بأس
ب - أ - س
KÖK- 73 geçiş
- 70 ayet
- 26 sîga
- 13 sözlük
Bes besese dağınık taşlar demektir. Sonra besse dağıtmak anlamında kullanılmıştır. Beis ise dağınıklıktan kötü durumda olmak, perişan olmak anlamlarına gelmiştir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بءس · بؤس
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bes besese dağınık taşlar demektir. Sonra besse dağıtmak anlamında kullanılmıştır. Beis ise dağınıklıktan kötü durumda olmak, perişan olmak anlamlarına gelmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.170 harfباب السين والباء و و ا ي ء معهما
و س ب، س ب ي، س ي ب، ب ي س، ي ب س، س ب أ، س أ ب، ب س أ، أ س ب، ب أ س، أ ب س مستعملات
وسب:
الوَسْبُ من الغنم: ما كثرُ صُوفُه، ومن الأَرْض: ما كثر عُشيه، أو يَبِيسُه، وقد أوسبت.
سبي:
السَّبنيُ: معروف. تسابَى القوم: سَبَى بعضُهم بعضاً وهؤلاءِ سَبْيٌ كثير. وقد سبيتهم سَبْياً وسِباءً.
وسبتِ الجاريةُ قلبَ الفتى تَسْبِيهِ، أي: ذهبتُ به.
والسّابِياء. كالحِوَلاء من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR922 harfالبَأْسُ: العذابُ. والبَأْسُ: الشدَّة في الحرب.
تقول منه: بَؤُسَ الرجل بالضم يَبْؤُسُ بَأْساً، إذا كان شديد البَأْسِ. فهو بَئيسٌ، أي شجاعٌ. وعذابٌ بَئيسٌ أيضاً، أي شديد. قال: وبَئِسَ الرجل يَبْأَسُ بُؤْساً وبَئيساً: اشتدَّت حاجته فهو بائِسٌ. وبئس: كلمة مدح. تقول: وبِئْسَ الرجل زيدٌ، وبِئْسَتِ المرأة هندٌ. وهما فعلان ماضيان لا يتصرَّفان، لأنهما أزيلا عن موضعهما. فنِعْمَ منقول من قولك نَعِمَ فلان
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR14.733 harfس ب ( و ا ى ء )
سيب ، سبي ، وسب ، يبس ، بسأ ، بيس ، أسب ، أبس ، سأب ، بأس ، سبأ : ( مستعملة ) .
سيب : الحراني عن ابن السكّيت : السَّيْب : العَطاء ، والسِّيبُ : مَجرَى الماء ، وجمعُهُ سُيُوب . وقد سابَ الماءُ يَسِيب : إذا جَرَى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سابَ الأَفعَى وانسابَ : إذا خَرَج من مَكمَنِه .
وقال الليث : الحيّة تَسِيب وتَنْساب إذا مَرّت مستمرّة .
قال : وسَيّبْتُ الدابّة أو الشيءَ : إذا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR846 harf(باب الباء والهمزة وما يثلثهما)
(بأس) الباء والهمزة والسين أصلٌ واحد، والشِّدّةُ و[ما] ضارَعَها. فالبَأْس الشدّة في الحَرْب. ورجلٌ ذُو بَأْسٍ وبَئيسٌ أي شجاع. وقد بأس بأساً([1]) فإنْ نَعَتَّه بالبُؤْس قلت بَؤُسَ. والبُؤْس: الشّدّة في العَيش. والمبتئس المفتعل من الكَراهة والحُزْن. قال:
ما يَقْسِم اللهُ أَقْبَلْ غير مُبْتَئِسٍ *** مِنْه وأَقْعُدْ كريماً ناعِمَ البالِ([2])
(بأو) الباء والهمزة والواو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.144 harfMadde başı: بؤس- البؤس والبأس والبأساء: الشدة والمكروه، إلا أن البؤس في الفقر والحرب أكثر، والبأس والبأساء في النكاية، نحو: ﴿والله أشد بأسا وأشد تنكيلا﴾ [النساء/84]، ﴿فأخذناهم بالبأساء والضراء﴾ [الأنعام/42]، ﴿والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس﴾ [البقرة/177]، وقال تعالى: ﴿بأسهم بينهم شديد﴾ [الحشر/14]، وقد بؤس يبؤس؛ و ﴿عذاب بئيس﴾ [الأعراف/165]، فعيل من البأس أو من البؤس، ﴿فلا تبتئس﴾ [هود/36]، أي: لا تلزم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR290 harfب أ س
فلان ذو بأس وشجاع بئيس وقد بؤس.
وبؤس بعد غناه: افتقر فهو بائس.
ووقع في البؤس والبأساء.
وفي أمـر بئيـس: شديـد.
وابتـأس بذلـك إذا اكتـأب واستكـان مـن الكآبـة " فـلا تبتئـس بمـا كانوا يعملون ".
قال حسان: ما يقسم الله أقبل غير مبتئس منـه واقعـد كريماً ناعم البال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.843 harfالليث: والبَأْساءُ اسم الحرب والمشقة والضرب. والبَأْسُ: العذاب. والبأْسُ: الشدة في الحرب. وفي حديث علي، رضوان اللَّه عليه: كنا إِذا اشتدَّ البأْسُ اتَّقَيْنا برسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم؛ يريد الخوف ولا يكون إِلا مع الشدَّة. ابن الأَعرابي: البأْسُ والبَئِسُ، على مثال فَعِلٍ، العذاب الشديد. ابن سيده: البأْس الحرب ثم كثر حتى قيل لا بَأْسَ عليك، ولا بَأْسَ أَي لا خوف؛ قال قَيْسُ بنُ الخطِيمِ:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR658 harf* ب أ س * * البَأْسُ * العذاب وهو أيضا الشدة في الحرب تقول منه * بَؤُس * الرجل بالضم فهو * بَئِيسٌ * كفعيل أي شجاع وعذاب بئيس أيضا أي شديد و * بَئِسَ * الرجل بالكسر * بُؤْسَا * و * بئيسا * اشتدت حاجته فهو * يائِسُ * و * بئيسٌ * اسم وضع موضع المصدر و * بئسَ * كلمة ذم وهي ضد نعم تقول بئس الرجل زيد وبئست المرأة هند وهما فعلان ماضيان لا يتصرفان لأنهما أزيلا عن بعضهما فنعم منقول من قولك نعم فلان إذا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.857 harfالبأس: العذاب الشديد، كالبئس، ككتف، عن ابن الأعرابي. البأس: الشدة في الحرب، ومنه الحديث: كنا إذا اشتد البأس اتقينا برسول الله صلى الله عليه وسلم يريد الخوف. ولا يكون إلا مع الشدة، وقال ابن سيده: البأس: الحرب، ثم كثر حتى قيل: لا بأس عليك، أي لا خوف، قال قيس بن الخطيم:
يقول لي الحـداد وهـو يقـودنـي إلى السجن لا تجزع فما بك من باس أراد فما بك من بأس فخفف تخفيفا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.810 harfبَؤُسَ
1 بَؤُسَ ذ , aor. يَبْؤُسُ, (S, M, Msb, K,) inf. n. بَأْسٌ, (S, Msb, K,) or بَأْسَةٌ; (M; [so I find in a copy of the M, but perhaps it is a mistranscription for بَآسَةٌ;]) and بَئِسَ, [aor. يَبْأَسُ,] inf. n. بَأْسٌ; (M;) He was, or became, mighty, or strong, in war or fight; (K;) courageous, or valiant: (M, Msb, K:) or very mighty or strong in war or fight. (AZ, S.) -A2- بَئْسُ, (S, M,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR829 harfMadde başı: بءسبَئِسَ
بَئِسَ A ( n. ac. بُؤْس , بُؤْسَى , بُؤُوْس ),
a. Was unfortunate; was poor.
بَؤُسَ
بَؤُسَ U ( n. ac. بَأْس ),
a. Was mighty, valiant, courageous, brave.
أَبْءَسَ
أَبْءَسَ IV ,
a. Overwhelmed with misfortunes.
اِبْتَأَسَ
اِبْتَأَسَ VIII
a. [ Bi ], Was grieved, distressed at, by.
بَأْس
بَأْس [ 1A ],
a. Might, valour, prowess, courage, daring.
b. Harm, injury, hurt; torture.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.314 harfMadde başı: بءسبءس
بَئِسَ - يَبْأَسُ - بِئْسَ - بَأْس - بَأساء - بَائِس - بَئيْس - ابْتَأَسَ - يَبْتَئِس
بَئِسَ - يَبْأَسُ + الكائن أو الأمر: يكون في حال سيئة كريهة حزينة شديدة شاقة
بَئِسَ - يَبْأَسُ + الكائن: يكون في حال سيئة كريهة فيها الضر والشدة والحاجة والجهد والألم والمشقة
بَئِسَ - يَبْأَسُ + الأمر: يكون في حال سيئة كريهة فيها الضر والشدة والحاجة
Sîgalar(26)
- وَبِئْسَNe kötüdür(وَفِعْلَ)×15
- فَبِئْسَNe kötüdür+1 anlam(فَفِعْلَ)×7
- بَأْسُنَاZorluğumuz(فَعْلُنَا)×6
- بِئْسَNe kötüdür(فِعْلَ)×5
- لَبِئْسَNe kötüdür+1 anlam(لَفِعْلَ)×5
- بَأْسَنَاZorluğumuz(فَعْلَنَا)×4
- وَلَبِئْسَVe ne kötüdür+2 anlam(وَلَفِعْلَ)×4
- بَأْسٍZorluk(فَعْلٍ)×3
- بِئْسَمَاNe kötüdür(فِعْلَمَا)×3
- بَأْسًاZorluk(فَعْلًا)×2
Mücavir kökler122 mücavir (341 toplam)
- جهم
15 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- صير
11 ortak ayet · Dönüşüm yeri
- أوي
10 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir
- مهد
5 ortak ayet · Beşik demektir
- كفر
18 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- ثوي
4 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir
- ضرر
7 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- ضرع
3 ortak ayet · Hayvan memesidir
- شدد
7 ortak ayet · Sicim bağıdır
- نفع
5 ortak ayet · Fayda eder
- قري
5 ortak ayet · Kasaba
- سحت
2 ortak ayet · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir
Geçtiği ayetler(70)
… كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdürHani, İbrahim demişti ki: Rabbım burasını emniyetli bir şehir yap. Ve halkından Allah’a, ahiret gününe iman etmiş olanları mahsullerle rızıklandır Allah da: Kafir olanı kısa bir zaman için geçindiririm. Sonra onu cehennem azabına zorlarım. Bu ne kötü bir sonuçtur, buyurmuştu.
قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمِهَادُ
Ne kötüdürKüfredenlere: Siz, mutlaka yenileceksiniz. Ve toplanıp cehenneme sürüleceksiniz, orası ne kötü döşektir, de.
سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ
Ne kötüdürHakkında hiçbir delil indirilmediği şeyi Allah’a eş tuttuklarından dolayı küfredenlerin kalblerine korku salacağız. Onların varacağı yer, ateştir. Ne kötüdür o zalimlerin varacağı yer.
أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdürAllah’ın rızasına uyan kimse; hiç Allah’ın hışmına uğrayan gibi olur mu? Onun varacağı yer, cehennemdir. O, ne kötü dönüş yeridir.
مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ
Ne kötüdürAz bir geçim. Sonra varacakları yer cehennemdir. O ne kötü yataktır.
وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdürTekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdürEy peygamber; kafirler ve münafıklar ile cihad et ve onlara karşı çetin ol. Onların varacakları yer, cehennemdir ve o, ne kötü dönüş yeridir.
يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ
Ne kötüdürO, kıyamet gününde kavmine öncülük eder ve onları ateşe götürür. Ne kötü yerdir onların gittikleri yer.
… لَافْتَدَوْا بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ
Ne kötüdürRabblarına icabet edenlere; en güzel karşılık vardır. O’na icabet etmeyenler ise; şayet yeryüzünde bulunan her şey ve bir katı daha onların olsa, kurtulmak için onu fidye verirlerdi. Hesabın kötüsü, onlar içindir. Varacakları yer, cehennemdir ve o, ne kötü konaktır.
جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ
Ne kötüdürYaslanacakları cehenneme ki; o, ne kötü bir karargahtır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بأس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شدد, ضر, عذب |
| Zıt Kök | نعم |
| Çekirdek Özet 1 | Fiziksel sertlik, savaş çetinliği, çarpışma şiddeti ve ezici kuvvet |
| Çekirdek Özet 2 | Geri çevrilemez ilahî azap, imtihan darlığı ve sarsıcı musibetler |
| Çekirdek Özet 3 | Caydırıcı meşru cebir ve yaptırım gücü ile acizlik ve perişanlık hali |
| Kritik Hata Riski | Kökü Türkçedeki hafifletilmiş sakınca yok anlamındaki kullanımına veya yalnızca maddi yoksulluğa indirgeyerek ezici caydırıcı gücü ve ilahî ceza boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بأ | Bir zemini kazma, derinleştirme, zorlayarak içine girme veya dipten gelen baskı hareketi (بأر kökünde kuyu kazmak, بأو kökünde baskı ve kabarma) | س | Keskinlik, batıcılık ve sürtünme niteliği taşıyan harfin eklenmesiyle içe doğru olan baskı dışa dönük yıkıcı bir kuvvete, çatışma şiddetine, savaşa ve ezici darlığa dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir sınırın içine kapanma, gövde, sığınak veya bir durumun mahfazası |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçiren ana kuvvet, sarsıcı dürtü, baskın gelme |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Keskin direnç, batıcı etki, sürtünme ve parçalayıcı sertlik |
| بأس | Bir bünyenin veya alanın içine doğru yönelen sarsıcı kuvvetin, keskin ve batıcı bir dirençle çatışarak oluşturduğu ezici şiddet hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Savaş alanında göğüs göğüse çarpışmanın getirdiği fiziki darbe sertliği, kalkan ve kılıç mukavemeti, bedeni saran çetin darlık ve yokluk |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kays b. el-Hatîm zindana götürülüşünü anlatırken kökü tehlike ve zarar anlamında kullanır: يقول لي الحداد وهو يقودني / إلى السجن لا تجزع فما بك من باس |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali savaşın en çetin anlarını tasvir ederken kökü çatışma şiddeti anlamında kullanmıştır: كنا إذا اشتد البأس اتقينا برسول الله |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça بأس kökü, Sami dillerinde genel olarak fena olma, bozulma, çirkinleşme, zarar görme ve acı çekme semantik alanına aittir. İbranicede בָּאַשׁ kökü kokuşmak, kötüleşmek, tiksinti uyandırmak ve mecazen itibarını yitirmek anlamlarını taşır. Süryanicede ܒܐܫ kökü doğrudan kötü, şer, zararlı ve acı verici olmak manasında temel ahlaki ve fiziksel kötülük kavramını karşılar. Akadcada bā’išu ve bīšu kelimeleri fena, kötü ve tahrip edici olanı niteler. Arapçada ise kök iki ana yönde özelleşmiştir: Bir yandan yergi bildiren kalıplaşmış fiil olarak بئس biçiminde kötü ve çirkin olanı işaretlerken, diğer yandan fonetik olarak hemzenin verdiği patlamalı sertlikle fiziksel çarpışma, savaş sertliği, ilahî ceza ve karşı konulamaz şiddet anlamında yoğunlaşmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بأس ve بؤس formları | Caydırıcı mukavemet ve savaş sertliğinden kahr edici sıkıntıya, çaresizliğe ve derin yoksulluğa uzanan iki kutuplu anlamsal genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice bā’aš, Süryanice b’š | Kuzeybatı Sami dillerindeki kokuşma, kötülük ve acı verme çekirdeği Arapçada somut savaş çetinliği ve yaptırım gücüne evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak miras | Belirgin dış paralellik tespit edilmedi; kök Sami çekirdeğinde stabil kalmaktadır | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بأس | Anlamlı | Şiddet, savaş, zorluk, azap | Çatışma sertliği ve ezici güç; Kur'an'da geçer | Hedef kök |
| بسأ | Anlamlı | Alışmak, ünsiyet etmek, cesaret etmek | Bir zorluğa alışarak onun yarattığı korkuyu yenmek | Kur'an'da geçmez |
| أبس | Anlamlı | Hapsetmek, menetmek, boyun eğdirmek | Baskı kurarak hareket alanını daraltmak | Kur'an'da geçmez |
| أسب | Anlamlı | Birbirine girmek, sarmaşmak, kökleşmek | Unsurların birbirine sıkıca kenetlenmesi hali | Kur'an'da geçmez |
| سبأ | Anlamlı | Şarap taşımak veya ticaretini yapmak | Yemen bölgesindeki tarihi kavim ve melike yurdu; Kur'an'da geçer | Özel ad bağlamı |
| سأب | Anlamlı | Tıkamak, tulumu doldurmak, boğmak | Bir hazneyi patlayacak derecede sıkıştırmak ve daraltmak | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بأس | Merkez | Şiddet, ezici güç, musibet | Çatışmada ortaya çıkan mukavemet, yıkıcı ceza ve çaresizlik | Aktif kuvvet ve pasif darlığı birlikte barındırır |
| شدد | Komşu | Kuvvet, sertlik, bağ | شدد bir bağın gerilmesi ve sağlamlaşmasıyken بأس çarpışma ve yıkım anındaki sertliktir | Gücün statik yoğunlaşması |
| ضر | Komşu | Zarar, ziyan, darlık | ضر faydanın zıddı olan eksilme ve eziyetken بأس doğrudan ezen fiziki veya ilahi kuvvettir | Genel mahrumiyet hali |
| عذب | Komşu | Azap, ceza, engelleme | عذب süregelen eza ve cezalandırmayı anlatırken بأس önlenemez saldırı ve ezici darbedir | Cezalandırma süreci |
| نعم | Zıt | Nimet, genişlik, rahatlık | نعم bolluk, kolaylık ve güzellik iken بأس şiddet, sıkıntı ve yıkıcı darlıktır | Refah ve lütuf |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بأس | Şiddet, harp, azap, darlık | Ezici kudret, çatışma gücü ve sarsıcı musibeti bir arada tutar | Kesin |
| Latince | violentia, potentia, calamitas | Şiddet, kudret, felaket | Aktif yıkıcı kuvveti ve bunun yol açtığı felaketi karşılar; yergi fiili boyutunu kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | might, adversity, torment, distress | Kudret, musibet, azap, darlık | Maddi kuvvet ile bunun yarattığı sefaleti verir; kökün tek lafızda kurduğu anlam bütünlüğünü parçalar | Güçlü |
| Almanca | Gewalt, Drangsal, Not | Zorlu güç, darlık, sıkıntı | Yaptırım gücünü ve ardından gelen ağır imtihanı karşılar; ahlaki kınama boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | rigueur, détresse, tourment | Katılık, şiddet, darlık | Çetinlik ve ızdırap boyutunu aktarır; savaş meydanındaki caydırıcı güç yönü zayıf kalır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| el-Be's (البَأْس) | Askerî güç, savaş çetinliği ve mukavemet | Savaş meydanında düşmana karşı gösterilen direnç ve caydırıcı silah gücü (Bakara 2:177, Hadîd 57:25) |
| el-Be's (البَأْس) | İlahî helak, geri çevrilemez azap | İnkârcı ve zalim toplulukların üzerine ansızın inen yıkıcı ceza (En'âm 6:147, Yûsuf 12:110) |
| el-Be'sâ (البَأْسَاء) | Ağır maddi darlık, afet ve sarsıntı | İnananların denenmesi için gelen kıtlık, yokluk ve şiddetli sıkıntı (Bakara 2:214, A'râf 7:94) |
| Bi'se (بِئْسَ) | Şiddetli yergi ve kınama kipi | Kötü tercihler, sapkın inançlar ve cehennem ehlinin akıbeti için zemm bildiren donmuş fiil (Bakara 2:90, Kehf 18:29) |
| Lâ tebte'is (لا تَبْتَئِسْ) | Hüzne boğulma, kederden içine kapanma | Zulüm ve haksızlık karşısında yaşanan derin iç çöküntü ve ıstırap (Hûd 11:36, Yûsuf 12:69) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî sıfatlar ve azap | Allah'ın azabının geri çevrilememesi ve hak eden kullar üzerindeki kahredici adaleti | Kesin ve önlenemez ilahî yaptırım |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve kamu gücü | Demirin sağladığı caydırıcı askerî donanım ve devletin meşru cebir yetkisinin sınırları | Meşru savunma ve kamu düzenini koruyan cebir |
| Tefsir | İmtihan kavramı | Ayetlerde geçen darrâ ve be'sâ kavramlarının cana gelen bela ile mala gelen darlık olarak tefriki | İnsanı temelinden sarsan varoluşsal darlık |
| Hadis | Cevaz hükümleri ve harp sebatı | Sakınca bulunmadığını belirten kullanım ile savaşın en kızıştığı anda peygambere sığınma rivayetleri | Bir yanda ruhsat sınırı, diğer yanda savaşın zirve noktası |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî adalet ve ceza | Geri çevrilemez yaptırım | Haddi aşan düzenleri tasfiye etme | Kulun veya toplumun kibirlenerek oluşturduğu zulmü ezen nihai ilahî müdahale | Kesin |
| İlmi | Fizik ve malzeme bilimi | Sertlik ve darbe mukavemeti | Yapısal bütünlüğü koruma | Hadîd suresinde işaret edilen demirin bükülmez, dayanıklı ve dönüştürücü gücü | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve savunma | Meşru cebir ve savunma kapasitesi | Toplumu iç ve dış tehditlerden koruma | Hak ve adaletin hayata geçirilmesi için gereken caydırıcı askerî ve adli kuvvet | Güçlü |
| İktisadi | Sosyal adalet ve kriz | Ağır yoksulluk ve çaresizlik hali | Korumacı sosyal transferleri devreye sokma | Çaresiz kalmış kurbanın hak sahipliğini tespit ederek kaynakları oraya yöneltme | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme mukavemeti ve şok dalgası | Bir cismin parçalanmadan önce karşı koyabildiği en yüksek gerilme eşiği ve dışarıdan gelen yüksek enerjili yıkıcı basınç | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Meşru fiziksel şiddet tekeli ve kriz dinamiği | Siyaset biliminde kamu düzenini sağlayan zor kullanma kapasitesi ile sosyolojide toplumları sarsan yapısal buhranlar | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü gündelik dildeki sakınca yoktur kalıbına indirgemek veya sadece ekonomik düşkünlükten ibaret saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün ilahî otoritenin ezici cezasını, savaş meydanının ölümcül şiddetini ve toplumsal arınma sağlayan ağır sarsıntıları kapsayan bütüncül yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın caydırıcı güç ve adalet dengesini kuran meşru savunma vizyonunu ihmal edip dini edilgen bir ahlakiyat zannetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojik adalet yaptırımını hem de yeryüzünde hakkın korunması için gereken caydırıcı kuvveti hangi kavramsal zemin üzerinden kurduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde, cihat ve savaş meydanlarının psikolojisini tasvir eden ayetlerde ve demirin yaratılış hikmetini bildiren beyanlarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahî rahmetin hiçbir sınır tanımayan bir cezasızlık vaat ettiği yanılgısını ve adaletin salt nasihatle, hiçbir meşru cebir olmadan korunabileceği ütopik algıyı düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSavaş meydanında göğüs göğüse çarpışmanın getirdiği darbe sertliği, kalkan mukavemeti ve bedeni kuşatan darlık.
- Soyut anlamBir düzeni ayakta tutan veya sapkın bir yapıyı yerle bir eden karşı konulamaz yaptırım şiddeti ve sarsıcı imtihan buhranı.
- Sistematik karşılıkAdalet ve nizamın korunması için gereken meşru caydırıcı cebir potansiyeli ile bu potansiyelin çiğnenmesi sonucu oluşan yıkım.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde uygulanan sarsıcı şiddet ve yaptırım kuvvetini, otoritenin yönelttiği baskı gradyanını, belirli bir eşik aşıldığında devreye giren adım fonksiyonunu, sistemin kritik direnç sınırını, mevcut mukavemeti ve maruz kalınan çatışma veya imtihan süresince sistemin uğradığı derin yapısal sarsıntı ve darlığı temsil eder.