عذب
ع - ذ - ب
KÖK- 373 geçiş
- 336 ayet
- 60 sîga
- 13 sözlük
Su yosunudur. Sudaki tek hücreli organizmalardır. “Azb”, hoş tat azab kötü tat, acı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Su yosunudur. Sudaki tek hücreli organizmalardır. “Azb”, hoş tat azab kötü tat, acı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.261 harfباب العين والذّال والباء معهما
ع ذ ب، ب ذ ع يستعملان فقط
عذب:
عَذُبَ الماءُ عُذوبةً فهو عَذْبٌ طيب، وأَعْذبتُه إعذاباً، واستعذبته، أي: أسقيته وشربته عَذْباً.
وعَذَبَ الحمار يَعْذِبُ عَذْباً وعُذوباً فهو عاذِبٌ عَذوبٌ لا يأكل من شدة العطش. ويقال للفرس وغيره: عَذوبٌ إذا بات لا يأكل ولا يشرب، لأنه ممتنع من ذلك.
ويَعْذِبُ الرّجل فهو عاذِبٌ عن الأكل، لا صائم ولا مُفْطِرٌ. قال عَبِيد:
وتَبَدَّلوا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR774 harfالعَذْبُ: الماء الطيَب. وقد عَذُبَ عُذوبةَ. ويقال للرِيق والخمر: الأعذبان. واستعذبَ القوم ماءهم، إذا استقَوه عَذْباً. واستعذَبه، أي عدَّه عذْباً. ويُسْتَعذَب لفلانٍ من بئر كذا، أي يُستقى له. وعَذَبَةُ اللسان: طَرَفُه الدقيق. والعَذَبَة: إحدى عَذَبَتَيْ السَوطِ. وعَذَبَةُ الميزان: الخيط الذي يُرْفع به. وعَذَبَةُ الشجر: غُصنه. والعَذَبَةُ: القذاةُ. وماء ذو عَذَبٍ، أي كثير القذى. يقال: أعْذِبْ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.939 harfباب العين والذال مع الباء
عذب ، بذع ، ذعب : مستعملة .
عذب : قال الليث : عَذُب الماء يَعْذُب عُذُوبة فهو عَذْب : طيب . وأعذب القوم إذا عَذُب ماؤهم . قال : واستعذَبوا إذا استقوا ماء عَذْباً . وعذب الحمار يَعذُب عُذوباً فهو عاذب وعَذُوب إذا لم يأكل العَلَف من شدّة العطش . قال : ويَعْذُب الرجل عن الأكل فهو عاذب : لا صائم ولا مفطر . وأعذبته إعذاباً ، وعذَّبته تعذيباً . كقولك فطمته عن هذا الأمر . وكل
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.184 harf(باب العين والذال وما يثلثهما)
(عذر) العين والذال والراء بناء صحيح له فروعٌ كثيرة، ما جَعلَ الله تعالى فيه وجهَ قياسٍ بَتَّةً، بل كلُّ كلمةٍ منها على نَحوِها وجِهَتها مفردة. فالعُذْر معروف، وهو رَوْم الإنسان إصلاحَ ما أُنكِرَ عليه بكلام. يُقال منه: عَذَرْتُه فأنا أَعْذِرُه عَذْراً، والاسم العُذْر. وتقول: عَذَرْتُه من فلان، أي لُمْتُه([1]) ولم ألُم هذا. يُقال: مَن عذيري من فلان، ومَن يَعذِرني
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.092 harf- ماء عذب طيب بارد. قال تعالى: ﴿هذا عذب فرات﴾ [الفرقان/53]، وأعذب القوم: صار لهم ماء عذب، والعذاب: هو الإيجاع الشديد، وقد عذبه تعذيبا: أكثر حبسه في العذاب. قال: ﴿لأعذبنه عذابا شديدا﴾ [النمل/21]، ﴿وما كان الله ليعذبهم وأنت فيهم وما كان الله معذبهم وهم يستغفرون﴾ [الأنفال/ 33]، أي: ما كان يعذبهم عذاب الاستئصال، وقوله: ﴿وما لهم ألا يعذبهم الله﴾ [الأنفال/34]، لا يعذبهم بالسيف، وقال: ﴿وما كنا معذبين﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR570 harfع ذ ب
ما أرق عذبة لسانه والحق على عذبات ألسنتهم.
وخفقت على رأسه العذب وهي خرق الألوية.
وعذّب سوطه وهدبه: جعل له علاقة.
وهم يستعذبون الماء: يستقونه عذباً.
ونساء عذاب الثنايا.
وفلان مفتون بالأعذبين وهما الخمر والرضاب.
وفي حديث عليّ وقد شيع سرية: أعذبوا عن النساء أي عن ذكرهنّ.
يقال: أعذب عن الشيء واستعذب عنه إذا امتنع ويقال: أعذبوا عن الآمال أشدّ الإعذاب فإنّ الآمال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.081 harfالعَذْبُ من الشَّرابِ والطَّعَامِ: كُلُّ مُسْتَسَاغٍ. والعَذْبُ: الماءُ الطَّيِّبُ. ماءةٌ عَذْبَةٌ ورَكِـيَّة عَذْبَةٌ. وفي القرآن: هذا عَذْبٌ فُراتٌ. والجمع: عِذَابٌ وعُذُوبٌ؛ قال أَبو حَيَّةَ النُّميري: فَبَيَّتْنَ ماءً صافِـياً ذا شَريعةٍ، * له غَلَلٌ، بَيْنَ الإِجامِ، عُذُوبُ أَراد بغَلَلٍ الجنْسَ، ولذلك جَمَع الصِّفَةَ. والعَذْبُ: الماء الطَّيِّبُ.
وعَذُبَ الماءُ يَعْذُبُ عُذوبةً، فهو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR44 harf* ع ذ ب * * العَذْبُ * الماء الطيب وبابه سهل
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.998 harfالعذب من الطعام والشراب، وفي بعض النسخ تقديم الشراب على الطعام: كل مستساغ.. والعذب: الماء الطيب. ماءة عذبة وركية عذبة. وفي القرآن: هذا عذب فرات وعذب الماء يعذب عذوبة فهو عذب، طيب والجمع عذاب، وبالكسر وعذوب، بالضم. قال أبو حية النميري:
فبيتن ماء صافيا ذا شريعة له غلل بين الإجام عذوب
قال ابن منظور: أراد بغلل الجنس، فلذلك جمع الصفة. وفي حديث الحجاج ماء عذاب.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.827 harfعَذُبَ
1 عَذُبَ ذ , (S, O, Msb, K, TA,) aor. عَذُبَ , (TA,) inf. n. عُذُوبَةٌ, said of water, (S, O, Msb, K, TA,) [and app. of wine or other beverage, and of food, (see عَذْبٌ,)] It was, or became, sweet: (S, O, * TA:) or it was, or became, easy and agreeable to be drunk or swallowed. (Msb.) [See also 12. ― -b2- Freytag has also assigned to it a meaning belonging to أَعْذَبَ, q. v.] -A2- عَذَبَ:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.470 harfعَذَبَ
عَذَبَ I ( n. ac. عَذْب 1 )
a. [ acc. & 'An ], Hindered, prevented withheld from.
b. [ 'An ], Left, left undone ( affair ).
c. Was unable to eat from excessive thirst.
عَذِبَ
عَذِبَ A ( n. ac. عَذَب 4 ),
a. Was slimy, dirty ( water ).
عَذُبَ
عَذُبَ U ( n. ac. عَذَاْبَة 22t ),
a. Was sweet, agreeable, pleasant, palatable.
عَذَّبَ
عَذَّبَ II
a. [ acc. & 'An ], Hindered,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR77.295 harfعذب
عَذَبَ - يَعْذِبُ - عذاب - عَذَََّبَ - يُعَذِّب
عَذَبَ - يَعْذِبُ + كائن + كائناً: نكله وزجره وردعه ونهاه عن فعل أو أمر بالضرب أو المنع أو القهر
عَذاب: على وزن " فَعَال ": اسم فعل " عَذَبَ - يَعْذِبُ"
عَذَََّبَ - يُعَذِّب: على وزن " فَعَّل" من " عَذَبَ - يَعْذِبُ ": جعل آخر يعْذِبه" على وجه الاتكرار والشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Mücavir kökler257 mücavir (634 toplam)
- ألم
70 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- ذوق
36 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- هون
19 ortak ayet · Düzlük demektir
- شدد
30 ortak ayet · Sicim bağıdır
- كفر
68 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- خزي
13 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- دنو
28 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- عظم
26 ortak ayet · Büyük
- أخر
37 ortak ayet · Uhur ense demektir
- يوم
51 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- مسس
14 ortak ayet · Ona dokundu
- عتد
7 ortak ayet · Hazırladık
Geçtiği ayetler(336)
Bu kök 336 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
AzapAllah onların kalblerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde bir perde vardır ve onlar için büyük bir azab vardır.
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ
AzapKalblerinde hastalık vardır. Allah da hastalıklarını artırdı. Yalan söylemekte olduklarından dolayı onlara elem verici bir azab vardır.
… يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ
AzapNefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ
AzapEy iman edenler; bizi de dinle, demeyin, bizi de gözet, deyin ve dinleyin. Kafirlere elim bir azab vardır.
… خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
AzapAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.
… وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
AzapAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.
… مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ
AzapEy iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.
مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
AzapDaha önce. İnsanlara yol gösterici olarak. Furkan’ı da indirdi. Muhakkak ki Allah’ın ayetlerini inkar edenler için, gerçekten şiddetli azab vardır. Allah, Aziz’dir, intikam sahibidir.
… وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
AzapAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ
AzapDoğrusu küfredip de, kafir olarak ölenler, yeryüzü dolusu altını fidye verecek olsalar yine de hiç birinden kabul edilmez. Onlar için elim bir azab vardır. Ve onların hiç yardımcıları da yoktur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عذب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقب, نكل, جزى |
| Zıt Kök | نعم |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun saflaşıp tatlı ve içilebilir hale gelmesi; nesnenin veya canlının gıdadan, sudan alıkonulması, engellenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan, ilahi uyarıyı çiğneyen varlığa uygulanan can yakıcı, alıkoyucu, ıslah edici veya helak edici ceza |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi dengenin tesisi için tatlılığın ve esenliğin kesilerek mahrumiyet ve elemle sınırlandırma getirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca intikam amaçlı kör bir işkenceye indirgeyip mahrum bırakma, arındırma ve tatlılığı giderme boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عذ | Men etme, engelleme, araya sınır koyarak tutma; عذر kökünde kınamayı defetmek ve engeli beyan etmek suretiyle tutma anlamı belirgindir | ب | Temas, kuşatma ve beden üzerinde hissedilir bir tesir meydana getirerek canlının gıdadan veya tatlılıktan kesilmesini ve somut bir elemle sınırlandırılmasını sağlar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz, pınar; görme, bilme, kaynak | Dışa vuran kaynağı, derinlikten yüzeye çıkan durumu ve algılanan tadı temsil eder |
| ذ | Kapı, geçiş, hareket; türetme imge olarak sınır ve koruma | Akışı ve geçişi belirleyen sınırlamayı, durdurmayı ve engeli temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Durumun canlının kendi içinde, bünyesinde yerleşmesini ve hissedilir biçimde hapsolmasını sağlar |
| عذب | Kaynaktan çıkan varlığın sınırlanıp kabına hapsedilmesi | Suyun tortularından arınarak tatlılaşması veya varlığın alıkonup can yakıcı bir sınırla tutulması hareketini doğurur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun tortudan arınarak tatlı ve içilebilir olması (ماء عذب) ile devenin veya atın şiddetli susuzluk yahut engel sebebiyle yemeden içmeden kesilip ayakta beklemesi durumu (عذوب) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Humeyd el-Erkat su içmekten menedilmiş rahibeleri tasvir eder: إلى شجر ألمى الظلال كأنه / رواهب أحرمْنَ الشرابَ عُذوبُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Cahiliye kullanımında sütten kesme, gıdadan alıkoyma ve zihni bir meşgaleden men etme anlamında kullanılmıştır: أعذب عن الشيء |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça عذب kökü, Sami dillerinde doğrudan ortak bir kök olarak geniş bir yayılıma sahip değildir; ancak Güney Sami ve genel Afro-Asyatik havzada tatlılık, saflık ve tecrit etme / alıkoyma semantik ekseninde yerel morfolojik gelişim gösterir. Klasik dilciler kökün iki karşıt gibi görünen anlam eksenini (tatlı su ve can yakıcı elem) tahlil ederken, عذاب kelimesinin varlıktan yaşama tatlılığını çekip alma (أزيل عنه عذب الحياة) veya canlıyı yemeden içmeden keserek tecrit etme kökünden türediğini vurgularlar. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ع-ذ-ب biçiminde yaygın bir fiil kökü tespit edilmemiştir; tatlılık ve ceza anlamları başka köklerle karşılanır. Bu durum kökün Arap dili bünyesinde özgül bir morfolojik ve anlamsal uzmanlaşma yaşadığını göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tatlılık, tortusuzluk ve engelleme ekseni | Suyun tortudan arınması (عَذُبَ) ile canlının gıdadan ve esenlikten menedilmesi (عَذَبَ) çekirdeklerinden azap ve tatlı su kavramları türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap Yarımadası özgüllüğü | Kuzeybatı Sami dillerinde birebir üçlü kök denkliği zayıftır; kök Arapça içinde semantik çift kutupluluk kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada güvenilir dış kökendeşlik tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عذب | Anlamlı | Tatlı olmak; alıkoymak, can yakıcı ceza vermek | Suyun arılığı veya hayat tatlılığının giderilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عبذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ذعب | Anlamlı | Hızlı akmak, sürüklemek, kurdun saldırması | Suyun veya selin hızla akıp gitmesi, yırtıcının atılması | Kur’an’da geçmez; Tahdhīb al-Lugha'da müsta'meldir |
| ذبع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; mühmel diziliştir |
| بعذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; mühmel diziliştir |
| بذع | Anlamlı | Korkutmak, dehşete düşürmek | Ansızın gelen korku ve irkilti hali | Kur’an’da geçmez; Tahdhīb al-Lugha'da müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عذب | Merkez | Can yakıcı ceza ve mahrum bırakma | Yaşamın tatlılığını ve esenliğini çekip alarak can yakıcı şekilde sınırlama | Elem, mahrumiyet ve tecrit unsurlarını bir arada barındırır |
| عقب | Komşu | Bir eylemin ardından gelen karşılık | Eylemin arkasından gelen tabii sonucu ve bedeli vurgular | عذب doğrudan acı ve mahrumiyet hissine odaklanırken عقب sıra ve bedele odaklanır |
| نكل | Komşu | İbret verici caydırıcı ceza | Başkalarının aynı suçu işlemesini önlemek için teşhir edici yaptırım | نكل ibretlik bağlama ve caydırmaya yoğunlaşır |
| جزى | Komşu | Tam karşılık ve denklik verme | Yapılan işin mükafat veya ceza olarak tam denkliğini ödeme | جزى adalet terazisindeki nötr denklik yönünü öne çıkarır |
| نعم | Zıt | Nimet, tatlılık ve bolluk içinde yaşatma | Varlığın ihtiyaçlarının fazlasıyla karşılanıp haz ve huzur içinde bırakılması | عذب kökünün hayat tatlılığını alma yönünün tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عذب | Tatlı olmak veya azap etmek | Hem arı, tatlı suyu hem de can yakıcı mahrumiyet cezasını ifade eder | Kesin |
| Latince | Tormentum, Poena, Dulcis | İşkence, ceza; tatlı | Latince cezalandırma boyutu ile tatlılık boyutu iki ayrı kökle karşılanır | Güçlü |
| İngilizce | Torment, Punishment, Fresh/Sweet water | Azap, ceza; tatlı su | İngilizce ceza ile tatlılık anlamlarını tek bir leksikal kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | Pein, Strafe, Süßwasser | Istırap, ceza; tatlı su | Hukuki yaptırım ve fiziksel ıstırap ayrışır; kökteki semantik birlik bulunmaz | Güçlü |
| Fransızca | Châtiment, Tourment, Eau douce | Azap, ceza; tatlı su | Hukuki ceza ve acı verici eziyet ayrı kavramlarla ifade edilir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَذْبٌ | Tatlı, içimi hoş ve susuzluğu gideren su | Yaratılış delilleri ve denizlerin karşılaştırılması; Furkân 25:53, Fâtır 35:12 |
| عَذَابٌ أَلِيمٌ | Can yakıcı, acı veren bedensel ve ruhsal ceza | İnkarcılar ve münafıklar için ahiret yaptırımı; Bakara 2:10, Âl-i İmrân 3:21 |
| عَذَابَ الِاسْتِئْصَالِ | Dünyada inkarcı kavimleri toptan yok eden helak cezası | Geçmiş kavimlerin yıkımı bağlamı; Hûd 11:58, Kamer 54:16 |
| عَذَابَ الْقَبْرِ / الْبَرْزَخِ | Ölüm ile diriliş arasındaki ara dönem sıkıntısı ve azabı | Firavun hanedanı ve zalimlerin durumu; Tevbe 9:101, Mü'min 40:46 |
| عَذَابٌ مُهِينٌ | Onur kırıcı, kibri yerle bir eden aşağılayıcı ceza | Büyüklük taslayan inkarcıların cezalandırılması; Bakara 2:90, Nisâ 4:14 |
| تَعْذِيبٌ دُنْيَوِيٌّ | Müminlerin eliyle veya dünyevi felaketlerle gelen ıslah ve ceza | Savaş ve hukuki yaptırımlar; Tevbe 9:14, Tevbe 9:55 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri, ilahi adalet ve cezanın ebediyeti | Kafirlerin cehennemde ebedi azap çekmesi, ilahi adaletin hikmeti ve azabın arındırıcı boyutu | Hak edilmiş ilahi yaptırım ve adaletin tezahürü |
| Fıkıh | Hukuki cezalar ve ta'zir yaptırımları | Suçluların hadd ve ta'zir cezalarında bedensel eziyetin sınırı, işkence yasağı | Hukuken meşru ıslah edici bedel ile yasaklanan eziyetin tefriki |
| Tefsir | عذب kökünün tatlı su ve azap ilişkisi | Azabın hayatın tadını gidermek mi yoksa aç-susuz bırakılmaktan mı türediği tartışması | İlahi gazap, helak ve hak edilmiş elem kavramları |
| Hadis | Kabir azabı, fitneler ve yolculuğun meşakkati | Yolculuğun bir tür azap sayılması, ölünün yakınlarının feryadından duyduğu elem | İnsanın huzurunu, dengesini ve rahatını bozan her türlü meşakkat |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık nizamı ve ahiret adaleti | İlahi ceza ve uyarı | Haddi aşan varlığa haddini bildirerek ilahi nizamı korumak | Yaratıcının adaletinin gereği olarak kötülüğün cezasız kalmayacağını tescil eder | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve denge kanunları | Entropi ve negatif geri bildirim | Sistemin dengesini bozan unsurların elenmesi veya sınırlandırılması | Tabiat kanunlarına aykırı hareket eden yapının hasara uğramasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve yargı erki | Kanuni yaptırım ve tecrit | Hukuk düzenini bozan bireyin özgürlüğünü kısıtlayarak kamu huzurunu sağlamak | Toplumun selameti için suçlunun toplumdan alıkonulması ve cezalandırılmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve piyasa ahlakı | İktisadi kriz, mahrumiyet ve iflas | Haksız kazanç ve israfın getirdiği kaynak tükenişi ve darlık | Ekonomik dengeleri bozan toplulukların refah ve bereketten mahrum kalmasıdır | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik direnç ve sönümleme (Damping) | Bir sistemdeki aşırı sapmayı veya taşkın enerjiyi sürtünme ve kayıpla sınırlandırıp dizginleyen direnç mekanizmasıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ceza hukuku yaptırımı ve sosyal dışlanma (Sanction) | Toplumsal normları ve hukuki bağları ihlal eden bireye uygulanan hürriyeti bağlayıcı ceza veya tecrittir | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca öfkeyle uygulanan, amaçsız bir fiziksel işkence veya intikam aracına indirgemek; kökün arındırma ve mahrum etme yönünü unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Azap yalnızca bedensel bir acı değil; insanın yaratılış gayesinden sapması sonucu tatlılıktan, huzurdan ve ilahi lütuftan mahrum bırakılması halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi adaleti zalimane bir şiddet gibi algılayarak azabın hak ediş, sınır çekme, caydırma ve nizamı koruma amacını kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve sorumluluk nizamının yaptırım boyutunu oluşturur; eylemlerin karşılıksız kalmayacağını ve ilahi adaletin nihai belirleyici olduğunu ilan eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcı kavimlerin helakini anlatan kıssalarda, ahiretteki cennet-cehennem tasvirlerinde ve ilahi sınırlara riayeti emreden ahkam ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratıcının merhametinin adaleti ve kötülüğün cezalandırılmasını dışladığı şeklindeki pasifist yanılgıyı düzeltir; sorumluluk bilincini diri tutar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun arınarak tatlılaşması veya bir canlının gıdadan, sudan ve esenlikten menedilerek alıkonulması.
- Soyut anlamİlahi veya tabii yasaları çiğneyen varlığın yaşam tatlılığından mahrum bırakılarak can yakıcı bir sınırlandırma ve yaptırıma tabi tutulması.
- Sistematik karşılıkAdaletin tesisi, haddi aşmanın engellenmesi ve nizamın korunması için uygulanan zorunlu yaptırım mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde azap ve yaptırım şiddetini, ilahi ve ahlaki sınırlardan sapma miktarını, bu sapmaya bağlı artış fonksiyonunu temsil eder. hayatın tatlılığının ve huzurunun giderilme katsayısını simgeler. Sapma azami düzeye () ulaştığında uygulanan yaptırım , nizamın restorasyonunu () ve adaletin tecellisini zorunlu kılar.