نعق
ن - ع - ق
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Haykırır
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.798 harfباب العين و النون والقاف
)ع ن ق، ق ع ن، ق ن ع، ن ع ق، ن ق ع مستعملات( عنق: العَنَق: من سيَرِ الدَّوابِّ. والنَّعْتُ مِعْناقٌ ومُعْنِقٌ وعَنيقٌ. وسَيْر عَنيقٌ ، وبِرْذَونٌ عَنَقٌ. ولم أسمع عَنَقَه، قال رؤبة:
لمّا رَأَتْني عَنَقـي دَبـيبُ وقد أُرَى وعَنَقي سُرحُوبُ
ويجوز للشاعر أن يجعل العَنقَ من السَّير عَنيقاً. والمُعنِقُ من جِلْدِ الأرض: ما صَلُبَ وارْتَفَعَ وما حَواَلْيِه سَهْلٌ، وهو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR273 harfالنَعيقُ: صوت الراعي بغنمه. وقد نَعَقَ الراعي يَنْعِقُ بالكسر نَعيقاً ونُعاقاً ونَعَقاناً، أي صاح بها وزجرها. قال الأخطل:
انعِقْ بضَأْنِكَ يا جريرُ فإنَّـمـامَنَّتْكَ نفسُكَ في الخَلاءِ ضَلالا
ونَعَقَ الغرابُ أيضاً، بعين غير معجمة. والناعِقان: كوكبان من كواكب الجوزاء.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok18.656 harfباب العين والقاف مع النون
عنق ، قنع ، قعن ، نعق ، نقع : مستعملة .
قلت : أما
عقن : فإنّه مهمل ، إلا أن
يكون العِقْيانُ فِعيالاً منه ، وهو الذَّهب ، والأقرب إنه فِعلانٌ من عَقى يَعقِي ، والنون زائدة .
عنق : قال الله جلّ وعز : ( فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 4 ) أكثر المفسِّرين ذهبوا بمعنى الأعناق في هذه الآية إلى الجماعات ، يقال جاء القوم عُنُقاً عنقاً ، إذا جاءوا فرقاً
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.170 harf(باب النون والعين وما يثلثهما)
(نعف) النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه.
ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً.
(نعق) النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR88 harf- نعق الراعي بصوته: قال تعالى: ﴿كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء﴾ [البقرة/171].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR159 harfن ع ق
نعق الراعي بالغنم نعيقاً.
" ينعق بما لا يسمع ".
ونعق الغراب نعيقاً ونعاقاً والغبن أعلى.
ونَعَق المؤذِّنُ وسمعتُ نَعْقة المؤذِّن ونَعَقاتِه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.053 harfالنَّعِيقُ: دعاء الراعي الشاء. يقال: انْعِقْ بضأْنك أَي ادْعُها؛ قال الأخطل:
انْعِقْ بضَأْنك، يا جَريرُ، فإنَّما
مَنِّتْكَ نفسُك في الخَلاء ضلالا
ونَعَق الراعي بالغنم يَنْعِقُ، بالكسر، نَعْقاً ونُعاقاً ونَعِيقاً ونَعَقاناً: صاح بها وزجرها، يكون ذلك في الضأْن والمعز؛ وأَنشد ابن بري لبشر:
ولم يَنْعِقْ بناحيةِ الرِّقاقِ
وفي الحديث: أَنه قال لنساء عثمان بن مظعون لما مات: ابْكِين وإيّاكنَّ ونَعيقَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR207 harf* ن ع ق * * النَّعيقُ * صوت الراعي بغنمه وقد * نَعَق * بها * ينعِقُ * بالكسر * نَعِيقاً * و * نُعَاقاً * بالضم و * نَعَقَاناً * بفتحتين أي صاح بها وزجرها وحكى بن كيسان * نَعَقَ * الغُراب أيضا بعين غير مُعجمة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.633 harfنعق الراعي بغنمه، كمنع وضرب، واقتصر الجوهري والصاغاني على الأخيرة نعقا بالفتح، ونعيقا كأمير ونعاقا بالضم ونعقانا بالفتح: صاح بها وزجرها. قال الأخطل:
فانعق بضأنك يا جرير فإنمـا منتك نفسك في الخلاء ضلالا أي ادعها، يكون ذلك في الضأن والمعز. ونقل شيخنا عن بعض: نعق بالإبل أيضا، فلينظر ذلك، فإنه ثقة فيما ينقل. وفي الحديث: وإياكن ونعيق الشيطان يعني الصياح والنوح، وأضافه
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR261 harfنَعَقَ بِهِمْ اِلَى الفِتْنَةٍ
1 نَعَقَ بِهِمْ اِلَى الفِتْنَةٍ ذ He hallooed them on to fight, etc.: see 10 in art. عو.
نَاعِقٌ
نَاعِقٌ ذ One who drives away the beasts, and cries out after them. (TA in art. زعق.)
نَاعِقَآءُ
نَاعِقَآءُ ذ : see عَانِقَآءُ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR226 harfنَعَقَ
نَعَقَ A , I ( n. ac. نَعْق 1 , نُعَاْق 24 , نَعِيْق 25 , نَعَقَاْن 36 ),
a. Croaked.
b. [ Bi ], Called to ( the sheep ).
c. [ coll. ], Bleated.
أَلنَّاعِقَانِ
أَلنَّاعِقَانِ [ du. ],
a. Two stars of Orion.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR5.813 harfنعق
نَعَقَ - يَنْعِقُ
نَعَقَ - يَنْعِقُ + الكائن + بكائن أو غنم: يدعوها بصوت عال فيه زجر: يصيح بالكائن بصوت عال زاجراً ومحذراً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " طريقة لحن الصوت وموسيقاه وإخراجه للتأثير به على المتلقي، وهي:
هَدهَدَ - يُهَدْهِدُ، ضَفْدَعَ - يُضَفْدِعُ، زَنَمَ - يَزْنِمُ، خَارَ - يَخُوْرُ، نَعَقَ - يَنْعِقُ، لَحَنَ - يَلْحَنُ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler9 mücavir (14 toplam)
- بكم
1 ortak ayet · Dilsiz
- صمم
1 ortak ayet · Sağırlar
- عمي
1 ortak ayet · Kör demektir
- عقل
1 ortak ayet · Akledersiniz
- ندو
1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سمع
1 ortak ayet · İşiten
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- كفر
1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
HaykırırKüfredenlerin misali; bağırıp çağırmadan başka bir şey duymayana haykıranınki gibidir. Onlar sağırdırlar, dilsizdirler, kördürler, akledemezler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نعق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صاح, نادى, زجر |
| Zıt Kök | انصت |
| Çekirdek Özet 1 | Çobanın koyun veya keçileri yönlendirmek ve engellemek için boğazından çıkardığı yüksek sesli nida ve zecr haykırışı |
| Çekirdek Özet 2 | Sözün ihtiva ettiği semantik anlamı kavramaksızın salt akustik bir sese ve gürültüye muhatap olma durumu |
| Çekirdek Özet 3 | Mesajın özünden kopuk, sadece taklit ve şarta bağlı ses uyarısına tepki veren bilişsel duyarsızlık hali |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki teşbihi hakikatin özüne değil, muhatabın anlama yetisini yitirip sürü refleksine indirgenen işitme biçimine dayandığını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نع | Boğazdan çıkan tabii canlılık sesi, nefes veya yumuşak devinim; nitekim نعج koyun sesi ve dişisi, نعس bedenin gevşemesi, نعم ses ve hayatın yumuşaklığı ile ilgilidir. | ق | Boğazın en derininden patlamalı biçimde çıkan ق harfi eklenerek yumuşak ses çıkarma hali, uzaktan duyulan tiz, keskin, sert ve sürüye yönelik yönlendirici bir zecr haykırışına dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Canlı bir varlıktan kesintisiz ve akıcı biçimde doğan ses potansiyeli. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Sesin içsel bir menbadan, gırtlak kanalından dış dünyaya doğru açığa vurulması. |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ses dalgasının belirli bir hedefe toplanarak odaklanması ve yönlendirici bir sınır çekmesi. |
| نعق | Bir canlının boğaz kaynağından çıkan sürekli sesin, muhatabı zecr ile sınırlamak üzere odaklanmış bir haykırışa dönüşmesi hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çobanın davarı sevk etmek, bir araya toplamak veya tehlikeden men etmek amacıyla boğazından çıkardığı tiz, kaba haykırış ve karganın ötüşü. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Bişr b. Ebî Hâzim el-Esedî bir beytinde kökü çobanın dağ eteğinde sürüyü gütmesi bağlamında zikreder: ولم يَنْعِقْ بناحيةِ الرِّقاقِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ahtal, Cerîr’i hicvederken onu koyun güden bir çobana benzeterek kökü şöyle kullanır: انْعِقْ بضَأْنك، يا جَريرُ، فإنَّما / مَنِّتْكَ نفسُك في الخَلاء ضلالا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde نعق kökü, kökeni itibarıyla boğazdan çıkarılan ilksel, taklidi (onomatopeik) gırtlaksı sesleri ve haykırışları temsil eden bir kök matrisine dayanır. İbranicede feryat etmek, inlemek ve boğazdan acı dolu ses çıkarmak anlamındaki נָאַק fiili ile bu eylemin ismi olan נְאָקָה kelimesi Arapçadaki kökle fonetik ve anlamsal bir paralellik sergiler. Benzer ses dizilişi Ge'ez (Etiyopya) dilinde ulumak, iniltiyle bağırmak manasındaki köklerde de izlenir. Doğu ve Batı Sami dillerinde boğaz feryadını veya hayvan sesini anlatan bu geniş taban, Arapçada göçebe çöl hayatının ve hayvancılığın etkisiyle çobanın sürüye bağırması ve karga ötüşü şeklinde daralarak uzmanlaşmış bir anlam alanı kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çobanın zecr sesi ve karga sesi | Gırtlaktan çıkarılan tiz ve sert sesin hayvanı engelleme eylemine dönüşmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָאַק (feryat etmek, inlemek) ve Ge'ez bağırma kökleri | Boğazdan feryat ve kaba ses çıkarma anlamındaki ortak ses taklidi katman. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نعق | Anlamlı | Çobanın sürüye haykırması | Çobanın hayvanı yönlendirmek için bağırması veya karganın ötmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نقع | Anlamlı | Suyun birikmesi ve emilmesi | Sıvının bir çukurda toplanıp kalması, susuzluğun dinmesi veya tozun kalkması | Kur'an'da geçer |
| عنق | Anlamlı | Boyun ve öne geçme | Bedensel uzuv olarak boyun; bineklerin başını uzatarak hızlı yürümesi | Kur'an'da geçer |
| عقن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| قنع | Anlamlı | Yetinme veya örtünme | Az mala rıza gösterme yahut başı ve yüzü örtüyle bürüme | Kur'an'da geçer |
| قعن | Anlamlı | Kısa ve basık burunlu olma | Çadırın alçak kurulması veya burun kemiğinin içe doğru basıklığı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نعق | Merkez | Sürüye haykırma | Anlam içermeyen, sırf yönlendirme ve zecr amaçlı çoban sesi | Hayvanı sevk etmeye mahsus kaba ve tiz haykırış |
| صاح | Komşu | Yüksek ses çıkarma | Korkutucu, dehşet verici ve ani gelişen patlamalı çığlık | Helak edici veya uyarıcı mahiyetteki şiddetli ses |
| نادى | Komşu | Uzaktan seslenme | Muhatabın aklına ve idrakine yönelen, anlam yüklü sözlü çağrı | İki taraf arasında bilinçli iletişim kurma gayesi |
| زجر | Komşu | Azarlama ve men etme | Kötü bir davranışı durdurmak için yapılan sert ve tehditkâr çıkış | Fiili engellemeye odaklanan caydırıcı müdahale |
| انصت | Zıt | Susup kulak kesilme | Gürültüyü kesip anlamı idrak etmek üzere derin bir sükûtla dinleme | Sözün manasını kavramak amacıyla dikkati yoğunlaştırma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نعق | Çobanın sürüye bağırması | Davarı sevk etmek için çıkarılan anlamsız zecr sesi | Kesin |
| Latince | vociferari, clamare | Yüksek sesle haykırmak | Sesin şiddetini karşılar ancak çoban-sürü bağlamındaki zecr boyutunu vermez | Güçlü |
| İngilizce | to shout at cattle, to holler, to croak | Hayvana bağırmak, anlamsızca haykırmak | Sürüye yönelik gütme nidasını ve karga ötüşünü kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | schreien, scheuchen | Haykırmak, ürküterek sürmek | Zecr ve kovalama boyutunu taşır fakat özel çoban nidasını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | vociférer, brailler | Kaba sesle bağırmak | Anlamsız yüksek sesi karşılar; hayvancılığa özgü yönlendirme nüansını içermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَنْعِقُ (Müzari tekil) | Hayvanı anlamdan yoksun biçimde sadece sesle güden çobanın haykırışı | İnkârcıların peygamberi davet karşısında hakikati akletmeyip sadece kuru bir ses ve gürültü işitmelerini niteleyen temsilî istiare bağlamı; Bakara 2:171. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İdrak ve akıl yürütme (nazar) | İnkârcıların taklitçiliği ve vahyin getirdiği manayı kavramadan sadece ses dalgasına tepki vermeleri. | Mesajın lafzını duyup muhtevasını idrak edemeyen bilişsel körlük. |
| Fıkıh | Hitap ve mükellefiyet ehliyeti | Anlama melekesi bulunmayan varlıklara yapılan zecr nidasının hukuki irade ve mükellefiyet doğurmaması. | Hukuki bağlayıcılık için hitabın muhatap tarafından kavranabilir olması şartı. |
| Tefsir | Temsilî istiare (teşbih-i maklûb) | Ayetteki teşbihin çobana mı yoksa sürüye mi döndüğü; kâfirlerin çobanın sesini duyup manasını bilmeyen hayvana benzetilmesi. | Sözün manasını anlamaksızın sadece kuru gürültüye muhatap olma hali. |
| Hadis | Yasaklanan cahiliye âdetleri | Cenazelerde kadınların feryat edip dövünerek anlamsız çığlıklar atmasının şeytan nidası olarak nitelenmesi. | Hüzün anında akıl ve vakardan yoksun feryat ve çığlık çıkarma. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyî tebliğ ve davet | Hakikati duyurma | İdrakten yoksun muhataba yapılan çağrının kuru sese dönüşmesi | Muhatabın basireti kapalıysa vahyin derin manası sadece akustik bir titreşim olarak algılanır | Kesin |
| İlmi | İletişim teorisi ve epistemoloji | Anlamsız sinyal / Gürültü | Alıcının semantik kodu çözememesi sonucu bilginin fiziksel sese indirgenmesi | Akıl ve tefekkür devreye girmediğinde enformasyon aktarımı gerçekleşmez, iletişim çöker | Güçlü |
| Siyasi | Kitle yönetimi ve demagoji | Kuru propaganda ve zecr | Toplumu rasyonel ikna yerine anlamsız slogan ve tehditlerle güdümleme | Yönetici ile tebaa arasındaki bağın akli müzakere yerine sürü refleksine dayandırılması | Güçlü |
| İktisadi | Tüketici davranışı ve manipülasyon | Güdüsel yönlendirme | Tüketicinin rasyonel fayda yerine şartlı reflekslerle harcamaya sevk edilmesi | Reklam ve pazarlamanın zihni devre dışı bırakarak insanı kuru dürtülerle gütmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü ve sinyal-gürültü oranı (SNR) | Bilgi teorisinde taşıyıcı dalganın alıcı tarafından çözümlenemeyip sistemde yalnızca enerji ve arka plan gürültüsü olarak kalması hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Klasik koşullanma ve sürü refleksi | Bireyin sözün mantıksal muhtevasını kavramaksızın salt şartlı bir uyarana veya otoriter bir haykırışa tepki vermesi durumu. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca çobanın koyunlara bağırması veya karga ötüşü gibi folklorik ve zoolojik bir ayrıntıdan ibaret sayarak, taşıdığı epistemolojik derinliği görmezden gelmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın idrak, akıl ve basiret melekelerini kapatarak hakikati sadece mekanik bir ses, anlamsız bir gürültü gibi dinlemesini ifade eden bilişsel kapalılık durumu. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki benzetmeyi ters anlayarak davetçiyi haksız yere bağıran konumuna indirgemek veya muhatabın anlama sorumluluğunu göz ardı edip işitmeyi kâfi görmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın salt fiziksel işitme ile kalbî ve aklî idrak arasındaki farkı ortaya koyan en sarsıcı temsilinde yer alması bakımından vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların taklitçiliklerini, atalarını körü körüne izlemelerini ve peygamberin tebliğine karşı sergiledikleri duyusal sağırlığı işleyen ayetlerde belirleyicidir (Bakara 2:170-171). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati duymanın salt kulak yoluyla ses dalgası almak olduğu yanılgısını yıkar; kavranmayan ve amel edilmeyen dinlemenin hayvani bir tepkiden farksız olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇobanın sürüyü sevk etmek veya tehlikeden men etmek için gırtlaktan çıkardığı yüksek sesli, zecr amaçlı haykırış.
- Soyut anlamAnlamsal muhtevası çözümlenmeden yalnızca fiziki bir akustik uyaran olarak algılanan, idrakten yoksun mekanik ses.
- Sistematik karşılıkGöndericinin anlam yüklü mesaj ilettiği ancak alıcının bilişsel filtreleri kapalı olduğu için sürecin anlamsız bir sinyale dönüşmesi hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
kaynak veya davetçiyi, taşınan semantik mesajı, ise alıcıyı simgeler. Kaynak mesajı gönderdiğinde alıcının anlam idraki mesajı çözümleyemediği için anlam kümesi boş kalır (); alıcı yalnızca sesin fiziksel varlığını ve akustik uyarısını algılar (). Bu formül, duymanın akletmeye dönüşemeyip kuru bir ses algısına indirgenmesini ifade eder.