سبب
س - ب - ب
جذر- الورود: ١١
- الآيات: ١٠
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ٩
معناه في القرآن: Araç
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٤٣باب السين والباء
س ب، ب س يستعملان
سب:
سَبَّه فلانٌ سَبّأ.
والسَّبْسَبُ: المَفازة.
والسَّبَبُ: الحَبْل.
والسَّبَبُ: كُلُّ ما تَسَبَّبْتَ به من رَحِمٍ أو يَدٍ أو دَيْنٍ.
وكلُّ سَبَبٍ ونَسَبٍ منقطعٌ يومَ القِيامة الاّ سَبَبَ النبي- صلّى اللهُ عليه وعلى آلِه وسَلَّم- ونَسَبَه، وهذا في الحديث.
والإِسلامُ أقوى سَبَبٍ ونَسَبٍ لأنَّ المُسلمَ اذا تَقَرَّبَ الى أخيه المُسْلِم ليس بينهما نَسَبٌ.
ويقال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١١٩السَبُّ: الشَتْمُ؛ وقد سَبَّهُ يَسُبُّهُ. وسَبَّهُ أيضاً بمعنى قَطَعَهُ. وقولهم: ما رأيته منذ سَبَّهُ، أي مُنذ زمنٍ من الدهر، كقولك منذ سنةٍ. ومَضَتْ سَبَّةٌ من الدهرِ. والسَبَّةُ الاسْتُ. وسَبَّهُ يَسُبُّهُ، إذا طعنه في السَبَّةِ. والتَسابُّ: التشاتم. والتَسابُّ: التقاطُعُ. ورجل[ مِسَبٌّ بكسر الميم: كثيرُ السِبابِ. ويقال: صار هذا الأمر سُبَّةً عليه، بالضم، أي عاراً يُسَبُّ به. ورجل سُبَّةٌ، أي
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨٠٠- السبب: الحبل الذي يصعد به النخل، وجمعه أسباب، قال: ﴿فليرتقوا في الأسباب﴾ [ص/10]، والإشارة بالمعنى إلى نحو قوله: ﴿أم لهم سلم يستمعون فيه فليأت مستمعهم بسلطان مبين﴾ [الطور/38]، وسمي كل مايتوسل به إلى شيء سببا، قال تعالى: ﴿وآتيناه من كل شيء سببا *** فأتبع سببا﴾ [الكهف/84 - 85]، ومعناه: أن الله تعالى آتاه من كل شيء معرفة، وذريعة يتوصل بها، فأتبع واحدا من تلك الأسباب، وعلى ذلك قوله تعالى: {لعلي أبلغ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٨٢س ب ب
بينهما سباب والمزاح سباب النوكى وقد سابه وتسابوا واستبوا.
وفي الحديث " المستبان شيطانان " وهو سبة وهذه سبة عليك وعلى عقبك وأنت سبة على قومك.
وإياك والمسبة والمساب.
ولا تكن سببة ولا سبة كضحكـة وضحكـة.
واستسـب لأبويـه.
وبينهـم أسبوبـة وأسابيب.
وتقول: ما هي أساليب إنما هي أسابيب.
وفرس ضافي السبيب وقد عقدوا سبائـب خيلهم وأقبلت الخيل معقدات السبائب.
وله سبيبة من
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٣٦٥السَّبُّ: القَطْعُ. سَبَّه سَبّاً: قَطَعه؛ قال ذو الخِرَقِ الطُّهَوِيُّ:
فما كان ذَنْبُ بَني مالِكٍ، * بأَنْ سُبَّ منهم غُلامٌ، فَسَبْ(1) (1 قوله «بأن سب» كذا في الصحاح، قال الصاغاني وليس من الشتم في شيء. والرواية بأن شب بفتح الشين المعجمة.) عَراقِـيبَ كُومٍ، طِوالِ الذُّرَى، * تَخِرُّ بَوائِكُها للرُّكَبْ بأَبْيضَ ذِي شُطَبٍ باتِرٍ، * يَقُطُّ العِظَامَ، ويَبْري العَصَبْ البَوائِكُ: جمع
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦٦* س ب ب * * السَّبُّ * الشتم والقطع والطعن وبابه رد و * التَّسَابُّ * التشاتم والتقاطع وهذا * سُبَّةٌ * عليه بالضم أي عار يسب به ورجل سُبَّةٌ يَسُبُّهُ الناس و * سُبَبَةٌ * كهمزة يسب الناس و * السَّبَبُ * الحبل وكل شيء يتوصل به إلى غيره و * أسْبَابُ * السماء نواحيها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬١٦٤سبه سبا: قطعه. قال ذو الخرق الطهوي:
فما كان ذنب بني مالـك بأن سب منهم غلام فسب
عراقيب كوم طوال الذرى تخر بوائكها لـلـركـب بأبيض ذي شطب باتر يقط العظام ويبرى العصب
في لسان العرب: يريد معاقرة أبي الفرزدق غالب بن صعصعة لسحيم ابن وثيل الرياحي لما تعاقرا بصوأر، فعقر سحيم خمسا، ثم بدا له وعقر غالب مائة. وفي التهذيب: أراد بقوله: سب أي عير
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨١٠سَبَّ
سَبَّ U ( n. ac. سَبّ 1 , سِبِّيْبَى ),
a. Reviled, vilified, abused.
سَبَّبَ
سَبَّبَ II ,
a. Caused, occasioned; furnished with an opportunity, gave a chance.
b. Abused, inveighed against.
سَاْبَبَ
سَاْبَبَ III ,
a. see I .
تَسَبَّبَ
تَسَبَّبَ V ,
a. Sought an occasion, opportunity &c.
b. [ Bi ], Was the cause, means of.
c. [ Bi & Ila ], Made use of as a means for obtaining,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٤٬٨٧٣سبب
سَبَّ - يَسُبُّ - سَبَب -أَسْبَاب
سَبَّ - يَسُبُّ + كائن أو شيء أو أمر + نفسه أو كائناً + إلى مكان أو شيء أو أمر: يجعله يتوجه إليه متقدماً في مسار محدد تماماً لا يستطيع أن يحيد عنه: وضعه على المسار الذي ينتهي به إلى الشيء والأمر حتماً
سَبَّ - يَسُبُّ + امرؤ + أمرءاً + بشيء: جعله ينتهي إليه: وهي كناية عن الشتم: كقولنا في الشتم: أنت أحمق:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٤ (الإجمالي: ٦٨)
- تبع
الآيات المشتركة: ٤ · İnek yavrusu, dana demektir
- كيد
الآيات المشتركة: ٢ · Tuzak demektir
- قطع
الآيات المشتركة: ٢ · Kesinlikle keseceğim
- زين
الآيات المشتركة: ٢ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
- تبب
الآيات المشتركة: ١ · Kebab kızartılmış et demektir
- صرح
الآيات المشتركة: ١ · Kente hakim yüksek yerdir
- ظنن
الآيات المشتركة: ٢ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
- رقي
الآيات المشتركة: ١ · Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir
- فرعون
الآيات المشتركة: ٢ · Firavun
- هامان
الآيات المشتركة: ١ · Ve Haman
- سمو
الآيات المشتركة: ٣ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- غيظ
الآيات المشتركة: ١ · Öfke
الآيات التي ورد فيها(١٠)
إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا
Araç
فَأَتْبَعَ سَبَبًا
Araç
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا
Araç
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا
Araç
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وسل, حبل, طرق |
| Zıt Kök | قطع |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesne veya nokta arasında irtibat kuran, yukarı tırmanmayı veya bir hedefe erişmeyi sağlayan uzatılmış ip, asılı bağ |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradenin veya insanın bir sonuca ulaşmak için tutunduğu, meşru ve ontolojik işleyişe ait vasıtalar bütünü |
| Çekirdek Özet 3 | Sonucun bizatihi faili olmayan, ancak ilahi sünnet gereği hedefe ulaşmayı mümkün kılan nedensel ve araçsal basamak |
| Kritik Hata Riski | Sebebi müstakil bir yaratıcı güç veya kendi başına mutlak fail zannederek determinist bir putlaştırmaya ya da tam aksine sebepleri büsbütün terk eden irrasyonel bir tevekkül yanılgısına düşmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Bir doğrultuda uzama, akma, kesintisizce sürüklenme veya bağın son sınıra kadar gerilip kesilmesi; bu çekirdek سبل kökünde uzayıp giden yolda, سبح kökünde suda veya havada kesintisiz akıp gitmede, سبغ kökünde bolca uzayıp örtmede, سبق kökünde ileriye doğru mesafe katetmede görülür. | ب | İkinci ب harfinin katlanmasıyla (şedde) anlam, uzayan ve bir hedefe bağlanan ipin iki uç arasındaki irtibatı pekiştirmesi, tutunulacak sağlam bir vasıtaya dönüşmesi veya bu bağın sert bir kopuşla (sövme, kat') kesilmesi yönünde yoğunlaşmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, bir yere dayanma ve düşmeyi engelleyen dayanak noktasını temsil eder. |
| ب | Ev, çadır | Belirli bir sınırlı alan, içine girilen mahfuz mekan ve hedeflenen varış yeridir. |
| ب | Ev, çadır | İkinci sınır veya hareketin ulaştığı diğer mekan; iki alan arasındaki münasebeti simgeler. |
| سبب | İki sınır veya mekan arasında tutunarak ilerlemeyi sağlayan, iki ucu birbirine bağlayan sağlam dayanak ve erişim bağıdır. | Harflerin birleşimi, bir noktadan diğerine geçmek için tutunulan, yükselmeyi veya hedefe varmayı mümkün kılan askı, ip ve vasıta dinamiğini oluşturur. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma ağacına tırmanmak için kullanılan sağlam ip; çadırı yere tutturan veya tavana/göğe asılan halat (الحبل); atın kuyruk veya yele kılları (السبيب); başı veya bedeni saran ince uzun kumaş (السب). İkincil somut anlam ise bu bağı kökünden koparmak, kesmek (القطع) ve bundan türeyerek haysiyeti yaralayıp irtibatı koparan sövmedir (الشتم). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’l-Hırak et-Tuhevî’ye ait şiirde kök, devenin bacak sinirlerini kesmek anlamında kat' fiili olarak kullanılmıştır: فما كان ذنب بني مالك / بأن سب منهم غلام فسب |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında kuyuya kova salmak veya yüksek hurma ağacının meyvesine erişmek için kullanılan ipe سبب denilmiş; iki kabile arasındaki sıhrî veya ahdî bağlar da bu kökle karşılanmıştır. Lisânü'l-Arab'da devenin ayak sinirlerini kesen keskin kılıca «سَبَّاب العَراقيب» adı verildiği kayıtlıdır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde سبب kökü, döngüsel hareket, çevreleme, bir hadiseyi döndürerek meydana getirme ve iki kutup arasında bağ kurma semantik tabakasıyla irtibatlıdır. İbranicede yer alan sbb (סבב) kökü, etrafında dönmek, dolanmak, yöneltmek ve rabbinik dönemde bir şeyin meydana gelmesine vesile olmak, sebep teşkil etmek (sibbah / סִבָּה) manalarını taşır. Arapçada kök, hem göğe veya yüksek bir noktaya uzatılan ip, tutunulan vasıta (habl) somut imgesinde somutlaşmış hem de bir şeyi kökünden kesip koparma (kat') eylemine işaret etmiştir. Bu iki kutuplu gelişme, ipin iki ucu birbirine bağlaması ile gerilim anında kopması arasındaki fiziksel tecrübeden kaynaklanır. Süryanicede sebbəṯā veya geç dönem kullanımlarında sebep kavramı doğrudan Arapça tesiriyle felsefi ve mantıki literatüre taşınmıştır. Arapça, kökün ilksel çöl tecrübesindeki «tırmanma ipi» ve «kesici aletle bağı koparma» fiziksel manasını en berrak biçimde muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سبب (habl, kat', şetm) | Ağaca tırmanma ipinden soyut hedeflere ulaştıran her türlü vasıtaya; bağın koparılmasından ise sövme ve hakarete doğru iç semantik yarılma gerçekleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sbb (çevirmek, sebep olmak), Akatça sabābu / fonetik paralellikler | Kuzeybatı Sami dillerindeki dönme ve dolanarak sonuca varma fikri ile Arapçadaki aracı ip mefhumu nedensellik paydasında birleşir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrudan güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبب | Anlamlı | İp, vasıta, kesmek, sövmek | İki şeyi birbirine bağlayan vasıta veya o bağı koparan müdahale | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بسب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak mühmel kabul edilmiş; yalnızca dörtlü بسبس (çöl, hızlı sürmek) formunda kayıtlıdır | Kur'an'da geçmez |
| ببس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügat geleneğinde mühmel (kullanılmayan) harf dizilişidir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبب | Merkez | İletici vasıta, ip, bağ | Bir hedefe varmak veya yükselmek için tutunulan nesnel, ameli ve kozmik vasıta | Sonuca götüren her türlü meşru basamak ve araç |
| وسل | Komşu | Yakınlaşma vasıtası | وسل, sevgi ve saygıyla bir makama veya zata manen yakınlaşma gayesini öne çıkarır; سبب ise mekanik ve nesnel erişim yoludur | Manevi yakınlık aracı, vesile |
| حبل | Komşu | Bağ, antlaşma ipi | حبل, daha ziyade karşılıklı güven, emniyet, ahit ve korunma bağını vurgular; سبب hedefe ileten dinamik aracı ifade eder | Emniyet ve sığınma bağı |
| طرق | Komşu | Yol, yöntem | طرق, üzerinde fiilen yürünen zemin veya yöntemsel patikadır; سبب hedefe bağlayan vasıta ve basamağın kendisidir | Yürünüp katedilen yol |
| قطع | Zıt | Kesmek, bağı koparmak | قطع, iki nokta arasındaki irtibatı tamamen yok edip erişimi imkansız kılar; سبب ise iki noktayı birbirine bağlar | İletişimi ve vasıtayı devreden çıkarma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبب | İp, vasıta, sebep | Bir şeye ulaşmak için kullanılan araç, rabıta ve tırmanma ipi | Kesin |
| Latince | Causa, vinculum, funis | Sebep, bağ, halat | Causa mantıksal ve ontolojik sebebi, vinculum ve funis ise somut ip ve bağ anlamını karşılar; kökün iki boyutunu ayrı ayrı taşırlar | Güçlü |
| İngilizce | Cause, means, rope / cord | Sebep, vasıta, urgan | Means hedefe ileten aracı, cause nedenselliği karşılar; ancak tek başına hiçbiri göğe tırmanma ipi metaforunu tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Ursache, Mittel, Seil | Sebep, araç, ip | Ursache kökensel başlangıcı, Mittel aracılığı, Seil fiziksel ipi verir; kavramın Kur'an'daki bütünleşik nüansını parçalı karşılarlar | Güçlü |
| Fransızca | Cause, moyen, lien | Sebep, vasıta, bağ | Lien ilişki ve bağı, moyen sonuca götüren aracı, cause mantıksal sebebi ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَبَبًا / أَسْبَابًا | İktidar aracı, bilgi, teknolojik imkan ve fetih vasıtası | Zülkarneyn kıssasında yeryüzünde hedeflere ulaşmak için verilen maddi ve ilmi donanım bağlamında (Kehf 18:84, 18:85, 18:89, 18:92) |
| الْأَسْبَابَ | Dünyadaki beşeri bağlar, sadakatler, ittifaklar ve soy ilişkileri | Kıyamet günü putperest önderler ile onlara uyanlar arasındaki tüm bağların kopuşu bağlamında (Bakara 2:166) |
| أَسْبَابَ السَّمَاوَاتِ / الْأَسْبَابِ | Göğe yükselme yolları, semavi kapılar ve erişim vasıtaları | Firavun'un göğe ulaşma iddiası ve müşriklerin vahiy kaynağına müdahale meydan okuması bağlamında (Sâd 38:10, Mü'min 40:36, 40:37) |
| بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ | Tavana veya göğe bağlanan asılma ipi, halat | Allah'ın peygambere yardım etmeyeceğini zanneden kimsenin öfkesinden ipe sarılması bağlamında (Hac 22:15) |
| لَا تَسُبُّوا / فَيَسُبُّوا | Sövmek, hakaret etmek, bağları koparan çirkin söz | Müşriklerin putlarına sövülmesinin Allah'a haddi aşarak sövülmesine yol açacağı uyarısı bağlamında (En'âm 6:108) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nedensellik ve tevhid ilişkisi | Sebeplerin bizatihi fail mi (illet-i tamme) yoksa Allah'ın yaratmasına sadece adetullah gereği bitişen vesileler mi (iktiran) olduğu tartışması | Determinizm ile ilahi kudret arasında sebeplerin hakiki tesir sahibi kılınmaması |
| Fıkıh | Hukuki sorumluluk ve tazmin (illet-sebep-şart) | Bir zararın doğmasında doğrudan fiili işleyen (mübaşir) ile ortamı hazırlayanın (mütesebbib) sorumluluk derecesi | Hükmü sonuca bağlayan vasıta ve hukuki gerekçe |
| Tefsir | Zülkarneyn ve Firavun kıssaları | Zülkarneyn'e verilen «sebeplerin» ilim mi, askeri güç mü, yoksa yol güzergahı mı olduğu ve semanın esbâbının mahiyeti | Hedefe eriştiren bilgi, yol ve teknik donanım |
| Hadis | Akrabalık ve kurtuluş vesileleri | Kıyamet günü Hz. Peygamber'in sebebi ve nesebi dışındaki tüm soy ve dünyevi bağların kopacağını bildiren rivayetler | Uhrevi kurtuluşa ulaştıran manevi rabıta ve bağ |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve adetullah nizamı | İmtihan ve nizam vesilesi | İlahî iradenin tecellisinde beşere amel ve tercih alanı açmak | Allah sonuçları sebepler perdesi arkasında yaratır; kul sebebe sarılmakla emrolunmuş, ancak neticeyi sebepten değil Allah'tan beklemekle mükelleftir. | Kesin |
| İlmi | Doğa kanunları ve metodoloji | Nedensellik ve ampirik bağ | Olaylar arasındaki düzenli örüntüyü keşfederek bilgi üretmek | Eşyanın yapısına yerleştirilen sebep-sonuç ilişkileri, ilmin ve rasyonel düşüncenin kurucu zeminini oluşturur. | Kesin |
| Siyasi | Hükümranlık ve devlet yönetimi | İktidar araçları ve lojistik güç | Gücü organize etmek, yönetimi kurumsallaştırmak ve adaleti tesis etmek | Zülkarneyn modelinde olduğu gibi iktidar, yeryüzünün sebeplerine (bilgi, teknoloji, yol, ordu) hakim olmakla sürdürülebilir. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve servet dolaşımı | Üretim araçları ve sermaye vasıtaları | Emek ile semere arasında değer üretim zincirini kurmak | Rızka ulaşmak için iktisadi sebeplere (ticaret, ziraat, imalat) riayet edilir; haksız kazanç ve tekelcilik bu meşru bağı tahrip eder. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Nedensellik zinciri, fonksiyon bağıntısı ve taşıyıcı vektör () | Fizikte ve matematikte bir durumun diğerine intikalini sağlayan fonksiyonel dönüşüm, kuvvet ileten mekanik bağ veya iletken hat gibi çalışır; girdi ile çıktı arasındaki kesintisiz ilişkiyi kurar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal bağ (sosyal sermaye) ve hukuki illiyet bağı | Sosyolojide fertleri bir arada tutan ve hedefe yönelten kurumlar ağı; hukukta ise failin eylemi ile meydana gelen zarar arasındaki sorumluluk doğuran nedensellik ilişkisidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca felsefi veya ampirik bir «determinizm/nedensellik» terimine indirgemek ya da En'âm 6:108 ayetindeki kullanımını bağımsız sayıp kökün «iki kutup arasındaki irtibat bağı» çekirdeğini gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da سبب, hem göğe tırmanma ipi, hem Zülkarneyn'in tasarrufuna verilen küresel teknoloji ve fetih imkanları, hem kıyamette kopacak toplumsal ve beşeri bağlar, hem de insanların birbirini ötekileştirip hakikat bağını kopardığı sövme eylemidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sebepleri müstakil birer ilah gibi algılayarak natüralist bir şirke savrulmak yahut sünnetullahı inkar ederek sebeplere tevessül etmeyi tevekküle aykırı gören tembel ve kaderci bir dindarlık inşa etmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontoloji, epistemoloji ve ahlak anlayışının merkezinde yer alan «sünnetullah» kavramının işleyiş mekanizmasını açıklar. İnsanın ilahi takdir karşısındaki sorumluluğunun sebeplere riayetle başladığını, ancak tevhidin sebepleri aşan bir teslimiyet gerektirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zülkarneyn kıssasının anlatıldığı Kehf suresi ayetlerinde (18:84-92); müşriklerin semaya ve vahye erişim iddialarını çürüten meydan okuma ayetlerinde (Sâd 38:10, Mü'min 40:36-37); kıyametteki kopuş sahnelerinde (Bakara 2:166) ve tebliğ edebini belirleyen ayette (En'âm 6:108). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Başarıyı kör bir tesadüfe veya gayretsiz bir mucize beklentisine bağlayan yaklaşımları tashih eder; Zülkarneyn'in her işinde bir «sebebe tabi olduğunu» göstererek müminin dünyayı inşa ederken bilgi, teknik ve stratejik araçlara tutunmasının zorunlu olduğunu bildirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki nokta arasında geçişi, yüksek bir yere tırmanmayı veya hedefe erişmeyi sağlayan sağlam ip, asılı bağ; karşıt somut hamlede ise bu bağı kökünden koparan kesme fiilidir.
- Soyut anlamBir gayeye ulaşmak için başvurulan her türlü ilmi, ameli, hukuki ve ontolojik vasıta; insan ile muradı arasındaki irtibat köprüsü.
- Sistematik karşılıkİlahi kudret ile mahlukat arasındaki nizamın gereği olan araçsal düzen; fail-i mutlak olmaksızın sonuca ulaştıran ilahi sünnet basamağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde başlangıç durumunu veya faili, hedeflenen neticeyi simgeler. iki ayrık durum arasında köprü kuran vasıtayı, yani sebebi (سبب) temsil eder. Model, doğrudan temasın bulunmadığı () bir düzlemde, hedefe erişimin ancak aracı bir bağ ve fonksiyonel dönüşüm operatörü olan üzerinden gerçekleştiğini, bu aracı bağ koptuğunda ise intikalin imkansızlaştığını sembolize eder.