حجز

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ج-زالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٣ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».بيننهرحَاجِزِينَحجزخللأرضحَاجِزًارسوجعلبحرمععلم

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ١٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حجز

ح - ج - ز

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Peştamalı bele bağlayan bağ demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Peştamalı bele bağlayan bağ demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٤٤
باب الحاء والجيم والزاي معهما ح ج ز، ج ز ح يستعملان فقط حجز: الحَجْزُ: أن تَحجِزَ بين مُقاتِلَيْن. والحِجاز والحاجز اسم، وقوله تعالى: "وجَعَل بين البَحريَنْ حاجزاً" أيْ حِجازاً فذلك الحِجاز أمْر الله بين ماءٍ مِلْحٍ وعَذْبٍ لا يختلطان. وسُمِّيَ الحِجاز لأنّه يفصِلُ بينَ الغَوْر والشام وبيْنَ البادِية. والحِجازُ: حَبْلٌ يُلقَى للبعير من قِبَل رِجلَيْه، ثُمَّ يُناخُ عليه، يُشَدُّ به رُسْغا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨١٨
ححَزَهُ يَحْجُزُهُ حَجْزاً، أي منعه، فانْحَجَزَ. والمُحاجَزَةُ: الممانعةُ. وفي المثل: إن أردتَ المُحاجَزَةَ فقبل المُناجَزَةِ. وقد تَحاجَزَ الفريقان. وقولهم: حَجازَيْكَ، مثال حَنانَيْكَ، أي احْجِز بين القوم. والحَجَزَةُ بالتحريك: الظَلَمَةُ. وفي حديث قَيْلَةَ: أيَعْجِزُ ابنُ هذه أن ينتصِف من وراء الحَجَزَةِ، وهم الذين يَحْجِزونه عن حقِّه. والحِجازُ: بلادٌ سمِّيتْ بذلك لأنّها حَجَزَتْ بين نجدٍ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬١٠٧
ح ج ز حجز ، جزح استعمل من وجوهه : حجز ، جزح . حجز : قال الليث : الحَجْزُ : أن تَحْجِزَ بين مُقَاتِلَيْن ، والحِجازُ : الاسم وكذلك الحاجِزُ . قال الله جلّ وعزّ : ( رَوَاسِىَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ ) ( النَّمل : 61 ) أي حِجَازاً بين ماء مِلْحٍ وماء عذب لا يَخْتلطان ، وذلك الحجاز قُدرَةُ الله ، قال : وسُمِّي الحجَازُ حِجازاً ، لأنه فَصَل بين الغَوْر والشّأم وبين البادِية . قلت : سُمِّي
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٣٢
(باب الحاء والجيم وما يثلثهما) (حجر) الحاء والجيم والراء أصل واحد مطَّرد، وهو المنْع والإحاطة على الشيء. فالحَجْر حَجْر الإنسان، وقد تكسر حاؤه. ويقال حَجَر الحاكمُ على السَّفيه حَجْراً؛ وذلك منْعُه إيَّاه من التصرُّف في ماله. والعَقْل يسمَّى حِجْراً لأنّه يمنع من إتيانِ ما لا ينبغي، كما سُمِّي عَقْلاً تشبيهاً بالعِقال. قال الله تعالى: ﴿هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ﴾ [الفجر 5]. وحَجْرٌ:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥١٥
- الحجز: المنع بين الشيئين بفاصل بينهما، يقال: حجز بينهما. قال عز وجل: ﴿وجعل بين البحرين حاجزا﴾ [النمل/61]، والحجاز سمي بذلك لكونه حاجزا بين الشام والبادية، قال تعالى: ﴿فما منكم من أحد عنه حاجزين﴾ [الحاقة/47]، فقوله: ﴿حاجزين﴾ صفة لأحد في موضع الجمع، والحجاز حبل يشد من حقو البعير إلى رسغه، وتصور منه معنى الجمعن فقيل: احتجز فلان عن كذا واحتجز بإزاره، ومنه: حجزة السراويل، وقيل: إن أردتم المحاجزة
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٨٢
ح ج ز حجـز بيـن المتقاتليـن وبينهمـا حاجـز وحجـاز وجعل الله بيني وبينك حجاباً وحجازاً‏.‏ وحجازئك بوزن حنانيك أي احجز بين القوم‏.‏ والمحاجزة قبل المناجزة‏.‏ يقال حاجزوا عدوهم‏:‏ كافوه وتراموا ثم تحاجزوا وكانت بينهم رمياً ثم صارت إلى حجيزي وهي التحاجز‏.‏ واحترز مـن كـذا واحتجـز‏.‏ واحتجـز بـإزاره علـى وسطـه‏:‏ لاقـى بيـن طرفيه وشده ورأيته محتجزاً بإزاره‏.‏ وفي الحديـث ‏"‏ رأى رجـلاً محتجـزاص
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٦٩٦
الحَجْز: الفصل بين الشيئين، حَجَز بينهما يَحْجُِزُ حَجْزاً وحِجازَةً فاحْتَجَز؛ واسم ما فصل بينهما: الحاجِزُ. الأَزهري: الحَجْز أَن يَحْجِز بين مقاتلين، والحِجَاز الاسم، وكذلك الحاجِزُ. قال الله تعالى: وجَعَل بين البحرين حاجِزاً؛ أَي حِجازاً بين ماءٍ مِلْح وماءٍ عَذْبٍ لا يختلطان، وذلك الحجاز قدرة الله. وحَجَزَه يَحْجُِزُه حَجْزاً: منعه. وفي الحديث: ولأَهْل القتيل أَن يَنْحَجِزوا الأَدْنى
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥١
* ح ج ز * * حَجَزَهُ * منعه * فانْحَجَزَ * وبابه نصر و * الحَجَزةُ * بفتحتين الظلمة وهو في حديث قيلة و * الحِجَازُ * بلاد و * احتَجَزَ * القوم و * انْحَجَزُوا * أيضا أتوا الحجاز و * حُجْزَةُ * الإزار معقدة بوزن حجرة وحجزة السراويل أيضا التي فيها التكة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٤٠١
حجزه يحجزه، بالضم، ويحجزه، بالكسر، حجزا وحجيزى، مثال خصيصى وحجازة، بالكسر: منعه. وفي المثل: كانت بين القوم رميأ، ثم صارت حجيزى. أي تراموا ثم تحاجزوا. حجزه يحجزه حجزا: كفه، ومنه الحديث: ولأهل القتيل أن ينحجزوا الأدنى فالأدنى أي يكفوا عن القود، فانحجز، وكل من ترك شيئا فقد انحجز عنه. والانحجاز مطاوع حجزه، إذا منعه. حجز بينهما يحجز حجزا وحجازة فاحتجز: فصل، واسم ما فصل بينهما: الحاجز. وقال الأزهري:
رابط المدخل

حجزه يحجزه، بالضم، ويحجزه، بالكسر، حجزا وحجيزى، مثال خصيصى وحجازة، بالكسر: منعه. وفي المثل: كانت بين القوم رميأ، ثم صارت حجيزى. أي تراموا ثم تحاجزوا. حجزه يحجزه حجزا: كفه، ومنه الحديث: ولأهل القتيل أن ينحجزوا الأدنى فالأدنى أي يكفوا عن القود، فانحجز، وكل من ترك شيئا فقد انحجز عنه. والانحجاز مطاوع حجزه، إذا منعه. حجز بينهما يحجز حجزا وحجازة فاحتجز: فصل، واسم ما فصل بينهما: الحاجز. وقال الأزهري: الحجز: أن تحجز بين مقاتلين. والحجاز الاسم، وكذلك الحاجز. في الصحاح: حجز البعير يحجزه حجزا: أناخه ثم شد حبلا في أصل خفيه جميعا من رجليه ثم رفع الحبل من تحته فشده على حقويه، وذلك إذا أراد أن يرتفع خفه. وقيل: حجزه: إذا شد الحبل بوسط يديه ثم خالف فعقد به رجليه ثم طرفيه إلى حقويه ثم يلقى على جنبه شبه المقموط ليداوي دبرته فلا يستطيع أن يمتنع إلا أن يجر جنبه على الأرض. وذلك الحبل حجاز، وقيل: الحجاز حبل يلقى على للبعير من قبل رجليه ثم يناخ عليه، ثم يشد به رسغا رجليه إلى حقويه وعجزه. وكل ما تشد به وسطك لتشمر به ثيابك حجاز، قاله أبو مالك. والحجزة، محركة: الظلمة؛ لأنهم يحجزون عن الحقوق، ومنه حديث قيلة: أيلام ابن ذه أن يفصل الخطة وينتصر من وراء الحجزة. وقال الأزهري: هم الذين يمنعون بعض الناس من بعض ويفصلون بينهم بالحق، جمع حاجز، وأراد بابن ذه ولدها، يقول: إذا أصابه خطة ضيم فاحتج عن نفسه وعبر بلسانه ما يدفع به الظلم عنه لم يكن ملموما. وفي كلام المصنف نظر ظاهر، فإنه جمع بين الكلامين المتضادين، فإن الفاصل في الحق كيف يكون ظالما، فالصواب في العبارة: أو الذين، إلى آخره. والمحجوز: المصاب في محتجزه ومؤتزره. والمحجوز: المشدود بالحجاز، وهو الحبل الذي تقدم ذكره، قال ذو الرمة: فهن من بين محجوز بنافـذة وقائظ وكلا روقيه مختضب

والحجزة، بالضم: معقد الإزار من الإنسان. وقال الليث: الحجزة حيث يثنى طرف الإزار في لوث الإزار، وجمعه حجزات. الحجزة من السروايل: موضع التكة، ويجمع أيضا على حجز، كغرف، ومنه الحديث: أنا آخذ بحجزكم . الحجزة مركب مؤخر الصفاق بالحقو، وفي بعض الأصول: في الحقو. والحجز، بالكسر ويضم: الأصل والمنبت، ومنه الحديث: تزوجوا في الحجز الصالح فإن العرق دساس الحجز: العشيرة يحتجز بهم، أي يمتنع. وقيل حجز الرجل: فصل ما بين فخذه والفخذ الأخرى من عشيرته. الحجز: الناحية. الحجز، بالتحريك: مثل الزنج، بالنون والجيم محركة، قال ابن بزرج: اسم لمرض في المعا والمصارين، وهو قبض فيها من الظمإ فلا يستطيع أن يكثر الطعم أو الشرب، والفعل كفرح، حجز الرجل وزنج. وحجزى، كذكرى: ة بدمشق، وهو حجزاوي، على غير قياس، نقله الصاغاني. والحجاز، ككتاب وإنما أطلقه لشهرته وكثرة استعماله: مكة والمدينة والطائف ومخاليفها، أي قراها، وكذلك اليمامة فإنها من الحجاز، وقد صرح به غيره، سميت بذلك من الحجز وهو الفصل بين الشيئين؛ لأنها حجزت بين نجد وتهامة، أو بين الغور والشام والبادية، أو بين نجد والغور، أو بين نجد والسراة، أو لأنها احتجزت بالحرار الخمس المعظمة، وهن: حرة بني سليم، وحرة واقم، وحرة ليلى، وحرة شوران، وحرة النار، وهذا قول الأصمعي. وقال الأزهري: سمي حجازا لأن الحرار حجزت بينه وبين عالية نجد. قال: وقال ابن السكيت: ما ارتفع عن بطن الرمة فهو نجد إلى ثنايا ذات عرق، وما احتزمت به الحرار حرة شوران وعامة منازل بني سليم إلى المدينة فما احتاز في ذلك الشق كله حجاز. وطرف تهامة من قبل الحجاز مدارج العرج، وأولها من قبل نجد مدارج ذات عرق. وقال الأصمعي: إذا عرضت لك الحرار بنجد فذلك الحجاز، وأنشد: وفروا بالحجاز ليعجزوني

أراد بالحجاز الحرار. ووقع في بعض فتاوى الإمام النووي رحمه الله تعالى أن المدينة حجازية اتفاقا، لا يمانية ولا شامية. واستغرب الزركشي في إعلام الساجد. حاكية الاتفاق، بل الشافعي نص على أنها يمانية. واحتجز الرجل: أتاه، أي الحجاز، كانحجز وأحجز إحجازا. احتجز لحم بعضه إلى بعض: اجتمع. احتجز الرجل: حمل الشيء في حجزته وحضنه. احتجز بإزاره: أدرجه. وفي الأساس: لاقى بين طرفيه وشده على وسطه، عن أبي مالك، ومنه حديث ميمونة: كان يباشر المرأة من نسائه وهي حائض إذا كانت محتجزة ، أي شادة مئزرها على العورة. والمحتجزة: النخلة التي تكون عذوقها في قلبها، نقله الصاغاني. والمحاجزة: الممانعة والمسالمة. وفي المثل: إن أردت المناجزة فقبل المحاجزة. أي قبل القتال. وتحاجزا: تمانعا، ومنه المثل: كانت بين القوم رميا ثم حجيزى. أي تراموا ثم تحاجزوا. والحجائز، كأنه جمع حجيزة: ع، وهو من قلات العارض باليمامة. وحجازيك، بالفتح، كحنانيك، أي احجز بين القوم حجزا بعد حجز، كأنه يقول: لا تقطع ذلك وليك بعضه موصولا ببعض. وشدة الحجزة كناية عن الصبر والجلد؛ وهو شديد الحجزة، أي صبور على الشدة والجهد، ومنه حديث علي رضي الله عنه، وسئل عن بني أمية فقال: هم أشدنا حجزا. وفي رواية: حجزة، وأطلبنا للأمر لا ينال فينالونه. يقال: هو داني الحجزة، أي ممتلئ الكشحين، وهو عيب، وهو مجاز أيضا. ويقال: وردت الإبل ولها حجز، بضم ففتح: أي وردت شباعا عظام البطون، وهو مجاز أيضا. ومما يستدرك عليه: الحاجز: الفاصل بين الشيئين، كالحجاز. والحجاز: الجبال ومنه قول الشاعر: ونحن أناس لا حجاز بأرضنا وتحاجز القوم وانحجزوا واحتجزوا: تزايلوا. وهو طيب الحجزة: أي عفيف ومنه قول النابغة: رقاق النعال طيب حجزاتهـم يحيون بالريحان يوم السباسب فإنه كنى به عن الفروج. يريد أعفاء من الفجور، وهو مجاز، وبه فسر ابن الأعرابي قول الشاعر: فامدح كريم المنتمى والحجز

قال: أي إنه عفيف طاهر. والحجز: العفيف. والحجزة، بالكسر: هيئة المحتجز. ويقال: فلان كريم الحجزة، وطيب الحجزة، يكنون به عن العفة وطيب الإزار. ويقال: أخذت بحجزته، أي اعتصمت به والتجأت إليه مستجيرا. وفي الأساس: استظهرت به، وهو مجاز، ومنه الحديث: إن الرحم أخذت بحجزة الرحمن قال ابن الأثير: وقيل: معناه أن اسم الرحم مشتق من اسم الرحمن فكأنه متعلق بالاسم آخذ بوسطه. وأصل الحجزة مشد الإزار، ثم قيل للإزار حجزة، للمجاورة، ومنه حديث آخر: والنبي صلى الله عليه وسلم آخذ بحجزة الله تعالى ، أي بسبب منه. والحجز بضمتين: المآزر كالحجوز. وقال الخطابي الأخير جمع الجمع، كأنه جمع حجز، بالكسر، وجمعه حجوز. وقال الزمخشري: الحجز، بالكسر: الحجزة. والمحتجز: هو المشدود الوسط. وقالت أم الرحال: إن الكلام لا يحجز في العكم كما تحجز العباء. العكم: العدل، والحجز أن يدرج الحبل عليه ثم يشد. وقال أبو حنيفة الحجاز: حبل يشد به العكم. واحتجز به: امتنع. وتحاجز القوم: أخذ بعضهم بحجز بعض. ويقال: هذا كلام آخذ بعضه بحجزة بعض، أي متناظم متناسق، وهو مجاز. وفي المثل: ما يحجز فلان في العكم. أي لا يقدر على إخفاء أمره، كما في الأساس. وحاجز: اسم. وعلي بن الفرات الحجازي، محدث تكلم فيه. والشهاب أبو الطيب أحمد بن محمد الحجازي، سمع الولي العراقي والحافظ بن حجر وغيرهما، وهو أحد الشهب السبعة، أورده الحافظ السيوطي في معجم شيوخه. والشمس محمد بن شعيب بن محمد بن أحمد بن علي الحجازي نزيل ابشيه الملق إحدى القرى المصرية، من مشاهير شيوخ مصر، أخذ عن شيخ الإسلام زكريا وغيره. وحجازي: لقب المسند المعمر شمس الدين محمد بن عبد الرحمن الأنصاري الشعراوي الواعظ بجامع المؤيد بمصر، أخذ عاليا عن الشهاب أحمد بن يشبك اليوسفي، والشمس الغمري وشيخ الإسلام، وحدث عنه الشمس البابلي وأبو العز العجمي وغيرهما. والعبد الصالح نور الدين الحسن بن محمد الترعي، كنيته أبو حجاز، من شيوخ مشايخنا، وكذلك أبو الإخلاص حجازي بن محمد المسيري نزيل المحلة الكبرى، حدث عنه بعض شيوخنا.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٦٣٧
حَجَزَةُ 1 حَجَزَةُ حجز حجزه حجزة , aor. حَجُزَ (S, K) and حَجِزَ , (K,) inf. n. حَجْزٌ (S, K) and حِجَازَةٌ and ↓ حِجِّيزَى, (K,) [or the last is rather a quasi-inf. n. of تَحَاجَزُوا, and, accord. to some, it is of an intensive form,] He, or it, prevented, hindered, impeded, withheld, restrained, or debarred, him, or it; syn. مَنَعَهُ, (S, K,) and كَفَّهُ. (K.) It is said in a trad., وَلِأَهْلِ
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٩٩
حَجَزَ حَجَزَ I , U ( n. ac. حَجْز 1 , حِجَاْزَة 23t , حِجِّيْزَى 30ya ), a. Prevented, restrained. b. [ Bain ], Intervened, stepped between. c. [ acc. & 'Ala ], Sequestrated; distrained upon ( property ). حَاْجَزَ حَاْجَزَ III , a. Repulsed, repelled. اِنْحَجَزَ اِنْحَجَزَ VII , a. Was restrained, held in check; restrained himself, forbore. اِحْتَجَزَ اِحْتَجَزَ VIII a. [ Bi ],
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٣٥٧
حجز حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) - حاجِز - حاجِزيْن حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يمنعه من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه تقدمه وحركته حَاجِز: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَجَزَ - يَحْجُزُ ": وهو أيضاً اسم آلة: الشيء أو الكائن الذي يمنع كائناً من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ٢٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. خلل

    الآيات المشتركة: ١ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  2. رسو

    الآيات المشتركة: ١ · Sıra dağlar

  3. قرر

    الآيات المشتركة: ١ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  4. بحر

    الآيات المشتركة: ١ · Bahr deniz demektir

  5. نهر

    الآيات المشتركة: ١ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  6. وحد

    الآيات المشتركة: ١ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  7. مع

    الآيات المشتركة: ١ · Beraber

  8. كثر

    الآيات المشتركة: ١ · Kesr(sin ile) kırık demektir

  9. جعل

    الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  10. أرض

    الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  11. بين

    الآيات المشتركة: ١ · Beyn topraktaki yarık demektir

  12. علم

    الآيات المشتركة: ١ · Dağın sivri noktası demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    Engel

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحجز
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحجب, حجر, منع
Zıt Kökوصل
Çekirdek Özet 1İki şeyin arasına girip birbirine karışmasını, temasını veya çatışmasını fiilen durduran fiziki veya manevi engel
Çekirdek Özet 2İlahi irade ve kozmik yasalar gereği varlıklar veya hüküm ile muhatap arasına konulan aşılamaz sınır
Çekirdek Özet 3Karışmayı, fesadı ve tecavüzü önleyen mutlak ontolojik ve hukuki koruma kalkanı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yasaklama veya pasif bir duvar saymak; araya bizzat girerek iki tarafın birbirine geçişini kesin biçimde kesen dinamik tampon ve koruyucu sınır işlevini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حجBir şeyi sınırlandırmak, kuşatmak, engellemek ve yönelip kuşatarak dış etkilere kapatmak. Bu çekirdek حجب kökünde perdeleyip örtme, حجر kökünde etrafını çevirip tasarruftan men etme ve حجج kökünde delille hasmı durdurup kuşatma anlamlarında görülür.زKesme, ayırma ve keskin biçimde bölme niteliği taşıyan ز harfinin eklenmesiyle çekirdeğin kuşatma ve engelleme anlamı, iki taraf arasına girerek birleşmeyi veya geçişi kesin bir çizgiyle kesip ayıran aktif bir tampon duvara dönüşmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaİki alanı birbirinden ayıran, dışarıdan girişi durduran ve içeriyi korumaya alan sınır hareketini başlatır.
جdeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaHareketi, yük taşımayı veya iki tarafın birbirine doğru yönelişini ve kütlesel varlığını temsil eder.
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeİki kütle veya hareket arasına keskin bir hat çekerek temas imkânını tamamen kesip koparır.
حجزİki yöneliş veya kütle arasına çekilen keskin çitİki varlık, kütle veya yöneliş arasına girilerek temasın, karışmanın veya çatışmanın kesici bir sınırla kesin olarak durdurulması eylemidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki dövüşçünün veya iki şeyin arasına girip birbirine ulaşmasına engel olmak; deveyi bağlamak için diz ile bacak arasına atılan ip; peştamalın bele bağlandığı düğüm yeri.
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rimme bir şiirinde kökü yaralanıp kaçamayacak şekilde kısıtlanan hayvan için şöyle kullanır: حَتَّى إِذَا كَانَ مَحْجُوزاً بِنَافِذَةٍ / وَقَائِظاً وَكِلا رَوْقَيْهِ مُخْتَضَبُ
Erken Arapça kullanımArap darbımeselinde savaş başlamadan önce araya barış sınırının girmesini ifade eden deyim: إِنْ أَرَدْتَ الْمُحَاجَزَةَ فَقَبْلَ الْمُنَاجَزَةِ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça حجز kökü, Sami dil ailesinde iki şeyin arasına girerek ayırma, sınır çekme ve bağlama fonksiyonuyla karakterize edilen arkaik semantik alana aittir. Kökün temelinde yer alan ayrılma ve düğümleme fikri, Güney Sami ve Arap yarımadası göçebe kültüründe deve bağlama usulleri ve giysinin alt ile üst beden arasındaki düğüm noktasıyla somutlaşmıştır. İbrânîce ve Ârâmîce gibi Kuzeybatı Sami dillerinde aynı kök harfleriyle birebir korunan düzenli bir üçlü kök morfolojisi yaygın olmamakla birlikte, حج ikili çekirdeğinin taşıdığı çevirme ve kuşatma semantiği İbrânîcede bayram ve tavaf anlamındaki חגג (ḥagag) ile ortak bir arka plana dayanır; ancak Arapçada ز harfinin kattığı kesme ve sınır koyma niteliğiyle kök, tamamen iki kütlenin birbirine geçişini durduran fiziki ve hukuki berzah anlamına özgülenmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحجز kökünden türeyen türevlerİki nesne arasına girip karışmayı önleme fiilinden hicaz (dağ silsilesi), hucze (bel bağı) ve hâciz (engel) kelimelerine genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiحج ikili çekirdeği üzerinden Sami kökleriÇevirme, sınır çekme ve kapatma çekirdeği üzerinden diğer Sami dillerindeki kuşatma ve koruma kökleriyle akrabadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dillerin diğer kollarında bu üçlü kök yapısıyla doğrulanmış ortak köken verisi tespit edilmedi.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حجزAnlamlıİki şey arasına engel koymakİki varlığın temasını veya karışmasını önlemek üzere araya girmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
حزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir.
جحزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
جزحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
زحجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
زجحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حجزMerkezİki taraf arasına girip teması durduran engelBizzat iki şeyin ortasında yer alarak iki taraflı geçişi ve karışmayı keser.Araya bizzat giren aktif ve çift taraflı sınır.
حجبKomşuGörünmeyi veya erişimi örtüyle engellemeNesnenin üzerine çekilen örtü veya kapı ile görmeyi ve ulaşmayı engeller; aradaki tarafları birbirinden mutlak olarak ayırmaz, perde çeker.Tek taraflı örtme ve gizleme boyutu baskındır.
حجرKomşuKuşatarak tasarruftan men etmeBir alanı veya şahsı çevreleyerek hareket ve tasarruf imkânını kısıtlar.Çevreleme ve yasal ya da fiziki kısıtlama öne çıkar.
منعKomşuGüç kullanarak bir şeyin yapılmasına mani olmaBir failin diğer faili bir eylemden doğrudan alıkoymasıdır; araya bir engel nesnesi girmesi şart değildir.Doğrudan iradi veya fiili engellemedir.
وصلZıtİki şeyi birbirine ekleme, bitiştirme ve ulaştırmaAradaki bütün engelleri kaldırarak iki tarafı kesintisiz bir bağla birbirine bitiştirir.Ayrılığı ve engeli ortadan kaldırıp irtibat kurmadır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaحجزİki şey arasına girip ayırmakİki unsurun birbirine geçişini durduran berzah ve engel koyma.Kesin
Latinceinterponere, obicere, saepireAraya koymak, set çekmekAraya bir nesne veya sınır koyarak teması engelleme fikrini karşılar; ancak hucze anlamındaki bağ boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcebarrier, buffer, interpose, partitionAraya giren engel, tamponİki kuvvet veya kütle arasındaki tampon bölge ve ayırıcı perde anlamını tam karşılar.Kesin
Almancatrennen, Scheidewand, PufferAyırmak, ara duvar, tamponİki alanın birbirine akmasını önleyen ara bölme ve koruyucu engel anlamını verir.Güçlü
Fransızcacloison, barrière, interposerBölme duvarı, araya girip ayırmaİki varlık arasına girerek etkileşimi kesme işlevini karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَاجِزًاKozmik ve fiziki berzah; karışmayı önleyen doğal sınırTatlı ve tuzlu iki su kütlesinin özelliklerini kaybetmeden bir arada durmasını sağlayan ilahi yasa bağlamı (Neml 27:61).
حَاجِزِينَHukuki ve fiili koruma kalkanı; cezayı engellemeye güç yetiren toplulukPeygamber dahi olsa ilahi hükmün ve azabın infazını durduramayacak hiçbir beşeri gücün bulunmadığı bağlamı (Hâkka 69:47).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret ve takdirin mutlaklığıAllah'ın cezalandırma veya yaratma iradesine hiçbir varlığın araya girerek engel olamayacağı (hâciz olamayacağı) meselesi.İlahi iradenin karşısında aşılamaz hiçbir koruyucu engelin bulunamayacağı vurgusu.
FıkıhKısas, af ve diyet hükümleriKısas hakkı doğduğunda maktulün velilerinin infazı durdurup affa meyletmesi (inhicâz) ve hacr altındaki tasarruflar.Kan dökülmesini veya hakkın zayi olmasını önlemek üzere infazı kesip durdurma.
TefsirKevni ayetlerin hikmeti ve vahyin korunmuşluğuİki denizin birbirine karışmaması mucizesi ile vahyin tebliğinde Peygamber'in ilahi denetim altında oluşu.Yaratılıştaki dengenin bozulmasını önleyen ontolojik perde ve ilahi adaletin kesinliği.
HadisAhlaki iffet ve kavgayı önlemeKişinin haramlardan kendini alıkoyması (ihticâz) ve fitne anında insanların çatışmayı durdurması.Nefsin ve fesadın önüne fiili bir set çekip geri durma tavrı.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı ile mahluk ve hak ile batıl arasındaki sınırİlahi dokunulmazlık ve berzahVarlık düzeninin birbirine tecavüz etmesini önlemeDinde meşru ile gayrimeşru arasına konulan sınır, kaos ve yozlaşmayı engelleyen ilahi settir.Kesin
İlmiFiziksel ve kimyasal dengelerYarı geçirgen zar, tampon bölgeSistemlerin dengesini koruyarak entropiyi denetlemeİki farklı yoğunluktaki kütlenin özelliklerini koruyarak bir arada var olmasını sağlar.Güçlü
SiyasiHukukun üstünlüğü ve cezanın infazıYargı bağımsızlığı ve dokunulmazlığın sınırlandırılmasıHiçbir gücün ilahi/hukuki hükmün arasına girememesiSuç işleyen kim olursa olsun siyasi nüfuzun adaletin tecellisine engel olamamasıdır.Kesin
İktisadiMülkiyet hakları ve tekel oluşumuPiyasa regülasyonu ve mütekabiliyet sınırıSömürünün ve haksız sermaye geçişinin engellenmesiTarafların birbirinin hakkını gasp etmesini önleyen hukuki koruma duvarıdır.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey gerilimi, termodinamik yalıtım ve osmotik bariyerİki farklı potansiyele sahip ortamın kontrolsüzce birbirine difüzyonunu önleyen, geçişi kesin olarak engelleyen veya düzenleyen sınır tabakası.Güçlü
Beşeri bilimlerKuvvetler ayrılığı ve hukuki dokunulmazlık zırhıİktidar erklerinin birbirinin alanına tecavüz etmesini durduran ve hiçbir zümrenin adaletin infazına kalkan olamayacağını belirten anayasal fren.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca görünür, somut bir duvar veya kaba bir fiziksel set olarak düşünmek; soyut, hukuki ve ontolojik boyutunu dışlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem kozmik düzenin kimyasal ve fiziksel dengesini sağlayan görünmez ilahi yasayı (iki deniz arasındaki berzahı) hem de mutlak adaletin infazı karşısında hiçbir beşeri otoritenin koruma sağlayamayacağını ifade eden evrensel bir ilkedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNeml 27:61 ayetindeki engeli sadece karasal bir kara parçası sanmak ve ayetin kimyasal/fiziksel su dengesi mucizesini kaçırmak; Hâkka 69:47 ayetinde ise Peygamber dahil hiç kimsenin adaletten muaf olamayacağı gerçeğini dar kabilevi savunma sınırına indirgemek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık düzeninin kaos olmadan devam etmesinin ilahi sınırlar (hâciz) sayesinde olduğunu ve Allah'ın hükmü tecelli ettiğinde hiçbir otoritenin bu hükmü durduracak bir aracı veya tampon olamayacağını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik delillerin sunulduğu tevhid ayetlerinde (Neml 27:61) ve vahyin kaynağının mutlaklığını, peygamberin dahi ilahi adalete tabi olduğunu bildiren uyarı ayetlerinde (Hâkka 69:47).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Torpil, şefaat veya siyasi/kabilevi nüfuzun hakikatin ve ilahi adaletin önüne geçebileceği zannını kökten yıkar; yaratılışın başıboş değil, hassas tampon yasalarla korunduğunu ilan eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamİki şeyin, dövüşçünün veya kütlenin arasına girip teması ve karışmayı kesen ip, bağ veya fiziki engel.
  • Soyut anlamİki ontolojik ya da hukuki durum arasına yerleşerek birinin diğerine tecavüz etmesini imkânsız kılan ilahi tampon ve mutlak koruma sınırı.
  • Sistematik karşılıkKozmolojide sistemlerin dengesini koruyan koruyucu bariyer; siyasette ve hukukta cezanın infazını hiçbir gücün engelleyemeyeceği dokunulmazlık yokluğu ilkesi.
  • LaTeX modeliB(A,C)  ⟺  (A∩C=∅)∧¬∃X (X→⊥)
  • LaTeX açıklamasıModelde B(A,C) ifadesi, A ve C sistemleri arasına konulan hâciz (tampon engel) durumunu temsil eder. Bu durum, iki sistemin birbirinin sınırlarını bozmadan ayrışmasını (A∩C=∅) sağlar. İkinci kısımda yer alan ¬∃X (X→⊥) ifadesi ise Hâkka 69:47 bağlamında, ilahi hüküm ve adalet infaz edildiğinde araya girip bu hükmü geçersiz kılacak (⊥) hiçbir X engelleyicisinin (hâciz) bulunamayacağını sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح