حجز
ح - ج - ز
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Peştamalı bele bağlayan bağ demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Peştamalı bele bağlayan bağ demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٤٤باب الحاء والجيم والزاي معهما
ح ج ز، ج ز ح يستعملان فقط
حجز:
الحَجْزُ: أن تَحجِزَ بين مُقاتِلَيْن. والحِجاز والحاجز اسم، وقوله تعالى: "وجَعَل بين البَحريَنْ حاجزاً" أيْ حِجازاً فذلك الحِجاز أمْر الله بين ماءٍ مِلْحٍ وعَذْبٍ لا يختلطان. وسُمِّيَ الحِجاز لأنّه يفصِلُ بينَ الغَوْر والشام وبيْنَ البادِية. والحِجازُ: حَبْلٌ يُلقَى للبعير من قِبَل رِجلَيْه، ثُمَّ يُناخُ عليه، يُشَدُّ به رُسْغا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨١٨ححَزَهُ يَحْجُزُهُ حَجْزاً، أي منعه، فانْحَجَزَ. والمُحاجَزَةُ: الممانعةُ. وفي المثل: إن أردتَ المُحاجَزَةَ فقبل المُناجَزَةِ. وقد تَحاجَزَ الفريقان. وقولهم: حَجازَيْكَ، مثال حَنانَيْكَ، أي احْجِز بين القوم. والحَجَزَةُ بالتحريك: الظَلَمَةُ. وفي حديث قَيْلَةَ: أيَعْجِزُ ابنُ هذه أن ينتصِف من وراء الحَجَزَةِ، وهم الذين يَحْجِزونه عن حقِّه. والحِجازُ: بلادٌ سمِّيتْ بذلك لأنّها حَجَزَتْ بين نجدٍ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬١٠٧ح ج ز
حجز ، جزح
استعمل من وجوهه : حجز ، جزح .
حجز : قال الليث : الحَجْزُ : أن تَحْجِزَ بين مُقَاتِلَيْن ، والحِجازُ : الاسم وكذلك الحاجِزُ . قال الله جلّ وعزّ : ( رَوَاسِىَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ ) ( النَّمل : 61 ) أي حِجَازاً بين ماء مِلْحٍ وماء عذب
لا يَخْتلطان ، وذلك الحجاز قُدرَةُ الله ، قال : وسُمِّي الحجَازُ حِجازاً ، لأنه فَصَل بين الغَوْر والشّأم وبين البادِية . قلت : سُمِّي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٣٢(باب الحاء والجيم وما يثلثهما)
(حجر) الحاء والجيم والراء أصل واحد مطَّرد، وهو المنْع والإحاطة على الشيء. فالحَجْر حَجْر الإنسان، وقد تكسر حاؤه. ويقال حَجَر الحاكمُ على السَّفيه حَجْراً؛ وذلك منْعُه إيَّاه من التصرُّف في ماله. والعَقْل يسمَّى حِجْراً لأنّه يمنع من إتيانِ ما لا ينبغي، كما سُمِّي عَقْلاً تشبيهاً بالعِقال. قال الله تعالى: ﴿هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ﴾ [الفجر 5]. وحَجْرٌ:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥١٥- الحجز: المنع بين الشيئين بفاصل بينهما، يقال: حجز بينهما. قال عز وجل: ﴿وجعل بين البحرين حاجزا﴾ [النمل/61]، والحجاز سمي بذلك لكونه حاجزا بين الشام والبادية، قال تعالى: ﴿فما منكم من أحد عنه حاجزين﴾ [الحاقة/47]، فقوله: ﴿حاجزين﴾ صفة لأحد في موضع الجمع، والحجاز حبل يشد من حقو البعير إلى رسغه، وتصور منه معنى الجمعن فقيل: احتجز فلان عن كذا واحتجز بإزاره، ومنه: حجزة السراويل، وقيل: إن أردتم المحاجزة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٨٢ح ج ز
حجـز بيـن المتقاتليـن وبينهمـا حاجـز وحجـاز وجعل الله بيني وبينك حجاباً وحجازاً.
وحجازئك بوزن حنانيك أي احجز بين القوم.
والمحاجزة قبل المناجزة.
يقال حاجزوا عدوهم: كافوه وتراموا ثم تحاجزوا وكانت بينهم رمياً ثم صارت إلى حجيزي وهي التحاجز.
واحترز مـن كـذا واحتجـز.
واحتجـز بـإزاره علـى وسطـه: لاقـى بيـن طرفيه وشده ورأيته محتجزاً بإزاره.
وفي الحديـث " رأى رجـلاً محتجـزاص
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٦٩٦الحَجْز: الفصل بين الشيئين، حَجَز بينهما يَحْجُِزُ حَجْزاً وحِجازَةً فاحْتَجَز؛ واسم ما فصل بينهما: الحاجِزُ. الأَزهري: الحَجْز أَن يَحْجِز بين مقاتلين، والحِجَاز الاسم، وكذلك الحاجِزُ. قال الله تعالى: وجَعَل بين البحرين حاجِزاً؛ أَي حِجازاً بين ماءٍ مِلْح وماءٍ عَذْبٍ لا يختلطان، وذلك الحجاز قدرة الله. وحَجَزَه يَحْجُِزُه حَجْزاً: منعه. وفي الحديث: ولأَهْل القتيل أَن يَنْحَجِزوا الأَدْنى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥١* ح ج ز * * حَجَزَهُ * منعه * فانْحَجَزَ * وبابه نصر و * الحَجَزةُ * بفتحتين الظلمة وهو في حديث قيلة و * الحِجَازُ * بلاد و * احتَجَزَ * القوم و * انْحَجَزُوا * أيضا أتوا الحجاز و * حُجْزَةُ * الإزار معقدة بوزن حجرة وحجزة السراويل أيضا التي فيها التكة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٤٠١حجزه يحجزه، بالضم، ويحجزه، بالكسر، حجزا وحجيزى، مثال خصيصى وحجازة، بالكسر: منعه. وفي المثل: كانت بين القوم رميأ، ثم صارت حجيزى. أي تراموا ثم تحاجزوا. حجزه يحجزه حجزا: كفه، ومنه الحديث: ولأهل القتيل أن ينحجزوا الأدنى فالأدنى أي يكفوا عن القود، فانحجز، وكل من ترك شيئا فقد انحجز عنه. والانحجاز مطاوع حجزه، إذا منعه. حجز بينهما يحجز حجزا وحجازة فاحتجز: فصل، واسم ما فصل بينهما: الحاجز. وقال الأزهري:
حجزه يحجزه، بالضم، ويحجزه، بالكسر، حجزا وحجيزى، مثال خصيصى وحجازة، بالكسر: منعه. وفي المثل: كانت بين القوم رميأ، ثم صارت حجيزى. أي تراموا ثم تحاجزوا. حجزه يحجزه حجزا: كفه، ومنه الحديث: ولأهل القتيل أن ينحجزوا الأدنى فالأدنى أي يكفوا عن القود، فانحجز، وكل من ترك شيئا فقد انحجز عنه. والانحجاز مطاوع حجزه، إذا منعه. حجز بينهما يحجز حجزا وحجازة فاحتجز: فصل، واسم ما فصل بينهما: الحاجز. وقال الأزهري: الحجز: أن تحجز بين مقاتلين. والحجاز الاسم، وكذلك الحاجز. في الصحاح: حجز البعير يحجزه حجزا: أناخه ثم شد حبلا في أصل خفيه جميعا من رجليه ثم رفع الحبل من تحته فشده على حقويه، وذلك إذا أراد أن يرتفع خفه. وقيل: حجزه: إذا شد الحبل بوسط يديه ثم خالف فعقد به رجليه ثم طرفيه إلى حقويه ثم يلقى على جنبه شبه المقموط ليداوي دبرته فلا يستطيع أن يمتنع إلا أن يجر جنبه على الأرض. وذلك الحبل حجاز، وقيل: الحجاز حبل يلقى على للبعير من قبل رجليه ثم يناخ عليه، ثم يشد به رسغا رجليه إلى حقويه وعجزه. وكل ما تشد به وسطك لتشمر به ثيابك حجاز، قاله أبو مالك. والحجزة، محركة: الظلمة؛ لأنهم يحجزون عن الحقوق، ومنه حديث قيلة: أيلام ابن ذه أن يفصل الخطة وينتصر من وراء الحجزة. وقال الأزهري: هم الذين يمنعون بعض الناس من بعض ويفصلون بينهم بالحق، جمع حاجز، وأراد بابن ذه ولدها، يقول: إذا أصابه خطة ضيم فاحتج عن نفسه وعبر بلسانه ما يدفع به الظلم عنه لم يكن ملموما. وفي كلام المصنف نظر ظاهر، فإنه جمع بين الكلامين المتضادين، فإن الفاصل في الحق كيف يكون ظالما، فالصواب في العبارة: أو الذين، إلى آخره. والمحجوز: المصاب في محتجزه ومؤتزره. والمحجوز: المشدود بالحجاز، وهو الحبل الذي تقدم ذكره، قال ذو الرمة: فهن من بين محجوز بنافـذة وقائظ وكلا روقيه مختضب
والحجزة، بالضم: معقد الإزار من الإنسان. وقال الليث: الحجزة حيث يثنى طرف الإزار في لوث الإزار، وجمعه حجزات. الحجزة من السروايل: موضع التكة، ويجمع أيضا على حجز، كغرف، ومنه الحديث: أنا آخذ بحجزكم . الحجزة مركب مؤخر الصفاق بالحقو، وفي بعض الأصول: في الحقو. والحجز، بالكسر ويضم: الأصل والمنبت، ومنه الحديث: تزوجوا في الحجز الصالح فإن العرق دساس الحجز: العشيرة يحتجز بهم، أي يمتنع. وقيل حجز الرجل: فصل ما بين فخذه والفخذ الأخرى من عشيرته. الحجز: الناحية. الحجز، بالتحريك: مثل الزنج، بالنون والجيم محركة، قال ابن بزرج: اسم لمرض في المعا والمصارين، وهو قبض فيها من الظمإ فلا يستطيع أن يكثر الطعم أو الشرب، والفعل كفرح، حجز الرجل وزنج. وحجزى، كذكرى: ة بدمشق، وهو حجزاوي، على غير قياس، نقله الصاغاني. والحجاز، ككتاب وإنما أطلقه لشهرته وكثرة استعماله: مكة والمدينة والطائف ومخاليفها، أي قراها، وكذلك اليمامة فإنها من الحجاز، وقد صرح به غيره، سميت بذلك من الحجز وهو الفصل بين الشيئين؛ لأنها حجزت بين نجد وتهامة، أو بين الغور والشام والبادية، أو بين نجد والغور، أو بين نجد والسراة، أو لأنها احتجزت بالحرار الخمس المعظمة، وهن: حرة بني سليم، وحرة واقم، وحرة ليلى، وحرة شوران، وحرة النار، وهذا قول الأصمعي. وقال الأزهري: سمي حجازا لأن الحرار حجزت بينه وبين عالية نجد. قال: وقال ابن السكيت: ما ارتفع عن بطن الرمة فهو نجد إلى ثنايا ذات عرق، وما احتزمت به الحرار حرة شوران وعامة منازل بني سليم إلى المدينة فما احتاز في ذلك الشق كله حجاز. وطرف تهامة من قبل الحجاز مدارج العرج، وأولها من قبل نجد مدارج ذات عرق. وقال الأصمعي: إذا عرضت لك الحرار بنجد فذلك الحجاز، وأنشد: وفروا بالحجاز ليعجزوني
أراد بالحجاز الحرار. ووقع في بعض فتاوى الإمام النووي رحمه الله تعالى أن المدينة حجازية اتفاقا، لا يمانية ولا شامية. واستغرب الزركشي في إعلام الساجد. حاكية الاتفاق، بل الشافعي نص على أنها يمانية. واحتجز الرجل: أتاه، أي الحجاز، كانحجز وأحجز إحجازا. احتجز لحم بعضه إلى بعض: اجتمع. احتجز الرجل: حمل الشيء في حجزته وحضنه. احتجز بإزاره: أدرجه. وفي الأساس: لاقى بين طرفيه وشده على وسطه، عن أبي مالك، ومنه حديث ميمونة: كان يباشر المرأة من نسائه وهي حائض إذا كانت محتجزة ، أي شادة مئزرها على العورة. والمحتجزة: النخلة التي تكون عذوقها في قلبها، نقله الصاغاني. والمحاجزة: الممانعة والمسالمة. وفي المثل: إن أردت المناجزة فقبل المحاجزة. أي قبل القتال. وتحاجزا: تمانعا، ومنه المثل: كانت بين القوم رميا ثم حجيزى. أي تراموا ثم تحاجزوا. والحجائز، كأنه جمع حجيزة: ع، وهو من قلات العارض باليمامة. وحجازيك، بالفتح، كحنانيك، أي احجز بين القوم حجزا بعد حجز، كأنه يقول: لا تقطع ذلك وليك بعضه موصولا ببعض. وشدة الحجزة كناية عن الصبر والجلد؛ وهو شديد الحجزة، أي صبور على الشدة والجهد، ومنه حديث علي رضي الله عنه، وسئل عن بني أمية فقال: هم أشدنا حجزا. وفي رواية: حجزة، وأطلبنا للأمر لا ينال فينالونه. يقال: هو داني الحجزة، أي ممتلئ الكشحين، وهو عيب، وهو مجاز أيضا. ويقال: وردت الإبل ولها حجز، بضم ففتح: أي وردت شباعا عظام البطون، وهو مجاز أيضا. ومما يستدرك عليه: الحاجز: الفاصل بين الشيئين، كالحجاز. والحجاز: الجبال ومنه قول الشاعر: ونحن أناس لا حجاز بأرضنا وتحاجز القوم وانحجزوا واحتجزوا: تزايلوا. وهو طيب الحجزة: أي عفيف ومنه قول النابغة: رقاق النعال طيب حجزاتهـم يحيون بالريحان يوم السباسب فإنه كنى به عن الفروج. يريد أعفاء من الفجور، وهو مجاز، وبه فسر ابن الأعرابي قول الشاعر: فامدح كريم المنتمى والحجز
قال: أي إنه عفيف طاهر. والحجز: العفيف. والحجزة، بالكسر: هيئة المحتجز. ويقال: فلان كريم الحجزة، وطيب الحجزة، يكنون به عن العفة وطيب الإزار. ويقال: أخذت بحجزته، أي اعتصمت به والتجأت إليه مستجيرا. وفي الأساس: استظهرت به، وهو مجاز، ومنه الحديث: إن الرحم أخذت بحجزة الرحمن قال ابن الأثير: وقيل: معناه أن اسم الرحم مشتق من اسم الرحمن فكأنه متعلق بالاسم آخذ بوسطه. وأصل الحجزة مشد الإزار، ثم قيل للإزار حجزة، للمجاورة، ومنه حديث آخر: والنبي صلى الله عليه وسلم آخذ بحجزة الله تعالى ، أي بسبب منه. والحجز بضمتين: المآزر كالحجوز. وقال الخطابي الأخير جمع الجمع، كأنه جمع حجز، بالكسر، وجمعه حجوز. وقال الزمخشري: الحجز، بالكسر: الحجزة. والمحتجز: هو المشدود الوسط. وقالت أم الرحال: إن الكلام لا يحجز في العكم كما تحجز العباء. العكم: العدل، والحجز أن يدرج الحبل عليه ثم يشد. وقال أبو حنيفة الحجاز: حبل يشد به العكم. واحتجز به: امتنع. وتحاجز القوم: أخذ بعضهم بحجز بعض. ويقال: هذا كلام آخذ بعضه بحجزة بعض، أي متناظم متناسق، وهو مجاز. وفي المثل: ما يحجز فلان في العكم. أي لا يقدر على إخفاء أمره، كما في الأساس. وحاجز: اسم. وعلي بن الفرات الحجازي، محدث تكلم فيه. والشهاب أبو الطيب أحمد بن محمد الحجازي، سمع الولي العراقي والحافظ بن حجر وغيرهما، وهو أحد الشهب السبعة، أورده الحافظ السيوطي في معجم شيوخه. والشمس محمد بن شعيب بن محمد بن أحمد بن علي الحجازي نزيل ابشيه الملق إحدى القرى المصرية، من مشاهير شيوخ مصر، أخذ عن شيخ الإسلام زكريا وغيره. وحجازي: لقب المسند المعمر شمس الدين محمد بن عبد الرحمن الأنصاري الشعراوي الواعظ بجامع المؤيد بمصر، أخذ عاليا عن الشهاب أحمد بن يشبك اليوسفي، والشمس الغمري وشيخ الإسلام، وحدث عنه الشمس البابلي وأبو العز العجمي وغيرهما. والعبد الصالح نور الدين الحسن بن محمد الترعي، كنيته أبو حجاز، من شيوخ مشايخنا، وكذلك أبو الإخلاص حجازي بن محمد المسيري نزيل المحلة الكبرى، حدث عنه بعض شيوخنا.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٦٣٧حَجَزَةُ
1 حَجَزَةُ حجز حجزه حجزة , aor. حَجُزَ (S, K) and حَجِزَ , (K,) inf. n. حَجْزٌ (S, K) and حِجَازَةٌ and ↓ حِجِّيزَى, (K,) [or the last is rather a quasi-inf. n. of تَحَاجَزُوا, and, accord. to some, it is of an intensive form,] He, or it, prevented, hindered, impeded, withheld, restrained, or debarred, him, or it; syn. مَنَعَهُ, (S, K,) and كَفَّهُ. (K.) It is said in a trad., وَلِأَهْلِ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٩٩حَجَزَ
حَجَزَ I , U ( n. ac. حَجْز 1 , حِجَاْزَة 23t , حِجِّيْزَى 30ya ),
a. Prevented, restrained.
b. [ Bain ], Intervened, stepped between.
c. [ acc. & 'Ala ], Sequestrated; distrained upon ( property ).
حَاْجَزَ
حَاْجَزَ III ,
a. Repulsed, repelled.
اِنْحَجَزَ
اِنْحَجَزَ VII ,
a. Was restrained, held in check; restrained himself, forbore.
اِحْتَجَزَ
اِحْتَجَزَ VIII
a. [ Bi ],
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٣٥٧حجز
حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) - حاجِز - حاجِزيْن
حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يمنعه من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه تقدمه وحركته
حَاجِز: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَجَزَ - يَحْجُزُ ": وهو أيضاً اسم آلة: الشيء أو الكائن الذي يمنع كائناً من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ٢٠)
- خلل
الآيات المشتركة: ١ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- رسو
الآيات المشتركة: ١ · Sıra dağlar
- قرر
الآيات المشتركة: ١ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- بحر
الآيات المشتركة: ١ · Bahr deniz demektir
- نهر
الآيات المشتركة: ١ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- وحد
الآيات المشتركة: ١ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- مع
الآيات المشتركة: ١ · Beraber
- كثر
الآيات المشتركة: ١ · Kesr(sin ile) kırık demektir
- جعل
الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أرض
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- بين
الآيات المشتركة: ١ · Beyn topraktaki yarık demektir
- علم
الآيات المشتركة: ١ · Dağın sivri noktası demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Engel
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حجز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حجب, حجر, منع |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin arasına girip birbirine karışmasını, temasını veya çatışmasını fiilen durduran fiziki veya manevi engel |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade ve kozmik yasalar gereği varlıklar veya hüküm ile muhatap arasına konulan aşılamaz sınır |
| Çekirdek Özet 3 | Karışmayı, fesadı ve tecavüzü önleyen mutlak ontolojik ve hukuki koruma kalkanı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yasaklama veya pasif bir duvar saymak; araya bizzat girerek iki tarafın birbirine geçişini kesin biçimde kesen dinamik tampon ve koruyucu sınır işlevini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حج | Bir şeyi sınırlandırmak, kuşatmak, engellemek ve yönelip kuşatarak dış etkilere kapatmak. Bu çekirdek حجب kökünde perdeleyip örtme, حجر kökünde etrafını çevirip tasarruftan men etme ve حجج kökünde delille hasmı durdurup kuşatma anlamlarında görülür. | ز | Kesme, ayırma ve keskin biçimde bölme niteliği taşıyan ز harfinin eklenmesiyle çekirdeğin kuşatma ve engelleme anlamı, iki taraf arasına girerek birleşmeyi veya geçişi kesin bir çizgiyle kesip ayıran aktif bir tampon duvara dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | İki alanı birbirinden ayıran, dışarıdan girişi durduran ve içeriyi korumaya alan sınır hareketini başlatır. |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Hareketi, yük taşımayı veya iki tarafın birbirine doğru yönelişini ve kütlesel varlığını temsil eder. |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | İki kütle veya hareket arasına keskin bir hat çekerek temas imkânını tamamen kesip koparır. |
| حجز | İki yöneliş veya kütle arasına çekilen keskin çit | İki varlık, kütle veya yöneliş arasına girilerek temasın, karışmanın veya çatışmanın kesici bir sınırla kesin olarak durdurulması eylemidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki dövüşçünün veya iki şeyin arasına girip birbirine ulaşmasına engel olmak; deveyi bağlamak için diz ile bacak arasına atılan ip; peştamalın bele bağlandığı düğüm yeri. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme bir şiirinde kökü yaralanıp kaçamayacak şekilde kısıtlanan hayvan için şöyle kullanır: حَتَّى إِذَا كَانَ مَحْجُوزاً بِنَافِذَةٍ / وَقَائِظاً وَكِلا رَوْقَيْهِ مُخْتَضَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Arap darbımeselinde savaş başlamadan önce araya barış sınırının girmesini ifade eden deyim: إِنْ أَرَدْتَ الْمُحَاجَزَةَ فَقَبْلَ الْمُنَاجَزَةِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حجز kökü, Sami dil ailesinde iki şeyin arasına girerek ayırma, sınır çekme ve bağlama fonksiyonuyla karakterize edilen arkaik semantik alana aittir. Kökün temelinde yer alan ayrılma ve düğümleme fikri, Güney Sami ve Arap yarımadası göçebe kültüründe deve bağlama usulleri ve giysinin alt ile üst beden arasındaki düğüm noktasıyla somutlaşmıştır. İbrânîce ve Ârâmîce gibi Kuzeybatı Sami dillerinde aynı kök harfleriyle birebir korunan düzenli bir üçlü kök morfolojisi yaygın olmamakla birlikte, حج ikili çekirdeğinin taşıdığı çevirme ve kuşatma semantiği İbrânîcede bayram ve tavaf anlamındaki חגג (ḥagag) ile ortak bir arka plana dayanır; ancak Arapçada ز harfinin kattığı kesme ve sınır koyma niteliğiyle kök, tamamen iki kütlenin birbirine geçişini durduran fiziki ve hukuki berzah anlamına özgülenmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حجز kökünden türeyen türevler | İki nesne arasına girip karışmayı önleme fiilinden hicaz (dağ silsilesi), hucze (bel bağı) ve hâciz (engel) kelimelerine genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | حج ikili çekirdeği üzerinden Sami kökleri | Çevirme, sınır çekme ve kapatma çekirdeği üzerinden diğer Sami dillerindeki kuşatma ve koruma kökleriyle akrabadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dillerin diğer kollarında bu üçlü kök yapısıyla doğrulanmış ortak köken verisi tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حجز | Anlamlı | İki şey arasına engel koymak | İki varlığın temasını veya karışmasını önlemek üzere araya girmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| حزج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| جحز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliştir. |
| جزح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliştir. |
| زحج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliştir. |
| زجح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حجز | Merkez | İki taraf arasına girip teması durduran engel | Bizzat iki şeyin ortasında yer alarak iki taraflı geçişi ve karışmayı keser. | Araya bizzat giren aktif ve çift taraflı sınır. |
| حجب | Komşu | Görünmeyi veya erişimi örtüyle engelleme | Nesnenin üzerine çekilen örtü veya kapı ile görmeyi ve ulaşmayı engeller; aradaki tarafları birbirinden mutlak olarak ayırmaz, perde çeker. | Tek taraflı örtme ve gizleme boyutu baskındır. |
| حجر | Komşu | Kuşatarak tasarruftan men etme | Bir alanı veya şahsı çevreleyerek hareket ve tasarruf imkânını kısıtlar. | Çevreleme ve yasal ya da fiziki kısıtlama öne çıkar. |
| منع | Komşu | Güç kullanarak bir şeyin yapılmasına mani olma | Bir failin diğer faili bir eylemden doğrudan alıkoymasıdır; araya bir engel nesnesi girmesi şart değildir. | Doğrudan iradi veya fiili engellemedir. |
| وصل | Zıt | İki şeyi birbirine ekleme, bitiştirme ve ulaştırma | Aradaki bütün engelleri kaldırarak iki tarafı kesintisiz bir bağla birbirine bitiştirir. | Ayrılığı ve engeli ortadan kaldırıp irtibat kurmadır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حجز | İki şey arasına girip ayırmak | İki unsurun birbirine geçişini durduran berzah ve engel koyma. | Kesin |
| Latince | interponere, obicere, saepire | Araya koymak, set çekmek | Araya bir nesne veya sınır koyarak teması engelleme fikrini karşılar; ancak hucze anlamındaki bağ boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | barrier, buffer, interpose, partition | Araya giren engel, tampon | İki kuvvet veya kütle arasındaki tampon bölge ve ayırıcı perde anlamını tam karşılar. | Kesin |
| Almanca | trennen, Scheidewand, Puffer | Ayırmak, ara duvar, tampon | İki alanın birbirine akmasını önleyen ara bölme ve koruyucu engel anlamını verir. | Güçlü |
| Fransızca | cloison, barrière, interposer | Bölme duvarı, araya girip ayırma | İki varlık arasına girerek etkileşimi kesme işlevini karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَاجِزًا | Kozmik ve fiziki berzah; karışmayı önleyen doğal sınır | Tatlı ve tuzlu iki su kütlesinin özelliklerini kaybetmeden bir arada durmasını sağlayan ilahi yasa bağlamı (Neml 27:61). |
| حَاجِزِينَ | Hukuki ve fiili koruma kalkanı; cezayı engellemeye güç yetiren topluluk | Peygamber dahi olsa ilahi hükmün ve azabın infazını durduramayacak hiçbir beşeri gücün bulunmadığı bağlamı (Hâkka 69:47). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret ve takdirin mutlaklığı | Allah'ın cezalandırma veya yaratma iradesine hiçbir varlığın araya girerek engel olamayacağı (hâciz olamayacağı) meselesi. | İlahi iradenin karşısında aşılamaz hiçbir koruyucu engelin bulunamayacağı vurgusu. |
| Fıkıh | Kısas, af ve diyet hükümleri | Kısas hakkı doğduğunda maktulün velilerinin infazı durdurup affa meyletmesi (inhicâz) ve hacr altındaki tasarruflar. | Kan dökülmesini veya hakkın zayi olmasını önlemek üzere infazı kesip durdurma. |
| Tefsir | Kevni ayetlerin hikmeti ve vahyin korunmuşluğu | İki denizin birbirine karışmaması mucizesi ile vahyin tebliğinde Peygamber'in ilahi denetim altında oluşu. | Yaratılıştaki dengenin bozulmasını önleyen ontolojik perde ve ilahi adaletin kesinliği. |
| Hadis | Ahlaki iffet ve kavgayı önleme | Kişinin haramlardan kendini alıkoyması (ihticâz) ve fitne anında insanların çatışmayı durdurması. | Nefsin ve fesadın önüne fiili bir set çekip geri durma tavrı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratıcı ile mahluk ve hak ile batıl arasındaki sınır | İlahi dokunulmazlık ve berzah | Varlık düzeninin birbirine tecavüz etmesini önleme | Dinde meşru ile gayrimeşru arasına konulan sınır, kaos ve yozlaşmayı engelleyen ilahi settir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kimyasal dengeler | Yarı geçirgen zar, tampon bölge | Sistemlerin dengesini koruyarak entropiyi denetleme | İki farklı yoğunluktaki kütlenin özelliklerini koruyarak bir arada var olmasını sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun üstünlüğü ve cezanın infazı | Yargı bağımsızlığı ve dokunulmazlığın sınırlandırılması | Hiçbir gücün ilahi/hukuki hükmün arasına girememesi | Suç işleyen kim olursa olsun siyasi nüfuzun adaletin tecellisine engel olamamasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet hakları ve tekel oluşumu | Piyasa regülasyonu ve mütekabiliyet sınırı | Sömürünün ve haksız sermaye geçişinin engellenmesi | Tarafların birbirinin hakkını gasp etmesini önleyen hukuki koruma duvarıdır. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey gerilimi, termodinamik yalıtım ve osmotik bariyer | İki farklı potansiyele sahip ortamın kontrolsüzce birbirine difüzyonunu önleyen, geçişi kesin olarak engelleyen veya düzenleyen sınır tabakası. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kuvvetler ayrılığı ve hukuki dokunulmazlık zırhı | İktidar erklerinin birbirinin alanına tecavüz etmesini durduran ve hiçbir zümrenin adaletin infazına kalkan olamayacağını belirten anayasal fren. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca görünür, somut bir duvar veya kaba bir fiziksel set olarak düşünmek; soyut, hukuki ve ontolojik boyutunu dışlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kozmik düzenin kimyasal ve fiziksel dengesini sağlayan görünmez ilahi yasayı (iki deniz arasındaki berzahı) hem de mutlak adaletin infazı karşısında hiçbir beşeri otoritenin koruma sağlayamayacağını ifade eden evrensel bir ilkedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Neml 27:61 ayetindeki engeli sadece karasal bir kara parçası sanmak ve ayetin kimyasal/fiziksel su dengesi mucizesini kaçırmak; Hâkka 69:47 ayetinde ise Peygamber dahil hiç kimsenin adaletten muaf olamayacağı gerçeğini dar kabilevi savunma sınırına indirgemek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık düzeninin kaos olmadan devam etmesinin ilahi sınırlar (hâciz) sayesinde olduğunu ve Allah'ın hükmü tecelli ettiğinde hiçbir otoritenin bu hükmü durduracak bir aracı veya tampon olamayacağını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik delillerin sunulduğu tevhid ayetlerinde (Neml 27:61) ve vahyin kaynağının mutlaklığını, peygamberin dahi ilahi adalete tabi olduğunu bildiren uyarı ayetlerinde (Hâkka 69:47). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Torpil, şefaat veya siyasi/kabilevi nüfuzun hakikatin ve ilahi adaletin önüne geçebileceği zannını kökten yıkar; yaratılışın başıboş değil, hassas tampon yasalarla korunduğunu ilan eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki şeyin, dövüşçünün veya kütlenin arasına girip teması ve karışmayı kesen ip, bağ veya fiziki engel.
- Soyut anlamİki ontolojik ya da hukuki durum arasına yerleşerek birinin diğerine tecavüz etmesini imkânsız kılan ilahi tampon ve mutlak koruma sınırı.
- Sistematik karşılıkKozmolojide sistemlerin dengesini koruyan koruyucu bariyer; siyasette ve hukukta cezanın infazını hiçbir gücün engelleyemeyeceği dokunulmazlık yokluğu ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ifadesi, ve sistemleri arasına konulan hâciz (tampon engel) durumunu temsil eder. Bu durum, iki sistemin birbirinin sınırlarını bozmadan ayrışmasını () sağlar. İkinci kısımda yer alan ifadesi ise Hâkka 69:47 bağlamında, ilahi hüküm ve adalet infaz edildiğinde araya girip bu hükmü geçersiz kılacak () hiçbir engelleyicisinin (hâciz) bulunamayacağını sembolize eder.