نضخ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ض-خ1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نضخعيننَضَّاخَتَانِ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

نضخ

ن - ض - خ

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Sağanak yağmur demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sağanak yağmur demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR321 harf
باب الخاء والضاد والنون معهما خ ض ن، ن ض خ مستعملان فقط خضن: المخْاضَنَةُ: الترامي بقول فحشٍ أو غزل، قال الطرماح: وأدت إلى القول عنـهـن زولة تُخاضِنُ أو ترنو لقول المُخاضِنِ نضخ: النضخ: من فور الماء من العين والجيشان ، قال الله عز وجل: "فيهما عينان نَضّاختان". والنَّضْخُ كاللَّطْخ: مما يبقى له أثر. نفخ ثوبه بالطيب.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR799 harf
الأصمعيّ: يقال أصابه نَضْخٌ من كذا، وهو أكثر من النَضْحِ، ولا يقال منه فَعِلَ ولا يَفْعِلُ. وقال أبو عمرو التَوَّزِيُّ: النَضْخُ: الأثر يبقى في الثوب وغيره. والنَضْحُ بالحاء غير معجمة الفعلُ. وقال أبو زيد: النَضْخُ: الرَشُّ مثل النَضْحِ. وهما سواء، تقول: نَضَخْتُ أَنْضَخُ بالفتح. والنِضاخُ: المُناضَخَةُ: قال القطاميّ: وإذا تَضَيَّفُني الهمومُ قَرَيْتُهـاسُرُحَ اليَدَيْنِ تُخالِسُ الخَطَرانا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.229 harf
خ ض ن خضن ، نضخ استعمل من وجوهه : خضن ، نضخ . خضن : أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : خاضَنْتُ المرأةَ مُخَاضَنةً _ إذا غازَلْتَها . وقال الليث : المُخَاضَنَةُ : التّرَامي بَقَوْل الفُحْشِ . وأنشد للطَّرِمَّاح : تُخَاضِنُ أَوْ تَرْنُو لِقَوْلِ الْمُخَاضِنِ وقال الأصمعي وغيرُه : يقال : خَضَنَ عنا الهَدِيَة وغَيْرَها _ إذا صَرَفها . وكذلك خَبَنَها . وقال اللِّحياني : ما خُضِنَتْ عنه المُرُوءَةُ إلى غيره _
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.705 harf
(باب النون والضاد وما يثلثهما) (نضل) النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث،
Maddenin bağlantısı

(باب النون والضاد وما يثلثهما) (نضل) النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث، استعارةٌ من نِضال السَّهم. قال لبيد: فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(نضا) النون والضاد والحرف المعتلّ وأكثره الواو: أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْيِ الشَّيء([2]) وتدقِيقه وتجريده. منه نَضَا السَّيفَ من غِمْده. ونَضَا السّهمُ: مضى. ونَضَا الفرسُ الخيلَ: سَبقَها، كأنَّه انجرد ممَّا بينها. ونضا الحِنَّاءُ عن اليد: ذهب. ونَضَوْتُ ثوبِي: ألقيتُه عَنِّي. قال امرؤ القيس: فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ والنِّضْو من الإبل: الذي أنضَتْه الأسفار: كأنَّه برَتْه وجرَّدَتْه من اللحم. وأنْضَى الرّجُل: أصبَحَ بعيرُه نِضْواً. ومنه أنْضَيتُ الشَّيء: أخلَقْته. ونِضْوُ اللِّجام: حدائده بلا سُيور. ونَضِيُّ السَّهم: قِدْحُه، وهو ما جاوز الرِّيشَ إلى النَّصْل، وذلك لأنَّه بُرِيَ حتَّى صار نِضْواً. ونَضِيُّ الرُّمح: ما فوق المَقْبِض من صدره. والنَّضِيُّ: مُنْتَصَب العُنُق، وهو على معنى التَّشبيه، والجمع أنضِيَة. قال: * وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) * (نضب) النون والضاد والباء كلمةٌ تدلُّ على انكشاف شيءٍ وذهابه. ونضب الماءُ: بَعُدَ، نضوباً. ونَضَبت المفازةُ، كأنَّها انجردت. وخَرْقٌ ناضب: بعيد. وشذَّ عنه التَّنْضَب: شَجَر. (نضج) النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال: هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(نضح) النون والضاد والحاء أصلٌ يدلُّ على شيءٍ يُندَّى، وماء يُرشّ. فالنَّضْح: رشُّ الماء. ونَضَحتُه. قال أهلُ اللُّغة: يقال لكلِّ ما رقَّ: نَضْحٌ وهذا هو القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الرَّشَّ رقيق. يقال: نَضَحت البيتَ بالماء. ونَضَح جِلدُه بالعَرَق. والسَّانية ناضحٌ. ونَضَحوهم بالنَّبْل، وهذا على جهة التَّشبيه. ونَضَح عن نفسه، كأنَّه رامَى عنها بالحُجّة. وفي الحديث: "انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا"، أي ارمُوهم بالنُّشّاب. والنَّضيح والنَّضَح: الحوض، لأنَّه يُنضَح بالماء. ونَضَح الغضا: تَفَطَّر، وكأنَّ سقوطَ نَورِه يشبَّه بنَضْح الماء. قال أبو طالب: بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])قال ابنُ الأعرابيِّ: سمِّي الحوضُ نضيحاً لأن يَنضَح عطَشَ الإبل، أي يبُلُّه. قال الخليل: والرّجُل يُقرَف بأمرٍ فيَنْتَضحُ منه، إذا أظهَرَ البراءةَ وبرَّأَ نفسَه منه جَهْدَه. (نضخ) النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء. (نضد) النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة: خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد. (نضر) النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال: إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً. --------------ـــ ([1]) ديوان لبيد ص 16 طبع 1881 والبيان (1: 266). ([2]) السرى: الكشف، يقال سرى عنه الثوب سرياً: كشفه، والواو أعلى. ([3]) لليلى الأخيلية، ويروى للشمردل بن شريك اليربوعي. اللسان (نضى) والحيوان (3: 91) والكامل 35 وأمالي القالي (1: 238) والعقد (6: 228). وصدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم * ([4]) للراعي كما في اللسان (نضج)، وأنشده في المجمل. ([5]) ديوان أبي طالب 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (نضح). وروي القصيدة مرفوع، وضبط في اللسان بالكسر خطأ. ([6]) في الأصل: "من الذي". ([7]) ديوان النابغة 17 واللسان (نضد). ([8]) الجمهرة (2: 277). ([9]) للأعشى في ديوانه 108 واللسان (نضر).

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR333 harf
ن ض خ عين نضّاخة‏:‏ فوّارة بالماء وغيث نضاخ‏:‏ غزير وأرسلت السّماء نضخاً وأصابتهم نضخة من مطر‏.‏ قال حكيم بن مصعب‏:‏ تشكّى إليّ الكلب شدّة جوعه وبي مثل ما بالكلب أو بي أكثر فقلت لعلّ الله يرسل نضخة فيضحى كلانا قائماً يتذمّر وأنشد أبو عمرو‏:‏ لا يفرحون إذا ما نضخةٌ وقعت وهم كرام إذا اشتد الملازيب وتقول‏:‏ طلبنا رضخه فأصبنا نضخه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.662 harf
نضَخَ عليه الماءَ يَنْضَخ نَضْخاً، وهو دون النضح؛ وقيل: النضخ ما كان على غير اعتماد، والنضح ما كان على اعتماد؛ قال الأَصمعي: ما كان من فَعَلَ الرجلُ، فهو بالحاء غيرَ معجمة؛ وأَصابه نَضْخٌ من كذا، بالخاء معجمة، وهو أَكثر من النَّضْح؛ قال أَبو عبيد: وهو أَعجب إِليّ من القول الأَول ولا يقال منه فَعِل ولا يَفْعِل. والنَّضْخ: شدّة فور الماء في جَيَشانه وانفجاره من يَنْبوعه؛ قال أَبو علي: ما كان من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR95 harf
* ن ض خ * عين * نَضَّاخَةٌ * كثيرة الماء قال أبو عبيدة في قوله تعالى ﴿نضَّاخَتَان﴾ أي فوارتان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.969 harf
نضخه، كمنعه: رشه، أو كنضحه، قال أبو زيد: النضخ الرش، مثل النضح، وهما سواء تقول: نضخت أنضخ، بالفتح، قال الشاعر: به من نضاخ الشول ردع كأنه نقاعة حناء بماء الصنـوبـر وقال القطامي: وإذا تضيفني الهموم قريتهـا سرح اليدين تخالس الخطرانا حرجا كأن من الكحيل صبابة نضخت مغابنها بها نضخانـا أو النضخ دونه، أي دون النضح،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.734 harf
نَضَخَهُ 1 نَضَخَهُ ذ , aor. نَضَحَ , [and نَضِحَ , see below], inf. n. نَضْخٌ, He sprinkled him, or it, [with water &c.]: or i. q. نَضَحَهُ: (K:) AZ says, نَضْخٌ signifies the act of sprinkling, like نَضْحٌ; these two words being syn.: you say نَضَخْتُ, aor. أَنْضَخُ: (S:) or the former signifies less than the latter: (K:) so most say: (L:) or the former signifies what is unintentional; and the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR746 harf
نَضَخَ نَضَخَ A , I ( n. ac. نَضْخ 1 ), a. Sprinkled; wetted. b. ( n. ac. نَضْخ 1 , نَضَخَاْن 36 ), Gushed, spurted. c. [ acc. & Bi or Fi ], Shot at. d. ( n. ac. نَضْخ 1 ), Emitted an odour. نَاْضَخَ نَاْضَخَ III , a. Sprinkled each other. اِنْتَضَخَ اِنْتَضَخَ VIII , a. Was sprinkled about. اِنْضَخَّ اِنْضَخَّ IX , اِنْضَاْخَّ XI , a. see I (b) . نَضْخ نَضْخ 1 , a. Sprinkling.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.273 harf
نضخ نَضَخَ - يَنْضَخُ - نَضّاخ - نَضّاخَة نَضَخ َ - يَنْضَخ ُ+ كائن + شيئاً + بشيء (سائل): يبخه: يرشه بدفع (ضخ) السائل بنفخ الهواء فيه: يجعله يفور بدخول الهواء فيه نَضّاخ: على وزن " فَعَّال " اسم فاعل مبالغة من " نَضَخَ - يَنْضَخُ " نَضّاخة: مؤنث " نَضّاخ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة السوائل والجوامد تحت ضغطٍ عالٍ، وتداخلها مع
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عين

    1 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: نَضَّاخَتَانِ
  1. فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ

    İki fışkıranİkisinde de durmadan fışkıran iki kaynak vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنضخ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنضح, فجر, نبع
Zıt Kökنضب
Çekirdek Özet 1Sıvının dipten veya kaynaktan güçlü bir tazyikle kaynayıp yukarı doğru fışkırması ve yoğun biçimde saçılması
Çekirdek Özet 2İlahi ihsan ve cennet nimetlerinin kesintisiz, tükenmez ve coşkun bir bollukla dışarı taşması
Çekirdek Özet 3Kaynağın iç dinamizminin dış bir zorlama olmaksızın kendi bereketiyle sürekli taşkın ve üretken kalması
Kritik Hata RiskiKelimeyi hafif bir serpinti veya basit bir sızıntı sayıp نضح seviyesine indirgeyerek ayetteki sınırsız coşku ve tazyik vurgusunu kaybetmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نضİçsel bir olgunlaşma, kabarma, birikme ve dışarıya doğru belirme hareketini ifade eder; nitekim نضج kökünde içten pişip olgunlaşma, نضد kökünde üst üste yığılıp düzenlenme ve نضر kökünde iç canlılığın yüze tazelik ve ışıltı olarak vurması bu ortak birikim ve doluluk dinamiğini gösterir.خBoğazın hırıltılı ve sert çıkış noktasına sahip olan خ harfi, çekirdekteki iç birikime yüksek tazyik, şiddetli kabarma, sesli bir yarılma ve kaba bir fışkırma boyutu katarak hareketi hafif sızıntıdan taşkın bir fıskiyeye dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkKaynağın dip noktasındaki diri ve süreğen akışkanlığı, durmaksızın üreyen su damarını temsil eder.
ضolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص imgesinden türetme baskı ve sert temas)Sıvının dar bir menfezde veya yeraltı kanalında sıkışıp birikmesini ve içsel bir tazyik kazanmasını ifade eder.
خçit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (ikiz harf ح imgesinden türetme sürtünmeli açılma ve yarılma)Sıkışan sıvının sınırı ve cidarı şiddetle yararak, ses ve hırıltıyla dış ortama patlak vermesini gösterir.
نضخCanlı bir akışkanın dar bir haznede sıkışıp engeli yararak yukarıya doğru gürül gürül fışkırmasıKök, dipten gelen süreğen bir canlılığın basınç altında toplanıp dışarıya doğru önlenemez bir tazyik ve saçılmayla patlamasını canlandırır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPınarın suyunun derinden kaynayıp şiddetle yukarıya fışkırması, gökten inen sağanağın yeri kaplaması veya kokunun sürüldüğü yerde belirgin bir ıslaklık ve kalıcı iz bırakacak yoğunlukta saçılması
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Ka‘b b. Züheyr meşhur kasidesinde devesinin kulak arkasındaki ter bezlerinin aşırı terleme anında pınar gibi bolca ter fışkırtmasını şu mısra ile tasvir eder: مِنْ كُلِّ نَضَّاخَةِ الذِّفْرَى إِذَا عَرِقَتْ
Erken Arapça kullanımKlasik rivayetlerde bol yağmur getiren sağanak bulutlar için «غَيْثٌ نَضَّاخٌ» ve bol su kaynatan pınarlar için «عَيْنٌ نَضَّاخَةٌ» denilmiş; İbnü'z-Zübeyr felaketlerin üzerlerine sağanak gibi boşalmasını bu kökten türeyen fiille anlatmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça نضخ kökü, bünyesindeki sert boğaz ünsüzü ve sürtünmeli yapısıyla Batı ve Doğu Sami dillerindeki daha yumuşak olan sıvı serpme ve damlatma köklerinden ayrışarak Arap yarımadasının coğrafi şartlarında yüksek tazyikli su kaynaklarını ve sağanakları ifade eden özgün bir gelişim göstermiştir. İbranicedeki n-z-h (נזה - sıvı sıçratma, serpme) ve Süryanicedeki n-d-h (ܢܕܚ - püskürtme, fırlatma) kökleri kavramsal olarak sıvının hareketini anlatsa da, Arapçada noktasız ha harfiyle karşılanan نضح hafif serpinti ve dışarıya sızma seviyesinde kalmış; noktalı hı ile kurulan نضخ ise fonetik sertleşmeye paralel olarak tazyikin, fışkırmanın ve hacmin en üst derecesini temsil eden ikincil ve kuvvetlendirilmiş bir varyant olarak kökleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنضح kökünden fonetik sertleşme ile ayrışmaBoğaz harfinin yumuşaktan serte (ح → خ) evrilmesiyle hafif sızma veya serpme anlamı gürül gürül fışkırma ve sağanak derecesine yükseltilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nzh ve Aramice/Süryanice ndh paralelliğiSami dillerinde sıvı sıçratma ve fışkırtma kökleriyle paylaşılan ortak çekirdek mevcuttur; ancak sert hı harfli varyant Arapçaya özgü bir yoğunlaşmadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik su püskürtme ses yansımalarıSıvının basınçla dışarı çıkışını taklit eden onomatopik ses tabanıyla ilişkili görülür.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نضخAnlamlıFışkırmak, kaynamak, sağanak halinde akmakSıvının veya kokunun yoğun bir basınçla dışarı taşması ve etrafa saçılmasıdır.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
نخضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız bir kök anlamı tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez; mühmeldir.
ضنخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez; mühmeldir.
ضخنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez; mühmeldir.
خنضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kaynaklarında mühmel olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez; mühmeldir.
خضنAnlamlıYakınlaşmak, sırdaş edinmek, arkadaşlık etmekBir kimseyi dost veya refik edinme, gizli arkadaş tutma bağlamında kullanılır.Kur'an'da geçmez; lügatte müsta‘meldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نضخMerkezSıvının basınçla fışkırmasıSuyun dipten yukarıya doğru yüksek tazyikle, gürül gürül ve yoğun şekilde patlak vermesidir.En yüksek debi, hacim ve coşkun fışkırma halini anlatır.
نضحKomşuSıvının sızması veya serpilmesiSuyun veya nemin cidardan dışarıya hafifçe sızması, terlemesi veya az miktarda serpilmesidir.نضخ köküne göre çok daha zayıf, sakin ve düşük hacimli bir sıvı hareketidir.
فجرKomşuYarıp ortaya çıkmaBir engeli, toprağı veya bendi genişçe yırtarak yol bulup akmadır.Suyun yararak açtığı yarık ve mecranın genişliğine odaklanır.
نبعKomşuKaynaktan çıkmaSuyun yer altındaki tabii gözeden kendiliğinden ve dingin bir şekilde kaynamasıdır.Fışkırma şiddetinden ziyade çıkış noktasının aslına ve sürekliliğine işaret eder.
نضبZıtSuyun çekilip kurumasıSuyun dibe batması, kaynağın tamamen tükenmesi ve pınarın kuruyup yok olmasıdır.Fışkırmanın, taşmanın ve gürül gürül kaynamanın tam zıddı olan kuruma halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنضخFışkırmak, kaynamak, sağanak olmakSuyun yüksek debi ve iç tazyikle durmaksızın dışarı taşmasıdır.Kesin
Latincescaturire, effundereGürül gürül kaynamak, fışkırmakYerin altından veya kaynaktan basınçla kabarıp dışarı taşmayı tam karşılar; ancak Arapçadaki ses taklidi vurgusu zayıftır.Güçlü
İngilizceto gush forth, to spout, to bubble up intenselyCoşkuyla fışkırmak, püskürmekBasınçlı ve sürekli su çıkışını iyi aktarır; نضح karşılığı olan 'sprinkle' kelimesinden kesin çizgilerle ayrılır.Güçlü
Almancahervorsprudeln, herausschießenFışkırarak kaynamak, fırlamakSuyun bir gözeden köpürerek ve kuvvetle yukarı doğru fırlamasını karşılar.Güçlü
Fransızcajaillir avec force, bouillonnerKuvvetle fışkırmak, kaynamakSıvının bir noktadan tazyikle sıçramasını ve coşkuyla taşmasını ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَضَّاخَتَانِCennet pınarlarının gürül gürül fışkırması, tükenmez bolluk ve tazyikle kaynamasıRahmân suresindeki cennet tasvirlerinde, takva sahiplerine vaat edilen iki cennetin alt derecesindeki diğer iki cennette yer alan pınarların kesintisiz ve coşkun akış bağlamı (Rahmân 55:66).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cennet nimetlerinin sonsuzluğuCennetteki nimetlerin ve pınarların tükenmezliği, kesintiye uğramaması ve ilahi kudretin ebedi tecellisi bağlamında ele alınır.Ebedi, durmaksızın yenilenen ve kesintisi olmayan ilahi feyiz ve ihsan.
FıkıhSuların vasıfları ve necis maddelerin sirayetiSuların kaynama gücü ve necis bir şeyin sıçramasında hafif ıslaklık (نضح) ile derinlemesine işleyen yoğun ıslaklık (نضخ) arasındaki farklar tartışılmıştır.Çıkarılması zor, derin ve kalıcı iz bırakan yoğun bulaşma hali.
TefsirRahmân suresindeki iki çift cennetin mertebeleriİlk iki cennetteki pınarların «akan» (جَرِيَان), sonraki iki cennetteki pınarların ise «fışkıran» (نَضْخ) oluşu arasındaki fazilet ve nitelik farkı incelenmiştir.Yerin dibinden kabaran tazyikli, fıskiye gibi yükselen su bereketi.
