عذب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ذ-ب60 sîga, 257 mücavir kök, 336 ayet, 68 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عظمهونمسسالْعَذَابُعَذَابُعذبألمذوقأخرالْعَذَابَعَذَابٌشدددنوعَذَابَعتد

KökSîga 60Ayet 336Sure 68Mücavir 257

▶ Ağı aç (3B)

عذب

ع - ذ - ب

KÖK
  • 373 geçiş
  • 336 ayet
  • 60 sîga
  • 13 sözlük

Su yosunudur. Sudaki tek hücreli organizmalardır. “Azb”, hoş tat azab kötü tat, acı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Su yosunudur. Sudaki tek hücreli organizmalardır. “Azb”, hoş tat azab kötü tat, acı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.261 harf
باب العين والذّال والباء معهما ع ذ ب، ب ذ ع يستعملان فقط عذب: عَذُبَ الماءُ عُذوبةً فهو عَذْبٌ طيب، وأَعْذبتُه إعذاباً، واستعذبته، أي: أسقيته وشربته عَذْباً. وعَذَبَ الحمار يَعْذِبُ عَذْباً وعُذوباً فهو عاذِبٌ عَذوبٌ لا يأكل من شدة العطش. ويقال للفرس وغيره: عَذوبٌ إذا بات لا يأكل ولا يشرب، لأنه ممتنع من ذلك. ويَعْذِبُ الرّجل فهو عاذِبٌ عن الأكل، لا صائم ولا مُفْطِرٌ. قال عَبِيد: وتَبَدَّلوا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR774 harf
العَذْبُ: الماء الطيَب. وقد عَذُبَ عُذوبةَ. ويقال للرِيق والخمر: الأعذبان. واستعذبَ القوم ماءهم، إذا استقَوه عَذْباً. واستعذَبه، أي عدَّه عذْباً. ويُسْتَعذَب لفلانٍ من بئر كذا، أي يُستقى له. وعَذَبَةُ اللسان: طَرَفُه الدقيق. والعَذَبَة: إحدى عَذَبَتَيْ السَوطِ. وعَذَبَةُ الميزان: الخيط الذي يُرْفع به. وعَذَبَةُ الشجر: غُصنه. والعَذَبَةُ: القذاةُ. وماء ذو عَذَبٍ، أي كثير القذى. يقال: أعْذِبْ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.939 harf
باب العين والذال مع الباء عذب ، بذع ، ذعب : مستعملة . عذب : قال الليث : عَذُب الماء يَعْذُب عُذُوبة فهو عَذْب : طيب . وأعذب القوم إذا عَذُب ماؤهم . قال : واستعذَبوا إذا استقوا ماء عَذْباً . وعذب الحمار يَعذُب عُذوباً فهو عاذب وعَذُوب إذا لم يأكل العَلَف من شدّة العطش . قال : ويَعْذُب الرجل عن الأكل فهو عاذب : لا صائم ولا مفطر . وأعذبته إعذاباً ، وعذَّبته تعذيباً . كقولك فطمته عن هذا الأمر . وكل
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.184 harf
(باب العين والذال وما يثلثهما) (عذر) العين والذال والراء بناء صحيح له فروعٌ كثيرة، ما جَعلَ الله تعالى فيه وجهَ قياسٍ بَتَّةً، بل كلُّ كلمةٍ منها على نَحوِها وجِهَتها مفردة. فالعُذْر معروف، وهو رَوْم الإنسان إصلاحَ ما أُنكِرَ عليه بكلام. يُقال منه: عَذَرْتُه فأنا أَعْذِرُه عَذْراً، والاسم العُذْر. وتقول: عَذَرْتُه من فلان، أي لُمْتُه([1]) ولم ألُم هذا. يُقال: مَن عذيري من فلان، ومَن يَعذِرني
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.092 harf
- ماء عذب طيب بارد. قال تعالى: ﴿هذا عذب فرات﴾ [الفرقان/53]، وأعذب القوم: صار لهم ماء عذب، والعذاب: هو الإيجاع الشديد، وقد عذبه تعذيبا: أكثر حبسه في العذاب. قال: ﴿لأعذبنه عذابا شديدا﴾ [النمل/21]، ﴿وما كان الله ليعذبهم وأنت فيهم وما كان الله معذبهم وهم يستغفرون﴾ [الأنفال/ 33]، أي: ما كان يعذبهم عذاب الاستئصال، وقوله: ﴿وما لهم ألا يعذبهم الله﴾ [الأنفال/34]، لا يعذبهم بالسيف، وقال: ﴿وما كنا معذبين﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR570 harf
ع ذ ب ما أرق عذبة لسانه والحق على عذبات ألسنتهم‏.‏ وخفقت على رأسه العذب وهي خرق الألوية‏.‏ وعذّب سوطه وهدبه‏:‏ جعل له علاقة‏.‏ وهم يستعذبون الماء‏:‏ يستقونه عذباً‏.‏ ونساء عذاب الثنايا‏.‏ وفلان مفتون بالأعذبين وهما الخمر والرضاب‏.‏ وفي حديث عليّ وقد شيع سرية‏:‏ أعذبوا عن النساء أي عن ذكرهنّ‏.‏ يقال‏:‏ أعذب عن الشيء واستعذب عنه إذا امتنع ويقال‏:‏ أعذبوا عن الآمال أشدّ الإعذاب فإنّ الآمال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.081 harf
العَذْبُ من الشَّرابِ والطَّعَامِ: كُلُّ مُسْتَسَاغٍ. والعَذْبُ: الماءُ الطَّيِّبُ. ماءةٌ عَذْبَةٌ ورَكِـيَّة عَذْبَةٌ. وفي القرآن: هذا عَذْبٌ فُراتٌ. والجمع: عِذَابٌ وعُذُوبٌ؛ قال أَبو حَيَّةَ النُّميري: فَبَيَّتْنَ ماءً صافِـياً ذا شَريعةٍ، * له غَلَلٌ، بَيْنَ الإِجامِ، عُذُوبُ أَراد بغَلَلٍ الجنْسَ، ولذلك جَمَع الصِّفَةَ. والعَذْبُ: الماء الطَّيِّبُ. وعَذُبَ الماءُ يَعْذُبُ عُذوبةً، فهو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR44 harf
* ع ذ ب * * العَذْبُ * الماء الطيب وبابه سهل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.998 harf
العذب من الطعام والشراب، وفي بعض النسخ تقديم الشراب على الطعام: كل مستساغ.. والعذب: الماء الطيب. ماءة عذبة وركية عذبة. وفي القرآن: هذا عذب فرات وعذب الماء يعذب عذوبة فهو عذب، طيب والجمع عذاب، وبالكسر وعذوب، بالضم. قال أبو حية النميري: فبيتن ماء صافيا ذا شريعة له غلل بين الإجام عذوب قال ابن منظور: أراد بغلل الجنس، فلذلك جمع الصفة. وفي حديث الحجاج ماء عذاب.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.827 harf
عَذُبَ 1 عَذُبَ ذ , (S, O, Msb, K, TA,) aor. عَذُبَ , (TA,) inf. n. عُذُوبَةٌ, said of water, (S, O, Msb, K, TA,) [and app. of wine or other beverage, and of food, (see عَذْبٌ,)] It was, or became, sweet: (S, O, * TA:) or it was, or became, easy and agreeable to be drunk or swallowed. (Msb.) [See also 12. ― -b2- Freytag has also assigned to it a meaning belonging to أَعْذَبَ, q. v.] -A2- عَذَبَ:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.470 harf
عَذَبَ عَذَبَ I ( n. ac. عَذْب 1 ) a. [ acc. & 'An ], Hindered, prevented withheld from. b. [ 'An ], Left, left undone ( affair ). c. Was unable to eat from excessive thirst. عَذِبَ عَذِبَ A ( n. ac. عَذَب 4 ), a. Was slimy, dirty ( water ). عَذُبَ عَذُبَ U ( n. ac. عَذَاْبَة 22t ), a. Was sweet, agreeable, pleasant, palatable. عَذَّبَ عَذَّبَ II a. [ acc. & 'An ], Hindered,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR77.295 harf
عذب عَذَبَ - يَعْذِبُ - عذاب - عَذَََّبَ - يُعَذِّب عَذَبَ - يَعْذِبُ + كائن + كائناً: نكله وزجره وردعه ونهاه عن فعل أو أمر بالضرب أو المنع أو القهر عَذاب: على وزن " فَعَال ": اسم فعل " عَذَبَ - يَعْذِبُ" عَذَََّبَ - يُعَذِّب: على وزن " فَعَّل" من " عَذَبَ - يَعْذِبُ ": جعل آخر يعْذِبه" على وجه الاتكرار والشدة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Tamamını oku

Sîgalar(60)

Mücavir kökler257 mücavir (634 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ألم

    70 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  2. ذوق

    36 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır

  3. هون

    19 ortak ayet · Düzlük demektir

  4. شدد

    30 ortak ayet · Sicim bağıdır

  5. كفر

    68 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  6. خزي

    13 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  7. دنو

    28 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  8. عظم

    26 ortak ayet · Büyük

  9. أخر

    37 ortak ayet · Uhur ense demektir

  10. يوم

    51 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  11. مسس

    14 ortak ayet · Ona dokundu

  12. عتد

    7 ortak ayet · Hazırladık

Geçtiği ayetler(336)

Bu kök 336 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    AzapAllah onların kalblerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde bir perde vardır ve onlar için büyük bir azab vardır.

  2. فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

    AzapKalblerinde hastalık vardır. Allah da hastalıklarını artırdı. Yalan söylemekte olduklarından dolayı onlara elem verici bir azab vardır.

  3. … يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ

    AzapNefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.

  4. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    AzapEy iman edenler; bizi de dinle, demeyin, bizi de gözet, deyin ve dinleyin. Kafirlere elim bir azab vardır.

  5. … خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    AzapAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

  6. … وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    AzapAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.

  7. … مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    AzapEy iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.

  8. مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

    AzapDaha önce. İnsanlara yol gösterici olarak. Furkan’ı da indirdi. Muhakkak ki Allah’ın ayetlerini inkar edenler için, gerçekten şiddetli azab vardır. Allah, Aziz’dir, intikam sahibidir.

  9. … وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    AzapAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

  10. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

    AzapDoğrusu küfredip de, kafir olarak ölenler, yeryüzü dolusu altını fidye verecek olsalar yine de hiç birinden kabul edilmez. Onlar için elim bir azab vardır. Ve onların hiç yardımcıları da yoktur.

Sîga sayfası: الْعَذَابِ
Sîga sayfası: الْعَذَابَ
Sîga sayfası: الْعَذَابُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعذب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعقب, نكل, جزى
Zıt Kökنعم
Çekirdek Özet 1Suyun saflaşıp tatlı ve içilebilir hale gelmesi; nesnenin veya canlının gıdadan, sudan alıkonulması, engellenmesi
Çekirdek Özet 2Haddi aşan, ilahi uyarıyı çiğneyen varlığa uygulanan can yakıcı, alıkoyucu, ıslah edici veya helak edici ceza
Çekirdek Özet 3Adaletin ve ilahi dengenin tesisi için tatlılığın ve esenliğin kesilerek mahrumiyet ve elemle sınırlandırma getirilmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca intikam amaçlı kör bir işkenceye indirgeyip mahrum bırakma, arındırma ve tatlılığı giderme boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عذMen etme, engelleme, araya sınır koyarak tutma; عذر kökünde kınamayı defetmek ve engeli beyan etmek suretiyle tutma anlamı belirgindirبTemas, kuşatma ve beden üzerinde hissedilir bir tesir meydana getirerek canlının gıdadan veya tatlılıktan kesilmesini ve somut bir elemle sınırlandırılmasını sağlar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz, pınar; görme, bilme, kaynakDışa vuran kaynağı, derinlikten yüzeye çıkan durumu ve algılanan tadı temsil eder
ذKapı, geçiş, hareket; türetme imge olarak sınır ve korumaAkışı ve geçişi belirleyen sınırlamayı, durdurmayı ve engeli temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaDurumun canlının kendi içinde, bünyesinde yerleşmesini ve hissedilir biçimde hapsolmasını sağlar
عذبKaynaktan çıkan varlığın sınırlanıp kabına hapsedilmesiSuyun tortularından arınarak tatlılaşması veya varlığın alıkonup can yakıcı bir sınırla tutulması hareketini doğurur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun tortudan arınarak tatlı ve içilebilir olması (ماء عذب) ile devenin veya atın şiddetli susuzluk yahut engel sebebiyle yemeden içmeden kesilip ayakta beklemesi durumu (عذوب)
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Humeyd el-Erkat su içmekten menedilmiş rahibeleri tasvir eder: إلى شجر ألمى الظلال كأنه / رواهب أحرمْنَ الشرابَ عُذوبُ
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde ve Cahiliye kullanımında sütten kesme, gıdadan alıkoyma ve zihni bir meşgaleden men etme anlamında kullanılmıştır: أعذب عن الشيء

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça عذب kökü, Sami dillerinde doğrudan ortak bir kök olarak geniş bir yayılıma sahip değildir; ancak Güney Sami ve genel Afro-Asyatik havzada tatlılık, saflık ve tecrit etme / alıkoyma semantik ekseninde yerel morfolojik gelişim gösterir. Klasik dilciler kökün iki karşıt gibi görünen anlam eksenini (tatlı su ve can yakıcı elem) tahlil ederken, عذاب kelimesinin varlıktan yaşama tatlılığını çekip alma (أزيل عنه عذب الحياة) veya canlıyı yemeden içmeden keserek tecrit etme kökünden türediğini vurgularlar. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ع-ذ-ب biçiminde yaygın bir fiil kökü tespit edilmemiştir; tatlılık ve ceza anlamları başka köklerle karşılanır. Bu durum kökün Arap dili bünyesinde özgül bir morfolojik ve anlamsal uzmanlaşma yaşadığını göstermektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTatlılık, tortusuzluk ve engelleme ekseniSuyun tortudan arınması (عَذُبَ) ile canlının gıdadan ve esenlikten menedilmesi (عَذَبَ) çekirdeklerinden azap ve tatlı su kavramları türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap Yarımadası özgüllüğüKuzeybatı Sami dillerinde birebir üçlü kök denkliği zayıftır; kök Arapça içinde semantik çift kutupluluk kazanmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik havzada güvenilir dış kökendeşlik tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عذبAnlamlıTatlı olmak; alıkoymak, can yakıcı ceza vermekSuyun arılığı veya hayat tatlılığının giderilmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
عبذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
ذعبAnlamlıHızlı akmak, sürüklemek, kurdun saldırmasıSuyun veya selin hızla akıp gitmesi, yırtıcının atılmasıKur’an’da geçmez; Tahdhīb al-Lugha'da müsta'meldir
ذبعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez; mühmel diziliştir
بعذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez; mühmel diziliştir
بذعAnlamlıKorkutmak, dehşete düşürmekAnsızın gelen korku ve irkilti haliKur’an’da geçmez; Tahdhīb al-Lugha'da müsta'meldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عذبMerkezCan yakıcı ceza ve mahrum bırakmaYaşamın tatlılığını ve esenliğini çekip alarak can yakıcı şekilde sınırlamaElem, mahrumiyet ve tecrit unsurlarını bir arada barındırır
عقبKomşuBir eylemin ardından gelen karşılıkEylemin arkasından gelen tabii sonucu ve bedeli vurgularعذب doğrudan acı ve mahrumiyet hissine odaklanırken عقب sıra ve bedele odaklanır
نكلKomşuİbret verici caydırıcı cezaBaşkalarının aynı suçu işlemesini önlemek için teşhir edici yaptırımنكل ibretlik bağlama ve caydırmaya yoğunlaşır
جزىKomşuTam karşılık ve denklik vermeYapılan işin mükafat veya ceza olarak tam denkliğini ödemeجزى adalet terazisindeki nötr denklik yönünü öne çıkarır
نعمZıtNimet, tatlılık ve bolluk içinde yaşatmaVarlığın ihtiyaçlarının fazlasıyla karşılanıp haz ve huzur içinde bırakılmasıعذب kökünün hayat tatlılığını alma yönünün tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعذبTatlı olmak veya azap etmekHem arı, tatlı suyu hem de can yakıcı mahrumiyet cezasını ifade ederKesin
LatinceTormentum, Poena, Dulcisİşkence, ceza; tatlıLatince cezalandırma boyutu ile tatlılık boyutu iki ayrı kökle karşılanırGüçlü
İngilizceTorment, Punishment, Fresh/Sweet waterAzap, ceza; tatlı suİngilizce ceza ile tatlılık anlamlarını tek bir leksikal kökte birleştiremezGüçlü
AlmancaPein, Strafe, SüßwasserIstırap, ceza; tatlı suHukuki yaptırım ve fiziksel ıstırap ayrışır; kökteki semantik birlik bulunmazGüçlü
FransızcaChâtiment, Tourment, Eau douceAzap, ceza; tatlı suHukuki ceza ve acı verici eziyet ayrı kavramlarla ifade edilirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَذْبٌTatlı, içimi hoş ve susuzluğu gideren suYaratılış delilleri ve denizlerin karşılaştırılması; Furkân 25:53, Fâtır 35:12
عَذَابٌ أَلِيمٌCan yakıcı, acı veren bedensel ve ruhsal cezaİnkarcılar ve münafıklar için ahiret yaptırımı; Bakara 2:10, Âl-i İmrân 3:21
عَذَابَ الِاسْتِئْصَالِDünyada inkarcı kavimleri toptan yok eden helak cezasıGeçmiş kavimlerin yıkımı bağlamı; Hûd 11:58, Kamer 54:16
عَذَابَ الْقَبْرِ / الْبَرْزَخِÖlüm ile diriliş arasındaki ara dönem sıkıntısı ve azabıFiravun hanedanı ve zalimlerin durumu; Tevbe 9:101, Mü'min 40:46
عَذَابٌ مُهِينٌOnur kırıcı, kibri yerle bir eden aşağılayıcı cezaBüyüklük taslayan inkarcıların cezalandırılması; Bakara 2:90, Nisâ 4:14
تَعْذِيبٌ دُنْيَوِيٌّMüminlerin eliyle veya dünyevi felaketlerle gelen ıslah ve cezaSavaş ve hukuki yaptırımlar; Tevbe 9:14, Tevbe 9:55

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri, ilahi adalet ve cezanın ebediyetiKafirlerin cehennemde ebedi azap çekmesi, ilahi adaletin hikmeti ve azabın arındırıcı boyutuHak edilmiş ilahi yaptırım ve adaletin tezahürü
FıkıhHukuki cezalar ve ta'zir yaptırımlarıSuçluların hadd ve ta'zir cezalarında bedensel eziyetin sınırı, işkence yasağıHukuken meşru ıslah edici bedel ile yasaklanan eziyetin tefriki
Tefsirعذب kökünün tatlı su ve azap ilişkisiAzabın hayatın tadını gidermek mi yoksa aç-susuz bırakılmaktan mı türediği tartışmasıİlahi gazap, helak ve hak edilmiş elem kavramları
HadisKabir azabı, fitneler ve yolculuğun meşakkatiYolculuğun bir tür azap sayılması, ölünün yakınlarının feryadından duyduğu elemİnsanın huzurunu, dengesini ve rahatını bozan her türlü meşakkat

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık nizamı ve ahiret adaletiİlahi ceza ve uyarıHaddi aşan varlığa haddini bildirerek ilahi nizamı korumakYaratıcının adaletinin gereği olarak kötülüğün cezasız kalmayacağını tescil ederKesin
İlmiNeden-sonuç ve denge kanunlarıEntropi ve negatif geri bildirimSistemin dengesini bozan unsurların elenmesi veya sınırlandırılmasıTabiat kanunlarına aykırı hareket eden yapının hasara uğramasıdırGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve yargı erkiKanuni yaptırım ve tecritHukuk düzenini bozan bireyin özgürlüğünü kısıtlayarak kamu huzurunu sağlamakToplumun selameti için suçlunun toplumdan alıkonulması ve cezalandırılmasıdırGüçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve piyasa ahlakıİktisadi kriz, mahrumiyet ve iflasHaksız kazanç ve israfın getirdiği kaynak tükenişi ve darlıkEkonomik dengeleri bozan toplulukların refah ve bereketten mahrum kalmasıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik direnç ve sönümleme (Damping)Bir sistemdeki aşırı sapmayı veya taşkın enerjiyi sürtünme ve kayıpla sınırlandırıp dizginleyen direnç mekanizmasıdırGüçlü
Beşeri bilimlerCeza hukuku yaptırımı ve sosyal dışlanma (Sanction)Toplumsal normları ve hukuki bağları ihlal eden bireye uygulanan hürriyeti bağlayıcı ceza veya tecrittirKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca öfkeyle uygulanan, amaçsız bir fiziksel işkence veya intikam aracına indirgemek; kökün arındırma ve mahrum etme yönünü unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamAzap yalnızca bedensel bir acı değil; insanın yaratılış gayesinden sapması sonucu tatlılıktan, huzurdan ve ilahi lütuftan mahrum bırakılması halidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi adaleti zalimane bir şiddet gibi algılayarak azabın hak ediş, sınır çekme, caydırma ve nizamı koruma amacını kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak ve sorumluluk nizamının yaptırım boyutunu oluşturur; eylemlerin karşılıksız kalmayacağını ve ilahi adaletin nihai belirleyici olduğunu ilan eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkarcı kavimlerin helakini anlatan kıssalarda, ahiretteki cennet-cehennem tasvirlerinde ve ilahi sınırlara riayeti emreden ahkam ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratıcının merhametinin adaleti ve kötülüğün cezalandırılmasını dışladığı şeklindeki pasifist yanılgıyı düzeltir; sorumluluk bilincini diri tutar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun arınarak tatlılaşması veya bir canlının gıdadan, sudan ve esenlikten menedilerek alıkonulması.
  • Soyut anlamİlahi veya tabii yasaları çiğneyen varlığın yaşam tatlılığından mahrum bırakılarak can yakıcı bir sınırlandırma ve yaptırıma tabi tutulması.
  • Sistematik karşılıkAdaletin tesisi, haddi aşmanın engellenmesi ve nizamın korunması için uygulanan zorunlu yaptırım mekanizması.
  • LaTeX modeliA=f(S)⋅ΔH−1  ⟹  lim⁡S→Smax⁡P(S)=R
  • LaTeX açıklamasıFormülde A azap ve yaptırım şiddetini, S ilahi ve ahlaki sınırlardan sapma miktarını, f(S) bu sapmaya bağlı artış fonksiyonunu temsil eder. ΔH−1 hayatın tatlılığının ve huzurunun giderilme katsayısını simgeler. Sapma azami düzeye (Smax⁡) ulaştığında uygulanan yaptırım P(S), nizamın restorasyonunu (R) ve adaletin tecellisini zorunlu kılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع