سبق

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: س-ب-قالصيغ: ٢٢ · الجذور المجاورة: ٥٥ · الآيات: ٣٥ · السور: ٢٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خلفسَبَقَتَسْبِقُسبقسَابِقُكلمسَبَقُونَاتنرثنيخيرفوربِمَسْبُوقِينَسَبَقَتْكتب

الجذرالصيغ ٢٢الآيات ٣٥السور ٢٤المجاورة ٥٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

سبق

س - ب - ق

جذر
  • الورود: ٣٧
  • الآيات: ٣٥
  • الصيغ: ٢٢
  • المعاجم: ١٣

Yarış meydanı demektir. Yarışı kazananlara verilen ödül anlamı da kazanmıştır. Mastar olarak yarışmak demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Yarış meydanı demektir. Yarışı kazananlara verilen ödül anlamı da kazanmıştır. Mastar olarak yarışmak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٨٠
القاف والسين والباء معهما ق س ب، س ق ب، ق ب س، س ب ق، ب س ق مستعملات قسب: القَسْبُ: تمر يابس يتفتت في الفم، والصاد خطأ. والقَسْبُ: الصلب الشديد، يقال: إنه لقَسْبُ العلباء أي صلب العقب والعصب، وقَسُبَ قُسُوبةً. والقَسيبُ: صوت الماء تحت الورق أو القماش، قال: للماء من تحته قَسيبُ وقال: قَسبُ العلابي جراء الألغاد سقب: السَّقْبُ لغة في الصقب. والسَّقيبةُ: عمود الخباء، قال: كسَقْفِ خباء خر فوق
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٩٠
سابَقْتُهُ فسَبَقْتُهُ سَبْقاً.و اسْتَبَقْنا في العَدْوِ، أي تَسابَقْنا. وقد قيل في قوله تعالى: "ذَهَبْنا نَسْتَبِقُ" أي نَنْتَضِلُ. ويقال: له سابِقَةٌ في هذا الأمر، إذا سَبَقَ الناسَ إليه. والسَبَقُ بالتحريك: الخَطَر الذي يوضَع بين أهلِ السِباقِ. وسِباقا البازي: قَيْداهُ من سَيْر أو غيره.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬١٨٣
ق س ب قسب ، قبس ، سبق ، سقب ، بسق : مستعملة . قسب : قال الليث : القَسْبُ : تَمْرٌ يابِسٌ يَتَفتَّتُ في الفم ، ومَن قاله بالصاد فقد أَخْطأَ . قال : والقَسْبُ : الصُّلْبُ الشديد ، يقال : إنّه لَقَسْبُ العِلْبَاءِ صُلْبُ العَقَبِ والعَصَب ، وقال رؤبةُ : قَسْبُ العَلاَبيِّ جُرازُ الألْغَادْ والفعلُ قَسُبَ قُسوبةً . وقال ابنُ السكيت : سَمِعْتُ قَسِيبَ الماءِ وخَرِيرَه أي : صوْتَهُ . وقال الليثُ :
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٦٣٧
(باب السين والباء وما يثلثهما) (سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال: ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه: * يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) * لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٥٠
- أصل السبقك التقدم في السير، نحو: ﴿فالسابقات سبقا﴾ [النازعات/4]، والاستباق: التسابق. قال: ﴿إنا ذهبنا نستبق﴾ [يوسف/17]، ﴿واستبقا الباب﴾ [يوسف/25]، ثم يتجوز به في غيره من التقدم، قال: ﴿ما سبقونا إليه﴾ [الأحقاف/11]، ﴿وسبقت من ربك﴾ [طه/129]، أي: نفدت وتقدمت، ويستعار السبق لإحراز الفضل والتبريز، وعلى ذلك: ﴿والسابقون السابقون﴾ [الواقعة/10]، أي: المتقدمون إلى ثواب الله وجنته بالأعمال الصالحة، نحو قوله:
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٨٨
س ب ق سابقته فسبقته وتسابقنا واستبقنا‏.‏ وتقول‏:‏ من رزق السبقة أخـذ السبقـة وهـي مـا يتراهـن عليه‏.‏ يقال‏:‏ أحرز السبقة والسبق وأحرزوا السبق والأسباق‏.‏ وكان السبق مائةً من الإبل‏.‏ وخيل سوابق وسبق‏.‏ وسابق بين الخيل وسبق بينها‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ لـه فـي هـذا الأمـر سبقـة وسابقـة‏.‏ وهمـا سبقـان فـي كذا إذا استبقا فيه‏.‏ وسبقه في الكـرم إلـى غايتـه وأردت كـذا فسبقنـي بـه فلـان‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٥٣٧
السَّبْق: القُدْمةُ في الجَرْي وفي كل شيء؛ تقول: له في كل أمر سُبْقةٌ وسابِقةٌ وسَبْقٌ، والجمع الأَسْباق والسَّوابِقُ. والسَّبْقُ: مصدر سَبَقَ. وقد سَبَقَه يَسْبُقُه ويَسْبِقُه سَبْقاً: تقدَّمه. وفي الحديث: أنا سابِقُ العرب، يعني إلى الإسلام، وصُهَيْبٌ سابقُ الرُّوم، وبِلالٌ سابقُ الحبَشة، وسلْمانُ سابقُ الفُرْس؛ وسابَقْتُه فسَبَقْتُه. واسْتَبَقْنا في العَدْوِ أي تَسابَقْنا. وقوله تعالى: ثم
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٣١
* س ب ق * * سَابَقَهُ فسَبقَهُ * من باب ضرب و * استَبَقَا * في العدو أي * تَسابَقَا * وقيل في قوله تعالى ﴿إنا ذهبنا نستبق﴾ أي ننتضل و * السَّبَقُ * بفتحتين الخطر الذي يوضع بين أهل السباق و * سِبَاقَا * البازي قيداه من سير أو غيره
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬١٩٢
سبقه يسبقه ويسبقه من حدي نصر وضرب، والكسر أعلى، وقرىء قوله تعالى: لا يسبقونه بالقول بالضم، أي: لا يقولون بغير علم حتى يعلمهم: تقدمه في الجري، وفى كل شيء. وسبق الفرس في الحلبة: إذا جلى، ومنه حديث علي - رضى الله عنه-: سبق رسول الله صلى الله عليه وسلم، وصلى أبو بكر، وثلث عمر رضي الله عنهما، وخبطتنا فتنة فما شاء الله . وقوله تعالى: فالسابقات سبقا : هم الملائكة تسبق الشياطين بالوحي إلى
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٠٥٨
سَبَقَهُ 1 سَبَقَهُ ذ , (S, O, Msb, K, &c.,) aor. سَبِقَ (O, Msb, K) and سَبُقَ , (O, K,) but the former is of higher authority, or more usual, (O, TA,) inf. n. سَبْقٌ, (S, Msb,) He preceded him; he was, or became, got, went, or came, before him, or ahead of him; he outwent, or outstripped, him; he had, got, or took, precedence of him; syn. تَقَدَّمَهُ; (K, TA;) in running, and in everything.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٣١
سَبَقَ سَبَقَ I , U ( n. ac. سَبْق 1 ), a. Outstripped; anticipated; preceded, had the precedence. سَبَّقَ سَبَّقَ II , a. Brought forth before her time, miscarried ( sheep ). b. Received the stakes; gave a stake to. سَاْبَقَ سَاْبَقَ III , a. VI, Tried to outstrip, raced with. اِنْسَبَقَ اِنْسَبَقَ VII , a. Spoke hastily, without reflecting; was not master of himself. اِسْتَبَقَ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٧٬٠٤٦
سبق سَبَقَ - يَسْبِقُ - سَابِق - سَابِقُوْن - سَابِقَة - سَابِقَات - مَسْبُوْق - مَسْبُوْقِيْن - سَابَقَ - يُسَابِقُ - اسْتَبَقَ - يَسْتَبِقُ سَبَقَ - يَسْبِقُ + كائن أو أمر + كائناً أو أمراً: يتقدمه ويقع ويحدث قبله زمانياً، وكذلك يتقدمه ويكون قبله وأقرب منه إلى مكان مراد مكانياً ﴿ما تسبق من أمة أجلها﴾: ما تقدم أجلها ولا تحدث أو تقع قبله:
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ١٧٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. كلم

    الآيات المشتركة: ٦ · Kelime

  2. تنر

    الآيات المشتركة: ٢ · Tandır

  3. شكك

    الآيات المشتركة: ٣ · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…

  4. فور

    الآيات المشتركة: ٢ · Ve aniden patladı

  5. أجل

    الآيات المشتركة: ٤ · İcl havuz demektir

  6. قضي

    الآيات المشتركة: ٤ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  7. خير

    الآيات المشتركة: ٦ · Hayr : At sürüsü demektir

  8. ريب

    الآيات المشتركة: ٣ · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  9. أمم

    الآيات المشتركة: ٤ · Emam ön demektir

  10. جيأ

    الآيات المشتركة: ٦ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  11. خلف

    الآيات المشتركة: ٤ · Half : Ense demektir

  12. كتب

    الآيات المشتركة: ٦ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

الآيات التي ورد فيها(٣٥)

  1. وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيمَا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Öne geçti

  2. وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

    Öne geçti

  3. وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى

    Öne geçti

  4. إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنَى أُولَئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ

    Öne geçti

  5. وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ

    Öne geçti

  6. وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

    Öne geçti

  7. … بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّ …

    Öne geçti

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökسبق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسارع, قدم, فرط
Zıt Kökلحق
Çekirdek Özet 1Koşuda ve harekette öne geçmek, mesafeyi ve zamanı aşarak ileride olmak
Çekirdek Özet 2Hayır ve imanda yarışarak öne geçme; ilahî hükmün, kelimenin ve takdirin kaçınılmaz önceliği
Çekirdek Özet 3Zaman, eylem ve ontolojik varlık skalasında öncülük; aşkın iradeyi atlatmanın imkânsızlığı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca kronolojik bir öncelik sanıp ahlakî-amelî yarış, varoluşsal rütbe ve ilahî kaderin aşılmazlığı boyutlarını göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سبUzama, akma, salınma, bir hat boyunca kesintisiz ilerleme (سبب, سبت, سبح, سبط, سبل)قKaf harfinin içerdiği sınır, tutma ve netice niteliği sayesinde genel akış eylemi, belirli bir gayeye, bitiş çizgisine ve tescillenen bir öncelik sonucuna bağlanmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekHarekete yön veren itici güç, dayanak noktası ve tutunarak fırlama kabiliyeti
بEv, çadırBelirli bir mekân, başlangıç zemini, dâhili enerji ve varlık sahası
قUfuktaki güneş, iğne deliğiBelirlenmiş hedef, varış noktası, ufuktaki sınır çizgisi ve odak merkezi
سبقÖzden gelen bir itki ve güçle (س) mevcut sınırların içinden hareket edip (ب) ufuktaki nihai menzile veya gayeye diğerlerinden önce ulaşma (ق) hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAt ve deve yarışında bir hayvanın diğerini geçip öne çıkması; yarışta dereceye girene verilen ödül veya ortaya konan bahis malı
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımErken hadis rivayetlerinde İslâm davetini kabuldeki öncülük hiyerarşisi için kullanılmıştır: İslâm'a girişte ben Arapların öncüsüyüm, Suheyb Rumların, Bilâl Habeşlilerin, Selmân da Farsların öncüsüdür أَنَا سَابِقُ الْعَرَبِ وَصُهَيْبٌ سَابِقُ الرُّومِ وَبِلَالٌ سَابِقُ الْحَبَشَةِ وَسَلْمَانُ سَابِقُ الْفُرْسِ

المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça سبق kökü, klasik sözlük geleneğinde yarışta öne geçmek, bir mesafeyi başkasından önce katetmek ve müsabaka ödülü almak anlamlarıyla temellenir. Orta ve Doğu Sami dillerinde doğrudan aynı fonetik dizilimle tam eşleşen kök verisi sınırlıdır; ancak Kuzeybatı Sami dillerinde zaman ve hareket bildiren köklerle dolaylı anlamsal örtüşmeler mevcuttur. Arapçada kök, hem zamansal önceliği hem de yarışma ve aşma dinamizmini aynı anda içeren özgün bir kavramsal genişleme kazanmıştır. Klasik İbranice ve Aramicede bu işlev çoğunlukla kökteş olmayan diğer zaman ve öncelik kökleriyle karşılanırken, Arapça bu kökü bedevi hayatının merkezinde yer alan at yarışları ve müsabaka kültürü üzerinden son derece somut ve kurumsal bir zeminde muhafaza etmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAt ve binek yarışlarında öne geçme, bahis ve ödülFiziksel yarış eyleminden zaman ve fazilet önceliğine doğru semantik genişleme gerçekleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuzeybatı Sami dillerinde dolaylı zamansal ve mekânsal paralelliklerDoğrudan üçlü fonetik eşleşme kısıtlıdır; Arapçada bedevi yarış kültürüyle kök zenginleşmiştir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı veya uzak dallarda doğrudan kanıtlanmış bir soydaşlık tespit edilmedi.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سبقAnlamlıÖne geçmek, yarışta ileride olmakBir hedefe başkalarından önce varmak, fazilet ve zamanda öncelik almakHedef kök; Kur'an'da geçer.
سقبAnlamlıYakın olmak, yaklaşmakMekân ve soyca yakınlık; yavru devenin annesine yakın durmasıKur'an'da geçmez; zıt yönde mesafe yakınlığı taşır.
بسقAnlamlıYükselmek, boy atmakHurma ağacının göğe doğru uzayıp yetkinleşmesiKur'an'da geçer (النخل باسقات); dikey ilerleme bildirir.
بقسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel veya yabancı kabul edilir.
قسبAnlamlıSertleşmek, kuruyup gevrekleşmekKuru ve gevrek hurma; sert ve kırılgan yapıKur'an'da geçmez; katılık ve kuruluk anlamı taşır.
قبسAnlamlıAteş koru almak, ışık ve bilgi edinmekBüyük ateşten küçük bir parça köz veya alev almak, faydalanmakKur'an'da geçer; bir kaynaktan parça aktarma anlamı taşır.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سبقMerkezYarışta ve zamanda öne geçmekBir hedefe diğerlerinden önce varmayı, yarışarak geride bırakmayı ve aşkın önceliği ifade eder.Fiziksel yarış, zaman önceliği ve değer hiyerarşisi içerir.
سارعKomşuHızlanmak, acele etmekHareketteki sürati ve çabukluğu belirtir; tek başına başkasını geçme şartı içermez.Hız ve tempo esastır; varış sırasından ziyade çabaya odaklanır.
قدمKomşuÖnde bulunmak, öne gitmekKonum, zaman veya rütbece önde olmayı anlatır; yarışma dinamizmi taşıması gerekmez.Durumsal ve mekânsal öncelik ağır basar.
فرطKomşuİleri gitmek, haddi aşmak, önce varmakSınırı aşacak veya ölçüyü bozacak şekilde erkenden ileri atılmayı ifade eder.Aşırılık ve kontrolsüz öncelik nüansı barındırır.
لحقZıtYetişmek, arkadan kavuşmakGeride kalanın aradaki mesafeyi kapatıp öndekine ulaşması durumudur.Önceliğin ve geride bırakmanın aksine kavuşmayı anlatır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسبقÖne geçmek, yarışta ileride olmakHem fiziksel hem zamansal hem de ontolojik ve manevi önceliği kapsar.Kesin
LatincePraecedere, antecellereÖnden gitmek, üstün gelmekPraecedere zamansal ve mekânsal önceliği, antecellere ise üstünlük ve derece farkını karşılar.Güçlü
İngilizcePrecede, outrun, surpassÖnce gelmek, koşuda geçmek, aşmakPrecede zamansal önceliği, outrun yarışta geçmeyi, surpass ise derece ve kalitede aşmayı ifade eder.Kesin
AlmancaVorauseilen, zuvorkommen, übertreffenÖnden koşmak, önüne geçmek, üstün olmakZuvorkommen bir adım önde davranmayı, übertreffen ise kabiliyet veya sonuçta geride bırakmayı karşılar.Güçlü
FransızcaPrécéder, devancer, surpasserÖnde olmak, önce davranmak, geride bırakmakDevancer özellikle eylemde ve yarışta başkasından önce hedefe varmayı tam yansıtır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَبَقَتْ / سَبَقَİlahî hükmün, kelimenin ve takdirin ezelî önceliğiAzabın ertelenmesi, rahmet veya peygamberlere yardım vaadinin kesinleştiği bağlamlar (Yûnus 10:19, Tâhâ 20:129, Sâffât 37:171, Şûrâ 42:14)
فَاسْتَبِقُوا / سَابِقُواHayırlarda, mağfirette ve cennette yarışarak öne geçme emriİbadet, takva, hayır ve kullukta atılım yapma bağlamı (Bakara 2:148, Mâide 5:48, Hadîd 57:21)
بِمَسْبُوقِينَ / سَابِقِينَAllah'ın kudretini atlatma, aciz bırakma ve kaçıp kurtulmanın imkânsızlığıİlahî iradenin her şeyi kuşattığı, inkârcıların hesaptan kaçamayacağı bağlamlar (Enfâl 8:59, Ankebût 29:39, Vâkıa 56:60)
سَبَقُونَا / سَبَقَكُمْTarihsel/kronolojik öncelik veya bir eylemi ilk defa ihdas etmeKötülükte veya imanda geçmiş kavim ve nesillerin öncülüğü (A'râf 7:80, Ahkāf 46:11, Haşr 59:10)
السَّابِقُونَ / سَابِقٌİman ve hayırda en ön safta yer alan üstün zümreCennetteki dereceler ve kulların takva tasnifi (Tevbe 9:100, Fâtır 35:32, Vâkıa 56:10)
نَسْتَبِقُ / اسْتَبَقَاDünyevî koşu, fiziksel yarış ve kapıya yönelmeHz. Yûsuf kıssasındaki fiziksel koşu ve çekişme sahneleri (Yûsuf 12:17, Yûsuf 12:25)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKaza, kader ve ilahî irade meselesiİlahî kelimenin ve takdirin öne geçmiş olması (sebk-i kelime) bağlamında irade-kader ilişkisiİlahî hükmün ezelîliği ve hiçbir yaratılmış iradenin Allah'ı aciz bırakamayacağı (mef'ut kılamayacağı)
FıkıhMüsabaka, yarış ve bahis hukukuAt, deve ve ok yarışlarında (müsabaka/sebak) ödül koymanın caizliği ve meşru sınırlarıÖdüllü yarışların kumar şaibesinden arındırılarak cihad hazırlığına hasredilmesi
Tefsirİnsanların manevi mertebeleri ve takva hiyerarşisi"Sâbikun", "muktesıd" ve "zâlimun li-nefsih" tasnifinde öne geçenlerin vasıflarıİbadet ve fazilette gecikmeksizin en öne geçme ideali
HadisSahabe faziletleri ve İslâm'a ilk giriş rütbeleriİslâm'a ilk girenlerin (sâbikûn-i evvelûn) getirdiği tarihsel ve manevi üstünlükFaziletin zamansal ve fedakârlık eksenli önceliğe göre tescili

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve ahlakHayırda yarışAmelleri geciktirmemekMümini durağanlıktan kurtarıp iyilikte en ön safa geçmeye sevk eden motivasyon mekanizmasıdır.Kesin
İlmiKeşif ve paradigmaBilimsel öncülükÇığır açma ve keşifBir hakikati veya yöntemi ilk kez ortaya koyarak sonrakilere kılavuzluk etme niteliğidir.Güçlü
SiyasiHukuk ve meşruiyetKurucu öncülükİrade üstünlüğüToplumun inşasında ilk bedeli ödeyenlerin kazandığı ahlakî otorite ve meşruiyet payıdır.Güçlü
İktisadiÜretim ve piyasaPiyasa öncülüğüİlk hamle avantajıKatma değer ve faydalı üretimde erken davranarak kaynakları en verimli şekilde harekete geçirme yetisidir.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHız vektörü ve zaman önceliğiİki hareketlinin aynı hedefe doğru t zaman aralığında katettiği mesafede türevin büyüklüğü ve tescillenen minimum süreKesin
Beşeri bilimlerSosyal inovasyon ve ilk hamle avantajıToplumsal veya kurumsal dönüşümlerde riski ilk üstlenip yeni alanı açan aktörlerin edindiği kurucu sermaye ve itibarGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir kronolojik takvim sırası veya kapitalist anlamda yıkıcı bir rekabet hırsı olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; fiziksel koşudan ahlakî atılıma, ezelî ilahî takdirin sarsılmazlığından hiçbir zalimin Allah'ın adaletinden kaçamayacağına kadar uzanan varoluşsal bir nizamı ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHayırlarda yarış emrini dünyevî çıkar kavgasına indirgemek veya ilahî hükmün önceliğini pasifist bir kadercilikle karıştırıp amelî cehdi terk etmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın dinamik ahlak tasavvurunu temellendirir; imanın durağan bir aidiyet değil, sürekli bir yarış, terakki ve hayırda öne geçme hamlesi olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahî kelimenin ve cezanın ertelenmesini bildiren sünnetullah ayetlerinde, cennet ehlinin mertebelerini açıklayan tasniflerde ve müminleri hayra çağıran emirlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın pasif bir bekleyişten ibaret olduğu zannını yıkar; ayrıca kâfirlerin inkârlarında Allah'ın iradesini atlatabilecekleri vehmini kökten iptal eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYarışta diğer binekleri geride bırakarak bitiş çizgisine önce varmak ve ödülü hak etmek.
  • Soyut anlamZaman, fazilet ve varoluş alanında başkalarının önüne geçmek; ilahî takdir ve iradenin her türlü yaratılmış gücü mutlak surette kuşatıp aşması.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve amelî hiyerarşide öncülük; aşkın irade karşısında hiçbir failin sistemi atlatamayacağı deterministik kuşatıcılık.
  • LaTeX modelit(xi)<t(xj)  ⟹  Δs=xi−xj>0∧∀x∈X [x≺Ω∧x≯Ω]
  • LaTeX açıklamasıModel iki temel bileşenden oluşur. Birinci kısımda, aynı hedefe yönelen iki aktörden xi aktörünün t zamanındaki varışı xj aktöründen önce gerçekleştiğinde (t(xi)<t(xj)), aralarındaki öncelik farkı pozitif bir değer üretir (Δs>0) ve bu durum hayırda yarışarak öne geçmeyi simgeler. İkinci kısımda ise sistemdeki tüm yaratılmış failler kümesi (X) için hiçbir failin mutlak ve aşkın ilahî iradeyi (Ω) aşamayacağı, her birinin O'na bağımlı olduğu (x≺Ω) ve O'nun önüne geçip O'nu atlatmasının imkânsız olduğu (x≯Ω) cebirsel olarak gösterilir; bu da Kur'an'daki ilahî iradeyi aşamama ve ilahî kelimenin önceliği ilkesini modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: س