بأس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-أ-س26 sîga, 122 mücavir kök, 70 ayet, 33 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قريبِئْسَبَأْسًافَبِئْسَبَأْسٍبِالْبَأْسَاءِبِئْسَمَابأسجهملَبِئْسَصيرضررمهدوَبِئْسَسحت

KökSîga 26Ayet 70Sure 33Mücavir 122

▶ Ağı aç (3B)

بأس

ب - أ - س

KÖK
  • 73 geçiş
  • 70 ayet
  • 26 sîga
  • 13 sözlük

Bes besese dağınık taşlar demektir. Sonra besse dağıtmak anlamında kullanılmıştır. Beis ise dağınıklıktan kötü durumda olmak, perişan olmak anlamlarına gelmiştir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بءس · بؤس

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bes besese dağınık taşlar demektir. Sonra besse dağıtmak anlamında kullanılmıştır. Beis ise dağınıklıktan kötü durumda olmak, perişan olmak anlamlarına gelmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.170 harf
باب السين والباء و و ا ي ء معهما و س ب، س ب ي، س ي ب، ب ي س، ي ب س، س ب أ، س أ ب، ب س أ، أ س ب، ب أ س، أ ب س مستعملات وسب: الوَسْبُ من الغنم: ما كثرُ صُوفُه، ومن الأَرْض: ما كثر عُشيه، أو يَبِيسُه، وقد أوسبت. سبي: السَّبنيُ: معروف. تسابَى القوم: سَبَى بعضُهم بعضاً وهؤلاءِ سَبْيٌ كثير. وقد سبيتهم سَبْياً وسِباءً. وسبتِ الجاريةُ قلبَ الفتى تَسْبِيهِ، أي: ذهبتُ به. والسّابِياء. كالحِوَلاء من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR922 harf
البَأْسُ: العذابُ. والبَأْسُ: الشدَّة في الحرب. تقول منه: بَؤُسَ الرجل بالضم يَبْؤُسُ بَأْساً، إذا كان شديد البَأْسِ. فهو بَئيسٌ، أي شجاعٌ. وعذابٌ بَئيسٌ أيضاً، أي شديد. قال: وبَئِسَ الرجل يَبْأَسُ بُؤْساً وبَئيساً: اشتدَّت حاجته فهو بائِسٌ. وبئس: كلمة مدح. تقول: وبِئْسَ الرجل زيدٌ، وبِئْسَتِ المرأة هندٌ. وهما فعلان ماضيان لا يتصرَّفان، لأنهما أزيلا عن موضعهما. فنِعْمَ منقول من قولك نَعِمَ فلان
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.733 harf
س ب ( و ا ى ء ) سيب ، سبي ، وسب ، يبس ، بسأ ، بيس ، أسب ، أبس ، سأب ، بأس ، سبأ : ( مستعملة ) . سيب : الحراني عن ابن السكّيت : السَّيْب : العَطاء ، والسِّيبُ : مَجرَى الماء ، وجمعُهُ سُيُوب . وقد سابَ الماءُ يَسِيب : إذا جَرَى . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سابَ الأَفعَى وانسابَ : إذا خَرَج من مَكمَنِه . وقال الليث : الحيّة تَسِيب وتَنْساب إذا مَرّت مستمرّة . قال : وسَيّبْتُ الدابّة أو الشيءَ : إذا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR846 harf
(باب الباء والهمزة وما يثلثهما) (بأس) الباء والهمزة والسين أصلٌ واحد، والشِّدّةُ و[ما] ضارَعَها. فالبَأْس الشدّة في الحَرْب. ورجلٌ ذُو بَأْسٍ وبَئيسٌ أي شجاع. وقد بأس بأساً([1]) فإنْ نَعَتَّه بالبُؤْس قلت بَؤُسَ. والبُؤْس: الشّدّة في العَيش. والمبتئس المفتعل من الكَراهة والحُزْن. قال: ما يَقْسِم اللهُ أَقْبَلْ غير مُبْتَئِسٍ *** مِنْه وأَقْعُدْ كريماً ناعِمَ البالِ([2]) (بأو) الباء والهمزة والواو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.144 harf
Madde başı: بؤس- البؤس والبأس والبأساء: الشدة والمكروه، إلا أن البؤس في الفقر والحرب أكثر، والبأس والبأساء في النكاية، نحو: ﴿والله أشد بأسا وأشد تنكيلا﴾ [النساء/84]، ﴿فأخذناهم بالبأساء والضراء﴾ [الأنعام/42]، ﴿والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس﴾ [البقرة/177]، وقال تعالى: ﴿بأسهم بينهم شديد﴾ [الحشر/14]، وقد بؤس يبؤس؛ و ﴿عذاب بئيس﴾ [الأعراف/165]، فعيل من البأس أو من البؤس، ﴿فلا تبتئس﴾ [هود/36]، أي: لا تلزم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR290 harf
ب أ س فلان ذو بأس وشجاع بئيس وقد بؤس‏.‏ وبؤس بعد غناه‏:‏ افتقر فهو بائس‏.‏ ووقع في البؤس والبأساء‏.‏ وفي أمـر بئيـس‏:‏ شديـد‏.‏ وابتـأس بذلـك إذا اكتـأب واستكـان مـن الكآبـة ‏"‏ فـلا تبتئـس بمـا كانوا يعملون ‏"‏‏.‏ قال حسان‏:‏ ما يقسم الله أقبل غير مبتئس منـه واقعـد كريماً ناعم البال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.843 harf
الليث: والبَأْساءُ اسم الحرب والمشقة والضرب. والبَأْسُ: العذاب. والبأْسُ: الشدة في الحرب. وفي حديث علي، رضوان اللَّه عليه: كنا إِذا اشتدَّ البأْسُ اتَّقَيْنا برسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم؛ يريد الخوف ولا يكون إِلا مع الشدَّة. ابن الأَعرابي: البأْسُ والبَئِسُ، على مثال فَعِلٍ، العذاب الشديد. ابن سيده: البأْس الحرب ثم كثر حتى قيل لا بَأْسَ عليك، ولا بَأْسَ أَي لا خوف؛ قال قَيْسُ بنُ الخطِيمِ:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR658 harf
* ب أ س * * البَأْسُ * العذاب وهو أيضا الشدة في الحرب تقول منه * بَؤُس * الرجل بالضم فهو * بَئِيسٌ * كفعيل أي شجاع وعذاب بئيس أيضا أي شديد و * بَئِسَ * الرجل بالكسر * بُؤْسَا * و * بئيسا * اشتدت حاجته فهو * يائِسُ * و * بئيسٌ * اسم وضع موضع المصدر و * بئسَ * كلمة ذم وهي ضد نعم تقول بئس الرجل زيد وبئست المرأة هند وهما فعلان ماضيان لا يتصرفان لأنهما أزيلا عن بعضهما فنعم منقول من قولك نعم فلان إذا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.857 harf
البأس: العذاب الشديد، كالبئس، ككتف، عن ابن الأعرابي. البأس: الشدة في الحرب، ومنه الحديث: كنا إذا اشتد البأس اتقينا برسول الله صلى الله عليه وسلم يريد الخوف. ولا يكون إلا مع الشدة، وقال ابن سيده: البأس: الحرب، ثم كثر حتى قيل: لا بأس عليك، أي لا خوف، قال قيس بن الخطيم: يقول لي الحـداد وهـو يقـودنـي إلى السجن لا تجزع فما بك من باس أراد فما بك من بأس فخفف تخفيفا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.810 harf
بَؤُسَ 1 بَؤُسَ ذ , aor. يَبْؤُسُ, (S, M, Msb, K,) inf. n. بَأْسٌ, (S, Msb, K,) or بَأْسَةٌ; (M; [so I find in a copy of the M, but perhaps it is a mistranscription for بَآسَةٌ;]) and بَئِسَ, [aor. يَبْأَسُ,] inf. n. بَأْسٌ; (M;) He was, or became, mighty, or strong, in war or fight; (K;) courageous, or valiant: (M, Msb, K:) or very mighty or strong in war or fight. (AZ, S.) -A2- بَئْسُ, (S, M,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR829 harf
Madde başı: بءسبَئِسَ بَئِسَ A ( n. ac. بُؤْس , بُؤْسَى , بُؤُوْس ), a. Was unfortunate; was poor. بَؤُسَ بَؤُسَ U ( n. ac. بَأْس ), a. Was mighty, valiant, courageous, brave. أَبْءَسَ أَبْءَسَ IV , a. Overwhelmed with misfortunes. اِبْتَأَسَ اِبْتَأَسَ VIII a. [ Bi ], Was grieved, distressed at, by. بَأْس بَأْس [ 1A ], a. Might, valour, prowess, courage, daring. b. Harm, injury, hurt; torture.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.314 harf
Madde başı: بءسبءس بَئِسَ - يَبْأَسُ - بِئْسَ - بَأْس - بَأساء - بَائِس - بَئيْس - ابْتَأَسَ - يَبْتَئِس بَئِسَ - يَبْأَسُ + الكائن أو الأمر: يكون في حال سيئة كريهة حزينة شديدة شاقة بَئِسَ - يَبْأَسُ + الكائن: يكون في حال سيئة كريهة فيها الضر والشدة والحاجة والجهد والألم والمشقة بَئِسَ - يَبْأَسُ + الأمر: يكون في حال سيئة كريهة فيها الضر والشدة والحاجة
Tamamını oku

Sîgalar(26)

Mücavir kökler122 mücavir (341 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جهم

    15 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  2. صير

    11 ortak ayet · Dönüşüm yeri

  3. أوي

    10 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir

  4. مهد

    5 ortak ayet · Beşik demektir

  5. كفر

    18 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  6. ثوي

    4 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir

  7. ضرر

    7 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  8. ضرع

    3 ortak ayet · Hayvan memesidir

  9. شدد

    7 ortak ayet · Sicim bağıdır

  10. نفع

    5 ortak ayet · Fayda eder

  11. قري

    5 ortak ayet · Kasaba

  12. سحت

    2 ortak ayet · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir

Geçtiği ayetler(70)

  1. … كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    Ne kötüdürHani, İbrahim demişti ki: Rabbım burasını emniyetli bir şehir yap. Ve halkından Allah’a, ahiret gününe iman etmiş olanları mahsullerle rızıklandır Allah da: Kafir olanı kısa bir zaman için geçindiririm. Sonra onu cehennem azabına zorlarım. Bu ne kötü bir sonuçtur, buyurmuştu.

  2. قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

    Ne kötüdürKüfredenlere: Siz, mutlaka yenileceksiniz. Ve toplanıp cehenneme sürüleceksiniz, orası ne kötü döşektir, de.

  3. سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ

    Ne kötüdürHakkında hiçbir delil indirilmediği şeyi Allah’a eş tuttuklarından dolayı küfredenlerin kalblerine korku salacağız. Onların varacağı yer, ateştir. Ne kötüdür o zalimlerin varacağı yer.

  4. أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    Ne kötüdürAllah’ın rızasına uyan kimse; hiç Allah’ın hışmına uğrayan gibi olur mu? Onun varacağı yer, cehennemdir. O, ne kötü dönüş yeridir.

  5. مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

    Ne kötüdürAz bir geçim. Sonra varacakları yer cehennemdir. O ne kötü yataktır.

  6. وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    Ne kötüdürTekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

  7. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    Ne kötüdürEy peygamber; kafirler ve münafıklar ile cihad et ve onlara karşı çetin ol. Onların varacakları yer, cehennemdir ve o, ne kötü dönüş yeridir.

  8. يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ

    Ne kötüdürO, kıyamet gününde kavmine öncülük eder ve onları ateşe götürür. Ne kötü yerdir onların gittikleri yer.

  9. … لَافْتَدَوْا بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ

    Ne kötüdürRabblarına icabet edenlere; en güzel karşılık vardır. O’na icabet etmeyenler ise; şayet yeryüzünde bulunan her şey ve bir katı daha onların olsa, kurtulmak için onu fidye verirlerdi. Hesabın kötüsü, onlar içindir. Varacakları yer, cehennemdir ve o, ne kötü konaktır.

  10. جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ

    Ne kötüdürYaslanacakları cehenneme ki; o, ne kötü bir karargahtır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبأس
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerشدد, ضر, عذب
Zıt Kökنعم
Çekirdek Özet 1Fiziksel sertlik, savaş çetinliği, çarpışma şiddeti ve ezici kuvvet
Çekirdek Özet 2Geri çevrilemez ilahî azap, imtihan darlığı ve sarsıcı musibetler
Çekirdek Özet 3Caydırıcı meşru cebir ve yaptırım gücü ile acizlik ve perişanlık hali
Kritik Hata RiskiKökü Türkçedeki hafifletilmiş sakınca yok anlamındaki kullanımına veya yalnızca maddi yoksulluğa indirgeyerek ezici caydırıcı gücü ve ilahî ceza boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بأBir zemini kazma, derinleştirme, zorlayarak içine girme veya dipten gelen baskı hareketi (بأر kökünde kuyu kazmak, بأو kökünde baskı ve kabarma)سKeskinlik, batıcılık ve sürtünme niteliği taşıyan harfin eklenmesiyle içe doğru olan baskı dışa dönük yıkıcı bir kuvvete, çatışma şiddetine, savaşa ve ezici darlığa dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir sınırın içine kapanma, gövde, sığınak veya bir durumun mahfazası
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHarekete geçiren ana kuvvet, sarsıcı dürtü, baskın gelme
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaKeskin direnç, batıcı etki, sürtünme ve parçalayıcı sertlik
بأسBir bünyenin veya alanın içine doğru yönelen sarsıcı kuvvetin, keskin ve batıcı bir dirençle çatışarak oluşturduğu ezici şiddet hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSavaş alanında göğüs göğüse çarpışmanın getirdiği fiziki darbe sertliği, kalkan ve kılıç mukavemeti, bedeni saran çetin darlık ve yokluk
Cahiliye şiiri kullanımıKays b. el-Hatîm zindana götürülüşünü anlatırken kökü tehlike ve zarar anlamında kullanır: يقول لي الحداد وهو يقودني / إلى السجن لا تجزع فما بك من باس
Erken Arapça kullanımHz. Ali savaşın en çetin anlarını tasvir ederken kökü çatışma şiddeti anlamında kullanmıştır: كنا إذا اشتد البأس اتقينا برسول الله

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça بأس kökü, Sami dillerinde genel olarak fena olma, bozulma, çirkinleşme, zarar görme ve acı çekme semantik alanına aittir. İbranicede בָּאַשׁ kökü kokuşmak, kötüleşmek, tiksinti uyandırmak ve mecazen itibarını yitirmek anlamlarını taşır. Süryanicede ܒܐܫ kökü doğrudan kötü, şer, zararlı ve acı verici olmak manasında temel ahlaki ve fiziksel kötülük kavramını karşılar. Akadcada bā’išu ve bīšu kelimeleri fena, kötü ve tahrip edici olanı niteler. Arapçada ise kök iki ana yönde özelleşmiştir: Bir yandan yergi bildiren kalıplaşmış fiil olarak بئس biçiminde kötü ve çirkin olanı işaretlerken, diğer yandan fonetik olarak hemzenin verdiği patlamalı sertlikle fiziksel çarpışma, savaş sertliği, ilahî ceza ve karşı konulamaz şiddet anlamında yoğunlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبأس ve بؤس formlarıCaydırıcı mukavemet ve savaş sertliğinden kahr edici sıkıntıya, çaresizliğe ve derin yoksulluğa uzanan iki kutuplu anlamsal genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice bā’aš, Süryanice b’šKuzeybatı Sami dillerindeki kokuşma, kötülük ve acı verme çekirdeği Arapçada somut savaş çetinliği ve yaptırım gücüne evrilmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak mirasBelirgin dış paralellik tespit edilmedi; kök Sami çekirdeğinde stabil kalmaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بأسAnlamlıŞiddet, savaş, zorluk, azapÇatışma sertliği ve ezici güç; Kur'an'da geçerHedef kök
بسأAnlamlıAlışmak, ünsiyet etmek, cesaret etmekBir zorluğa alışarak onun yarattığı korkuyu yenmekKur'an'da geçmez
أبسAnlamlıHapsetmek, menetmek, boyun eğdirmekBaskı kurarak hareket alanını daraltmakKur'an'da geçmez
أسبAnlamlıBirbirine girmek, sarmaşmak, kökleşmekUnsurların birbirine sıkıca kenetlenmesi haliKur'an'da geçmez
سبأAnlamlıŞarap taşımak veya ticaretini yapmakYemen bölgesindeki tarihi kavim ve melike yurdu; Kur'an'da geçerÖzel ad bağlamı
سأبAnlamlıTıkamak, tulumu doldurmak, boğmakBir hazneyi patlayacak derecede sıkıştırmak ve daraltmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بأسMerkezŞiddet, ezici güç, musibetÇatışmada ortaya çıkan mukavemet, yıkıcı ceza ve çaresizlikAktif kuvvet ve pasif darlığı birlikte barındırır
شددKomşuKuvvet, sertlik, bağشدد bir bağın gerilmesi ve sağlamlaşmasıyken بأس çarpışma ve yıkım anındaki sertliktirGücün statik yoğunlaşması
ضرKomşuZarar, ziyan, darlıkضر faydanın zıddı olan eksilme ve eziyetken بأس doğrudan ezen fiziki veya ilahi kuvvettirGenel mahrumiyet hali
عذبKomşuAzap, ceza, engellemeعذب süregelen eza ve cezalandırmayı anlatırken بأس önlenemez saldırı ve ezici darbedirCezalandırma süreci
نعمZıtNimet, genişlik, rahatlıkنعم bolluk, kolaylık ve güzellik iken بأس şiddet, sıkıntı ve yıkıcı darlıktırRefah ve lütuf

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبأسŞiddet, harp, azap, darlıkEzici kudret, çatışma gücü ve sarsıcı musibeti bir arada tutarKesin
Latinceviolentia, potentia, calamitasŞiddet, kudret, felaketAktif yıkıcı kuvveti ve bunun yol açtığı felaketi karşılar; yergi fiili boyutunu kapsamazGüçlü
İngilizcemight, adversity, torment, distressKudret, musibet, azap, darlıkMaddi kuvvet ile bunun yarattığı sefaleti verir; kökün tek lafızda kurduğu anlam bütünlüğünü parçalarGüçlü
AlmancaGewalt, Drangsal, NotZorlu güç, darlık, sıkıntıYaptırım gücünü ve ardından gelen ağır imtihanı karşılar; ahlaki kınama boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcarigueur, détresse, tourmentKatılık, şiddet, darlıkÇetinlik ve ızdırap boyutunu aktarır; savaş meydanındaki caydırıcı güç yönü zayıf kalırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
el-Be's (البَأْس)Askerî güç, savaş çetinliği ve mukavemetSavaş meydanında düşmana karşı gösterilen direnç ve caydırıcı silah gücü (Bakara 2:177, Hadîd 57:25)
el-Be's (البَأْس)İlahî helak, geri çevrilemez azapİnkârcı ve zalim toplulukların üzerine ansızın inen yıkıcı ceza (En'âm 6:147, Yûsuf 12:110)
el-Be'sâ (البَأْسَاء)Ağır maddi darlık, afet ve sarsıntıİnananların denenmesi için gelen kıtlık, yokluk ve şiddetli sıkıntı (Bakara 2:214, A'râf 7:94)
Bi'se (بِئْسَ)Şiddetli yergi ve kınama kipiKötü tercihler, sapkın inançlar ve cehennem ehlinin akıbeti için zemm bildiren donmuş fiil (Bakara 2:90, Kehf 18:29)
Lâ tebte'is (لا تَبْتَئِسْ)Hüzne boğulma, kederden içine kapanmaZulüm ve haksızlık karşısında yaşanan derin iç çöküntü ve ıstırap (Hûd 11:36, Yûsuf 12:69)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahî sıfatlar ve azapAllah'ın azabının geri çevrilememesi ve hak eden kullar üzerindeki kahredici adaletiKesin ve önlenemez ilahî yaptırım
FıkıhSavaş hukuku ve kamu gücüDemirin sağladığı caydırıcı askerî donanım ve devletin meşru cebir yetkisinin sınırlarıMeşru savunma ve kamu düzenini koruyan cebir
Tefsirİmtihan kavramıAyetlerde geçen darrâ ve be'sâ kavramlarının cana gelen bela ile mala gelen darlık olarak tefrikiİnsanı temelinden sarsan varoluşsal darlık
HadisCevaz hükümleri ve harp sebatıSakınca bulunmadığını belirten kullanım ile savaşın en kızıştığı anda peygambere sığınma rivayetleriBir yanda ruhsat sınırı, diğer yanda savaşın zirve noktası

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahî adalet ve cezaGeri çevrilemez yaptırımHaddi aşan düzenleri tasfiye etmeKulun veya toplumun kibirlenerek oluşturduğu zulmü ezen nihai ilahî müdahaleKesin
İlmiFizik ve malzeme bilimiSertlik ve darbe mukavemetiYapısal bütünlüğü korumaHadîd suresinde işaret edilen demirin bükülmez, dayanıklı ve dönüştürücü gücüGüçlü
SiyasiKamu otoritesi ve savunmaMeşru cebir ve savunma kapasitesiToplumu iç ve dış tehditlerden korumaHak ve adaletin hayata geçirilmesi için gereken caydırıcı askerî ve adli kuvvetGüçlü
İktisadiSosyal adalet ve krizAğır yoksulluk ve çaresizlik haliKorumacı sosyal transferleri devreye sokmaÇaresiz kalmış kurbanın hak sahipliğini tespit ederek kaynakları oraya yöneltmeGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme mukavemeti ve şok dalgasıBir cismin parçalanmadan önce karşı koyabildiği en yüksek gerilme eşiği ve dışarıdan gelen yüksek enerjili yıkıcı basınçGüçlü
Beşeri bilimlerMeşru fiziksel şiddet tekeli ve kriz dinamiğiSiyaset biliminde kamu düzenini sağlayan zor kullanma kapasitesi ile sosyolojide toplumları sarsan yapısal buhranlarGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü gündelik dildeki sakınca yoktur kalıbına indirgemek veya sadece ekonomik düşkünlükten ibaret saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün ilahî otoritenin ezici cezasını, savaş meydanının ölümcül şiddetini ve toplumsal arınma sağlayan ağır sarsıntıları kapsayan bütüncül yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın caydırıcı güç ve adalet dengesini kuran meşru savunma vizyonunu ihmal edip dini edilgen bir ahlakiyat zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ontolojik adalet yaptırımını hem de yeryüzünde hakkın korunması için gereken caydırıcı kuvveti hangi kavramsal zemin üzerinden kurduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde, cihat ve savaş meydanlarının psikolojisini tasvir eden ayetlerde ve demirin yaratılış hikmetini bildiren beyanlarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahî rahmetin hiçbir sınır tanımayan bir cezasızlık vaat ettiği yanılgısını ve adaletin salt nasihatle, hiçbir meşru cebir olmadan korunabileceği ütopik algıyı düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSavaş meydanında göğüs göğüse çarpışmanın getirdiği darbe sertliği, kalkan mukavemeti ve bedeni kuşatan darlık.
  • Soyut anlamBir düzeni ayakta tutan veya sapkın bir yapıyı yerle bir eden karşı konulamaz yaptırım şiddeti ve sarsıcı imtihan buhranı.
  • Sistematik karşılıkAdalet ve nizamın korunması için gereken meşru caydırıcı cebir potansiyeli ile bu potansiyelin çiğnenmesi sonucu oluşan yıkım.
  • LaTeX modeliFb=∇P⋅Θ(Rc−R)  ⟹  ΔSτ
  • LaTeX açıklamasıFormülde Fb uygulanan sarsıcı şiddet ve yaptırım kuvvetini, ∇P otoritenin yönelttiği baskı gradyanını, Θ belirli bir eşik aşıldığında devreye giren adım fonksiyonunu, Rc sistemin kritik direnç sınırını, R mevcut mukavemeti ve ΔSτ maruz kalınan çatışma veya imtihan süresince sistemin uğradığı derin yapısal sarsıntı ve darlığı temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب