نعم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ع-م57 sîga, 161 mücavir kök, 132 ayet, 61 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بنوالْأَنْعَامِبِنِعْمَةِسرينعمجننبهمنَعَمْأَنْعَمْتَأنسذكرحرمنِعْمَةَ

KökSîga 57Ayet 132Sure 61Mücavir 161

▶ Ağı aç (3B)

نعم

ن - ع - م

KÖK
  • 144 geçiş
  • 132 ayet
  • 57 sîga
  • 13 sözlük

"Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır. Deve, sığır, koyun, keçi. Sonra nimet bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Daha sonra da bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Rahmet manevi iyilikler, nimet maddi iyilikleri ifade eder.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

"Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır. Deve, sığır, koyun, keçi. Sonra nimet bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Daha sonra da bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Rahmet manevi iyilikler, nimet maddi iyilikleri ifade eder.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.175 harf
باب العين والنون والميم معهما ع ن م، ن ع م، م ع ن، م ن ع مستعملات عنم: العَنَمُ: شجر من شجر السّواك، ليّن الأغصان لطيفها، كأنها بنان جارية. الواحدة: عَنَمة. ويقال: العَنَمُ: شوك الطّلح. والعَنَمةُ: ضَرْبٌ من الوزغ مثل العَظاية إلاّ أنّها أحسن منها وأشدّ بياضاً. قال رؤبة: يبدين أطرافاً لطافاً عَنَمُهْ نعم: نَعِمَ يَنْعَمُ نَعْمةً فهو نَعِمٌ ناعمٌ بيّنُ المَنْعَم. قال: هذا أوانِي وأوانِكنَّهْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR3.935 harf
النِعْمَةُ: اليدُ، والصنيعةُ، والمنَّةُ، وما أُنْعِمَ به عليك. وكذلك النُعْمى. فإن فتحت النون مددت فقلت: النَعْماءُ. والنَعيمُ مثله. وفلانٌ واسعُ النِعْمَةِ، أي واسع المال. وقولهم: إن فعلتَ ذاك فبها ونِعْمَتْ: يريدون نِعْمَتِ الخَصْلة. والتاء ثابتة في الوقف. ونِعْمَ وبئس: فعلان ماضيان لا يتصرَّفان تصرُّف سائر الأفعال، لأنَّهما استعمِلا للحال بمعنى الماضي. فنِعْمَ مدحٌ، وبئس ذمٌّ. وفيهما أربع
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.085 harf
باب العين والنون والميم عنم ، عمن ، منع ، معن ، نعم : مستعملات . عنم : قال الليث : العَنمُ : ضرب من شجر السِّوَاكِ لَيِّنُ الأغصان لَطِيفُها ، كأنها بنان العَذَارى ، واحدتها عَنَمَةٌ . قال : ويقال العَنَمُ : شَوْكُ الطَّلْحِ . قال : والعَنَمُ ضرب من الوَزَغِ يشبه العَظَاية ، إلاَّ أنه أحسن منها وأشدُّ بياضاً . وقال رؤبة : يُبدين أطرافاً لِطَافاَ عَنَمُهْ وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.170 harf
(باب النون والعين وما يثلثهما) (نعف) النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه. ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً. (نعق) النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.433 harf
- النعمة: الحالة الحسنة، وبناء النعمة بناء الحالة التي يكون عليها الإنسان كالجلسة والركبة، والنعمة: التنعم، وبناؤها بناء المرة من الفعل كالضربة والشتمة، والنعمة للجنس تقال للقليل والكثير. قال تعالى: ﴿وإن تعدوا نعمة الله لا تحصوها﴾ [النحل/18]، ﴿اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم﴾ [البقرة/ 40]، ﴿وأتممت عليكم نعمتي﴾ [المائدة/3]، ﴿فانقلبوا بنعمة من الله﴾ [آل عمران/174] إلى غير ذلك من الآيات. والإنعام:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.393 harf
ن ع م جلّت نعمة الله ونعماؤه وأنعم الله عليهم‏.‏ ونعم عيشه ينعم وينعم نعمةً وعيش ناعم وفلان ينعم ويتنعّم وهو ف يالنعمة والنعيم ونعّم الله عيشه وناعمه‏.‏ وجارية منعّمةٌ ومناعمة‏.‏ ونبت وشعر ناعم ومتناعم‏.‏ قال ذو الرمة يصف امرأة بيضاء‏:‏ هجان نفت المسك في متناعم سخام القرون غير صهب ولا زعر ودقة دقاً نعماً وأنعم دقّه‏.‏ وإذا عملت عملاً فأنعمه‏:‏ فأجده‏.‏ وأحسن فلان وأنعم‏:‏ وأجاد وزاد على
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR30.083 harf
النَّعِيمُ والنُّعْمى والنَّعْماء والنِّعْمة، كله: الخَفْض والدَّعةُ والمالُ، وهو ضد البَأْساء والبُؤْسى. وقوله عز وجل: ومَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ الله من بَعْدِ ما جاءته؛ يعني في هذا الموضع حُجَجَ الله الدالَّةَ على أَمر النبي، صلى الله عليه وسلم. وقوله تعالى: ثم لَتُسْأَلُنَّ يومئذ عن النعيم؛ أي تُسْأَلون يوم القيامة عن كل ما استمتعتم به في الدنيا، وجمعُ النِّعْمةِ نِعَمٌ وأَنْعُمٌ كشِدَّةٍ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.200 harf
* ن ع م * * النِّعْمَةُ * اليد والصنيعة والمِنة وما أُنعم به عليك وكذا * النُّعْمَى * فإن فتحت النون مددت فقلت * النَّعْمَاءُ * و * النَّعِيمُ * مثله وفلان واسع * النِّعْمَةِ * أي واسع المال وقولهم إن فعلت ذلك فيها و * نِعْمَتِ * أي ونَعِمت الخُصلة و * نِعْمَ * وبئس فِعلان ماضيان لا يتصرفان لأنهما استعمُلا للحال بمعنى الماضي فنِعم مدح وبئس ذم وفيها أربع لُغات الأصل نَعِم بفتح أوله وكسر ثانيه ثم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR46.793 harf
| | ( النَّعِيمُ ، والنُّعمَى ، بِالضَّمِّ ) مَقْصُورًا | ( الخَفْضُ والدِّعَةُ والمَالُ ، كَالنِّعْمَةِ ، | بِالكَسْرِ ) يُقالُ : فُلانُ وَاسِعُ النِّعْمَةِ اَيْ : | وَاسِعُ المَالِ ، كَمَا في الصِّحاحِ . قَالَ | الرَّازِيُّ : النِّعْمَةُ المَنْفَعَةُ المَفْعُولَةُ على جِهَةِ | الإحْسَانِ إلى الغَيْر ، قال : فخَرَجَ بِالمَنْفَعَةِ | المَضَرَّةُ المَخْفِيَّةُ والمَنْفَعَةُ المَفْعُولَةُ إلا | على
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.994 harf
نَعِمَ عَيْشُهَُ 1 نَعِمَ عَيْشُهَُ ذ His life was, or became, plentiful and easy: (Msb:) was, or became, good, or pleasant. (Mgh.) See عَوْفٌ. ― -b2- نَعِمَ, aor. نَعُمَ , is like فَضِلَ, aor. نَعُمَ , and حَضِرَ, aor نَعُمَ . See the latter. ― -b3- اِنْعِمْ ضَبَاحًا, and عِمْ صَباحًا: see تَرِبَ and صَبَاحٌ. ― -b4- نَعُمَ, inf. n. نُعُومَةٌ; (S, Msb;) and نَعِمَ; (S;) It was, or became, soft,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.903 harf
نَعَمَ نَعَمَ I , U ( n. ac. نَعْمَة 1t , مَنْعَم 17 ), a. Lived in ease, affluence. b. Was pleasant ( life ). c. Suited, agreed with. d. see IV (g) . نَعِمَ نَعِمَ A ( n. ac. نَعَم 4 ), a. Was green & tender ( branch ). b. see supra (a) , ( b ), ( c ). e. [ Bi ], Affirmed. نَعُمَ نَعُمَ U ( n. ac. نُعُوْمَة 27t ), a. Was soft, tender. نَعَّمَ نَعَّمَ II , a. Procured a
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR113.452 harf
نعم Bab 4 نَعِمَ - يَنْعَمُ - نِعْمَ - نِعِمَّا - ناعِم - نَاعِمَة - نَعِيْم - نَعْمَاء - نِعْمَة - أَنْعُم أَنـْعَمَ - يُنْعِمُ نَعَّمَ - يُنَعِّمُ نَعِمَ - يَنْعَمُ - نِعْمَ - نِعِمَّا - ناعِم - نَاعِمَة - نَعِيْم - نَعْمَاء - نِعْمَة - أَنْعُم أَنـْعَمَ - يُنْعِمُ نَعَّمَ - يُنَعِّمُ نَعِمَ - يَنْعَمُ + الكائن: يشعر في نفسه بالقبول والرضى
Tamamını oku

Sîgalar(57)

Mücavir kökler161 mücavir (483 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جنن

    21 ortak ayet · Bahçe demektir

  2. بهم

    3 ortak ayet · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir

  3. تمم

    6 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  4. أنس

    21 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  5. سري

    8 ortak ayet · Akan deredir

  6. أكل

    11 ortak ayet · Ekel pas demektir

  7. ذكر

    18 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  8. رفق

    3 ortak ayet · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir

  9. جبي

    4 ortak ayet · Onu seçti

  10. ذرأ

    3 ortak ayet · Zere’ (zal, hemze) : “Zerre”(zal) toz demektir

  11. بنو

    11 ortak ayet · Oğullar

  12. حرم

    8 ortak ayet · Hiram keçe demektir

Geçtiği ayetler(132)

  1. سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

    NimetSor İsrailoğulları’na, onlara nice açık ayetler verdik. Kim, kendisine gelen Allah’ın nimetini değiştirirse, şüphesiz Allah’ın cezası pek şiddetlidir.

  2. … ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ …

    NimetVe kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

  3. وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ …

    NimetTopluca Allah’ın ipine sarılın, ayrılmayın. Ve Allah’ın üzerindeki nimetini hatırlayın. Hani, siz; düşman idiniz de O, kalblerinizin arasını uzlaştırdı da, O’nun nimeti sayesinde kardeş oldunuz. Siz; bir ateş uçurumunun tam kenarında iken, sizi oradan doğru yola eresiniz diye kurtardı. Alah ayetlerini size işte böylece açıklar.

  4. وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    NimetVe Allah’ın üzerinizdeki nimetini; işittik, itaat ettik, dediğinizde sizi onunla bağlamış olduğu misakını anın. Allah’tan sakının. Muhakkak ki Allah; kalblerdekini bilir.

  5. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ …

    NimetEy iman edenler; Allah’ın üzerinize olan nimetini hatırlayın. Hani bir kavim, size el uzatmağa kalkmıştı da, onların ellerini üzerinizden geri çekmişti. Allah’tan sakının. Ve mü’minler, Allah’a tevekkül etsinler.

  6. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ

    NimetHani, Musa kavmine demişti ki: Ey kavmim; Allah’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani sizden peygamberler yetiştirmiş ve size saltanatlar ihsan etmişti. Dünyalarda kimseye vermediğini size vermişti.

  7. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ …

    NimetHani Musa kavmine demişti ki: Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Çünkü o, sizi azabın kötüsüne uğratan, kadınlarınızı sağ bırakıp oğullarınızı boğazlayan Firavun hanedanından kurtarmıştı. Bunda Rabbınızdan büyük bir imtihan vardır.

  8. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ

    NimetAllah’ın verdiği nimeti küfre çevirip değiştirenleri ve milletlerini helak olacakları yere götürenleri görmüyor musun?

  9. وَآتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ

    NimetO, size istediğiniz şeylerin hepsinden verdi. Allah’ın nimetini sayacak olsanız; bitiremezsiniz. Doğrusu insan, pek zalim ve nankördür.

  10. وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

    NimetAllah’ın nimetini sayacak olursanız; bitiremezsiniz. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

Sîga sayfası: الْأَنْعَامِ
Sîga sayfası: النَّعِيمِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنعم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفضل, رحم, رزق, منن
Zıt Kökبأس
Çekirdek Özet 1Sertliğin, pürüzün ve darlığın zıddı olarak dokuda yumuşaklık, akıcılık, rahatlık ve pürüzsüz refah hali
Çekirdek Özet 2İnsanın varlığını, bedenini ve hayatını zahmetsizce sürdürmesini sağlayan ilahi bağış, rızık ve lütuflar bütünü
Çekirdek Özet 3Varlığın ontolojik sürmesini ve iyiliğini güvenceye alan, şükür ve sorumluluk doğuran temel imkânlar sistemi
Kritik Hata RiskiNimeti yalnızca tesadüfi dünyalık servet veya konfor olarak daraltıp ayetlerdeki ontolojik, ahlaki ve ebedi sorumluluk boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نعCanlılık, yumuşak eğilme, gevşeme, ses ve uysal kıvrılma hali; نعس kökünde uykunun getirdiği gevşeme ve yumuşama, نعج kökünde uysal dişi koyun ve beyazlık, نعق kökünde uysal sevk sesi, نعل kökünde yerin yumuşaklığını sağlayan koruyucu tabaka öne çıkar.مKökün sonuna gelen mim harfi suya, toplanmaya, dolgunluğa ve kuşatıcı sürekliliğe işaret eder; böylece uysal gevşeklik ve yumuşaklık genel bir hayat refahına, maddeten ve manen pürüzsüzleşen nimete ve bolluğa dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkYaşamın filizlenmesini, sürekli akışını ve canlılığın dışa vurumunu temsil eder.
عgöz; görme, bilme, kaynakAlgıyı, idraki, dışa bakan kaynağı ve apaçık görünür olmayı simgeler.
مsu; akış, çokluk, derinlikAkıcılığı, bereketi, kuşatıcılığı ve kesintisiz besleyen kaynağı ifade eder.
نعمCanlılığın kaynaktan beslenerek su gibi pürüzsüz, bol ve kuşatıcı bir refaha erişmesiHayatın filizlenip (ن) görünür bir kaynak ve bilinçle (ع) kesintisiz bir akış ve bolluk içinde (م) yumuşak, sertlikten uzak bir sükûnet ve refaha kavuşması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin veya kumaşın dokusundaki pürüzsüzlük, yumuşaklık ve incelik; çöl şartlarında insanın hayatını kolaylaştıran, eti, sütü, yünü ve binitiyle zahmeti hafifleten uysal deve ve küçükbaş hayvanlar (en'âm); yaşantının sertlik ve meşakkatten arınarak yumuşaması.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî, el-Münzir veya Nu'mân b. el-Münzir'in ihsanlarını anarken bu kökü iyilik, lütuf ve bağış anlamında kullanmıştır: فلن أَذْكُرَ النُّعْمان إلا بصالحٍ / فإنَّ له عندي يُدِيّاً وأَنْعُما
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi dilinde güneyden esen ılık ve yumuşak rüzgâra en-nuâmâ (النُّعَامَى) denmiş; bir işi titizlikle, pürüzsüz ve güzelce yapmaya en'ame'l-amele (أَنْعَمَ العملَ), onaylama ve hoşnutluk bildirmeye ise ne'am (نَعَمْ) denilerek sözlük çekirdeği korunmuştur.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dilde *n-ʿ-m kökü doğrudan "hoş, tatlı, pürüzsüz, güzel ve lütufkâr olmak" semantik çekirdeğine dayanır. Kök, Kuzeybatı Sami dillerinde de zengin bir kullanım alanına sahiptir. İbranicede נָעֵם (na'em) fiili hoş, sevimli, tatlı ve latif olmak anlamına gelirken; נוֹעַם (no'am) ismi lütuf, güzellik, sevecenlik ve letafet karşılığında kullanılır. Ugarit tabletlerinde nʿm biçimi hem tanrısal veya insani güzellik ve lütuf hem de bereket ve tatlılık bağlamında sıkça geçer. Süryanicede ܢܥܶܡ (nʿem) kökü benzer şekilde tatlı, uysal ve hoşnut olma anlamlarını muhafaza eder. Arapçada bu ilksel anlam kökü korunmuş; somut fiziksel yumuşaklık ve letafetten, hayatın meşakkatsizce akması anlamına gelen refah, konfor ve ihsana (nimet, naîm), insanın hayatını kolaylaştıran uysal çiftlik hayvanlarına (en'âm) ve nihayet bir önermeyi tasdik edip onaylamaya (ne'am) doğru düzenli bir semantik genişleme göstermiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönPürüzsüzlükten ihsana ve tasdike geçişSomut olarak dokudaki yumuşaklık ve pürüzsüzlük (nu'ûme), hayatın konforuna (naîm), zahmeti gideren hayvana (en'âm), verilen iyiliğe (nimet) ve rıza bildiren edata (ne'am) türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice na'em / no'am, Ugaritçe nʿm, Süryanice nʿemOrtak Sami mirasında kök değişmeksizin hoşluk, tatlılık, letafet ve iyilik alanını karşılar; Arapça bu kökü kurumsal ve hukuki boyutlara da taşımıştır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Afro-Asyatik izlerEski Güney Arapça (Sabaî) yazıtlarda nʿm "iyilik, esenlik, refah ve mal" anlamında doğrudan belgelenmiştir; ailenin diğer kollarında benzer kök izleri uysallık ve tatlılık kökleriyle paraleldir.Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Tâcü’l-Arûs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نعمAnlamlıYumuşaklık, nimet, refah, ihsanDokuda yumuşaklık, geçimde kolaylık, lütuf ve ehil hayvanlar.Hedef kök; Kur'an'da çokça geçer.
نمعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
عنمAnlamlıYumuşak dallı kırmızı meyveli ağaç, narin parmaklarÇöl ortamında narinliği ve rengiyle dikkat çeken ağaç türü veya parmak ucu benzetmesi.Kur'an'da geçmez; yumuşaklık ve zarafet bağı muhtemeldir.
عمنAnlamlıİkamet etmek, yerleşmek, yönelmekBir yerde uzun süre kalmak, yurt edinmek (Ammân ismiyle ilişkili kök).Kur'an'da geçmez; istikrar ve yerleşiklik taşır.
منعAnlamlıEngel olmak, esirgemek, korumakBir şeyin geçişine veya verilmesine set çekmek, mahrum etmek; himaye altına almak.Kur'an'da geçer; zıtlık ilişkisi (ihsanın zıddı mahrumiyet).
معنAnlamlıSuyun bol ve kolay akması, az veya çok nesneKolayca akan su, faydalanılan ufak kap kacak (mâûn kelimesiyle ilişkilendirilir).Kur'an'da geçer (معن veya عون); akışkanlık bağı vardır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نعمMerkezİyilik, kolaylık, pürüzsüz refahVarlığa pürüzsüzlük, lezzet ve tatlı bir kolaylık katan, hayatı güzelleştiren ilahi bağış.Maddi ve manevi tüm konfor, uyum ve iyilik hâlidir.
فضلKomşuArtıklık, fazlalık, üstün bağışZorunlu ihtiyacın ötesinde verilen fazlalık ve hiyerarşik üstünlük lütfudur.نعم doğrudan yaşamsal tatlılığı ve refahı, فضل ise hak edilenin üstündeki fazlalığı vurgular.
رحمKomşuŞefkat, acıma, koruyucu kuşatmaMuhtaçlık ve acziyet karşısında gösterilen derin bağışlayıcı sevgi ve himayedir.رحم korunma ve merhamet zeminidir; نعم ise o zemin üzerinde varlığın ulaştığı fiili kolaylık ve zevktir.
رزقKomşuPay, tahsisat, periyodik geçimlikVarlığın hayatını sürdürmesi için düzenli olarak tayin edilen maddi veya manevi paydır.رزق varlığın asgari devamı için verilen payı anlatırken, نعم onda hissedilen tat, bolluk ve zevktir.
مننKomşuKarşılıksız büyük ihsan, minnetVerenin büyüklüğünü hissettiren, eksiltmeyen, karşılıksız ve ağır lütuftur.منن verenin failiyetine ve bağışın büyüklüğüne, نعم alanın hissettiği kolaylık ve zevke odaklanır.
بأسZıtŞiddet, sertlik, meşakkat, darlıkHayatın düğümlenmesi, çetin savaş, sıkıntı ve yıkıcı acı hali.نعم hayatın yumuşaması ve tatlanması iken, بأس sertleşmesi, çatışmalı ve yakıcı hale gelmesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنعمYumuşaklık, nimet, refah, lütufSomuttan soyuta doku yumuşaklığı, lezzet, esenlik, bağış ve ehil hayvan anlamlarını bir arada taşır.Kesin
Latincegratia, commodum, beneficiumLütuf, konfor, fayda sağlayan iyilikGratia ilahi lütuf boyutunu, commodum yaşamsal kolaylık ve elverişliliği karşılar; en'âm (hayvan) anlamını içermez.Güçlü
İngilizcegrace, blessing, bounty, comfortLütuf, bereket, ihsan, konforGrace ve blessing manevi ve ilahi boyutu, bounty ve comfort ise bolluk ve fiziksel rahatlığı verir; kökün tekil bütünlüğünü tek kelime karşılamaz.Güçlü
AlmancaGnade, Wohlhat, Segen, BequemlichkeitLütuf, iyilik, bereket, rahatlıkGnade tanrısal bağışı, Wohltat fiili iyiliği, Segen bereketi, Bequemlichkeit ise yumuşaklık ve konforu yansıtır.Güçlü
Fransızcagrâce, bienfait, félicitéLütuf, iyilik, saadetBienfait yapılan iyiliği, grâce karşılıksız lütfu, félicité ise cennetimsi naîm halini aktarır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نِعْمَة (Nimet)İlahi bağış, din ve hidayetAllah'ın kullarına sunduğu hidayet, İslam, risalet ve kurtuluş imkânı (Bakara 2:211, Mâide 5:3, İbrâhîm 14:28).
نَعِيم (Naîm)Cennet konforu ve kesintisiz refahUhrevi hayatta müminlere tahsis edilen saf saadet, acısız ve zahmetsiz esenlik yurdu (Mâide 5:65, Şuarâ 26:85, Vâkıa 56:12).
أَنْعَام (En'âm)Ehil çiftlik hayvanlarıİnsanın beslenme, giyim ve ulaşım zahmetini sırtlanan deve, sığır, koyun ve keçi gibi çift parmaklı uysal hayvanlar (Nisâ 4:119, Nahl 16:66, Mü'minûn 23:21).
نِعْمَ (Ni'me)Övgü ve mükemmellik fiiliBir durumun, karşılığın veya failin kusursuzluğunu, ne güzel ve ne elverişli olduğunu bildiren övgü kalıbı (A'râf 7:44, Kehf 18:31, Ankebût 29:58).
نَعَمْ (Ne'am)Onay, tasdik ve rıza edatıSorulan bir hakikatin doğruluğunu, gerçekleştiğini veya kabul edildiğini teyit etme ifadesi (A'râf 7:44, Şuarâ 26:42).
نَعْمَة (Na'me)Dünyevi şımarıklık ve gafil refahİnsanı nankörlüğe ve azgınlığa sürükleyen geçici, hesapsız dünyevi lüks ve refah düşkünlüğü (Duhân 44:27, Müzzemmil 73:11).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNimetin vücubu ve şükür mükellefiyetiAklın nakilden önce nimeti verene (Mün'im) şükretmekle yükümlü olup olmadığı (vücûbu'ş-şükür ale'l-mün'im); kâfirin dünyada ulaştığı rızkın hakiki nimet sayılıp sayılmayacağı tartışması.İyiliğin kaynağı olarak Allah'ın mutlak failiyeti ve insanın varoluşsal minnet borcu.
FıkıhZekât ve kurban ahkâmı (En'âm bahsi)Hangi hayvanların zekâta ve kurbana konu olacağı; en'âm kavramının deve, sığır, koyun ve keçi dışındaki hayvanları kapsayıp kapsamadığı; nimetin zevaline yol açan tasarrufların hükmü.Hukuki ve iktisadi değeri olan, zekât matrahını oluşturan evcil sürü hayvanları.
TefsirNimetin sürekliliği ve imtihan boyutuAyetlerdeki nimet ifadelerinin hem maddi rızkı hem de vahiy, akıl ve peygamberlik gibi manevi kemalatı kapsadığı; nimetin elden çıkmasının nankörlükle (küfrân-ı nimet) ilişkisi.Varlığın tekâmülü için sunulan her türlü imkânın şükür veya inkâr ekseninde sınav aracı olması.
HadisNimetlerin sorgulanması ve tevazuİnsanın iki büyük nimet konusunda aldandığı (sağlık ve boş vakit); kıyamet günü her bir nimetten hesaba çekileceği ve peygamberin sade yaşam tercihi.Zahiri nimetlerin geçiciliği, emanet bilinci ve nankörlükten sakınma ahlakı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-Yaratıcı ilişkisiKarşılıksız lütuf ve hidayetİnsanı minnettarlığa ve kulluğa sevk etmeDin sisteminde varoluş, iman ve vahiy en büyük nimettir; insanın görevi bu bağışı şükürle korumaktır.Kesin
İlmiİdrak ve araştırmaAkıl, kâinat düzeni ve ilhamHakikatin keşfini ve bilginin inşasını sağlamaZihnin kavrama yetisi ve tabiatın çözülebilir bir intizamda olması ilmi faaliyetin temel nimetidir.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve iktidarGüvenlik, adalet ve toplumsal barışToplumun korkudan ve kargaşadan kurtulup refaha ermesiBir yönetimin meşruiyeti ve tebaasına sağladığı en büyük nimet can, mal ve nesil emniyetidir.Güçlü
İktisadiÜretim ve tüketim ağıCanlı kaynaklar (en'âm) ve refah araçlarıTemel ihtiyaçları zahmetsizce giderme ve zenginlik üretmeTarım ve hayvancılık sermayesi toplumun maddi tabanını kurar; adil paylaşım nimeti kalıcı kılar.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz akış, minimum potansiyel enerji durumuFizikte bir sistemin pürüzlerden, sürtünmeden ve iç dirençten arınarak en kararlı, en zahmetsiz denge seviyesine (laminar akış, taban enerji hali) ulaşması ile kökün sertlikten arınmış yumuşak refah hali tam bir yapısal eşleşme gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerYaşam kalitesi ve sosyal refah optimizasyonuİktisat ve sosyolojide bireylerin meşakkat, güvencesizlik ve çatışma ortamından çıkarak temel ihtiyaçlarının zahmetsizce karşılandığı, pürüzsüz kamusal hizmetlere ve refaha eriştiği sosyal barış seviyesine karşılık gelir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiNimeti yalnızca tüketim toplumunun sunduğu lüks eşyaya, maddi servete, hazza veya sınıfsal konfora indirgemek; manevi, akli ve ahlaki lütufları bu tanımın dışına itmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; insanın yaratılışını, aklını, fıtratını, gönderilen vahyi, uysal kılınan canlıları (en'âm), toplumsal barışı ve nihayet cennetteki saf varoluş halini (naîm) kuşatan bütüncül bir ilahi tasarruftur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNimeti yalnızca zenginlik sanmak, fakirlik veya meşakkat anında Allah'ın nimetinin kesildiğini zannetme yanılgısına yol açar (Fecr 89:15-16); ayrıca nimetin bir sınav olduğu unutularak nankörlük meşrulaştırılır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık ve ahlak tasavvuru, insanın Allah'a borçlu olduğu esası üzerine kuruludur; نعم kökü bu borcun adıdır. İnsanın aldığı her nefes, ulaştığı her imkân ve tabi olduğu vahiy bir nimettir. Bu kök anlaşılmadan ibadetin, şükrün ve ilahi adaletin mantığı kavranamaz.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsana bahşedilen kozmik ve biyolojik düzenin sayıldığı ayetlerde (Nahl suresi), İsrailoğullarına geçmişte verilen lütufların hatırlatıldığı hitaplarda (Bakara), cennet tasvirlerinde (Vâkıa, Rahmân) ve dinin ikmal edildiğini bildiren temel hüküm ayetlerinde (Mâide 5:3) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi çabasıyla mutlak mülk edindiği kibrini (Karun sendromu) yıkar; elde edilen her başarının bir lütuf ve emanet olduğunu göstererek insanı mülkiyet iddiasından emanetçi şuuruna taşır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDokuda sertlik ve pürüzün bulunmaması, ipeksi yumuşaklık, hayatı kolaylaştıran uysal sürü hayvanları ve bedeni rahatlatan zahmetsiz yaşantı.
  • Soyut anlamVarlığın meşakkatten kurtularak ilahi bir lütufla kemale ermesi, hidayet, esenlik, tatmin ve ebedi cennet saadeti.
  • Sistematik karşılıkMün'im olan Allah'tan gelen lütuf girdilerinin kulda bilinç, adalet ve şükre dönüşmesi; aksi halde sistemin nankörlük (küfrân) sebebiyle iflas etmesi.
  • LaTeX modeliN=∑i=1kIi⋅Φ(x)  ⟹  S∝NR
  • LaTeX açıklamasıModelde N kulun kuşatıldığı toplam ilahi nimeti temsil eder. Ii bireye verilen ontolojik, maddi ve manevi bağış girdileridir. Φ(x) bu girdilerin insan fıtratı ve hayatıyla uyum katsayısıdır (pürüzsüzlük fonksiyonu). Elde edilen bu nimetler karşısında oluşması gereken ahlaki şükür ve sorumluluk düzeyi (S), sahip olunan nimetin büyüklüğü ile doğru, insanın gösterdiği içsel direnç veya nankörlük (R) ile ters orantılıdır. Direnç sıfıra yaklaştıkça nimet tam bir iç huzura ve naîm boyutuna dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن