بدر
ب - د - ر
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Bedr dolunay demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bedr dolunay demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٦٧٧باب الدال والراء والباء معهما
د ر ب، ب ر د، ر ب د، د ب ر، ب د ر مستعملات
درب:
كل مَدْخَلٍ من مَداخِلِ الرُّومِ دَرْبٌ من دُروبها.
والدَّرْبُ باب السِّكَّةِ الواسعة، ورُبَّما كانَ ما بَين.
والدُّربة: عادةٌ وجُرأَةٌ على الحَرْب وكلِّ أمرٍ.
ورجلٌ مُدَرَّبٌ: دَرَّبَته الشَّدائدُ حتى قَوِيَ ومَرَنَ عليها، قال:
ومن يَحْرِصْ على كِبَرٍ فإِنيّ أنا الكَهْلُ المُدَرَّبُ بالكُلُـومِ
والدَّرَبُ: داءٌ في
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٤٨بَدَرْتُ إلى الشي أَبْدُرُ بُدوراً: أسرعْت إليه، وكذلك بادَرْتُ إليه. وتَبادَرَ القومُ: تسارعوا. وابْتَدَروا السلاحَ: تسارعوا إلى أخْذه. وليلةُ البدرِ: ليلةُ أربعَ عشرةَ. ويسمَّى بَدْراً لمبادرته الشمسَ بالطلوع، كأنَّه يعجِّلها المَغِيبَ. ويقال: سُمِّيَ بَدْراً لتمامه. وأَبْدَرْنا فنحن مُبْدِرونَ، إذا طلع لنا البَدْرُ. والبَدْرَةُ: مَسْكُ السَخْلَةِ، لأنَّها ما دامت تَرضَع فَمسْكُها للّبن شكوة
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٩٬٠١٨د ر ب
درب ، دبر ، ربد ، ردب ، برد ، بدر : مستعملات .
درب : قال الليث : الدَّرْبُ بابُ السِّكةِ الواسعةِ ، والدَّرْب كلُّ مَدخل من مداخل الروم دَرْبٌ من دُوربِها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التَّدْرِيبُ الصَّبر في الْحَرب وقتَ الفِرار يقال : دَرِبَ فلان وَعَرِدَ عَمْرو .
وفي الحديث عن أبي بكر : لا تزالون تَهزِمون الرومَ فإذا صاروا إلى التَّدْرِيبِ وَقَفَتْ الحربُ ، أرادَ الصَّبْرَ .
أبو عبيد عن
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬١٠١(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي)
(بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء.
[أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر:
وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٢١- قال تعالى: ﴿ولا تأكلوها إسرافا وبدارا﴾ [النساء/6] أي: مسارعة، يقال: بدرت إليه وبادرت، ويعبر عن الخطأ الذي يقع عن حدة: بادرة (قال ابن منظور: والبادرة: الحدة، وهو ما يبدر من حدة الرجل عند غضبه من قول أو فعل). يقال: كانت من فلان بوادر في هذا الأمر، والبدر قيل سمي بذلك لمبادرته الشمس بالطلوع، وقيل: لامتلائه تشبيها بالبدرة (البدرة: كيس فيه ألف أو عشرة آلاف درهم، سميت ببدرة السخلة)، فعلى ما قيل يكون
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٥ب د ر
بدر إلى الخير وبادره الغاية وإلى الغاية.
قال: فبادرها ولجات الخمـر وفلان يبادر في أكل مال اليتيم بلوغه بداراً.
وتبادروا الباع وابتدروها.
وهو مخشي البادرة وأنا أخاف بادرته وهي ما تبدر منه عند حدته.
وتقول: فلان حار النوادر حاد البوادر.
وأصابته بادرة السهم وهي طرفه من قبل النصل واحمرت بوادر الخيل وهي اللحمات بيـن المناكب والأعناق.
قال خراش بن عمرو: وجاءت الخيل محمـراً
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬١٢١بَدَرْتُ إِلى الشيء أَبْدُرُ بُدُوراً: أَسْرَعْتُ، وكذلك بادَرْتُ إِليه. وتَبادَرَ القومُ: أَسرعوا. وابْتَدَروا السلاحَ: تَبادَرُوا إِلى أَخذه. وبادَرَ الشيءَ مبادَرَةً وبِداراً وابْتَدَرَهُ وبَدَرَ غيرَه إِليه يَبْدُرُه: عاجَلَهُ؛ وقول أَبي المُثَلَّمِ:
فَيَبْدُرُها شَرائِعَها فَيَرْمي
مَقاتِلَها، فَيَسْقِيها الزُّؤَامَا
أَراد إِلى شرائعها فحذف وأَوصل. وبادَرَهُ إِليه: كَبَدَرَهُ. وبَدَرَني
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٧٤* ب د ر * * بدر * إلى الشيء أسرع وبابه دخل و * بَادَرَ * إليه أيضا و * تَبَادَرَ * القوم تسارعوا و * ابْتَدَرُوا * السلاح تسارعوا إلى أخذه وسمي * البَدْرُ * بدرا لمبادرته الشمس بالطلوع في ليلته كأنه يعجلها المغيب وقيل سمي به لتمامه و * أَبْدَرْنا * فنحن مبدرون أي طلع لنا البدر و * بَدْرُ * موضع يذكر ويؤنث وهو اسم ماء قال الشعبي بدر بئر كانت لرجل يدعى بدرا ومنه يوم بدر و * البَدْرَةُ * عشرة آلاف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٧٢٧بادره مبادرة وبدارا، بالكسر، لأنه القياس في مصدر فاعل، أي عجل إلى فعل ما يرغب فيه. وهو يتعدى بنفسه وبإلى، كذا في شرح الشفاء.
قال شيخنا: وقد عدوه مما جاء فيه فاعل في أصل الفعل كسافر، وأبقاه بعضهم على أصل المفاعلة، وذلك فيما يتعدى فيه بنفسه، وأما في تعديته بإلى فلا دلالة له على المفاعلة، كما لا يخفى، انتهى.
وفي التنزيل: ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا أي مسابقة لكبرهم.
وفي الأساس: وبادر
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٨٠٦بَدَرَ
1 بَدَرَ بدر در , aor. بَدُرَ , inf. n. بَدْرٌ, It (the moon) became full. (Msb.) ― -b2- (tropical:) He (a boy) became full-grown and round; implying comparison to the full moon. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (fruit) attained to maturity. (TA, from a trad.) [See also 4.] ― -b4- It rose like the full moon. (Er Rághib.) -A2- See also 3, in six places. ― -b2- بَدَرَتْ مِنْهُ بَوَادِرُ
بَدَرَ 1 بَدَرَ بدر در , aor. بَدُرَ , inf. n. بَدْرٌ, It (the moon) became full. (Msb.) ― -b2- (tropical:) He (a boy) became full-grown and round; implying comparison to the full moon. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (fruit) attained to maturity. (TA, from a trad.) [See also 4.] ― -b4- It rose like the full moon. (Er Rághib.) -A2- See also 3, in six places. ― -b2- بَدَرَتْ مِنْهُ بَوَادِرُ غضَبٍ: and بَدَرَت بَوَادِرُ الخَيْلِ: see بَادِرَةٌ. ― -b3- بَدَرَتِ الاـِبِلَ She (a camel) brought forth at an earlier period of the year than the other camels. (TA.) [See بَدْرِيَّةٌ, voce بَدْرِىٌّ.] ― -b4- خَرَجْتُ أَبْدُرُ (tropical:) I went forth to make water. (A.)
بادرهُ 3 بادرهُ بادر بادره بادرة , inf. n. مُبَادَرَةٌ and بِدَارٌ; and ↓ ابتدرهُ; He hastened, or made haste, or strove to be first or beforehand, in doing [or attaining or obtaining] it; (M, K, TA, TK;) namely, a thing: (M:) and غَيْرُهُ اـِلَيْهِ ↓ بَدَرَ, (M, K,) aor. بَدُرَ ; and بادرهُ اليه; (M;) He hastened with another, or vied or strove with him in hastening, to it [or to do or attain or obtain it]: syn. عَاجَلَهُ, (M, K, TA,) and أَسْرَعَ اـِلَيْهِ. (TA.) بادر [as well as ↓ بَدَرَ and ↓ ابتدر] denotes mutual effort only when it is immediately trans.: when it is trans. by means of اـِلَى [or بِ (the former in the TA written by mistake على], there is nothing to show that it denotes this. (MF.) [But it is often immediately trans. without its denoting such effort.] One says, بادرهُ He hastened to do it [&c., as explained above]; meaning, a thing that he desired, or wished for: (TA:) [and بادربِهِ signifies the same; or he hastened with it: and the former signifies also he betook himself early to him or it:] and بادر اـِلَيْهِ he hastened to it; (S, A;) as also اليه ↓ بَدَرَ, (S, Mgh, Msb,) aor. بَدُرَ , (S,) inf. n. بُدُورٌ: (S, Msb:) or, accord. to Zj, agreeably with its derivation, [see بَدْرٌ,] he employed the fulness of his power, or force, to hasten [to it]: (TA:) and الأَمْرٌ ↓ بَدَرَهُ, and ↓ بَدَرَ اـِلَيْهِ, (aor. بَدُرَ , inf. n. بَدْرٌ, TA, [or بُدُورٌ, as above,]) the thing, or event, came to him, or happened to him, hastily, quickly, or speedily; and, beforehand [or before he expected it]; syn. عَجِلَ, (M, K,) and سَبَقَ, (M,) or اِسْتَبَقَ: (K:) [and مِنْهُ قَوْلٌ ↓ بَدَرَ, and فِعْلٌ, a saying, and an action, proceeded from him hastily, without premeditation: see بَادِرَةٌ.] It is said in a trad., بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ هَرَمًا [Strive ye to be before decrepitude with good works; i. e., to perform them before decrepitude]. (El-Jámi' es- Sagheer.) And in another, بَادِرُوا الصُّبْحَ بِالْوِتْرِ [Strive ye to be before daybreak with the prayers termed وتر; i. e., to perform them before daybreak]. (Idem.) And in another, بَادِرُوا بِصَلاَةِ المَغْرِبِ قَبْلَ طُلُوعِ النَّجْمِ [Hasten ye with, or to perform, the prayer of sunset before the rising of the star]. (Idem.) You say also, فُلَانٌ يُبَادِرُ فِى أَكْلِ مَالِ اليَتِيمِ [Such a one hastens in consuming the property of the orphan before the latter is of full age]. (A.) And بَادَرَ كِبَرَ اليَتِيمِ [He hastened to be before the orphan's attaining to full age in expending his property]; said of a guardian; i. q. فِي مَالِ اليَتِيمِ ↓ أَبْدَرَ: (K:) and thus, بِدَارًاأَنْ يَكْبَرُوا, in the Kur [iv. 5], means hastening to be before their attaining to full age in expending their property. (Bd, * Jel.) And بادرهُ الغَايَةَ and اـِلَى الغَايَةِ [He strove with him in hastening, or strove to get before him, to the goal]. (A.) And الغَايَةَ ↓ ابتدر and اـِلَى الغَايَةِ [He strove in hastening, or strove to get first, to the goal]. (Ham p. 46.) And بَادَرَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا اـِلَى أَمْرٍ, and أَمْرًا ↓ ابتدروا, and ↓ تبادروهُ, They vied, or strove, one with another, in hastening to a thing, or an affair, trying which of them would be first. (T.)
ابدر 4 ابدر أبدر ابدر بدر He had the full moon rising to him, (S, M, K,) or upon him: (A:) a verb similar to أَقْمَرَ and أَشْرَقَ: (A:) or he journeyed during a night of full moon. (T, K.) -A2- It (an unripe date) became red. (TA.) [See also 1.] -A3- ابدر فِى المَالِ اليَتِيمِ: see 3.
تبادروا 6 تبادروا بادر تبادر تبادروا They hastened together; vied, or strove, one with another, in hastening; made haste to be, or get, before one another; strove, one with another, to be first, or beforehand. (S, TA.) You say, تبادروا اـِلَي أَخْذِ السِّلَاحِ, (TA,) and السِّلَاحَ ↓ ابتدروا, (S, TA,) They hastened together, &c., to take the weapons. (S.) And تبادروا البَاعَ [They hastened together; or vied, or strove, one with another, in hastening; to attain power, or eminence, or nobility] ; as also ↓ ابتدروهُ. (A.) nd تبادروا أَمْرًآ: see 3, last sentence. ― -b2- هٰذَا مَا يَتَبَادَرُ مِنْهُ (assumed tropical:) [This meaning is what appears from it (namely, the phrase, or sentence,) at first sight]. (A phrase of frequent occurrence in the TA &c.)
8 اـِبْتَدَرَ see 3, in four places; and see 6, in two places. ― -b2- اِبْتَدَرَتْ عَيْنَاىَ My eyes flowed with tears. (TA, from a trad.)
بَيْدَرَ Q. Q. 1 بَيْدَرَ بيدر He heaped up wheat. (K.)
بَدْرٌ بَدْرٌ بدر در , (S, A, Msb, K, &c.,) originally an inf. n., (Msb,) The full moon; (M, A, Msb, K;) as also ↓ بَادِرٌ; (L, K;) the moon in its fourteenth night: (S:) or the latter signifies [simply] the moon: (IAar, T:) the moon in its fourteenth night is called بدر because it hastens to rise before the sun sets; (S, M;) and to set before the sun rises: (TA:) or because of its fulness; (S, TA;) as being likened to a بَدْرَة: or, as Er-Rághib thinks to be most probable, it is itself a primitive word: (TA:) pl. بُدُورٌ. (M, A.) Hence, لَيْلَةُ البَدْرِ [The night of the full moon; which is] the fourteenth night [of the lunar month]. (S.) ― -b2- (tropical:) A lord, master, or chief, (M, K,) of a people: so called as being likened to the full moon. (M.) ― -b3- Applied to a boy, (Zj, M, K,) (tropical:) Full of youthful vigour and of flesh: (Zj:) or full, or plump: (M:) or i. q. ↓ مُبَادِرٌ [precocious]. (T, K.) [In this sense, an epithet; and so its fem. بَدْرَةٌ (q. v.), applied to an eye.] ― -b4- (tropical:) A cover; or a dish or plate; syn. طَبَقٌ: (Ibn-Wahb, K:) because resembling the full moon, being round: so Az thinks. (TA.) ― -b5- See also بَدْرَةٌ, in two places.
بَدْرَةٌ بَدْرَةٌ بدر بدره بدرة در درة , applied to an eye (عَيْنٌ), Quick-sighted; or that sees before others: (As, T, S, K, TA:) or that sees before [the eyes of] other horses; applied to a horse's eye: (IAar, T, M:) or sharp-sighted: or round and large: (M:) or full like the full moon: (S, K:) but the correct meaning is [said to be] that [mentioned above as] given by IAar: (M:) or, accord. to IAar, full; not defective. (T.) -A2- Also, (S, M, K,) and ↓ بَدْرٌ, (K,) The skin of a lamb or kid (S, M, K) when it has been weaned, (AZ, S, M,) used for milk: for [when it is killed] while it continues sucking, its skin, if used for milk, is called شَكْوَةٌ; and for clarified butter, عُكَّة: when it has been weaned, its skin for milk is called بَدْرَة; and for clarified butter, مِسْأَد: and when it is in its second year, its skin for milk is called وَطْب; and for clarified butter, نِحْى: (AZ, S:) pl. (of the former, M) بِدَرٌ and بُدُورٌ: (M, K:) the former said by El-Fárisee to be the only instance of the kind except هِضَبٌ pl. of هَضْبَةٌ, and بِضَعٌ pl. of بَضْعَةٌ [or this may be pl. of بِضْعَةٌ]. (M. [But the assertion of El-Fárisee is incorrect (see حَيْضَةٌ), unless it be meant to apply only to sound words; and in this case, at least one addition should be made, namely قِصَعٌ pl. of قَصْعَةٌ.]) ― -b2- Hence, (M,) the former word, (S, M, A, K, &c.,) and ↓ the latter also, (K,) The sum of ten thousand dirhems: (S, A:) or a purse containing a thousand, (T, M, K,) or ten thousand, dirhems, (T, M, * A, K,) or seven thousand deenárs: (K:) pl. بُدُورٌ, (TA,) and pl. of pauc. بِدَرَاتٌ. (T.)
اِسْتَبَقْنَا البَدَرَى اِسْتَبَقْنَا البَدَرَى استبقنا البدرى استبقنا البدري We strove to outrun one another, vying, one with another, in haste. (M, K.)
بَدْرِىٌّ بَدْرِىٌّ بدر بدرى بدري در دري Rain that is before (قَبْلَ), or a little before (قُبَيْلَ), or in the first part of (قُبُلَ), winter. (K, accord. to different copies: the second reading is that followed in the TA.) ― -b2- بَدْرِيَّةُ A she-camel whose mother has brought her forth at an earlier period of the year than that when the others brought forth, and therefore more abundant in milk than others, and of a more generous quality. (M.) ― -b3- And the former, A fat young camel weaned from its mother. (K.)
بَدَارِىٌّ بَدَارِىٌّ بدارى بداري بداريي بدرة دار داري A lamb brought forth a little before winter. (TA.)
بَادِرٌ بَادِرٌ بادر : see بَدْرٌ.
بَيْدَرٌ بَيْدَرٌ بيدر a word of the dial. of El-'Irák, (A 'Obeyd in art. ربد in the TA,) A place in which wheat, (S, Mgh, K,) or grain, (Msb,) is trodden out. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- It may also mean, tropically, (tropical:) The wheat and straw therein: (Mgh:) or rather, as Az says, on the authority of IAar, it signifies [also] (Mgh) reaped grain collected together; or wheat collected together in the place in which it is trodden out; syn. كُدْسٌ, (M, Mgh, K,) and عَرَمَةٌ: (Mgh:) Kr restricts it to wheat. (M.) ― -b3- Accord. to the Towsheeh, it is [A place] for [drying] dates. (TA in art. جرن.)
بَادِرَةٌ بَادِرَةٌ بادر بادره بادرة Hastiness of temper; passionateness: (S:) or a hasty saying, or action, that suddenly proceeds (يَبْدُرُ, in the CK يَبْدُو,) from one in anger: (M, A, * Mgh, * Msb, * K:) and a slip; a mistake; an error; (S, Msb;) on an occasion of one's being angry: (S:) or a bad, an abominable, or a foul, word or saying: and a quick fit of anger: (IAar, T:) pl. بَوَادِرُ, (S, A.) You say, أَخْشَى عَلَيْكَ بَادِرَتَهُ I fear for thee his hastiness of temper, or passionateness: (S:) or what may hastily proceed from him in his anger. (A.) And مِنْهُ يَوَادِرُ غَضَبٍ ↓ بَدَرَتْ Slips, mistakes, or errors, on an occasion of his being angry, hastily proceeded from him. (S.) And بَادِرَةُ الشَّرِّ signifies What hastily, or suddenly, befalls one, of evil, or mischief. (M.) ― -b2- An intuitive knowledge, notion, or idea; or a faculty of judging rightly at the first of an unexpected occurrence; or a faculty of extemporizing; syn. بَدِيهَهٌ. (S, K.) You say, فُلَانُ حَسَنُ البَادِرَةِ Such a one has a good intuitive knowledge, &c. (TA.) ― -b3- The point of a sword. (M, K.) ― -b4- The extremity of an arrow, next the head. (A.) ― -b5- The head of a plant; (M;) the first part thereof from which the earth cleaves asunder. (M, K. *) ― -b6- The first that appears of the [plant called] حِنَّآء. (M.) ― -b7- The leaves of the [herb called] حُوَّآءَة. (K.) ― -b8- The best, and freshest in growth, of the [plant called] وَرْس. (M, K. *) ― -b9- Also, (M, K,) or بَوَادِرُ, (S, A,) which is the pl., (K,) of a man &c., (S, M,) The portion of flesh, (S, M, K,) or the portions thereof, (A,) between the shoulder-joint and the neck, (S, M, K,) or between the necks and the shoulderjoints: (A:) or the former, (K,) or its dual, (M,) of a man, the two portions of flesh that are above the رُغَثَاوَانِ and below the ثَنْدُوَة: (M, K:) or the dual, [relating to a camel, signifies] the two sides of the كِرْكِرَة [or callous lump on the breast]: or two veins on either side thereof. (M.) ― -b10- بَوَادِرُ الخَيْلِ ↓ بَدَرَتْ The first, or fore parts, (أَوَائِل,) of the horses appeared [or suddenly came in view]. (Msb.)
بَدْرَةٌ مُبَدَّرَةٌ بَدْرَةٌ مُبَدَّرَةٌ بدرة مبدره بدرة مبدرة [A sum such as is termed بدرة aggregated, made up, or completed]: the latter word is a corroborative; like the latter in قَنَاطِيرُ مُقَنْطَرَةٌ, (Ksh and Bd in iii. 12,) and in أَلْفٌ مُؤَلَّفَةٌ. (Ksh ibid.)
مُبَادِرٌ مُبَادِرٌ مبادر applied to a boy: see بَدْرٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٢٥بَدَر
بَدَر A , U ( n. ac. بَدْر 1 , بُدُوْر 27 ),
a. Beamed, bloomed; became full-grown; full-orbed.
b. [ acc. or Ila ], Pressed on, pressed forward, bounced upon; hastened towards.
بَاْدَرَ
بَاْدَرَ III
a. [ Ila ], Hastened to, strove to be first.
أَبْدَرَ
أَبْدَرَ IV ,
a. Travelled by moonlight.
اِبْتَدَرَ
اِبْتَدَرَ VIII
a. [ Ila ], Hastened to.
بَدْر
بَدْر 1 , ( pl. بُدُوْر 27 ),
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٤٬٣٢٤بدر
بَدَرَ - يَبْدُرُ - بَدْر - بِداراً
بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: استبقه احتياطاً: سبقه وعاجله قبل وصوله أو وقوعه تحسباً وحذراً واحتياطاً
بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً : يسبقه إلى مكان أو أمر احتياطاً وتحسباً وحذراً
بَدَرَ - يَبْدُرُ + كائن + شيئاً أو أمراً + بـِفعل ، أو أن يفعل شيئاً:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٤ (الإجمالي: ٣٥)
- عفف
الآيات المشتركة: ١ · Haramdan kaçınırlar
- دفع
الآيات المشتركة: ١ · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
- فقر
الآيات المشتركة: ١ · Omurga kemiğidir
- رشد
الآيات المشتركة: ١ · “Rasad” gözetleyici demektir
- نكح
الآيات المشتركة: ١ · Nikah
- سرف
الآيات المشتركة: ١ · Aşırı gidenler
- يتم
الآيات المشتركة: ١ · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- ذلل
الآيات المشتركة: ١ · Zeyl etek denektir
- كفي
الآيات المشتركة: ١ · “Dengi” demektir
- بلو
الآيات المشتركة: ١ · Biley taşı
- عرف
الآيات المشتركة: ١ · Tanınan ile
- شكر
الآيات المشتركة: ١ · Sütle dolu memedir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
Bedir
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بدر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سبق, سرع, عجل |
| Zıt Kök | بطأ |
| Çekirdek Özet 1 | Vaktinden önce veya tam zamanında kemale erme, aniden öne fırlama, dolma |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman baskısı altında fırsatı kaçırmamak için erken ve hızlı davranma |
| Çekirdek Özet 3 | Olgunlaşma ve baskın çıkma sürecinde zaman-eylem eşzamanlılığı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yer adına indirgeyip acele etme ve kemale eriş bağlamını yitirmek |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Belirli bir mahalin içini doldurma, kapalı bir hacimde kemale erme |
| د | Kapı | Bir eşikten geçiş, sınırdan dışarıya açılma ve ani yöneliş |
| ر | İnsan başı | Önde olma, başlangıç noktasını tutma, zirveye ulaşma |
| بدر | Kapalı hacimden eşiği aşarak öne fırlama | Kendi olgunluk sınırına ulaşan bir varlığın zaman eşiğini aşarak diğerlerinden önce belirmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dolunayın ufukta güneş batar batmaz hemen belirmesi, bir şeyin hacimce veya sayıca tam dolması, suyun veya gözyaşının aniden öne fırlayıp taşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû’l-Müsellem bir beytinde avına veya hedefine rakiplerinden önce ulaşma hamlesini bu kökle tasvir etmiştir: فَيَبْدُرُها شَرائِعَها فَيَرْمي / مَقاتِلَها، فَيَسْقِيها الزُّؤَامَا |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer’in Peygamber’in yanına girdiğindeki duygusal anı aktarırken gözyaşlarının aniden boşalmasını فابْتَدَرَتْ عيناي şeklinde ifade etmesi |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde بدر kökü, öncelikle tohum saçma, dağıtma, saçılma ve erkenden fırlayıp ortaya çıkma anlam katmanıyla ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda kök, tohum ekmek, serpmek ve saçmak (b-d-r / bzr) ekseninde şekillenir; bu durum Arapçadaki bezr çekirdeği ile fonetik ve semantik bir akrabalık sergiler. Arapçada kök bir yandan dolunayın gecikmeksizin batış ufkuna karşı doğması gibi kemal ve doluluk mânasını korumuş, diğer yandan zamanından önce davranıp fırsatı yakalama eylemine doğru semantik bir özelleşme yaşamıştır. Akkadca zemininde doğrudan üçlü kök denkliği sınırlı olmakla birlikte, erken dönem Sami tasavvurunda tohumun topraktan aniden fırlaması ile dolunayın gökte parlaması arasındaki ani beliriş ve doluluk semantik matrisi ortaktır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بدر / doluluk ve acele | Dolunayın ufukta tam vaktinde veya erken parlaması ile insanın bir işe rakiplerinden önce atılması arasındaki eşzamanlılık | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice b-d-r / bzr | Tohum saçmak, hızlıca yayılmak ve erken fışkırmak anlamıyla semantik paralellik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik saçılma / fırlama kökleri | Tohum serpme ve erken doğum / beliriş eksenindeki kimi arkaik kök formları | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بدر | Anlamlı | Erken davranmak, dolunay | Bir şeyin tam dolması veya vaktinden önce öne atılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| برد | Anlamlı | Soğumak, katılaşmak | Isının düşmesi, bir şeyin sakinleşip keskinliğini yitirmesi | Kur'an'da geçer; zıt dinamizm |
| دبر | Anlamlı | Arka, geri, son | Bir şeyin peşi sıra gitmek, geride kalmak, arkasını dönmek | Kur'an'da geçer; بدر kökünün öne fırlamasına zıt yön |
| درب | Anlamlı | Alışmak, yol | Bir işte tecrübe kazanmak, dar geçit veya yol | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| ربد | Anlamlı | Bir yerde kalmak, renk değişimi | Koyu gri veya bulanık renk almak, çökmek | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| ردب | Anlamlı | Kapanmak, yığmak | Bir deliği veya geçidi taşla örtüp kapamak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بدر | Merkez | Hız ve öncelik | Fırsat kaçmadan veya sınır dolmadan önce davranıp hamle yapma | Zaman baskısı altında baskın çıkma eylemidir |
| سبق | Komşu | İlerleme ve yarış | Bir hedefe doğru yarışarak başkalarını geride bırakma | Başkasına göre mesafede veya mertebede öne geçmektir |
| سرع | Komşu | Hız | Bir işi yaparken zamanı kısaltma, çeviklik gösterme | Eylemin iç temposunun yüksekliğini bildirir |
| عجل | Komşu | Vaktinden önce isteme | Vakti gelmemiş bir şeyin hemen olmasını talep etme | Genellikle olgunlaşmadan yapılan aceleciliği içerir |
| بطأ | Zıt | Yavaşlık ve gecikme | Eylemi ağırdan alma, gecikme, geride kalma | Hareketteki tembellik ve zamanı ıskalamaktır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بدر | Dolunay olma, aceleyle öne atılma | Kemale erme ve vaktinden önce davranma ikiliğini bir arada taşır | Kesin |
| Latince | Praevenire, anticipare | Önceden davranmak, vaktinden önce gelmek | Sadece zamanlama önceliğini karşılar; doluluk ve kemal anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Anticipate, hasten, preempt | Önceden davranmak, acele etmek | Zaman baskısı altında önce davranmayı karşılar; dolunay/kemal imgesini içermez | Güçlü |
| Almanca | Zuvorkommen, vorauseilen | Önceden yetişmek, erken davranmak | Bir durumun önüne geçme eylemini iyi açıklar; metafizik ve hacimsel doluluğu taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | Devancer, anticiper | Öne geçmek, erken davranmak | Karşı tarafın hamlesini boşa çıkaracak erken davranışı verir; bedr doluluğu eksiktir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِبَدْرٍ (İsim / Mekân) | Zafer ve ilahi yardımın tecelli ettiği belirli yer | Müslümanların zayıf ve az sayıda iken ilahi yardımla kemale ve zafere ulaştığı tarihsel dönüm noktası; Âl-i İmrân 3:123 |
| بِدَارًا (Mastar / Hâl) | Bir sınır aşılmadan önce aceleyle tüketme, erken davranma | Yetim malını, çocuk ergenlik çağına erişip malını geri almadan önce aceleyle yiyip bitirme uyarısı; Nisâ 4:6 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Bedir fazileti ve ilahi yardım | Bedir gazvesine katılanların bağışlanmışlığı ve ilahi inayet ile meleklerin müdahalesi | Hakkın batıla karşı ilk ve belirleyici kemal galebesi |
| Fıkıh | Yetim mallarının korunması ve velayet | Çocuğun rüşd çağına girmesi öncesinde vasinin yetim malını telaşla harcamasının haramlığı | Hak sahibinin tasarruf hakkı doğmadan önce davranarak malı tüketme yasağı |
| Tefsir | Bedir isminin menşei ve istiâre boyutu | Kelimenin su kuyusunun sahibinin adından mı yoksa dolunay parlaklığından mı geldiği | Mekânın dolunay gibi aydınlanması veya hakkın kemale ermesi temsili |
| Hadis | Hayırlarda yarış ve anlık gaflet | Hayır işlerinde acele davranma tavsiyesi ve öfke anında ağızdan kaçan sözler | Fırsat elden gitmeden önce atılma ve nefsi kontrol etme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi yardım ve kemal | Furkan eşiği | Zayıflıktan izzete ani sıçrama | Hak ile batılın ayrıldığı ilk kesin zafer noktası | Kesin |
| İlmi | Kritik veri eşiği | Öncül gözlem | Olay gerçekleşmeden önce tespit | Süreç tamamlanmadan verinin vaktinde yakalanması | Güçlü |
| Siyasi | Stratejik inisiyatif | Önleyici hamle | Tehdidi vaktinden önce bertaraf etme | Düşmanın toparlanmasına fırsat vermeden meşru üstünlük sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin devri | Haksız erken tüketim | Malın asıl sahibine intikalini engelleme | Hak doğmadan hemen önce fırsatçılık yaparak sermayeyi tüketme | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi ve kritik eşik aşımı | Bir sistemin doygunluk noktasına ulaştığı anda aniden durum değiştirmesi veya sinyalin sınır zamandan önce hedefe varması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Önleyici eylem ve fırsatçılık | Sosyal aktörün, yasal bir kısıtlama veya rakip bir güç devreye girmeden hemen önceki dar zaman aralığında baskın hamle yapması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | بدر lafzını yalnızca bir savaşın veya coğrafi kuyunun özel adı sayıp, kökün taşıdığı dolunay, olgunluk ve kritik zamanda erken hamle yapma karakterini unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem zayıf bir topluluğun ilahi inayetle dolunay gibi kemale erdirilmesini hem de ahlaki zaaf içinde bir yetimin hakkına konmak için yapılan telaşlı aceleciliği içine alan çift yönlü bir kritik zaman bilincidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân 123'teki atfı salt tarihsel bir hatıra olarak okuyup, Nisâ 6'daki ahlaki-iktisadi uyarıyla olan ontolojik zamanlama bağını koparmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman ve kemal anlayışını ortaya koyar; bir eylemin değeri veya cürmü, onun tam vaktinde ve kritik eşik aşılmadan önce yapılmasıyla doğrudan ilişkilidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İslam toplumunun varoluş mücadelesini anlatan cihat ve nusret ayetlerinde ile yetim ve miras hukukuna dair muamelat ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Erken davranmanın her zaman meşru bir yarış olmadığını; hakkı gasbetmek için zamana karşı yarışmanın zeval, hayırda ve adalette erken davranmanın ise zafer getirdiğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDolunayın gecikmeden ufukta parlaması, bir kabın veya sayının tam dolması, suyun hızla fışkırması.
- Soyut anlamKritik bir zaman eşiği dolmadan önce inisiyatif alarak öne fırlamak veya bir sürecin kemal noktasına erişmesi.
- Sistematik karşılıkZaman penceresi kapanmadan veya yeni bir evreye geçilmeden önce gerçekleştirilen önleyici ve belirleyici hamle.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kritik eşik zamanını, eylemin gerçekleştiği anı, eylemcinin önünde kalan daralan zaman aralığını temsil eder. Kritik eşiğe soldan yaklaşırken () eylem akışının veya potansiyelin hızla yükselmesi (), kökün temsil ettiği ani ön alma, erkenden doldurma ve baskın çıkma halini () simgeler. Nisâ 4:6'da bu durum rüşd çağı eşiğinden önceki haksız tüketim ivmesini, Âl-i İmrân 3:123'te ise zayıflıktan zafere sıçrama anını matematiksel olarak izah eder.