HadisCennet nehirlerinin tasviri ve koku sürünmeCennet pınarlarının coşkusu ile kişinin üzerine kokunun belirgin ve bol miktarda sürülmesi rivayetlerinde yer bulur.Yoğunluk, kalıcılık ve yüksek hacimli yayılma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi lütuf ve cennet mükafatıTükenmez ihsan pınarıKesintisiz akış sağlamaKulun ameline karşılık ilahi rahmetin sınırsız bir coşkuyla tecelli etmesini temsil eder.Kesin
İlmiBasınç ve akışkanlar mekaniğiArtezyen veya tazyikli kaynakPotansiyeli kinetiğe çevirmeİç haznede biriken enerjinin daralan kesitten geçerek yüksek ivmeyle dışarı püskürmesini açıklar.Güçlü
SiyasiToplumsal potansiyelin dışa vurumuBastırılmış gücün intifadasıDeğişim ve yenilenmeToplumun derinliklerinde biriken adalet ve hürriyet arayışının ani ve güçlü bir hareketle açığa çıkmasıdır.Muhtemel
İktisadiÜretim ve refah patlamasıLikidite ve bereket taşmasıPiyasayı canlandırmaDurgun sermayenin yatırıma dönüşerek piyasaya gürül gürül akması ve refahın tabana yayılmasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHidrodinamik basınç ve Bernoulli prensibiDaralan bir çıkış noktasında basınç farkı (P1−P2) nedeniyle akışkanın hız kazanarak (v↑) fışkırması olgusuyla birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik katarsis ve coşkusal boşalımBireyin iç dünyasında yoğunlaşan duygu veya ilham birikiminin güçlü bir yaratıcılık veya arınma hamlesiyle dışa vurulmasıdır.Muhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece hafif bir su serpintisi, narin bir ıslaklık veya sıradan bir fıskiye hareketi olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamYalnızca suyun değil, kaynağındaki dip enerjisinin, hayat verici bereketin ve ilahi ikramın durmaksızın kabarıp coşkuyla taşması halidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataRahmân 55:66 ayetindeki nimeti sıradanlaştırarak, cennet ehlinin pınarlardan elde ettiği kesintisiz tazyik, sevinç ve sonsuzluk hissiyatını kavramsal düzeyde eksiltmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Cennet tasvirlerindeki pınarların fiziksel ve manevi dinamizmini, suyun sakin akışı (جَرِيَان) ile fışkırarak yükselmesi (نَضْخ) arasındaki estetik ve derecesel farkı kavramayı sağladığı için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Rahmân suresindeki eskatolojik sahnelerde, özellikle cennetlerin ikili tasnif ve mukayesesinin yapıldığı ayet grubunda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki eşanlamlı sanılan kelimelerin aslında farklı fiziksel halleri yansıttığını gösterir; نضح ile نضخ arasındaki ses ve anlam derinliği farkını ortaya koyarak yüzeysel meal okumalarını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYeraltı veya hazne basıncıyla sıkışan suyun, çeperi yararak gürül gürül, sesli ve yüksek debiyle yukarıya doğru fışkırması, etrafa yoğun damlalar halinde saçılmasıdır.
  • Soyut anlamBir cevherin, ilahi lütfun veya içsel potansiyelin dışsal bir engele takılmaksızın kendi zenginliğiyle süreğen bir coşku ve taşkınlık üretmesidir.
  • Sistematik karşılıkİçsel birikim parametresinin kritik eşiği aşması sonucunda, debinin ve ışımanın dışa doğru kesintisiz bir fışkırma dinamiğine kavuşması sistemidir.
  • LaTeX modeliQ=A⋅2ΔPρ  ⟹  Φ(t)>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Q debiyi, A suyun fışkırdığı kaynağın menfez alanını, ΔP iç basınç ile dış ortam arasındaki basınç gradyanını, ρ sıvının yoğunluğunu temsil eder. Bu fiziksel fışkırma, sağ tarafta zamana bağlı tükenmez ilahi lütuf ve feyiz fonksiyonunun Φ(t) her daim sıfırdan büyük ve taşkın kalması durumuyla izomorfik bir bağ kurar. Basınç farkı var oldukça pınar durmaksızın fışkırır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن