانْقَضَّتْ عليهم. والقَضَضُ: الحصى الصغارُ. يقال منه: قَضَّ الطعامُ يَقَضُّ بالفتح، فهو طعامٌ قَضِضٌ. وقد قَضِضْتُ منه أيضاً: إذا أكلته ووقع بين أضراسك حصًى. والقِضَّةُ بالكسر: عُذْرَةُ الجارية. والقِضَّةُ أيضاً: أرضٌ ذات حصًى. وأقَضَّ الرجلُ مضجعَه، وأقَضَّ عليه المضجعُ أي تَتَرَّبَ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR674 harf
ق ض ض قضّ الحجر‏:‏ كسره بالمقضّ وهو ما يقضّ به‏.‏ ووقعنا في قضّة وفي قضض‏:‏ في حصى صغار مكسّرة‏.‏ وفي فراشه قضضٌ‏.‏ وقضّ الطعام يقضّ قضضاً‏.‏ وأقضّ عليه المضجع وأقضّه عليه الهمّ‏.‏ واستقضّه صاحبه‏.‏ ودرع قضّاء‏:‏ خشنة المسّ لمّا تنسحق‏.‏ وقضّ الحائط‏:‏ هدمه هدماً عنيفاً فانقضّ‏.‏ وقضّ اللؤلؤة‏:‏ ثبها‏.‏ والأسد يقضقض فريسته‏:‏ يكسر أعضاءه وعظامه‏.‏ قال رؤبة‏:‏ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ جاء
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.911 harf
قَضَّ عليهم الخيلَ يَقُضُّها قَضّاً: أَرْسَلها. وانْقَضَّتْ عليهم الخيلُ: انْتَشَرَتْ، وقَضَضْناها عليهم فانْقَضَّتْ عليهم؛ وأَنشد:قَضُّوا غِضاباً عليكَ الخيلَ من كَثَب وانْقَضَّ الطائرُ وتَقَضَّضَ وتَقَضَّى على التحويل: اخْتاتَ وهَوَى في طَيَرانه يريد الوقوع، وقيل: هو إِذا هوَى من طيرانه ليَسْقُط على شيء. ويقال: انْقَضَّ البازي على الصيْدِ وتَقَضَّضَ إِذا أَسْرَعَ في طيرانه مُنْكَدِراً على
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR190 harf
* ق ض ض * * انْقَضَّ * الحائط سقط وانقض الطائر هوى في طيرانه ومنه * انْقِضاضُ * الكواكب و * أَقَضَّ * عليه المضجع تترب وخشن وأقض الله عليه المضجع يتعدى ويلزم و * اسْتَقَضَّ * مضجعه وحده خشنا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.381 harf
قض اللؤلؤة يقضها قضا: ثقبها، نقله الجوهري. وفي اللسان: ومنه قضة العذراء إذا فرغ منها، كما سيأتي. وقض الشيء يقضه قضا: دقه، وكذلك قضقضه، والشيء المدقوق: قضض. وقض الوتد يقضه قضا: قلعه، كما في العباب، وبين دقه وقلعه حسن التقابل. وقض النسع، وكذلك الوتر، يقض قضيضا: سمع له صوت عند الإنباض، كأنه القطع، وصوته القضيض، كما في اللسان والعباب والتكملة، وهو من حد ضرب. وقال الزجاج: قض الرجل السويق يقضه
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.824 harf
قَضَّ قَضَّ U ( n. ac. قَضّ 1 ), a. Pierced, perforated. b. Broke, pounded, ground, brayed. c. Threw, pulled down, demolished. d. [ acc. & 'Ala ], Sent out against ( the enemy: horsemen ). e. Strewed, sprinkled sugar upon ( food ). f. Pulled out ( peg ). g. A ( n. ac. قَضَض 4 ), Was gritty; was dusty. h. I ( n. ac. قَضِيْض 25 ), Cracked. i. see IV (c) . أَقْضَضَ أَقْضَضَ IV ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.604 harf
قضض قَضَّ - يَقُضُّ - انقَضَّ- يَنْقَضُّ قَضَّ - يَقٌُضُّ + كائن + شيئاً: يُسقطه ويهوي به من علو فيجعله يتحطم ويتكسر ويصدر صوت تكسر وتحطم انقَضَّ- يَنْقَضُّ: على وزن " انفعل من " قَضَّ - يَقُضُّ ": فعل " قَضَّ - يَقُضُّ " عندما يقع بشكل ذاتي: يسقط الشيء من علو بفعل ذاتي، فيتحطم ويتكسر ويصدر صوت تحطم وتكسر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler15 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جدر

    1 ortak ayet · Cidar duvar demektir

  2. ضيف

    1 ortak ayet · Bir topluluğa sığınan kişidir

  3. أبي

    1 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  4. طلق

    1 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir

  5. طعم

    1 ortak ayet · Yiyecek demektir

  6. قري

    1 ortak ayet · Kasaba

  7. أجر

    1 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  8. وجد

    1 ortak ayet · Su birikintisidir

  9. أهل

    1 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  10. رود

    1 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  11. أخذ

    1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  12. شيأ

    1 ortak ayet · Şey

Geçtiği ayetler(1)

  1. … فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا

    YıkılırYine gittiler ve nihayet vardıkları kasaba halkından yiyecek istediler. Kasaba halkı bu ikisini misafir etmek istemedi. İkisi şehrin içinde yıkılmaya yüz tutan bir duvar gördüler. O, bunu doğrultuverdi. Musa: Dileseydin; buna karşı bir ücret alabilirdin, dedi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقضض
YapıÜçlü (sülâsî mücerred)
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerهدم, خرر, سقط
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Sert bir nesneyi kırmak, ufalamak, taş ve çakıl döküntüsü haline getirmek
Çekirdek Özet 2Bir yapının veya kütlenin iç bütünlüğünü yitirerek aniden çöküşe ve düşüşe yönelmesi
Çekirdek Özet 3Fiziksel veya toplumsal bir dengenin kırılma eşiğini aşarak yerçekimi ve çöküntü sürecine teslim olması
Kritik Hata RiskiAyetteki «yıkılmak üzere olma» halini sıradan bir eğrilik sanıp yapının iç gerilim ve ani çöküş dinamiğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قضKesmek, ayırmak, kesin ve sert bir etkiyle bütünlüğü bozmak; nitekim قضب kökünde dalı sertçe kesip koparma, قضي kökünde ise kesin hüküm verip işi bitirme anlamları bu ortak kesme ve sonuca bağlama zemininde buluşur.ضİkinci ض harfinin katlanmasıyla kök muzaaf kalıba geçmiş; kesme ve ayrılma eylemi bir darbede bitmeyip nesnenin ufalanarak, dağılarak, gürültülü ve şiddetli bir çöküşle parçalanmasına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, sınır veya iğne deliğiSıkışma, toplanma, bir gerilimin dar bir hatta yoğunlaşması ve odak noktası oluşturması.
ضYan taraf, göğüs kafesi veya baskı altında çatlama (ikiz harf ص kökenli türetme)Ağır bir yük altında yana doğru yatma, sıkışan yüzeyin baskıya dayanamayıp yarılarak dışa açılması.
ضYan taraf, göğüs kafesi veya baskı altında çatlama (ikiz harf ص kökenli türetme)Çatlamanın ve baskının yinelenmesi, taşıyıcı omurganın kırılarak parçaların etrafa dökülmesi.
قضضSıkışan gerilimin kırılma eşiğini aşarak taşıyıcı yüzeyi çatlatması ve kütleyi aşağı doğru parçalayarak dökmesiOdaklanan ağırlık ve baskının dikey ekseni kırması; nesnenin direncini yitirerek hızla çatlayıp yere doğru çöküş hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTaşın çekiç veya aletle vurularak küçük parçalara kırılması, ufalanması; kırılan taş döküntüsü, çakıl ve yatağa batan toz parçacıkları.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde uykusuzluğunu ve huzursuzluğunu anlatırken yatağın batmasını ve rahatsız ediciliğini bu kökten türeyen fiille tasvir eder: أَمْ مَا لِجَنْبِكَ لَا يُلائِمُ مَضْجَعاً / إِلَّا أَقَضَّ عَلَيْكَ ذَاكَ الْمَضْجَعُ
Erken Arapça kullanımYırtıcı kuşun avına hızla ve süzülerek dikine dalış yapması (انقض الطائر) ile süvarilerin düşman üzerine birdenbire ve dağıtıcı bir güçle saldırması (انقضت الخيل) durumlarında kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça قضض kökü, Sami dil ailesinde sert nesneleri kırma, ezme, parçalayarak dağıtma ve çatlatma anlamlarını taşıyan ortak onomatopoetik (ses yansımalı) ve biliteral kök ailesine aittir. İbranicede katsats (קצץ) kökü kesmek, parçalamak, uçlarını koparmak anlamını taşırken; Süryanicede kats (ܩܨ) tabanı kesme ve son verme eylemini ifade eder. Kökün gürültülü ve sert bir çatlama sesini taklit eden fonetik yapısı, Arapçada hem taş kırma ve döküntü çıkarma gibi somut temaslarda korunmuş, hem de bir yapının çatırdaması, yırtıcı kuşun havadaki ani kırılmayla aşağı süzülmesi ve duvarın çökme eşiğine gelmesi gibi mekanik hareketlere aktarılmıştır. Kök içi gelişimde sert vuruşla gelen çatlama sesi, iç mukavemetin ani çöküşünü tasvir eden bir semantik kayma yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTaş kırma ve kırıntıdan duvarın çatlamasına geçişMaddi bir taşın aletle kırılması (قض الحجر بالمقض) anlamından, kütlesel bir yapının ağırlık altında çatırdaması ve dikliğini yitirip devrilmesi (انقض الجدار) anlamına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice קצץ ve Süryanice ܩܨ ile soydaşlıkKesme, çatlatma, uç kısımlarını parçalayarak ayırma ve bütünlüğü kırma anlamındaki ortak Sami kök katmanıyla doğrudan bağlantılıdır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik sert vurma / ezme kökleriDoğu Afrika ve Berberi dillerinde sert maddeleri kırma ve ezme bildiren ses yansımalı tabanlarla paralellik arz eder.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قضضAnlamlıTaş kırmak, ufalanmak, dikine çökmekSert nesneleri kırıp toz ve çakıl haline getirmek; yapının çatırdaması veya kuşun hızla aşağı dalması.Hedef köktür; Kehf 18:77 ayetinde geçer.
ضقضAnlamlıKarışık ses çıkarmak, çatırdamakÇiğnerken veya bir nesne ezilirken çıkan ses; dişlerin birbirine sürtünmesi veya çenelerin sesi.Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses yansımalı ezilme zemininde buluşur.
ضضقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde iki ض harfinin ardından gelen ق harfiyle kurulu bir kök yapısı bulunmamaktadır.Mühmel birleşimdir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قضضMerkezÇökme, çatlayarak yıkılmaİç dengenin ve taşıyıcı gücün kırılarak nesnenin aniden dökülmeye ve aşağı doğru inmeye yüz tutması.Yıkımın başlangıç anındaki çatırdama, hızla yönelme ve parça döküntüsünü içerir.
هدمKomşuYıkma, çökertmeDışarıdan uygulanan bir güç veya tahribat sonucu yapının yerle bir edilmesi.قضض kökünde iç dengenin bozulmasıyla kendiliğinden çökme eşiğine gelme vurgulanırken, bu kökte harici müdahale öne çıkar.
خررKomşuYere kapanma, devrilmeDik duran bir varlığın gürültüyle ve boylu boyunca aşağı düşmesi, secdeye varması.قضض kökünde yapısal parçalanma ve çatırdama esasken, bu kökte bütün halinde yere yuvarlanma ve dökülme sesi ön plandadır.
سقطKomşuDüşmeYüksek bir mevkiden veya konumdan iradesiz biçimde aşağı inme.قضض kökündeki yıkılma ve dağılma dinamiği olmaksızın sadece dikey yer değişimini ifade eder.
قومZıtDikilme, ayakta durmaYerçekimine karşı direnç göstererek dik, dengeli, sağlam ve ayakta kalma hali.قضض kökünün temsil ettiği çökme ve dağılma meylinin doğrudan karşıtıdır; dengeli duruşu sağlar.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقضضÇatlayıp yıkılmaya meyletmek, çökmekYapının iç mukavemetini yitirerek aniden yere doğru çöküş ve dağılma eğilimine girmesi.Kesin
LatinceRuere, collabīÇökmek, birden yıkılmak, harabeye dönmekYapının ağırlığı altında kırılıp aşağı çökmesini karşılar; ancak taş kırma ve çakıllanma nüansını taşımaz.Güçlü
İngilizceTo collapse, to tumble downÇökmek, göçmek, devrilmekTaşıyıcı sistemin çökmesini tam verir; kökteki toz, kırıntı ve yırtıcı kuş gibi dikine dalış hareketini dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaEinstürzen, zusammensackenÇökmek, yıkılmak, göçmekBir kütlenin kendi ağırlığıyla içeriye veya yere doğru yıkılışını ifade eder; erken dönemdeki kuşun dalışı anlamını kapsamaz.Güçlü
FransızcaS'effondrer, s'écroulerÇökmek, göçmekYapısal dengenin bozulup parçaların aşağı dökülmesini karşılar; kökün ilk somut anlamındaki çakıl döküntüsünü içermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَنْقَضَّYapının dengesini yitirerek çökme ve yıkılma eşiğine gelmesiKehf suresinde Hızır ile Musa kıssasında harabe bir köyde tam devrilmek üzere olan duvar bağlamı (Kehf 18:77).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAyette geçen «duvar yıkılmak istedi» ifadesiCansız varlıklara irade nispet edilmesinin hakikat mi yoksa mecaz-ı mürsel veya istiare mi olduğu tartışması; tabiatın zorunlu eğilimleri ile ilahi kader ilişkisi.Cansız bir cismin fiziksel meylinin ve devrilme eşiğindeki halinin istiare yoluyla irade kelimesiyle açıklanması.
FıkıhTehlike arz eden ve yıkılma eğiliminde olan yapıların tamiriÇökmek üzere olan duvarın mülkiyet durumu, kamu güvenliği veya yetim hakkının korunması amacıyla izinsiz tamir edilip edilemeyeceği (fuzulî tasarruf).Can ve mal emniyetini tehdit eden çöküntü öncesi önleyici müdahale ve koruma sorumluluğu.
TefsirKehf suresindeki duvar kıssasıDuvarın sadece bir yana eğrilmesi mi yoksa çatırdamaya başlayıp çöküşünün an meselesi mi olduğu meselesi.Duvarın çökme tehlikesinin kesinliği ve altındaki hazinenin korunması için zamanlamanın hayatiyeti.
HadisHadis metinlerindeki türevlerSüvarilerin düşman üzerine aniden hücum etmesi veya gökten inen meleklerin hızla dalış yapması tasvirleri.Bir hedefe doğru ani, toplu, hızlı ve durdurulamaz bir şekilde dikine iniş veya akın hareketi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi hikmet ve gayb ilmiKırılma anına önleyici müdahaleKorumaİlahi bilgi, zahiren çökmek üzere olan bir yapıyı tam vaktinde tahkim ederek gelecekteki bir felaketi önler.Kesin
İlmiStatik ve yapı mekaniğiMukavemet eşiğinin aşılması ve göçmeKırılma eşiğiYük taşıyan dikey elemanların gerilimi taşıyamayarak bükülme ve ani çöküş fazına girmesini açıklar.Güçlü
SiyasiKurumsal çöküş ve devlet düzeniRejimin veya yapının içten içe çürümesiMeşruiyet kaybıDışarıdan ayakta gibi duran bir idarenin iç dengeleri kırıldığında aniden yıkılma sürecine girmesidir.Güçlü
İktisadiMülkiyetin ve yetim hakkının muhafazasıDeğer kaybı ve fiziki sermaye erimesiSermaye korumasıÇöküş sürecindeki altyapının onarılması, alttaki sermaye birikiminin korunarak hak sahiplerine devrini sağlar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYapısal instabilite, çatallanma (bifurcation) ve serbest düşmeMekanikte bir kolonun kritik yükü (Euler yükü) aşması durumunda aniden kararlılığını yitirip bükülmesi veya bir kütlenin potansiyel enerjisini hızla kinetik enerjiye dönüştürerek aşağı boşalması.Güçlü
Beşeri bilimlerAni toplumsal çöküş (anomi) ve kurumların göçmesiSosyolojide taşıyıcı normların aşınması sonucu toplumun dışarıdan sağlam görünse bile ilk kriz anında direnç gösteremeyip aniden parçalanarak çöküşe geçmesi hali.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiقضض kökünü yalnızca sıradan bir «yıkılmak» eylemi olarak görmek ve kökün ihtiva ettiği çatlama, çatırdama, hızla aşağı yönelme ve parça döküntüsü anlamlarını hesaba katmamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök, cansız bir nesnenin dahi kendi fiziksel kanunları uyarınca ulaştığı kritik denge yitimini ve yıkılış sürecinin ertelenemez eşiğini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki «yıkılmak üzereydi» tabirinin sıradan bir bakım ihtiyacı sanılması; oysa kökün çöküş sürecinin başladığını, müdahale edilmezse saniyeler veya saatler içinde yerle bir olacağını gösteren aciliyet boyutunun kavranamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlıkların fiziksel dünyadaki hallerinin ve kader çizgilerinin dildeki en somut ve dinamik ifadelerle nasıl anlatıldığını, cansız sayılan nesnelerin bile ilahi yasalar karşısındaki durum meylini gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Gayb-şehadet ilişkisinin, ilahi hikmetin insan aklını aşan boyutlarının ve peygamberî kıssalardaki acil müdahalelerin işlendiği Kehf suresi ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kehf kıssasındaki eylemlerin keyfi veya sebepsiz olduğu zannını yıkar; duvarın halihazırda çatlayıp çökmeye yüz tuttuğunu ve oradaki işin gecikmeye tahammülü olmayan kritik bir yapısal kurtarma faaliyeti olduğunu netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert bir taşın çekiçle vurularak kırılması, ufalana ufalana dökülmesi, çatlaması ve bu parçalanmanın sonucu olarak dik duran bir kütlenin aniden aşağıya doğru çöküşe geçmesi.
  • Soyut anlamBir sistemin taşıma kapasitesinin son sınırına gelmesi, dengenin bozulmasıyla birlikte çöküşün önlenemez bir doğrultu kazanarak harekete dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkFiziksel yapılarda dayanma sınırının aşılması; toplumsal ve ahlaki sistemlerde ise alttaki temel değerlerin korunması için çöküş eşiğindeki dış kabuğun onarılıp tahkim edilmesi zorunluluğu.
  • LaTeX modeliF>Fc  ⟹  d2ydt2<0veyaΔS→∞
  • LaTeX açıklamasıFormülde F sisteme binen düşey ve içsel gerilim kuvvetini, Fc ise yapının taşıyabileceği kritik mukavemet sınırını gösterir. Gerilim kritik sınırı aştığında (F>Fc), sistemin dikey eksendeki ivmesi yerçekimi yönünde negatifleşir (d2ydt2<0), yani yapı hızlanarak aşağı çöker ve parçalanarak düzensizlik (entropi) maksimum seviyeye (ΔS→∞) ulaşır. Model, قضض kökündeki taşıyıcı direncin kırılması ve yerçekimine teslim olarak ani çöküş hareketini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق