منن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ن-ن15 sîga, 48 mücavir kök, 25 ayet, 20 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مَنَّمَنَنَّاضربتَمُنُّهَاالْمَنُونِصلحتَمْنُنْمننالْمَنَّسليبِالْمَنِّأجرعملغمممَمْنُونٍظللسري

KökSîga 15Ayet 25Sure 20Mücavir 48

▶ Ağı aç (3B)

منن

م - ن - ن

KÖK
  • 27 geçiş
  • 25 ayet
  • 15 sîga
  • 13 sözlük

“Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak demektir. “İmlal” tamamen doldurup çuvalın ağzını dikmek demektir. İmla yazdırmak, imlal imzalamak demektir. Burada “lam” “nun”’a dönüşmüş olabilir. Dolu vermek anlamında memnun etmek; verdiğinin ağzını dikip kullandırmamak ise minnet demektir. “Meni” ince ama sağlam olan iptir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: من

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak demektir. “İmlal” tamamen doldurup çuvalın ağzını dikmek demektir. İmla yazdırmak, imlal imzalamak demektir. Burada “lam” “nun”’a dönüşmüş olabilir. Dolu vermek anlamında memnun etmek; verdiğinin ağzını dikip kullandırmamak ise minnet demektir. “Meni” ince ama sağlam olan iptir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.382 harf
باب النون والميم ن م، م ن مستعملان نم: النَّميمةُ والنّميم: هما الاسم، والنّعت: نمّام، والفِعْل: نَمَّ ينِمُّ نَمّاً ونميماً ونَميمةً... ونَمَّى تَنميةً. والنّميمة: صوت الكتابة، ويقال: همس الكلام، كما قال أبو ذؤيب: ونميمةً من قانصٍ مُتَلَـبِّـبٍ في كَفِّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطُعُ يريد: أنّ الحُمُرَ سمعت حِسّاً من نميمةِ القانِص. والنَّمْنَمة: خطوط متقاربة قصار شبه ما تُنَمنِمُ الرُيحُ دُقاقَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR872 harf
المُنَّةُ بالضم: القوَّة. يقال: هو ضعيف المُنَّة. ومَنَّهُ السيرُ: أضعفَه وأعياه. ومَنَنْتُ الناقةَ: حسَرتها. ورجلٌ منينٌ، أي ضعيفٌ كأنَّ الدهرَ منَّه، أي ذهب بمُنَّتِهِ، أي بقوَّته. والمَنينُ: الحبل الضعيف. والمَنينُ: الغبار الضعيف. والمَنُّ: القَطْعُ، ويقال: النقص. ومنه قوله تعالى: "لهم أجرٌ غيرُ مَمْنونٍ". ومَنَّ علينا منًّا: أنعمَ. والمنَّانُ، من أسماء الله تعالى. والمِنِّينى منه كالخِصِّيصى.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.827 harf
Madde başı: منباب النون والميم نم ، من : مستعملان . نم : قال الليث : النَّمِيمة ، والنَّمِيم ، هما الاسم . والنَّعْت : نمّام . والفِعل : نَمَّ يَنِمّ نَمًّا ونَمِيماً ونَمِيمةً . قال : والنَّمِيمة : صوتُ الكِتابة . ويُقال : هو وَسْواس هَمْس الكَلام ؛ ومنه قولُه : ونَمِيمة من قانِصٍ مُتلبِّب في كفّه جَشْءٌ أَجْشّ وأَقْطَعُ وقال الأصمعي : إنه سمع ما نَمّ على القانِص . وقال غيره : النَّميمة : الصوتُ الخفِيّ مِن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.809 harf
Madde başı: من(باب الميم وما بعدها في المضاعف والمطابق) (من) الميم والنون أصلان. أحدهما يدلُّ على قطع وانقطاع، والآخر على اصطناع خير. الأوّل [المنّ]: القطع، ومنه يقال: مَنَنْتُ الحبلَ: قطعته. قال الله تعالى: ﴿فلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ﴾ [التين 6]. والمَنُون: المنيّة، لأنها تنقص العدد وتقطع المدَد. والمنُّ: الإعياء، وذلك أنَّ المُعْيِيَ ينقطع عن السَّير. قال: * قلائصاً لا يشتَكين المَنَّا * والأصل الآخر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.746 harf
- المن: ما يوزن به، يقال: من، ومنان، وأمنان، وربما أبدل من إحدى النونين ألف فقيل: منا وأمناء، ويقال لما يقدر: ممنون كما يقال: موزون، والمنة: النعمة الثقيلة، ويقال ذلك على وجهين: أحدهما: أن يكون ذلك بالفعل، فيقال: من فلان على فلان: إذا أثقله بالنعمة، وعلى ذلك قوله: ﴿لقد من الله على المؤمنين﴾ [آل عمران/164]، ﴿كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم﴾ [النساء/94]، ﴿ولقد مننا على موسى وهارون﴾ [الصافات/114]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR749 harf
م ن ن منّ الله تعالى على عباده وهو المنّان وله عليّ منّةٌ ومننٌ ومنّ عليّ بما صنع وامتنّ وإنه لمنونةٌ وامتننت منك بما فعلت منّةً جسيمةً أي احتملت منّة‏.‏ وهو ضعيف المنّة وليس لقلبه منّةٌ أي قوّة وهم ضعاف المنن ومنّة السفر‏:‏ أضعفه وذهب بمنّته‏.‏ قال ابن ميّادة‏:‏ مننّاهنّ بالإدلاج حتى كأن متونهنّ عصيّ ضال يا ريّها إن سلمت يميني وسلم الساقي الذي يليني ولم تخنّي عقدة المنين وقال‏:‏ قد جعلت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok21.465 harf
مَنَّهُ يَمُنُّه مَنّاً: قطعه. والمَنِينُ: الحبل الضعيف. وحَبل مَنينٌ: مقطوع، وفي التهذيب: حبل مَنينٌ إذا أخْلَقَ وتقطع، والجمع أَمِنَّةٌ ومُنُنٌ. وكل حبل نُزِحَ به أَو مُتِحَ مَنِينٌ، ولا يقال للرِّشاءِ من الجلد مَنِينٌ. والمَنِينُ الغبار، وقيل: الغبار الضعيف المنقطع، ويقال للثوب الخَلَقِ. والمَنُّ: الإعْياء والفَتْرَةُ. ومََنَنْتُ الناقة: حَسَرْتُها. ومَنَّ الناقة يَمُنُّها مَنّاً ومَنَّنَها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR753 harf
* م ن ن * * المُنَّةُ * بالضم القوة يقال هو ضعيف المُنَّةِ و * المَنُّ * القطع وقيل النقص ومنه قوله تعالى ﴿فلهم أجرهم غير ممنون﴾ و * مَنَّ * عليه أنعم وبابهما رد و * المَنَّانُ * من أسماء الله تعالى و * مَنَّ * عليه أي * امْتَنَّ * عليه وبابه رد و * مِنَّةً * أيضا يقال المِنَّة تهدم الصنيعة ورجل * مَنُوْنَةٌ * كثير * الامْتِنَان * و * المَنُونُ * الدهر والمنون أيضا المنية لأنها تقطع المدد وتنقص
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR19.455 harf
Madde başı: منقُرَى نَهْرِ الملك ، منهم : أَبو عبدِ اللَّهِ حمادُ بنُ سعيدٍ الضَّريرُ المُقْرِىءُ ، قَدِمَ بَغْدادَ وقَرَأَ القُرْآنَ ، عن ياقوت ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ؛ والعلاَّمَةُ ناصِحُ الإسْلامِ أَبو الفتْحِ نَصْرُ بنُ فتيان بنِ المَنِّي ، بفتحٍ فتشديدٍ مَكْسورَةٍ شيخُ الحَنابِلَةِ في حُدودِ السَّبْعِين وخَمْسُمائَةٍ ؛ وابنُ أَخِيهِ محمدُ بنُ مُقْبِل بنِ فتيان بنِ المَنِّي عن شهْدَةٍ ضَبَطَه الحافِظُ ،
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.186 harf
Madde başı: منن: ( *!مَنَّ عليه ) *!يَمُنُّ ( *!مَنًّا *!ومِنِّينَى ، كخلِّيفَى : أَنْعَمَ ) وأَحْسَنَ ؛ *!فالمَنُّ الإنْعامُ مُطْلقاً عنْدَه ؛ وقيلَ : هو الإحْسانُ إلى مَنْ لا يَسْتَثِيبُه ولا يَطْلبُ الجَزاءَ عليه ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للقُطاميِّ : وما دَهْري *!بمِنِّينَى ولكنْجَزَتْكم يا بَني جُشَمَ الجَوَازي ( و ) مَنَّ عليه : ( اصْطَنَعَ عندَهُ صَنيعَةً . ( و ) مَنَّ عليه ( *!مِنَّةً ) مِثْل (
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.793 harf
Madde başı: منمَنَّ عَلَيْهِ 1 مَنَّ عَلَيْهِ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. مَنُ٣َ , (Msb,) inf. n. مَنٌّ (S, M, Msb, K) and مِنِّينَى; (K;) and ↓ امتنّ; (Msb;) He conferred, or bestowed, upon him, a favour, or benefit. (S, M, Msb, K.) You say, مَنَّ عَلَيْهِ شَيْأً, and بِشَىْءٍ, which latter is more common, and عليه بِهِ ↓ امتنّ He conferred, or bestowed, a thing upon him as a favour. (Msb.) ― -b2- مَنَّ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.973 harf
مَنَّ مَنَّ U ( n. ac. مَنّ 1 , مِنِّيْنَى 30ya ) a. [ 'Ala ], Was gracious, kind to. b. [ 'Ala & Bi ], Granted to, bestowed upon ( favour ). c. ( n. ac. مَنّ 1 , مِنَّة 2t ) [ 'Ala ], Reproached, upbraided. d. ( n. ac. مَنّ 1 ), Fatigued, exhausted. e. Cut ( rope ). f. Lessened, reduced ( number ). مَنَّنَ مَنَّنَ II a. [ coll. ], see I (c) . مَاْنَنَ مَاْنَنَ III , a. Helped,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR82.611 harf
منن LAZIM مَنَّ - يَمُنُّ (اللازم)- مَنٌّ - المَنُّ مَنَّ - يَمُنُّ (لازم) + الكائن: يتفطر: ينمو نمواً فطرياً: بتشكل في الأرض أو على سوق النبات بشكل نمو فطري فيتشكل منه الكمأة أو الفطور أو الدرنات على جذور البقوليات المَنُّ: اصطلاحاً اسم نبات أو ما شابه، وهو الذي أنزله الله على بني إسرائيل: وقد يكون الكَمْأَةُ، فهي من المَنِّ وماؤها شفاء
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler48 mücavir (170 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سلي

    3 ortak ayet · Ve bıldırcın

  2. أجر

    6 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  3. غير

    5 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  4. غمم

    2 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer

  5. ضرب

    3 ortak ayet · Örnek verdi

  6. أذي

    2 ortak ayet · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır

  7. ظلل

    2 ortak ayet · Gölge demektir

  8. أمن

    8 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  9. عمل

    5 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  10. رزق

    3 ortak ayet · Üzüm demektir

  11. طيب

    2 ortak ayet · İyi

  12. سري

    2 ortak ayet · Akan deredir

Geçtiği ayetler(25)

  1. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

    Başa kakılanMuhakkak ki iman edip salih amel işleyenlere; işte onlara, kesintisiz bir mükafat vardır.

  2. وَإِنَّ لَكَ لَأَجْرًا غَيْرَ مَمْنُونٍ

    Başa kakılanDoğrusu senin için tükenmeyen bir mükafat vardır.

  3. إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

    Başa kakılanAncak iman edip salih amel işleyenler müstesna. Onlara bitip tükenmeyen bir ecir vardır.

  4. إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

    Başa kakılanYalnız iman edip salih amel işleyenler müstesna. Onlara kesintisiz mükafat vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمنن
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerنعم, فضل, عطو
Zıt Kökكفر
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kesmek, eksiltmek, takatini tüketmek; tartarak pay ayırmak ve ağırlık ölçüsüyle tartmak
Çekirdek Özet 2Karşılıksız, ağır ve hayati bir ihsanda bulunmak yahut bu iyiliği dille sayıp dökerek muhatabı ezmek ve ecri kesmek
Çekirdek Özet 3Varlığın ve hidayetin mutlak borçlandırılamaz bir ilahi lütuf oluşu; beşerî ilişkilerde ise lütfun başa kakılmayarak korunması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dille yapılan «başa kakma» veya salt duygusal «memnuniyet» sanıp varoluşsal lütuf, ölçü ve kesilmezlik boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
منPay ayırma, takdir etme, ölçme, sınırlandırma ve bir şeyden parça eksiltmeنİlk iki harfin taşıdığı ölçme ve pay çıkarma anlamına süreklilik, ağırlık ve kesme-bağlama gerilimi eklenerek hem tartıyla verilen lütuf hem de kuvveti tüketen ağırlık ve kesinti manası pekişmiştir; nitekim aynı çekirdek مني kökünde takdir ve miktarı tayin etme, مناة kökünde pay ve kader, منع kökünde ise sınırı koruyup başkasının pay almasını engelleme anlamını üretir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkış, bolluk, kuşatıcı kaynak, besleyici ve hayat veren asıl madde
نBalık, filiz, yılanCanlılık, süreklilik, kıvrılarak ilerleyen hareket ve varlığın devamı
نBalık, filiz, yılanİkinci nun harfiyle canlılığın, bağın ve hareketin katmerlenmesi, kesilme veya bağlanma noktasında yoğunlaşma
مننKaynaktan akıp gelen hayatı ölçülü bir bağla sunma yahut bu bağı kökünden kesip tüketmeSu imgesinin temsil ettiği lütuf ve ihsan, iki nun harfinin getirdiği süreklilik ve bağ ile birleştiğinde hem varlığı ayakta tutan kesintisiz ilahi akışı hem de o bağı zayıflatıp kesen nihai sınırı ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ipin sürtünerek zayıflaması, lif lif ayrılarak kopma noktasına gelmesi veya kesilmesi (حبل منين); devenin uzun yolculukla takatinin tükenip zayıflaması; tahıl ve ağırlık tartan ölçek (المن).
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Kebîr el-Hüzelî’nin Teabbata Şerran ile birlikte çıktığı seferde meşakkatin ve açlığın bedenleri tüketmesini anlatan rivayetinde ve İbn Meyyâde’nin kuyudan su çeken yıpranmış, düğümlü ipi tasvir ettiği beyitte geçer: قد جعلت وعكتهن تنجلي / عني وعن منينها الموصل
Erken Arapça kullanımİnsanın gücünü ve kalbinin metanetini ifade eden el-münne (المنة) kullanımı; zamanın insanı yıpratıp ölüme götürmesini anlatan el-menûn (المنون) kelimesi; efendinin kölesini karşılıksız serbest bırakması yahut yapılan bağışın dile dökülerek değerinin eksiltilmesi.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, bir şeyi saymak, ölçmek, hesaplamak, pay etmek ve tayin etmek temel ekseninde yer alır. İbranicede mānāh (מָנָה) fiili «saymak, paylaştırmak, tayin etmek», mōneh (מוֹנֶה) «sayı, miktar», māneh (מָנֶה) ise Akadca manû(m) kelimesinden aktarılan ve ağırlık ölçüsü olan «mina» (Arapçadaki menn) birimidir. Süryanicede menā (ܡܢܳܐ) «saymak, hesaplamak, pay ayırmak» anlamına gelir. Akadcada manû «saymak, hesap etmek, tartmak» demektir. Erken Sami katmanında pay ayırma ve ölçme eylemi, somut kütlenin bölünmesini ve bir kısmının eksiltilmesini gerektirdiğinden, Arapçada kök çift kutuplu bir anlam genişlemesi yaşamıştır: Bir taraftan ölçülerek, sayılarak verilen büyük lütuf (ihsan, kudret helvası), diğer taraftan bir şeyin gücünü eksiltme, parça kesme, zayıflatma ve nihayetinde hayatı kesen ecel (menûn) manası bu ortak semantik çekirdekten türemiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönمنن«Kesmek, eksiltmek» ile «tartarak, ölçerek büyük ihsanda bulunmak» zıtlığı; dilsel minnetin ihsanı eksiltmesi ve ecelin ömrü kesmesi iç semantik türemelerdir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mānāh, Süryanice menā, Akadca manû«Saymak, tartmak, paylaştırmak, miktar belirlemek» ortak Sami çekirdeğidir; mina/menn ağırlık ölçüsü ortak mirastır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Yunanca mnâ (μνᾶ), Latince minaDoğu Akdeniz ticaret havzasında Akadca ve Fenikece üzerinden Grek ve Latin dünyasına geçen ağırlık ve para birimi adıdır.Güçlü

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Chantraine, Frisk.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مننAnlamlıKesmek, tartmak, lütfetmek, başa kakmakHedef köktür; lütuf, eksiltme, zayıflatma ve tükenme ekseninde gelişir.Kur'an'da geçer
نمنAnlamlıNakışlamak, ince çizgiler çizmek, fısıldamakKarıncaların veya rüzgârın kumda bıraktığı ince izler (nemneme), yazının ince hareketi.Kur'an'da geçmez
ننمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kök anlamı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مننMerkezLütuf, ölçülü ihsan, kesintiKarşılıksız, temelden ve hayatî olanı tartıp bağışlamak; sözle yapıldığında ise o iyiliği yaralayıp kesmek.Fiilî minnet yüceltilirken kavlî minnet yerilmiştir.
نعمKomşuİyilik, refah, genişlikVarlığın hayatını kolaylaştıran, ona yumuşaklık ve konfor sağlayan ihsandır; kesme veya ağırlık nüansı taşımaz.Yaşam konforu ve iyilik eksenindedir.
فضلKomşuFazlalık, artık lütufZorunlu ve temel payın ötesinde, hak edilenden fazla olarak verilen ikramdır.Hak edilen sınırın üstündeki ihsandır.
عطوKomşuVerme, hibe etmeBir nesneyi bir elden diğerine uzatma ve teslim etme fiilidir; lütfun ağırlığına değil aktarımına bakar.Somut verme eylemidir.
كفرZıtÖrtme, nankörlük, inkârYapılan lütfun üzerini örtüp yok saymak, şükürsüzlükle ilahi ihsan bağını koparmak.Verilen lütfu tanımama ve örtme tutumudur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaمننİhsan etmek, kesmek, başa kakmakFiili ihsan yüceltici, kavli minnet ise eksiltici ve tüketici çift kutuplu anlam taşır.Kesin
Latincelargiri, exprobrare, deficereKarşılıksız bağışlamak, başa kakmak, eksilmekLargiri fiili cömertçe bahşetmeyi, exprobrare iyiliği yüze vurarak ayıplamayı karşılar; ancak tek kelimede birleşmez.Güçlü
İngilizceto bestow favor, to reproach, to depleteLütfetmek, başa kakmak, tükenmekBestow ilahi ihsanı, reproach/upbraid başa kakmayı ifade eder; Arapçadaki kesme ve tartı kök anlamını dışarıda bırakır.Güçlü
Almancaerweisen, vorhalten, ermattenLütuf göstermek, başa kakıp hatırlatmak, bitkin düşürmekGnade erweisen nimeti, Vorhaltung minneti karşılar; kökün içindeki içsel ip yıpranması nüansı bulunmaz.Güçlü
Fransızcagratifier, reprocher, épuiserİyilik bahşetmek, yüzüne vurmak, tüketmekGratifier karşılıksız lütfu, reprocher başa kakmayı anlatır; her iki kullanım iki ayrı semantik sahaya bölünmüştür.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَنَّ / نَمُنَّKarşılıksız büyük ilahi ihsanda bulunmakAllah'ın peygamber göndermesi, zayıfları önder kılması ve hidayet bahşetmesi (Âl-i İmrân 3:164, Kasas 28:5).
مَنًّا / بِالْمَنِّBaşa kakmak, iyiliği dille sayarak ezmekSadakaları başa kakma ve eziyetle heba etmeme bağlamı (Bakara 2:262, Bakara 2:264, İnsân 76:9).
غَيْرُ مَمْنُونٍKesintisiz, eksiltilmez, son bulmazAhirette müminlere verilecek tükenmeyen ve ardı arkası kesilmeyen mükâfat (Fussilet 41:8, İnşikâk 84:25, Tîn 95:6).
الْمَنَّÇölde gökten indirilen kudret helvasıİsrailoğullarına Tîh sahrasında karşılıksız ve emeksiz sunulan rızık (Bakara 2:57, Tâhâ 20:80).
الْمَنُونِÖlüm, ecel, zamanın yok edici hadiseleriMüşriklerin Hz. Peygamber hakkında bekledikleri helak ve ölüm nöbeti (Tûr 52:30).
فَإِمَّا مَنًّاKarşılıksız salıverme, serbest bırakmaSavaş esirlerinin fidye almaksızın lütufkâr bir afla serbest bırakılması (Muhammed 47:4).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah’ın el-Mennân ismi ve hidayet fiiliİmanın ve hidayetin kulun kendi kesbiyle hak ettiği bir karşılık mı yoksa Allah’ın sırf lütfu (minneti) mu olduğu tartışması; Mu'tezile ile Ehl-i Sünnet ayrışması.Lütfun mutlaklığı ve ilahi borçlandırılamazlık.
FıkıhSadaka, esir hukuku ve hibeSadakanın minnetle iptal olması (ibtalü's-sadaka bi'l-menn) ve savaş esirlerinin karşılıksız salıverilmesi (el-menn ale'l-esîr).İyiliğin hukuki geçerliliğini yitirmesi ve tek taraflı af yetkisi.
TefsirGayru memnûn ve nimet-minnet ayrımıÂyetlerde geçen «gayru memnûn» ifadesinin «kesintisiz» mi yoksa «başa kakılmayan» mı olduğu ve Allah’ın minneti ile kulun minneti arasındaki ahlaki fark.İhsanın devamlılığı ve dille lekelenmemesi.
HadisBaşa kakanların uhrevi durumuKıyamet günü Allah'ın yüzlerine bakmayacağı üç sınıftan birinin «yaptığı iyiliği başa kakan» (el-mennân) olduğu uyarısı.Ameli yok eden ahlaki kibir ve eziyet.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı münasebetiMutlak lütuf (Hidayet)İnsanın varoluşunu borç bilmesiİnsanın kulluğunu bir hak ediş değil, kesintisiz ilahi ihsanın şükrü olarak kurması.Kesin
İlmiBilgi ve hakikat aktarımıKarşılıksız öğretimBilginin tahakküm aracına dönüşmesini engellemeÂlimin ilmi bir üstünlük ve başa kakma vesilesi kılmayarak talebeye emanet olarak aktarması.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve tebaa ilişkisiAdil himaye ve lütufkâr afOtoritenin despotik borçlandırma üretmesini önlemeYöneticinin kamuya sunduğu hizmetleri minnet vesilesi yapmaması, esir veya suçluyu kamu yararıyla bağışlaması.Güçlü
İktisadiServet dolaşımı ve infakBorçlandırmayan transferSosyal hiyerarşi ve ezilmenin önüne geçmeSadaka ve yardımların alanın onurunu zedeleyecek psikolojik baskıdan (minnetten) arındırılması.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürekli akış fonksiyonu ve kesinti sınırı (Süreklilik / Kesiklilik analizi)Matematiksel bir serinin kesintiye uğramadan (Δx→0) akması yahut bir fiziksel ipin çekme gerilimi altında kopma sınırına gelerek enerjisini yitirmesi kökün zayıflama-kesilme dinamiğiyle birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerAsimetrik borçlandırma ve sembolik şiddet teorisi (Bourdieu)Armağan veya yardımın, alıcı üzerinde ezici bir ahlaki borçluluk ve tahakküm doğurması; lütfun başa kakılarak sembolik tahakküm aracına dönüştürülmesi olgusu.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bir iyilik karşısında hissedilen psikolojik «memnuniyet» veya ahlaki bir kabalık olan «minnet etme/başa kakma» seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün temelinde varlığı ve rızkı tartarak, biçerek, yokluktan varlığa çıkaran kurucu lütuf ile bu bağı koparan ölüm (menûn) ve kesinti olgusu bir bütündür.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın dine girişini veya ibadetlerini Allah’a karşı bir lütuf (minnet) gibi görmesi; sadakanın ahlaki değerini yok eden psikolojik tahakkümün kavranamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik borçlanma ve ahlaki hürriyet dengesini kurar: Bütün varlık ve hidayet yalnızca Allah'ın minnetidir; kullar arası ilişkide ise minnet yasaklanarak insan onuru korunur.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak ve sadaka ahlakını belirleyen âyetlerde (Bakara 2:262-264), peygamberlik ve hidayet bağışında (Âl-i İmrân 3:164, Hucurât 49:17) ve cennet mükâfatının vasfında (Fussilet 41:8).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi çabasıyla mutlak hak sahibi olduğu zannını yıkar; ibadetin bir lütuf değil, lütfa karşı bir şükür borcu olduğunu gösterir; yardımlaşmayı efendi-köle ilişkisinden arındırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİpin sürtünerek zayıflaması, lif lif ayrılarak kopması; devenin yorulup gücünün tükenmesi; ağırlık ölçüsüyle tartılarak verilen rızık payı.
  • Soyut anlamKarşılıksız, hayatî ve ağır bir ihsanda bulunarak var kılmak; yahut yapılan iyiliği dille hatırlatıp karşıdakini ezerek ameli kesintiye uğratmak.
  • Sistematik karşılıkVaroluşun ve kurtuluşun kaynağı olarak mutlak ilahi lütuf; toplumsal planda ise yardımın tahakküm üretmesini engelleyen arınmış infak modeli.
  • LaTeX modelilim⁡t→∞∫0tΦ(x) dx=M∧Ψ(M)=0  ⟹  dEdt=0
  • LaTeX açıklamasıModelde Φ(x) varlığa ve insana kaynaktan aktarılan kesintisiz lütuf akışını, M bu akışın toplam büyüklüğünü temsil eder. Ψ(M) ise bu ihsana eşlik eden beşerî başa kakma (minnet) fonksiyonudur. Başa kakmanın sıfır olması durumunda (Ψ(M)=0), amelin ve mükâfatın enerjisindeki zamana bağlı eksilme ve kesilme sıfıra eşitlenir (dEdt=0), yani mükâfat kesintisiz (gayru memnûn) kalır. Şayet minnet faktörü devreye girerse ihsanın değeri tükenir ve kesintiye uğrar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م