نعل
ن - ع - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: İki ayakkabın
Notlarım
Sözlükler(11)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR782 harfالنَعْلُ: الحِذاءُ، مؤنَّثَةٌ، وتصغيرها نُعَيْلَةٌ. تقول: نَعَلْتُ وانْتَعَلْتُ، إذا احْتَذَيْتَ. ورجلٌ ناعِلٌ: ذو نَعْلٍ. وفي المثل: "أَطِرِّي فاًنَّكِ ناعِلَةٌ". ويقال لحمار الوحش: ناعِلٌ، لصلابة حافره. وأنْعَلْتُ خُفِّي ودابَّتي، ولا يقال: نَعَلْتُ. والنَعْلُ: الأرضٌ الغليظةُ، يبرقُ حصاها ولا تُنْبِتُ شيئاً. ونَعْلُ السيف: ما يكون في أسفل جَفْنِهِ من حديدةٍ أو فضَّة. وقال ذو الرمّة:
إلى
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.551 harfباب العين واللام مع النون
علن ، لعن ، نعل : مستعملة .
علن : يقال : عَلِن الأمر يَعْلَن عَلناً ، وعَلَن يَعْلُن إذا شاع وظهر . وأعلنته أنا إعلاناً .
وقال الليث : أعلن الأمرُ إذا اشتهر .
قال : وتقول : يا رجل استعلِنْ أي أظهِرْهُ .
قال : والعِلاَن : المعالنة إذا أعلن كل واحد لصاحبه ما في نفسه .
وأنشد :
وكفّي عن أذى الجيران نفسي
وإعلاني لمن يبغي عِلاني
والعَلاَنية على مثال الكراهية والفراهية : ظهور
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.170 harf(باب النون والعين وما يثلثهما)
(نعف) النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه.
ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً.
(نعق) النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR182 harf- النعل معروفة. قال تعالى: ﴿فاخلع نعليك﴾ [طه/12] وبه شبه نعل الفرس، ونعل السيف، وفرس منعل: في أسفل رسغه بياض على شعره، ورجل ناعل ومنعل، ويعبر به عن الغني، كما يعبر بالحافي عن الفقير.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR803 harfن ع ل
رجل ناعلٌ وقد نَعِلَ يَنْعَل وانتعل وتَنعَّل وأنعلت الخف ونعّلته.
وأنعلت الدابّة ونعّلتها.
ومن المجاز: عيرٌ ناعل صلب الحوافر.
وفي مثل " أطرّى فإنك ناعلة " كأن عليك نعلين لصلابة جلد قدميك.
وفرس منعل ومخدّم: فالمنعل الذي في أسفل أرساغه بياض لا يعدوها والمخدّم فويق ذلك.
ولسيفه نعل: حديدة في أسفل جفنه.
قال: إلى ملك لا ينصف الساق نعله أجل لا وإن كانت طوالاً محامله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.104 harfالنَّعْل والنَّعْلةُ: ما وَقَيْت به القدَم من الأَرض، مؤنثة. وفي الحديث: أَن رجلاً شكا إِليه رجلاً من الأَنصار فقال:
يا خيرَ من يَمْشي بنَعْلٍ فرْدِ
قال ابن الأَثير: النَّعْل مؤنثة وهي التي تُلبَس في المَشْي تسمَّى الآن تاسُومة، ووصفها بالفرد وهو مذكر لأَن تأْنيثها غير حقيقي، والفَرْدُ هي التي لم تُخْصَف ولم تُطارَق وإِنما هي طاقٌ واحد، والعرب تمدَح برقَّة النِّعال وتجعلها من لِباس المُلوك؛ فأَما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR229 harf* ن ع ل * * النَّعْلُ * الحِذاء وهي مُؤنثة وتصغيرها * نُعَيْلةٌ * تقول * نَعَلَ * و * انْتَعَل * أي احتدى ورجل * نَاعِلٌ * أي ذو نعل و * أَنْعَلَ * خُفه ودابته ولا يقال نَعَل و * نَعْلُ * السيف ما يكون في أسفل جفنه من حديد أو فضة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.634 harf| | ( النَّعْلُ : ما وَقَيْتَ بِهِ القَدَم مِنَ | الأَرْضِ ، كالنَّعْلَةِ ) كَماَ فِي المُحْكَم ، | وفي الصِّحاح : النّعْلُ الحِذاءُ ، | ( مُؤَنَّثَةٌ ) ، تصغِيرُها نُعَيْلَةٌ ، وَقالَ | شَيْخُنا : التّأْنيثُ يَرْجعُ إِلى النَّعْلِ | المُجَرَّد مِنَ التّاءِ ، أَمّا النَّعْلَةُ فَهِيَ | بِالتّاءِ لاَ يحْتاجُ إِلى تَنْصِيصٍ عَلَى | تَأْنيثِها ، وَ التّأْنِيثُ فِيهَا مَعْرُوفٌ ، | وَ خالَفَتِْ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.269 harf1 نَعڤلَ see 4.
2 نَعَّلَ see 4.
أَنْعَلْتُ الخُفَّ
4 أَنْعَلْتُ الخُفَّ ذ and ↓ نَعَّلْتُهُ I affixed a sole to the bottom of the خَفّ [i. e. boot]: and hence, أَنْعَلْتُ الدَّابَّهَ and ↓ نَعَلْتُهَا. (Msb.) See صِرْمٌ.
اِنْتَعَلَتْ ظِلاَلَهَا
8 اِنْتَعَلَتْ ظِلاَلَهَا ذ : see ظِلٌّ.
نَعْلٌ
نَعْلٌ ذ [A sandal: a sole:] the thing by which the foot is preserved, or protected, from the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR890 harfنَعَلَ
نَعَلَ A ( n. ac. نَعْل 1 ),
a. Shod; gave a pair of shoes to.
نَعِلَ
نَعِلَ A ( n. ac. نَعَل 4 ),
a. Was shod; wore shoes.
نَعَّلَ
نَعَّلَ II ,
a. Shod.
أَنْعَلَ
أَنْعَلَ IV ,
a. see II .
b. Put on shoes.
تَنَعَّلَ
تَنَعَّلَ V ,
a. Was shod; put on shoes.
اِنْتَعَلَ
اِنْتَعَلَ VIII ,
a. see V .
b. Trod ( the earth ); travelled on foot.
نَعْل
نَعْل 1 , ( pl. نِعَاْل 23 ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.572 harfنعل
نَعِلَ - يَنْعَلُ - نَعْل - نَعْلَين
نَعِلَ - يَنْعَلُ + الكائن + شيئاً: يلبسه بقدمه نعلاً: يلبس في قدمه ما يقيه أذى الأرض من الحجارة وشوك وما شابه
نَعْل: اسم فعل " نَعِلَ - يَنْعَلُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: ما يُنعَل: اللبوس الواقي للقدم
نَعْلَيْن: زوجان من " النَّعْل "، لكل قدم واحدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللباس والستر
Sîgalar(1)
Mücavir kökler5 mücavir (7 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى
İki ayakkabınŞüphesiz ki senin Rabbın Benim, Ben. Pabuçlarını çıkar. Zira sen mukaddes vadide, Tuva’dasın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نعل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خفف, حذو, وطء |
| Zıt Kök | حفي |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin veya nesnenin en alt tabanı, sert zemini karşılayan koruyucu alt katman veya ayak giysisi |
| Çekirdek Özet 2 | Zemin ile ayak arasındaki yalıtıcı maddî engel; kutsal alanda doğrudan temas için soyunulan koruma |
| Çekirdek Özet 3 | İnsan ile zemin arasındaki yapay aracı; ilahi huzurda ve hakikat zemininde terk edilmesi gereken yapay kalkan |
| Kritik Hata Riski | Ayakkabıyı salt basit bir eşya sayıp kutsal vadideki çıkarma emrinin ontolojik arınma ve dünyevi zırhı bırakma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نع | Alçalma, yatışma, yumuşama ve zeminle birleşme hareketi (نعم, نعس, نعج) | ل | Lam harfinin sınırlandırma, bağlama ve sabitleme etkisiyle bu zeminle temas hareketi nesnenin en alt yüzeyine hasredilerek koruyucu ve sabit bir alt tabakaya dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Canlı bedenin hareket sürekliliği, adım atma ve intikal kabiliyeti. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Zeminin kaynağı, yüzeyin açıklığı ve temas edilen alanın somut gerçekliği. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Alttan yönlendirme, zemine sabitleme ve ayağı koruyucu bir bağ ile sarma. |
| نعل | Canlının zemin üzerindeki hareket sürekliliğini alttan sınırlayan, bağlayan ve sert yüzeyle arasına giren koruyucu tabanlık. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ayağı ve tabanı sert zemin, taş ve dikenden koruyan deri tabanlık; kılıç kınının alt ucundaki madenî koruyucu pabuç; at ve katırın tırnağına çakılan koruyucu nal. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair, kılıcın boyunun uzunluğunu kınının altındaki koruyucu pabucun incik kemiğini aşamamasıyla tasvir ederken kökü bu fiziksel anlamda kullanır: ترى سَيفَه لا يَنصُفُ السّاقَ نعلُهُ / أجَلْ لا وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُه |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arap kelamında yalın tek ayakkabıyla yürümenin yasaklanması ve devenin yıpranan tabanına deri takviyesi yapılması anlamında تَنْعِيل kullanımı yaygındır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde نعل kökü, ayak tabanını koruyan sandalet ve pabuç anlamıyla kadim ve ortak bir Afro-Asyatik miras taşır. İbranicede na'al (נַעַل - ayakkabı, sandalet) ve fiil formu na'al (kapamak, kilitlemek, ayakkabı giydirmek), Süryanicede na'la (ܢܥܠܐ - ayakkabı, nal), Ugaritçede n'l biçiminde tam ses ve semantik denklikle yer alır. Kökün Sami dillerindeki çekirdeği hem "ayağın altına bağlanan koruyucu deri" hem de "ayak ile zemini birbirinden yalıtarak kapatmak" fikri etrafında toplanır. Arapçada bu kök, insanın giydiği sandaletten kılıç kınının alt muhafazasına ve bineklerin tırnak zırhına kadar genişleyerek nesnenin alt yüzeyini koruma işlevini korumuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin en alt tabanı, koruyucu altlık ve ayak giysisi | Tabanı koruyan deri, kılıç kınının alt demiri ve at nalı türevlerinde anlam somuttur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice na'al, Süryanice na'la, Ugaritçe n'l | Düzenli fonetik ve semantik denklikle sandalet ve yalıtarak kapatma ortak anlamıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik taban ve ayak örtüsü izleri | Sami kolu dışındaki doğrudan akrabalık sınırlıdır, temel Sami mirasıdır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نعل | Anlamlı | Tabanlık, ayakkabı, alt koruyucu | Ayağın veya nesnenin altını koruyan örtü | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Tâhâ 20:12) |
| نلع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| عنل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| علن | Anlamlı | Açığa çıkmak, aşikâr olmak | Gizliliğin kalkması, ortada olma | Zıt yönelim; نعل altta örtüp saklarken علن yukarı ve açığa çıkarır; Kur'an'da geçer |
| لنع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| لعن | Anlamlı | Kovmak, uzaklaştırmak, tardetmek | İlahi rahmetten mahrum bırakıp aşağı düşürme | Düşürme ve zemin seviyesine itme ortaklığı taşır; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نعل | Merkez | Ayak tabanlığı, koruyucu zemin örtüsü | Ayak ile yer arasına giren, genellikle bağcıklı açık sandalet veya taban örtüsü | Kur'an'da kutsal alanda soyunulması emredilen nesne |
| خفف | Komşu | Deri mest, ayağı saran kapalı pabuç | نعل yalnızca tabanı ve bağcıkları içerirken خفف ayağı bileğe kadar örten kapalı mesttir | Fıkıhta üzerine mesh edilebilen koruyucu ayak giysisi |
| حذو | Komşu | Ayakkabı, denkleştirme, hizalama | حذو ayakkabının ayak kalıbına tam uyması ve iki ayağın denkliği yönünü öne çıkarır | Eşitlik ve birebir uyum fikrinden türemiştir |
| وطء | Komşu | Ayak basma, çiğneme, zemin | وطء doğrudan çiğneme eylemidir; نعل ise bu eylem esnasında ayağı koruyan araçtır | Eylem ile bu eylemi icra eden vasıta arasındaki fark |
| حفي | Zıt | Yalınayak kalma, pabuçsuz yürüme | نعل sahibi olmanın tam zıddı olup ayağın hiçbir aracı olmadan zemine doğrudan değmesidir | Yalıtımsızlık, doğrudan temas ve korunmasızlık hâli |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نعل | Ayakkabı, sandalet, alt koruyucu taban | Bedenin veya aletin zeminle temas eden alt koruma yüzeyi | Kesin |
| Latince | solea, calceus | Sandalet tabanı, pabuç | solea kelimesi zeminle temas eden alt tabanlığı tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | sandal, shoe sole | Sandalet, ayakkabı tabanı | sandal kadim açık formu, sole ise koruyucu taban işlevini verir | Güçlü |
| Almanca | Sandale, Sohle | Sandalet, taban | Sohle yapısal alt tabakayı, Sandale hafif pabuç formunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | sandale, semelle | Sandalet, ayakkabı tabanı | semelle kılıç kını pabucunu ve ayakkabı tabanını eksiksiz karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَعْلَيْكَ | Maddî sandalet ve temsil ettiği dünyevi yalıtım | Kutsal vadiye adım atma, ilahi hitaba muhatap olma ve tevazu ile aracıları terk etme bağlamı (Tâhâ 20:12) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tecelli anında masivadan soyunma | Ayakkabıların çıkarılması emrinin dünyevi bağların ve aracıların terk edilmesi olarak tevili | Kesintisiz doğrudan temas, saflaşma |
| Fıkıh | İbadette taharet ve pabuçla namaz | Temiz nalinle namaz kılmanın hükmü ve mescitlere hürmet gereği nalinlerin çıkarılması | Necasetten taharet, mekân hürmeti |
| Tefsir | Tâhâ 20:12 ayetinin lafzî ve işarî boyutu | Emrin derinin murdar olmasından mı yoksa bereketli toprağa çıplak ayakla basma gereğinden mi kaynaklandığı | Tevazu, bereket ve hürmet |
| Hadis | Nalin giyme adabı ve temizliği | Sağ ayakla giyip solla çıkarma, tek nalinle yürümeme ve nalin altını temizleme talimatları | Adab-ı muaşeret, fıtrî estetik, güvenlik |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mukaddes mekân ve ilahi tecelli | Dünyevi vasıtaların ve yalıtımın terk edilmesi | Aracısız teslimiyet sağlama | Kutsal alana girerken yapay korunma zırhlarının bırakılması | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik zemin ve gözlem | Süje ile obje arasına giren ön kabuller | Ön yargı katmanını ayıklama | Hakikat zeminine doğrudan ve müdahalesiz temas gereği | Güçlü |
| Siyasi | Otorite huzuru ve hiyerarşik denklik | Statü ve imtiyaz nişanelerinin soyulması | Eşitlenme ve mutlak itaate giriş | Hükümranlık huzurunda sınıfsal korunakların lağvedilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Temel ihtiyaç metası ve deri sanayisi | Emek ve zanaat ürünü ayak giysisi | Bedenin en alt altyapısını koruma | Üretim, tüketim ve zenginlik göstergesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtkan arayüz (dielektrik tampon katman) | İki potansiyel yüzey arasına girerek sürtünmeyi, enerji geçişini ve doğrudan teması engelleyen ara tabaka davranışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik rol mesafesi ve kültürel zırh | Bireyin ham gerçeklikle doğrudan temasını engelleyen, ona korunaklı bir konfor sağlayan kültürel ara yüz | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | نعل lafzını yalnızca basit bir deri eşyaya indirgeyip çıkarılma emrini sadece fiziksel hijyen tedbiri saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahi huzurda insanın inşa ettiği bütün dünyevi güvenceleri, yapay statüleri ve benlik perdelerini soyunarak çıplak varoluşuyla hakikate teslim olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tâhâ 20:12 ayetindeki ontolojik arınma çağrısını görememek; kutsal mekân ve ibadet eylemlerindeki bedensel teslimiyetin manevî derinliğini yitirmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin ilk tecelli anında insanın dünyevi zırhını ve güvencelerini terk etmesi gerektiğini gösteren somut ve sembolik bir eşik kavram sunduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin vahyedilme anlarını, mukaddes mekânların edebini ve kulun ilahi huzurdaki yalın duruşunu anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Manevî dönüşümün yalnızca zihinde kaldığını zanneden yanılgıyı düzeltir; bedensel ve nesnel soyunmanın kalbî teslimiyetle ayrılmaz bir bütün olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyak tabanını sert zemin etkisinden koruyan deri tabanlık; alet ve eşyaların zemine oturan alt koruyucu pabucu.
- Soyut anlamVarlık ile zemin arasındaki temas katsayısını sıfırlayan veya azaltan aracı yalıtım katmanı.
- Sistematik karşılıkİnsan öznesi ile kutsal hakikat zemini arasındaki yalıtıcı tabakanın () soyunularak doğrudan temasın azami seviyeye ulaştırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde kul ile ilahi hakikat arasındaki doğrudan temas ve intisap düzeyini, kutsal zeminde hazır bulunan feyiz ve tecelli potansiyelini, ayakkabı ve dünyevi koruma kalkanlarının temsil ettiği yalıtım kalınlığını, ise aracı nesnelerin geçirimsizlik katsayısını sembolize eder. Mukaddes vadide ayakkabıların çıkarılması () durumunda aracı yalıtım kalkar ve temas tam kapasiteye () ulaşır.