كعب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ع-ب4 sîga, 65 mücavir kök, 4 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سلفنعمكعبوَكَوَاعِبَحرمالْكَعْبَيْنِغوطالْكَعْبَةَقلدصيدصعد

KökSîga 4Ayet 4Sure 2Mücavir 65

▶ Ağı aç (3B)

كعب

ك - ع - ب

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Topuk demektir. Çıkıntılı yer yokuş anlamında olup bu surede tepeye çıkamadı anlamınada kullanılmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Topuk demektir. Çıkıntılı yer yokuş anlamında olup bu surede tepeye çıkamadı anlamınada kullanılmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.630 harf
باب العين و الكاف والباء معهما )ع ك ب، ع ب ك، ك ع ب، ك ب ع، ب ك ع مستعملات وب ع ك مهمل( عكب: العَكَبُ: غِلَظٌ في لَحْي الإنسان. وأمَةٌ عكباء: عِلْجَةٌ جافية الخلق من آمٍ عُكْب. وفي لغة الخفجّيين: عَكَبَتْ حولهم الطيرُ فهي عكوب أي: عكوف. قال شاعرهم: تَظَلُّ نسورٌ من شَمامٍ عليهـم عُكُوباً من العقبان عِقبان يذبُل عبك: يقال: ما ذقت عَبَكَةً ولا لَبَكَةً. العَبَكَة: قطعة من شيء أو كسرة.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR380 harf
الكَعْبُ: العظم الناشز عند ملتقى الساق والقدم. وكُعوبُ الرُمْحِ: النواشزُ في أطراف الأنابيب. والكَعابُ بالفتح: الكاعِب، وهي الجارية حين يبدو ثَدْيُها للنُهود. وقد كَعَبَتْ تَكْعَبُ بالضم كُعوباً؛ وكَعَّبَتْ بالتشديد مثله. وبُرْد مُكَعَّبٌ: فيه وَشْيٌ مربَّعٌ. وثوب مكعَّب، أي مطويٌّ شديد الإدراج. والكَعْبُ: القطعة من السَمْن. والكعبة: البيت الحرام، يقال: سُمِّي بذلك لِتَرَبُّعه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.328 harf
باب العين والكاف مع الباء عكب ، عبك ، كبع ، كعب ، بعك ، بكع : مستعملات . عكب : أبو عبيد عن أبي عبيدة : العَكوب : الغبار ، بفتح العين . وأنشد قول بشر بن أبي خازم : على كلِّ مَعْلُوبٍ يثور عَكوبُها قال : والمعلوب : الطريق الذي يُعلَب بجَنْبَتَيْه . وقال أبو عمرو : عكفت الخيل عكوفاً ، وعكبت عُكوباً ، بمعنًى واحد . وقال الليث نحوه : طير عكوف وعُكوب . وأنشد لمزاحم العُقَيلي : تظلُّ نُسورٌ من شَمامِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.757 harf
(باب الكاف والعين وما يثلثهما) (كعم) الكاف والعين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على سَدِّ شيءٍ بشيءٍ وإمساك. فالكِعَام: شيءٌ يُجعَل في فم البعير فلا يَرغُو. ويقال: كَعَمه فهو مكعوم. وتقول: كعَمه الخَوفُ فلا يَنطِق. قال ذو الرُّمَّة: * يَهْمَاءَ خابطها بالخَوْف مكعومُ([1]) * ومن الباب: كَعَم الرّجلُ المرأةَ، إذا قبَّلَها ملتقماً فاهاً، كأنَّه سدَّ فاها بفيه. والكِعْم: وعاء من الأوعية([2]). (كعظ) الكاف
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR605 harf
- كعب الرجل: العظم الذي عند ملتقى القدم والساق. قال: ﴿وأرجلكم إلى الكعبين﴾ [المائدة/6]. والكعبة: كل بيت على هيئته في التربيع، وبها سميت الكعبة. قال تعالى: ﴿جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس﴾ [المائدة/97]. وذو الكعبات: بيت كان في الجاهلية لبني ربيعة، وفلان جالس في كعبته، أي: غرفته وبيته على تلك الهيئة، وامرأة كاعب: تكعب ثدياها، وقد كعبت كعابة، والجمع كواعب، قال: ﴿وكواعب أترابا﴾ [النبأ/33]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR924 harf
ك ع ب رتب رتوب الكعب في المقام الصعب وقوائم صمع الكعوب‏.‏ ولعب الصبيان بالكعاب‏.‏ وتقول‏:‏ وربّ الكعبة لا تقرن بك الصعبة‏.‏ وبرد مكعبٌ‏:‏ موشيٌّ على هيئة الكعاب‏.‏ وكعبت الثوب‏:‏ أدرجته إدراجاً شديداً‏.‏ وكعبت الجارية كعابةً وكعوبةً وهي كاعب وكعابٌ وتكعب ثديها‏:‏ نتأ كالكعب‏.‏ وكعّبت كبّتها‏:‏ جعلت لها حروفاً كالكعوب‏.‏ والجارية بكعبتها‏:‏ بعذرتها‏.‏ قال‏:‏ يبدّها أقمر نهد جبهته قد كان
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.076 harf
قال اللّه تعالى: وامْسَحُوا برُؤُوسكم وأَرْجُلَكم إِلى الكعبين؛ قرأَ ابنُ كثير، وأَبو عمرو، وأَبو بكر عن عاصم وحمزة: وأَرجلِكم، خفضاً؛ والأَعشى عن أَبي بكر، بالنصب مثل حفص؛ وقرأَ يعقوبُ والكسائي ونافع وابن عامر: وأَرجلَكم؛ نصباً؛ وهي قراءة ابن عباس، رَدَّه إِلى قوله تعالى: فاغْسلوا وجوهَكم، وكان الشافعيُّ يقرأُ: وأَرجلَكم. واختلف الناسُ في الكعبين بالنصب، وسأَل ابنُ جابر أَحمدَ ابن يحيـى عن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR251 harf
* ك ع ب * * الكَعْبُ * العظم الناشز عند ملتقى الساق والقدم وأنكر الأصمعي قول الناس إنه في ظهر القدم و * كَعَبَتِ * الجارية من باب دخل بدا ثديها للنهود فهي * كَعَابُ * بالفتح و * كاعِبُ * والجمع * كَواعِبُ * و * الكعْبةُ * البيت الحرام سمي بذلك لتربيعه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.239 harf
الكعب: كل مفصل للعظام، من الإنسان: ما أشرف فوق رسغه عند قدمه، وقيل: هو العظم الناشز فوق القدم، وقيل: هوالعظم الناشز عند ملتقى الساق والقدم، وأنكر الأصمعي قول الناس إنه في ظهر القدم. ذهب قوم إلى أنهما العظمان اللذان في ظهر القدم، وهو مذهب الشيعة، ومنه قول يحيى بن الحارث: رأيت القتلى يوم زيد بن علي. فرأيت الكعاب في وسط القدم. قيل: الكعبان، من الإنسان: العظمان الناشزان من جانبيها، أي: القدم. وفي
Maddenin bağlantısı

الكعب: كل مفصل للعظام، من الإنسان: ما أشرف فوق رسغه عند قدمه، وقيل: هو العظم الناشز فوق القدم، وقيل: هوالعظم الناشز عند ملتقى الساق والقدم، وأنكر الأصمعي قول الناس إنه في ظهر القدم. ذهب قوم إلى أنهما العظمان اللذان في ظهر القدم، وهو مذهب الشيعة، ومنه قول يحيى بن الحارث: رأيت القتلى يوم زيد بن علي. فرأيت الكعاب في وسط القدم. قيل: الكعبان، من الإنسان: العظمان الناشزان من جانبيها، أي: القدم. وفي حديث الإزار: ما كان أسفل من الكعبين، ففي النار ، قال الله تعالى: وامسحوا برؤوسكم وأرجلكم إلى الكعبين قرأ ابن كثير، وأبو عمرو، وأبو بكر عن عاصم، وحمزة: وأرجلكم خفضا، والأعشى عن أبي بكر، بالنصب مثل حفص. وقرأ يعقوب، والكسائي، ونافع، وابن عامر وأرجلكم نصبا؛ وهي قراءة ابن عباس، وكان الشافعي يقرأ: وأرجلكم واختلف الناس في الكعبين، وسأل ابن جابر أحمد بن يحيى عن الكعب، فأومأ ثعلب إلى رجله، إلى المفصل منها، بسبابته فوضع السبابة عليه، ثم قال: هذا قول المفضل، وابن الأعرابي قال: وأومأ إلى الناتئين، وقال: هذا قول أبي عمرو بن العلاء، والأصمعي قال: وكل قد أصاب. كذا في لسان العرب. ج: أكعب، وكعوب، وكعاب. قال اللحياني: الكعب الذي يلعب به، وهو فص النرد، كالكعبة، بزيادة الهاء، ج كعب، بالضم، وكعاب بالكسر، وكعبات محركة، الأول والثالث جمع الكعبة، لم يحك ذلك غيره، كقولك: جمرة وجمرات، والثاني جمع الكعب، والمصنف خلط في الجموع، ولم ينبه عليه شيخنا على عادته في بعض المواضع، وفي الحديث: أنه كان يكره الضرب بالكعاب واحدتها: كعب، واللعب بها حرام، وكرهها عامة الصحابة. وفي حديث آخر لا يقلب كعباتها أحد ينتظر ما تجىء به إلا لم يرح رائحة الجنة ، هي جمع سلامة للكعبة، كذا في النهاية ونقله ابن منظور وغيره. من المجاز: قناة لدنة الكعوب، جمع كعب، هو عقدة ما بين الأنبوبين من القصب والقناة. وقيل هو أنبوب ما بين كل عقدتين: وقيل: هو طرف الأنبوب الناشز، وجمعه كعوب، وكعاب. أنشد ابن الأعرابي: وألقى نفسه وهوين رهوا يبارين الأعنة كالكعـاب يعني أن: بعضها يتلو بعضا، ككعاب الرمح، ورمح بكعب واحد: مستوى الكعوب، ليس له كعب أغلظ من آخر. قال أوس بن حجر يصف قناة مستوية الكعوب: تقاك بكعب واحـد وتـلـذه يداك إذا ما هز بالكف يعسل

من المجاز: الكعب: الكتلة من السمن. الكعب أيضا: قدر صبة، بالضم من اللبن والسمن، ومنه قول عمرو بن معد يكرب قال: نزلت بقوم فأتوني بقوس وثور وكعب وتبن فيه لبن. فالقوس: ما يبقى في أصل من الجلة من التمر. والثور: الكتلة الأقط. والكعب: الصبة من السمن. والتبن: القدح الكبير. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: إن كان ليهدى لنا القناع فيه كعب من إهالة فنفرح به أي: قطعة من الدهن والسمن. الكعب: اصطلاح للحساب هو أن يضرب عدد في مثله ثم يضرب ما ارتفع في العدد الأول، فما بلغ فهو المكعب. والمال، والعدد الأول: هو الكعب، مثل أن تضرب ثلاثة في ثلاثة، فيبلغ تسعة، ثم تضرب التسعة في ثلاثة فيبلغ سبعة وعشرين، فالكعب ثلاثة، والمكعب والمال سبعة وعشرون، نقله الصاغاني. من المجاز: الكعب بمعنى الشرف والمجد، يقال: أعلى الله كعبه، أي: أعلى جده. وفي حديث قيلة: والله لا يزال كعبك عاليا هو دعاء بالشرف والعلو. قال ابن الأثير: والأصل فيه كعب القناة، وهو أنبوبها وما بين كل عقدتين منها كعب. وكل عقدتين منها كعب ورجل عالي الكعب: يوصف بالشرف والظفر، قال: لما علا كعبك بي عليت أراد: لما أعلاني كعبك. الكعب، بالضم: الثدى الناهد. وكعبته أي: الشيء تكعيبا أي ربعته: والكعبة: البيت الحرام، منه، زاده الله تشريفا وتكريما، لتكعيبها أي: تربيعها، وقالوا: كعبة البيت، فأضيف، كأنهم ذهبوا بكعبته إلى تربع أعلاه، وسمى كعبة لارتفاعه وتربعه. الكعبة: الغرفة، قال ابن سيده: أراه لتربعها أيضا. وكل بيت مربع، فهو عند العرب كعبة. عن أبي عمرو، وابن الأعرابي: الكعبة، بالضم: عذرة الجارية أي: بكارتها، وأنشد: أركب تم وتـمـت ربـتـه قد كان مختوما ففضت كعبته وفي موازنة الآمدي: جارية كعاب أي: بكر. والكعوب، بالضم: نهود ثديها، أي: نتوها وارتفاعها: قالوا: وهو من خواص النساء، لا يتصف به الرجال كالتكعيب. والكعابة بالكسر، على ما في نسختنا، وضبطه شيخنا بالفتح، و الكعوبة، بالضم. والفعل منه كضرب ونصر يقال: كعب الثدي يكعب ويكعب، وكعب، بالتخفيف والتشديد. وجارية كعاب كسحاب هكذا في نسختنا، وسقط الضبط من نسخة شيخنا، ومكعب، كمحدث، ومنهم من يلحقه الهاء، وكاعب كناهد وزنا ومعنى، وهو الأكثر وحكي كاعبة. كذا في كنز اللغة، وجمع الأخير كواعب، قال الله تعالى، وكواعب أترابا ، وكعاب، بالكسر، عن ثعلب، وأنشد: نجيبة بطال لدن شـب هـمـه لعاب الكعاب والمدام المشعشع

ذكر المدام، لأنه عني به الشراب. وفي حديث أبي هريرة: فجثت فتاة كعاب على إحدى ركبتيها . قال ابن الأثير: الكعاب، بالفتح: المرأة حين يبدو ثديها للنهود. وكعبت الجارية، تكعب، وتكعب. الأخيرة عن ثعلب. وكعبت، بالتشديد مثله. والإكعاب: الإسراع. أكعب الرجل. أسرع، وقيل: هو إذا انطلق ولم يلتفت إلى شيء. وقال أبو سعيد: أكعب الرجل إكعابا. وهو الذي ينطلق مضارا لا يبالي ما وراءه، ومثله كلل تكليلا. من زيادة المصنف: الكعكبة. بضم الكافين وتشديد الموحدة. قال شيخنا: قيل: وزنها فعفلة، وهي النونة من الشعر، وهي أن تجعل المرأة شعرها أربع قصائب مضفورة مفتولة وتداخل هي بعضهن في بعض، فيعدن أي تلك الضفائر كعكبا. الكعكب: ضرب من المشط بالفتح، كالكعكبية بزيادة الياء، قيد به الصاغاني. وثدي مكعب كمحدث، ومكعب كمعظم، كذا وهو مضبوط في نسختنا، وهو ضبط الصاغاني، وفي بعضها: كمكرم، وهي نادرة ومتكعب بزيادة التاء، أي كاعب وقيل: التفليك، ثم النهود، ثم التكعيب. والمكعب، كمعظم: الموشي بفتح الميم وسكون الواو وكسر الشين وفي نسخة: ضبطه كمعظم، من البرود والأثواب على هيأة الكعاب، ومنهم من قال المكعب الموشي، ولم يخصص بالأثواب ولا البرود، قال اللحياني: برد مكعب: فيه وشي مربع. المكعب: الثوب المطوي الشديد الإدراج في تربيع، ومنهم من لم يقيده بالتربيع، يقال: كعبت الثوب تكعيبا. وبهاء، يعني المكعبة: الدوخلة بتشديد اللام، وهي الشوغرة والوشخة، وسيأتي بيانهما. والكعبان: هما كعب بن كلاب، وكعب بن ربيعة بن عقيل بن كعب بن ربيعة بن عامر بن صعصعة. وقال شيخنا: اقتصر على نسبتهما لجديهما، وهما كعب بن عقيل بن كعب بن ربيعة بن عامر بن صعصعة، وكعب بن عوف بن عبد بن أبي بكر بن كلاب. والكعبات محركة، أو ذو الكعبات بيت كان لربيعة، كانوا يطوفون به، وقد ذكره الأسود بن يعفر في شعره فقال: والبيت ذي الكعبات من سنداد وكعب الإناء وغيره، كمنع: ملأه، ورواه الصاغاني من باب التفعيل. كعب الثدي من باب ضرب ونصر، وكعب بالتشديد: نهد، أي: نتأ، واستدار، وارتفع كالكعب، ولا يخفى أنه تقدم الإشارة إليه في كلامه، فذكره ثانيا كالتكرار، ثم أن ذكره بعد كعب الإناء، يقضي أن يكون كمنع أيضا، وليس كذلك، بل هو من باب الأول والثاني، وروي فيه التشديد. وقد قدمنا ما يتعلق به. وذو الكعب: لقب نعيم بن سويد بن خالد الشيباني. وكعب الحبر، بكسر الحاء: تابعي م، وهو المشهور بكعب الأحبار، ثبت ذكره في كثير من الأصول المصححة، وسقط من بعضها، وإنما لقب به لكثرة علمه، وأورده بالإفراد، لأنه اختياره، ويأتي له في حبر ولا تقل: الأحبار أي: بالجمع، قاله شيخنا. وسيأتي الكلام عليه في محله.

ومما لم يذكره المصنف: الكعب: العظم لكل ذي أربع، وفي الفرس: ما بين الوظيفين والساقين، وقيل: ما بين عظم الوظيف وعظم الساق، وهو الناتىء من خلفه. وكعبت كبتها: جعلت لها حروفا كالكعوب. والمكعب: لقب بعض الملوك، لأنه ضرب كعائب الرؤوس. وكعبه كعبا: ضربه على يابس، كالرأس ونحوه. وكعبت الشيء تكعيبا: إذا ملأته. ووجه مكعب: إذا كان جافيا، ناتئا والعرب تقول: جارية درماء الكعوب، إذا لم يكن لرؤوس عظامها حجم، وذلك أوثر لها، وأنشد: ساقا بخنداة وكعبا أدرما والكعاب في قول الشاعر: رأيت الشعب من كعب وكانوا من الشنآن قد صاروا كعابـا قال الفارسي: أراد إن آراءهم تفرقت وتضادت، فكان كلء ذي رأي منهم قبيلا على حدته، فلذلك قال: صاروا كعابا. وي الأساس: في الحديث: نزل القرآن بلسان الكعبين : كعب بن لؤي من قريش، وكعب بن عمرو، وهو أبو خزاعة، قاله أبو عبيد عن ابن عباس، رضي الله عنهما. قال شيخنا: ونقله الجلال في الإتقان والمزهر. وأبو مكعب الأسدي، مشدد العين،من شعرائهم، وقيل: إنه أبو مكعت، بتخفيف العين وبالتاء المثناة الفوقية وسيأتي ذكره.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.488 harf
كَعَبَ الثَّدْىُ كَعَبَ الثَّدْىُ ذ , aor. كَعِبَ and كَعُبَ , (it seems to be implied in one place in the K, that the aor. is كَعَبَ ; but this is not the case; TA,) inf. n. كُعُوبٌ and كِعَابَةٌ (by MF written كَعَابَةٌ) and كُعُوبَةٌ; and ↓ كعّب, inf. n. تَكْعِيبٌ; The girl's breast swelled, or became prominent or protuberant, (K,) and round: (TA:) [or began to swell, &c.: see كَاعِبٌ]: or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.219 harf
كَعَبَ كَعَبَ I , U ( n. ac. كِعَاْبَة 23t , كُعُوْب 27 , كُعُوْبَة 27t ), a. Had protuberant, swelling breasts. b. ( n. ac. كُعُوْب 27 ), Swelled ( breasts ). c. A ( n. ac. كَعْب 1 ), Filled. d. Beat. كَعَّبَ كَعَّبَ II , a. see I (a) , ( b ), ( c ), ( d ). e. Made square, cubic; cubed ( number ). f. Folded. g. Put forth its knots ( reed ). أَكْعَبَ أَكْعَبَ IV , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.633 harf
كعب كَعَبَ - يَكْعُبُ - كَعْب - كَعْبَيْن - كعْبَة - كَاعِب - كَواعِب كَعَبَ - يَكْعُبُ + الشيء أو الكائن: يبرز على شكل " مُكَعَّب ": يبرز الشيء ويرتفع عما حوله، بحيث تبعد نقاطه المحيطة بعداً متساوياً عن نقطة المركز: يصبح طوله وعرضه وسمكه (ارتفاعه) متكافئة ومتساوية كَعْب: اسم فعل " كَعَبَ - يَكْعُبُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " كَعَبَ -
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler65 mücavir (84 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حرم

    2 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  2. غوط

    1 ortak ayet · Çukur

  3. غسل

    1 ortak ayet · Su bitkisi

  4. قلد

    1 ortak ayet · Anahtardır

  5. نعم

    2 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  6. رفق

    1 ortak ayet · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir

  7. صيد

    1 ortak ayet · Av

  8. لمس

    1 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz

  9. عمد

    1 ortak ayet · Direk demektir

  10. وبل

    1 ortak ayet · Odun demeti demektir

  11. سلف

    1 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır

  12. صعد

    1 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ …

    KâbeAllah Ka’be’yi, o haram evi insanlar için hayat ve güven kaynağı kıldı. Keza o haram olan ayı da, kurbanı da, boynu bağlı olan kurbanlıkları da. Bu, Allah’ın göklerde ve yerde olanları bildiğini ve Allah’ın gerçeten her şeyi bilici olduğunu bilmeniz içindir.

Sîga sayfası: الْكَعْبَيْنِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكعب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعقد, فصل, برز
Zıt Kökهبط
Çekirdek Özet 1Bir yüzeyden veya gövdeden dışa doğru belirgin biçimde çıkıntı yapmak, düğümlenerek yükselmek, köşeli ve hacimli biçimde belirginleşmek
Çekirdek Özet 2Yeryüzünde tevhidin merkezi olan yükseltilmiş ve karemsi yapı, abdest sınırında ayak ile bacağın birleştiği mafsal çıkıntısı ve cennetteki fıtri yetkinlik ve neşvünema
Çekirdek Özet 3İki bölüm arasındaki eklem ve sınır noktası; yönelimin toplandığı mimari ve sembolik merkezleşme
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca mimari bir yapı adı veya yalnızca fiziki cinsellik bağlamıyla daraltıp mafsal, sınır ve yükselti çekirdek anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كعGeri durmak, sıkışmak, çekinmek veya toparlanıp yoğunlaşmak anlamı taşır; كعف ve كعم köklerinde de bir şeyin ağzını bağlamak veya bir hacmi tıkamak manası görülürبİçe kapanma veya geri çekilme hareketini temas, cisimleşme ve dışa vuran belirgin bir çıkıntı veya düğüm haline dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir hacmi sınırlandırma, büküm ve kavrayıcı bir form oluşturma hareketi
عgöz; görme, bilme, kaynakDışarıya açılma, odak noktası olma, belirginleşerek görünür hale gelme
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir mekan, kütle, yerleşiklik ve gövde oluşturma boyutu
كعبavuç içi; kavrama, eğme, kaplama + göz; görme, bilme, kaynak + ev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir kütle veya gövdenin içinden dışarıya doğru gözle görülür, belirgin, tutulabilir bir eklem, mafsal veya hacimli bir çıkıntının meydana gelmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlılarda ayak ile bacağın birleştiği yerde dışa doğru çıkıntı yapan mafsal kemiği; mızrak veya kamış boğumları arasındaki boru şeklindeki yükseltili bölüm; kare veya küp şeklinde katlanmış kumaş veya ayrışmış donmuş yağ parçası
Cahiliye şiiri kullanımıAntere b. Şeddâd bir beytinde sağlam mızrağın boğumlarını nitelerken kökü kullanmıştır: فطعنت بالرمح الأصم كعوبه / ليس الكريم على القنا بمحرم
Erken Arapça kullanımEsved b. Ya‘fer, Rabîa kabilesinin tavaf ettiği kare yapılı evi anarken kökü zikreder: أهل الخورنق والسدير وبارق / والبيت ذي الكعَبات من سنداد

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde كعب kökü, kübik biçim, eklem kemiği, aşık kemiği ve tomurcuklanma anlam alanlarıyla sınırlı bir yayılıma sahiptir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan aynı üçlü kök yaygın bir fiil kökü olarak kökleşmemiş olmakla birlikte, Doğu ve Batı Sami dillerinde aşık kemiği, yuvarlak çıkıntı veya oyun zarı anlamında türevler görülür. Arapçada kök, hem kemiğin mafsaldaki çıkıntısını hem de buradan türeyerek dörtgen ve kübik yapıları (el-beytü'l-murabba‘) ifade eden semantik bir genişleme kazanmıştır. Çekirdeğin asıl odağı, bir düzlemden dışarıya fırlayan veya iki düz parçayı birbirine bağlayan boğumdur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكعب kökünden türeyen kemik, boğum ve küp formlarıMafsaldaki çıkıntıdan ve kamış boğumundan hareketle her türlü kabarık, köşeli ve yükseltilmiş nesneye ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice aşık kemiği ve çıkıntı paralel kullanımlarıKuzeybatı Sami dillerinde ayak bileği kemiği ve zarlarla ilgili sınırlı terimsel ortaklık mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik diğer kollarda düzenli ve kesin bir soydaş biçim tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كعبAnlamlıÇıkıntı yapmak, boğumlanmak, küp şeklinde olmakAyak bileğindeki mafsal kemiği, Kâbe, tomurcuklanan memeHedef kök; Kur'an'da geçer
كبعAnlamlıKesmek, engellemek, çekilmekBir şeyin ucunu kesmek veya geri çekilip kapanmakHedef kökle zıt veya sınırlayıcı yön ilişkisi; Kur'an'da geçmez
عكبAnlamlıYoğunlaşmak, kabarmak, toplanmakÇene kemiğinde kalınlık, bir şeyin etrafında kuşların toplanmasıHacimce büyüme ve belirginleşme yönüyle hedef kökle akrabadır; Kur'an'da geçmez
عبكAnlamlıKarıştırmak, yoğurmakYağ ile un veya benzeri maddeleri birbirine katıp yoğurmakKatlama ve yoğunluk verme boyutuyla uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçmez
بكعAnlamlıYüzüne vurmak, darbe indirmek, yönelmekBir kimseyi hoşlanmadığı sözle veya kılıçla karşılamakDışa vuran ani sertlik yönüyle zayıf semantik bağ; Kur'an'da geçmez
بعكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn tarafından مهمل (kullanım dışı) kaydedilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كعبMerkezMafsal, çıkıntı, yükselti ve kübik kütleİki parça arasındaki boğumlanmış çıkıntıyı ve hacimli belirginliği ifade ederHem fiziki eklem hem mimari merkez anlamını taşır
عقدKomşuBağlamak, düğümlemekكعب doğal bir boğum ve çıkıntı iken, عقد iradi veya yapısal bir bağ ve düğüm işlemidirİlişkilerin ve nesnelerin kenetlenmesi
فصلKomşuAyırmak, mafsal oluşturmakفصل bütünü parçalara ayırma ve aralık bırakma eylemidir; كعب ayrım noktasındaki kemikleşmiş çıkıntıdırSınır ve ayrım noktası
برزKomşuOrtaya çıkmak, belirginleşmekبرز gizlilikten aşikarlığa çıkışı anlatırken, كعب fiziki hacmin dışa doğru tepecik oluşturmasını bildirirGörünür olma ve öne çıkma
هبطZıtAşağı inmek, çökmek, alçalmakكعب yükselme, kabarma ve tepe oluşturma iken, هبط yukarıdan aşağıya seviye kaybıdırDüşüş ve tabana inme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكعبMafsal kemiği, kübik yapı, tomurcuk çıkıntıKemik çıkıntısı, boğum ve dörtgen yükselti anlamını tam karşılarKesin
Latincetalus, cubusAşık kemiği, küpTalus ayak bileği kemiğini karşılar, cubus ise geometrik formu verirGüçlü
İngilizceankle, cube, joint-knobAyak bileği mafsalı, küp, boğum çıkıntısıAnkle sadece anatomik yönü, cube ise sadece geometrik formu karşılarGüçlü
AlmancaKnöchel, WürfelAyak bileği kemiği, küpKnöchel eklem çıkıntısını, Würfel kübik biçimi karşılarGüçlü
Fransızcacheville, cubeAyak bileği, küpCheville mafsal kemiğini, cube ise yükseltili geometrik yapıyı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْكَعْبَيْنِAbdestte yıkanması gereken ayak bileği mafsal kemikleriFıkhi ve ameli taharet bağlamı; abdest sınırını belirten hüküm ayeti (Mâide 5:6)
الْكَعْبَةَBeytullâh, Mekke'deki mukaddes ibadet merkeziİbadet, hac, kurban ve insanların nizamı için sabit kılınan merkez bağlamı (Mâide 5:95, 5:97)
كَوَاعِبَYaşıt, yetkin, bedeni gelişimi ve gençliği tam olan cennet nimetleriAhiret mükâfatı, fıtri güzellik ve cennet ehlinin nimetleri bağlamı (Nebe' 78:33)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKâbe'nin kıble tayin edilmesi ve beytullah vasfıAllah'a mekan isnadından tenzih ile Kâbe'nin ibadette yönelinen sembolik mihver oluşuTevhidin yeryüzündeki yönelme merkezi
FıkıhAbdestte ayakların yıkanma sınırı ve hac menasikiAyaktaki كعب kavramının aşık kemiği mi yoksa bileğin iki yanındaki çıkıntılar mı olduğu ve sınıra dahil olup olmadığıFarz olan yıkamanın nihai sınırı
TefsirNebe' 78:33 ve Mâide 5:97 tefsiriCennet ehlinin vasıflarındaki kinaye ve Kâbe'nin insanlık hayatının ayakta kalış sebebi kılınmasıMaddi ve manevi yetkinlik, istikamet
HadisKur'an'ın lisanı ve elbisenin topukları aşması"Kur'an iki Ka'b lisanı üzere indi" rivayeti ve topukların abdestte yıkanmasının önemiKabile nesepleri ve taharette ihmal edilmemesi gereken sınır

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ibadetKıble ve tavaf merkeziToplayıcı merkez oluşturmaBütün inananların fiziki ve ruhi yönelişlerini tek bir kübik mihverde birleştirirKesin
İlmiAnatomi ve fıkıh metodolojisiMafsal ve ölçü sınırıBitiş ve geçiş noktasını tayinBir uzvun diğerine bağlandığı eklem yerini kesin ölçü olarak belirlerGüçlü
SiyasiÜmmet birliği ve beytü'l-haram emniyetiDokunulmaz merkezGüvenlik ve nizam mihveriİnsanlığın barış içinde toplanacağı siyasi ve hukuki dokunulmazlık alanı sunarGüçlü
İktisadiHac ve iktisadi canlılıkAyakta tutan nizamDolaşım ve pazar merkeziMâide 5:97'de belirtildiği üzere insanların iktisadi ve sosyal hayatını ayakta tutarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeometride küp hacmi ve topolojide düğüm noktasıÜç boyutlu uzayda eşit kenarlı bir kararlılık sergileyen ve çizgilerin kesişip bağlandığı mafsal yapısıGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal çekim merkezi ve referans noktasıDağınık unsurların etrafında dönerek düzen kurduğu kurumsal ve mimari çekirdekGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü Nebe' 78:33 bağlamında salt cinsel ve fiziki bir nesneleştirmeye indirgemek veya Kâbe sözcüğünü kök anlamından soyutlayıp sadece özel isim saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; sınır oluşturan mafsalı, insanlığı ayakta tutan kübik ve mukaddes nizamgahı ve cennetteki fıtri tazelik ve kemali ortak bir hacim ve yetkinlik ekseninde buluşturur
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAbdestteki sınırın ihmal edilmesi veya cennet tasvirlerinin ilahi edeb ve fıtrattaki yetkinleşme gayesinden koparılarak kaba bir tenperestliğe indirgenmesi riski

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Şeriatın en temel ibadet sınırını (abdest) ve yeryüzündeki en merkezi ibadet mekanını (Kâbe) aynı kök mantığıyla inşa ettiğini gösterdiği için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mâide suresindeki abdest, ihram ve Kâbe nizamını kuran teşri ayetlerinde ve Nebe' suresindeki ahiret sahnelerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kâbe'nin alelade bir isim olmayıp hacimli, yükseltilmiş ve toparlayıcı yapısına işaret ettiğini; cennet ehli vasıflarının ise fıtri mükemmellik ve tazelik olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyak bileğindeki mafsal çıkıntısı, mızrak veya kamıştaki boğum yeri ve karemsi biçimde katlanıp yükseltilmiş nesne.
  • Soyut anlamİki yapısal unsuru birbirine bağlayan sınır noktası ile dağınık parçaları etrafında toplayan hacimli merkez.
  • Sistematik karşılıkİbadette kıble ve nizam mihveri, amelde temizliğin kesin anatomik hududu, yaratılışta ise yetkinlik ve kemal formu.
  • LaTeX modeliM={x∈R3∣f(x)=c}∩∂Ω
  • LaTeX açıklamasıModelde Ω bir gövdeyi veya uzvu, ∂Ω bu gövdenin dış sınırını ve temas yüzeyini temsil eder. f(x)=c ifadesi, belirli bir düzlemden dışarıya doğru fırlayan ve geometrik olarak kararlı bir çıkıntı veya düğüm oluşturan eşdüzey kütleyi gösterir. M ise iki yapının birleştiği mafsal noktasını, sınır teşkil eden eklemi veya uzayda bir çekim ve toplanma merkezi meydana getiren köşeli ve hacimli yapıyı simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك