هبأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ب-أ1 sîga, 6 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عملكونهبأنثرهَبَاءًبثثجعل

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

هبأ

ه - ب - أ

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Toz

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: هبو

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.231 harf
Madde başı: هبوباب الهاء والباء ووايء معهما ه ب و، ب ه و، و ه ب، ه ي ب، ه و ب، ب و ه، أ ب ه، أ ه ب هبو: الهَبْوَةُ: غبار ساطع في الهواء كأنَه دخانٌ. يقال: هبا يَهْبُو هَبْواً، قال: في قِطَعِ الآلِ وهَبْوات الدُّقَقْ وهبا الرّمادُ يَهْبو هَبْواً إذا اختلط بالتُّراب، وترابٌ هابٍ، قال: تَرَى جَدَثاً قد جرّتِ الرِّيح فوقَهُ تُرابا كُلْونِ القَسْطَلانيِّ هابـيا والهَباءُ دُقاقُ التُّراب ساطعُه ومنشورُه على وجه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.866 harf
Madde başı: هبو(باب الهاء والباء وما يثلثهما) (هبت) الهاء والباء والتاء كلمةٌ تدلُّ على ضَربٍ متتابع. وهُبِتَ الرَّجُل يُهْبَتُ. وفلانٌ مهبوتٌ، أي لا عقلَ له، ثمَّ سمِّي الجبانُ الضَّعيف هَبيتاً، كأنه قد هُبِتَ. قال طَرَفة: فالهَبِيتُ لا فؤادَ لـه *** والثبيتُ ثَبْتُهُ فَهَمُه([1]) (هبث) الهاء والباء والثاء. يقولون: الهَبْث: الحَركة([2]). (هبج) الهاء والباء والجيم كلمةٌ تدلُّ على تورُّمٍ وثِقَل. وهَبِجت النّاقة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR259 harf
Madde başı: هبوه ب و سطعت الهبوة والهبوات‏.‏ وصار هباءً وهو دقاق التراب الساطع في الجوّ كالدخان وما ينبث في ضوء الشمس‏.‏ وتراب ورماد هاب‏.‏ قال مالك بن الرّيب‏:‏ ترى جدثاً قد جرّت الريح فوقه تراباً كلون القسطلانيّ هابيا وهبا الغبار يهبو‏.‏ وأهبى الفرس‏:‏ أثار الغبار‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR16 harf
الهَبْءُ: حَيٌّ.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR125 harf
Madde başı: هبو* ه ب و * * الهَبَاءُ * الشيء المُنبثُّ الذي تراه في البيت من ضوء الشمس والهَبَاء أيضا دُقاق التُّراب و * الهَبْوَةُ * الغبرة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR63 harf
Madde başı: هبأالهبء حي من العرب نقله ابن دريد وغيره وسيأتي له في المعتل أيضا.
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.561 harf
Madde başı: هبو: و ( *!الهَبْوَةُ : الغَبَرَةُ ) ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي وابنُ سِيدَه . والجَمْعُ *!هَبَواتٌ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهري لرُؤْبة : تَبْدُو لنا أَعْلامُه بعدَ الغَرَقْ في قِطَعِ الآلِ *!وهَبْواتِ الدُّقَقْقالَ ابنُ برِّي : الدُّقَقُ ما دَقَّ مِن التُّرابِ ، والواحِدُ منه الدُّقَّي كما تقولُ الجُلَّى والجُلَلِ . وفي حديثِ الصَّوْم : ( وإن حالَ بَيْنَكم وبَيْنه سَحابٌ أَو *!هَبْوَةٌ فأَكْمِلُوا العِدَّة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR377 harf
Madde başı: هبوهَباَ الرَّمَادُ 1 هَباَ الرَّمَادُ ذ , (JK, TA,) aor. يَهْبُو, (TA,) The ashes became mixed with dust, and extinguished: (JK, TA:) and هَباَ الجَمْرُ. (M, art. رمد.) هُبَةٌ هُبَةٌ ذ : see أَهْبَةٌ. هَبْوَةٌ هَبْوَةٌ ذ Dust rising, or spreading, in the sky like smoke. (JK.) هَبَآءٌ هَبَآءٌ ذ The motes that are seen in the rays of the sun: (TA:) see an ex. voce غُثَآءٌ.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR662 harf
Madde başı: هبوهَبَا هَبَا U ( n. ac. هُبُوّ 27 ), a. Rose, flew about ( dust ). b. Fled, ran away. c. Died; turned to ashes. أَهْبَوَ أَهْبَوَ IV , a. Raised ( the dust ). تَهَبَّوَ تَهَبَّوَ V , a. Shook his hands. هَبْوَة هَبْوَة [ 1t ], a. Dust-cloud; whirlwind. b. Dust-colour. هَابٍ هَابٍ [ 21 ] , ( pl. هُبَّى [ 11I ] ), a. Dusty; hidden by the dust. هَبَآء هَبَآء [ 22A ] , ( pl. أَهْبَاْو
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.508 harf
Madde başı: هبوهبو هَبَا - يَهْبُو - هَبَاء هَبَا - يَهْبُو + الشيء: يصير دقيقاً ناعماً حتى أنه يعلق في الجو ولا يبين إلا بصده نور الشمس هَبَاء: على وزن " فَعال" اسم فعل مبالغة من " هَبَا - يَهْبُو ": وهو كذلك بمعنى مفعول منه: الشيء الدقيق الناعم جداً المعلق بالهواء واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مكونات الأرض والمادة كجزيئات متدرجة بالكبر"، وهي: صَخَرَ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نثر

    1 ortak ayet · “Nesir” sümkürük demektir

  2. بثث

    1 ortak ayet · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…

  3. قدم

    1 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir

  4. جعل

    1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  5. عمل

    1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  6. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا

    TozYaptıkları her işi ele alır ve onu toz-duman ederiz.

  2. فَكَانَتْ هَبَاءً مُنْبَثًّا

    TozDağılmış toz haline geldiği zaman;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهبأ
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerهبو, ذرو, عثو
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Havada uçuşan, pencereden sızan güneş ışığında beliren ve elle tutulamayan ince toz zerresi
Çekirdek Özet 2Amellerin veya maddi varlıkların ontolojik ağırlığını yitirerek dağılması ve değersizleşmesi
Çekirdek Özet 3Zahirde var olan fakat hakikatte ve tartıda hiçbir varoluşsal karşılığı bulunmayan sıfırlanma hali
Kritik Hata RiskiKavramı mutlak yokluk olarak anlayıp amellerin hiç vuku bulmadığı zannına kapılmak; kök yokluğu değil, amelin var olup tartıda ağırlıksız ve hükümsüz kalışını bildirir

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هبRüzgârın esmesi, hafiflik, yerinden oynama ve hareketlilik; nitekim هبب esinti ve uyanışı, هبط ise hafifleyip dengesini kaybedenin aşağı düşmesini ifade ederأRüzgârla kalkan hafifliğin anî bir başlangıçla zerreleşmesi, tutulamaz derecede ince ve dağılgan bir forma bürünmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçsel bir devinimin görünür hale gelmesi, havaya açılma ve nefes gibi yükseliş
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKendi içinde tutunan, kapalı ve toplu bir hacim
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçBir hareketin ilk kaynağı, tetikleyici güç ve ayrışma hamlesi
هبأKendi içinde tutunan bir cismin (ب) ilk bir itici güçle (أ) çözülerek havaya ve dış ortama nefes gibi dağılması (ه)

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir odadaki aralıktan vuran güneş ışığı huzmesinde asılı duran, elle tutulmak istendiğinde kaçan mikroskobik toz taneleri
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımÇöl ikliminde rüzgârın savurduğu ince toz bulutları, serap ardındaki uçuşan hava kırıntıları ve ayağın bastığı yerden kalkan hafif toprak için kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça هبأ kökü, zayıf harfli varyantı olan هبو ile eş kökenli bir semantik alanı paylaşır. Sami dil ailesinin güney kolunda hava hareketleri, esinti, savrulma ve hafif toz kütlelerini ifade eden ikili kök sistemlerine dayanır. İbranice ve Süryanicede nefes, buhar, boşluk ve anlamsızlık bildiren hevel / hewlo kavramlarıyla kavramsal bir akrabalık sezilmekle birlikte, doğrudan fonetik örtüşme Arapça içindeki esme ve tozlanma hattında berraklaşır. Kök, somut olarak güneş ışığındaki zerreyi karşılarken soyut düzlemde elle tutulamaz, ağırlığı olmayan, kaybolup giden şeyleri tanımlamak üzere semantik genişlemeye uğramıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهبأ ve هبو eşleşmesiEsintiyle savrulan ince toz; hemzeli ve nakıs biçimler arasında anlam birliği mevcutturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili هب kök ailesiNefes, esinti ve boşluk bildiren güney ve batı Sami kökleriyle kavramsal akrabalıkGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هبأAnlamlıZerre, ince tozHavada uçuşan ve tutulamayan tozHedef kök; Kur'an'da geçer
هأبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı kök değildir
بهأAnlamlıAlışmak, parlamakBir şeye ünsiyet etmek, evin şenlenmesiZıt yönelimli çekirdek bağı; Kur'an'da geçmez
بأهAnlamlıDikkat etmek, önemsemekBir şeye zihnen yönelmek, değer vermekHedef kökün hafiflik anlamının zıddı olarak kıymet verme; Kur'an'da geçmez
أهبAnlamlıHazırlanmak, donanmakBir iş için alet ve gereçleri bir araya getirmekDağılmanın aksine toplanma; Kur'an'da geçmez
أبهAnlamlıÖnemsemek, kaygılanmakZihinde yer tutmak, ağırlık taşımakHedef kökün ağırlıksızlık anlamıyla zıtlaşır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هبأMerkezİnce toz zerresiAğırlığı ve cismi olmayan, havada dağılan varlıkGüneş huzmesinde beliren, elle tutulamayan zerre
هبوKomşuSavrulan tozهبأ kökünün nakıs formu olup daha çok çöl zeminindeki savrulmayı anlatırGörüşü kapatan ince toz bulutu
ذروKomşuRüzgârın savurmasıKütlenin dış bir güç olan rüzgâr tarafından taşınmasıMaddenin esinti etkisiyle dağıtılması
عثوKomşuYıkıcı saçılmaDağılmanın ahlaki ve eylemsel fesada dönüşmesiNizamın parçalanarak darmadağın edilmesi
ثبتZıtSabit ve muhkem oluşهبأ kökünün dağılması ve hafifliğine zıt olarak yerinde kaim ve ağır kalmaSarsılmayan, ağırlığı ve yeri olan varlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaهبأİnce toz, zerreleşmeElle tutulamayan, ağırlığı bulunmayan dağılgan toz taneleriKesin
Latincepulvisculus, atomusKüçük toz, bölünemez zerreFiziksel zerreyi karşılar fakat kökün ahlaki hükümsüzlük boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcemotes, scattered dustHavada uçuşan zerreler, saçılmış tozSomut parçalanmayı ve ağırlıksızlığı tam karşılarGüçlü
AlmancaStäubchen, SchwebstaubUçuşan toz zerresiAtmosferde asılı kalan hafifliği verir, amelin boşa çıkması mecazını içermezGüçlü
Fransızcapoussière diffuse, atome flottantDağılmış toz, yüzen zerreGörünür olup tutulamayan zerre intibaını karşılarGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هَبَاءً مَنْثُورًاAmellerin kıymetsizleşip saçılmasıİnanç ve ihlas zemininden yoksun eylemlerin ahirette hiçbir ağırlık taşımaması (Furkān 25:23)
هَبَاءً مُنْبَثًّاMaddi kozmik düzenin un ufak oluşuKıyamet günü dağların parçalanıp havada uçuşan toz zerrecikleri haline gelmesi (Vâkıa 56:6)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAmellerin boşa çıkması (ihbât)İmansız işlenen hayırların ahirette tartıya girip girmeyeceği ve ontolojik varlık-değer dengesiAmelin araz olarak var olsa da değer olarak sıfıra indirgenmesi
Fıkıhİbadetlerin sıhhatiŞartları ve rükünleri eksik olan bir amelin hukuken yok hükmünde (bâtıl) sayılmasıZahiren yapılan fiilin hukuki bağlayıcılık ve ecir doğurmaması
TefsirMecaz ve teşbih tahliliKur'an'ın müşriklerin amellerini ve dağların yok oluşunu somut tabiat tasvirleriyle anlatmasıGörünen büyüklüğün hakikatteki hafiflik ve değersizlikle tezat teşkil etmesi
HadisGizli günahlar ve riyaİnsanların büyük amellerle gelip riya veya tenhadaki haramlar sebebiyle amellerinin toz gibi dağılması rivayetleriİhlas yoksunluğunun dağlar kadar ameli zerreciklere çevirmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve niyet ahlakıAmelin tartıdaki ağırlıksızlığıİhlas testini geçemeyen eylemi geçersiz kılmaZahirde devasa duran amelin hakikat terazisinde sıfırlanmasıKesin
İlmiFiziksel parçalanma ve atomizasyonKütle kaybı ve mikroskobik dağılmaMaddenin yapısal bütünlüğünü kaybetmesini açıklamaBüyük kütlelerin tutunma bağlarını yitirerek toz haline gelmesiGüçlü
SiyasiOtoritenin meşruiyet kaybıİktidarın koflaşması ve dağılmasıAdaletten kopan tiranlıkların kâğıttan kalelere dönmesiDışarıdan heybetli görünen nizamın zemin çökünce aniden saçılmasıMuhtemel
İktisadiDeğersizleşen varlıklarEnflasyonist köpük ve karşılıksız kıymetGerçek bir karşılığı olmayan spekülatif servetin buharlaşmasıÜretim ve hakkaniyet temeli olmayan zenginliğin kriz anında yok olmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKütlesizleşme, saçılma ve yüksek entropiBir sistemdeki parçacıkların birbirine bağlayıcı kuvvetleri kaybederek düzensiz bir dağılımla uzaya saçılmasıKesin
Beşeri bilimlerSosyal anomi ve kurumsal çözülmeToplumsal sözleşmenin ve ortak ahlaki bağların çökmesiyle kurumların fonksiyonel değerini tamamen yitirmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece soyut bir 'hiçlik' veya 'yokluk' ifadesi olarak okuyup fiziksel zerre ve görünürlük boyutunu ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamEylemin veya cismin dış dünyada şeklen var olduğunu, ancak içsel hakikat ve ağırlıktan yoksunluğu sebebiyle rüzgârın önündeki toz gibi faydasız kaldığını içerir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKafirlerin veya münafıkların amellerinin dünyada hiçbir iz bırakmadığı zannedilir; oysa amel işlenmiştir fakat ilahi mizanda ağırlığı bulunmamaktadır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık ile değer arasındaki ayrımı gösterir; şeklen büyük olanın hakikatte bir zerre kadar bile ağırlık taşımayabileceğini ihtar eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Amellerin akıbetini, ihbâtı ve kıyamet sahnelerindeki kozmik yıkımı tasvir eden ayetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Niceliğin nitelikten, zahiri eylemin ihlastan üstün olduğu yönündeki yanılgıyı düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamPencereden giren ışık huzmesinde asılı duran, kütlesizce uçuşan ve tutulamayan incecik toz zerresi.
  • Soyut anlamİhlas ve hakikat zemininden kopmuş eylemlerin değer bakımından sıfırlanması, ontolojik hafiflik ve hükümsüzlük.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin veya yapının bütünlüğünü sağlayan iç bağların yok olmasıyla birlikte elemanların başıboş zerreler halinde dağılması.
  • LaTeX modeliV(A)=M(A)⋅I(A)  ⟹  lim⁡I(A)→0V(A)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde A eylemi, M bu eylemin maddi ve zahiri kütlesini, I ise eylemin meşruiyet ve niyet bağlamındaki ihlas katsayısını temsil eder. V değeri ise amelin nihai varoluşsal ağırlığıdır. Zahirdeki kütle M ne kadar büyük olursa olsun, ihlas I sıfıra yaklaştığında ortaya çıkan değer V sıfırlanır ve eylem bir toz zerresi gibi dağılarak hükümsüz kalır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه