خرب
خ - ر - ب
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış kayalıkları içeren dağ demektir. Sonra bozulmuş şehirlere “harabe” denmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış kayalıkları içeren dağ demektir. Sonra bozulmuş şehirlere “harabe” denmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٣٢٣باب الخاء والراء والباء معهما
خ ر ب، ب خ ر، ر ب خ مستعملات خرب: يقال: خَرابٌ، وثلاثة أخربة، والجميع: خَرِبٌ كالكلمة والكلم، ولغة تميم: خِرْبٌ وكلم الواحدة: خِرْبة وكلمة.
وخَرِبَ خَراباً وخرَّبتُه تخريباً.
وفي الدعاء: "اللهُمَ مُخَرِّبَ الدنيا ومعمر الآخرة" أي خَلَقْتَها للخَراب.
والخَرَوبَةُ: شجرة الينبوت.
والخَرَبُ: الذكر من الحُبارَي، ويجمع على "خِرْبان".
والخُرَبةُ: سعة خُرْتِ الأذن، وأهل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٢٣الخُرْبُ بالضم: مُنْقَطَعُ الجمهور من الرمل. والخُرْبُ أيضاً: ثَقْبُ الوَرِكِ. والخُرْبَةُ مثله، وكذلك الخُرابَةُ، وقد يشدّد. والخُرْبَةُ أيضاً: عُرْوَةُ المَزادَةِ. وكلُّ ثَقْبٍ مستدير فهو خُرْبَةٌ. والمخروب: المشقوق، ومنه قيل رجل أخْرَبُ للمشقوق الأذن، وكذلك إذا كان مثقوب الأذن. فإن انخرم بعد الثَقْبِ فهو أخْرَم. والخراب: ضدّ العِمارة. وقد خَرِبَ الموضع بالكسر فهو خَرِبٌ. ودارٌ خَرِبَةٌ،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٤٧٢خ ر ب
خرب ، خبر ، ربخ ، بخر ، برخ : مُستعملات .
خرب : قال الليث : الْخَرَابُ : نقيض العمران
وثلاثةُ أَخْرِبَةٍ .
قال : والْخَرِبُ : جَمْعُ الْخَرِبةِ كالْكَلِمِ
_ جَمْعِ الكلِمَة .
والفِعْلُ من كلِّ ذلك : خَرِبَ يَخْرَبُ
خَرَاباً .
وقد خَرَّبَهُ المخرِّبُ تَخْرِيباً .
وفي الدَّعاءِ : اللّهُمُ مُخَرِّبَ الدُّنْيَا وَمُعَمِّرَ
الآخِرَةِ أي : خَلَقْتَهَا للخراب .
والخَرُّوبةُ : شجرَةُ الْيَنْبُوتِ .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٢٬٦٢٩(باب الخاء والراء وما يثلثهما)
(خرز) الخاء والراء والزاء يدلُّ على جَمْع الشَّيء إلى الشيء وضَمِّه إليه. فمنه خَرْزُ الجِلْدِ. ومنه الخَرَزُ، وهو معروف، لأنه يُنْظم ويُنْضَدُ بعضُه إلى بعض.
وفَقَار الظَّهر خَرَزٌ لانتظامه، وخَرَزاتُ الملك، كان الملك منهم كلمَّا مَلَكَ عاماً زِيدت في تاجه خَرَزة؛ ليُعلَم بذلك عددُ سِنِي مُلْكِه. قال:
رَعَى خَرَزاتِ المُلْكِ عِشرين حِجَّة *** وعشرين حَتى فادَ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٥١- يقال: خرب المكان خرابا، وهو ضد العمارة، قال الله تعالى: ﴿وسعى في خرابها﴾ [البقرة/114]، وقد أخربه، وخربه، قال الله تعالى: ﴿يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين﴾ [الحشر/2]، فتخريبهم بأيديهم إنما كان لئلا تبقى للنبي صلى الله عليه وسلم وأصحابه، وقيل: كان بإجلائهم عنها. والخربة: شق واسع في الأذن، تصورا أنه قد خرب أذنه، ويقال: رجل أخرب، وامرأة خرباء، نحو: أقطع وقطعاء، ثم شبه به الخرق في أذن المزادة،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٨٦خ ر ب
أخربوا البلاد وخربوها وقد خربت خرباً وبلد خراب.
وهو صاحب خربة أي فساد وريبة.
قال قيس بن النعمان: لحى اللـه أدنانـا إلـى كـل خربـة وأبطأنا في ساحة المجد أقدحا ومـا رأينـا مـن فلـان خربـة فـي دينـه.
ووقعـوا فـي وادي خربـات.
قـود خرب الإبل يخربها خرابة مثل يطلبها طلابة.
وهو خارب من خرّاب.
وفي أذنه وسقائه وأديمه خربة وهي الثقبة الواسعة المستديرة.
واجعل هذا الحبل فـي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٤٧٢الخَرابُ: ضِدُّ العُمْرانِ، والجمع أَخْرِبةٌ. خَرِبَ، بالكسر، خَرَباً، فهو خَرِبٌ وأَخْرَبه وخَرَّبَه. والخَرِبةُ: موضع الخَرابِ، والجمع خَرِباتٌ. وخَرِبٌ: كَكَلِم، جمع كَلِمة. قال سيبويه: ولا تُكَسَّرُ فَعِلةٌ، لقِلَّتها في كلامهم. ودارٌ خَرِبةٌ، وأَخْرَبَها صاحبُها، وقد خَرَّبَه الـمُخَرِّبُ تَخْرِيباً؛ وفي الدعاءِ: اللهم مُخَرِّبَ الدنيا ومُعَمِّر الآخرةِ أَي خَلَقْتَها للخَرابِ. وفي الحديث:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥٣* خ ر ب * * خَرِبَ * الموضع بالكسر * خَرَاباً * فهو * خَرِبٌ * ودار * خَرِبةٌ * و * أخْرَبَها * صاحبها و * خَرَّبوا * بيوتهم شُدّد لِفَشو الفعل أو للمبالغة و * الخَرُّوبُ * بوزن التنور نبت معروف و * الخُرْنُوبُ * بوزن العصفور لغة ولا تقل الخَرنوب بالفتح
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٨١٧الخراب ضد العمران بالضم ج أخربة وخرب كعنب الأخير حكي عن أبي سليمان الخطابي في حديث بناء مسجد المدينة كان فيه نخل وقبور المشركين وخرب، فأمر بالخرب فسويت وقال ابن الأثير: الخرب يجوز أن يكون بكسر الخاء وفتح الراء جمع خربة كنقمة ونقم، ويجوز أن يكون جمع خربة بكسر الخاء وسكون الراء على التخفيف كنعمة ونعم ويجوز أن يكون الخرب بفتح الخاء، وكسر الراء كنبقة ونبق، وكلمة وكلم، قال: وقد روي بالحاء المهملة
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٥٧٦خَرِبَ
1 خَرِبَ خرب , (JK, S, A, Msb, &c.,) aor. خَرَبَ , (JK, K,) inf. n. خَرَابٌ, (JK, S, * A, Mgh, * Msb, KL, TA,) said of a place, (S,) or a country, (A, Mgh, *) or a dwelling, or place of abode, (Msb,) or a house, (TK,) It was, or became, in a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing: (JK, S, A, Mgh, KL, TA:)
خَرِبَ 1 خَرِبَ خرب , (JK, S, A, Msb, &c.,) aor. خَرَبَ , (JK, K,) inf. n. خَرَابٌ, (JK, S, * A, Mgh, * Msb, KL, TA,) said of a place, (S,) or a country, (A, Mgh, *) or a dwelling, or place of abode, (Msb,) or a house, (TK,) It was, or became, in a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing: (JK, S, A, Mgh, KL, TA:) خَرَابٌ is the contr. of عِمَارَةٌ. (S.) ― -b2- خَرِبَ, aor. خَرَبَ , (Msb,) inf. n. خَرَبٌ, (S, Msb, K,) It had in it a slit, or a round perforation: (S:) or he had his ear slit, (Msb, K,) or bored with a round perforation. (Msb.) -A2- خَرَبَ: see 4. ― -b2- Also, (Msb, K,) aor. خَرُبَ , inf. n. خِرَابَةٌ, (Msb,) He stole: (Msb:) or he became a thief, or robber. (K.) And خَرَبَ اـِبِلَ فُلَانٍ, (S, A, *) or خَرَبَ بِاـِبِلِ فُلَانٍ, (K,) both mentioned as on the authority of Lh, (TA,) aor. خَرُبَ , (S, A,) inf. n. خِرَابَةٌ (S, A, K) and خَرَابَةٌ and خَرْبٌ and خُرُوبٌ, (K,) He stole the camels of such a one. (S, K.) ― -b3- خَرَبَهُ, (K,) aor. خَرُبَ , inf n. خَرْبٌ, (TA,) He bored it, perforated it, or made a hole through it: or he slit it: (K, TA:) namely, a thing. (TA.) ― -b4- And He struck his خُرْبَةٌ, (K,) meaning the part where the head of his thigh-bone was inserted; or خربة here has some other of the significations assigned to it in this article. (TA.)
2 خَرَّبَ see 4, in four places.
اخرب 4 اخرب أخرب اخرب خرب , (S, A, Msb, K,) inf. n. اـِخْرَابٌ, (TA,) He reduced to ruin; or rendered waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing; (S, A, K;) a house, (S, K,) or a dwelling, or place of abode, (Msb,) or a country; (A;) as also ↓ خرّب, (A, Msb, K,) inf. n. تَخْرِيبٌ; (TA;) and ↓ خَرَبَ, (K,) [inf. n. خَرَابٌ, as in the Kur ii. 108:] or ↓ خرّب signifies the same, but in a more extensive, or a superlative or an intensive sense: you say, خَرَّبُوا بُيُوتَهُمْ [They ruined their houses; the ر being doubled because the verb has many objects: or they demolished their houses]. (S, TA.) بُيُوتَهُمْ ↓ يُخَرِّبُونَ, in the Kur [lix. 2], means They demolishing their houses: this is the reading of AA: all others read يُخْرِبُونَ بيوتهم, meaning they going forth from their houses, and leaving them; (TA;) or evacuating their houses; or leaving them in a state of ruin. (Bd.) ― -b2- [Hence the saying,] الأَمَانَاتُ ↓ عِنْدَهُ تُخَرَّبُ (tropical:) [Deposits entrusted to him become lost, or perish]. (A.)
تخرّب 5 تخرّب أخرب تخرب خرب It (a building) became demolished. (TA.)
استخرب 10 استخرب استخرب It (a skin for water or milk) became perforated with many holes; became full of holes. (A, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) He became broken by misfortune. (JK, K.) ― -b3- اِسْتَخْرَبْتُ لِهٰذَا الأَمْرِ (assumed tropical:) I lamented for this event, or case. (JK.) ― -b4- استخرب اـِلَيْهِ (assumed tropical:) He was angry with him; or was angry with him with the anger that proceeds from a friend; (وَجَدَ عَلَيْهِ;) namely, one who had separated himself from him: (JK:) or he yearned towards, longed for, or desired, him. (K.)
نَخْرَبَ Q. Q. 1 نَخْرَبَ أخرب نخرب خرب [in the CK, erroneously, تَخَرَّبَ,] It (the canker-worm) corroded a tree: (K, TA:) but accord. to some, this verb is [radically] quadriliteral, and as such it occurs again in the K [in art. نخرب]. (TA.)
خَرْبٌ خَرْبٌ خرب : see خُرْبَةٌ, in five places: -A2- and see also خَرَبٌ.
خُرْبٌ خُرْبٌ خرب : see خُرْبَةٌ, in seven places. -A2- Also The place where an elevated accumulation of sand terminates, (JK, S, * TA,) producing trees of the kind called غَضًا. (TA.)
خَرَبٌ خَرَبٌ خرب The male of the [species of bustard called] حُبَارَى: (S, K:) or i. q. حُبَارَى, absolutely: (TA:) pl. خِرْبَانٌ. (S.) ― -b2- And hence, (A,) or ↓ خَرِبٌ, (JK,) or ↓ خَرْبٌ, (TA,) and ↓ خِرِبَّانٌ, (K,) (tropical:) Cowardly; or a coward. (A, K, TA.) -A2- See also خُرْبَةٌ, near the end of the paragraph.
خَرِبٌ خَرِبٌ خرب (S, TA) and ↓ خَرَابٌ (A, Msb) In a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing; (S, A, TA;) applied to a place, (S,) or a country, (A,) or a dwelling, or place of abode. (Msb.) You say دَارٌ خَرِبَةٌ A house which its owner has reduced to ruin, or rendered uninhabited, &c. (S, TA.) [In the phrase, هٰذَا جُحْرُ ضَبٍّ خَرِبٍ, meaning This is a deserted hole of a lizard of the kind called dabb, the word خرب is put in the gen. case عَلَى الجِوَارِ, i. e. because of its proximity to a preceding word in that case, not being so properly.] ― -b2- [Hence,] هُوَ خَرِبُ العَظْمِ (tropical:) [He is without marrow in the bone]. (A, TA.) And خَرِبُ الأَمَانَةِ (tropical:) [One in whom trust is not safely reposed]. (A, TA.) ― -b3- See also خَرَابٌ. -A2- And see خَرَبٌ.
خَرْبَةٌ خَرْبَةٌ خرب خربه خربة see the next paragraph, in two places. -A2- See also خِرْبَةٌ.
خُرْبَةٌ خُرْبَةٌ خرب خربه خربة A hole, perforation, or bore; (Msb, TA;) whether round or not: (TA:) or any round hole or perforation or bore; (S, K, TA;) such as that of the ear; (TA;) [and] so ↓ خُرْبٌ: (A:) pl. [of mult.] of the former (in this and in other senses here following, K, * TA) خُرَبٌ (Msb, K) and خُرُوبٌ, which latter is extr. [with respect to rule], and [of pauc.] أَخْرَابٌ [which is irregular as pl. of the former, but regular as pl. of the latter]. (K. [See also خُرْتٌ and خُرْتَةٌ.]) [Hence,] خُرْبَةٌ السِّنْدِىِّ The bore of the lobe of the ear, when not slit: [the Sindee being particularly noted by the Arabs for his pierced ears:] when slit, it is termed السِّنْدِىِّ ↓ خَرْبَةٌ. (TA.) ― -b2- Width of the hole, or perforation, of the ear; (JK;) as also ↓ خَرْبٌ, (JK,) or ↓ خُرْبٌ, (A,) and ↓ أَخْرَبٌ, (K,) this last being a subst. like أَفْكَلٌ. (TA.) ― -b3- The eye of a needle: [like خُرْتٌ and خُرْتَةٌ:] and the foramen of the anus: as also ↓ خُرْبٌ and ↓ خَرْبٌ and ↓ خَرَّابَةٌ and ↓ خُرَّابَةٌ and ↓ خُرَابَةٌ; (K, MF;) in both of these senses, though this is not clearly shown in the K: (MF:) and likewise, of the vagina; the dual of خُرْبَةٌ occurring in a trad., as some relate it, applied to the foramen of the anus and that of the vagina together: (TA:) and the last, ↓ خُرَابَةٌ, also signifies any perforation like the eye of a needle. (K.) ― -b4- الخُرْبَةُ and ↓ الخُرْبُ and ↓ الخُرَابَةُ and ↓ الخُرَّابَةُ The hole [or socket] of the hip, (S, TA,) where the head of the thigh-bone is inserted; as also خُرْبَةُ الوَرِكِ and الورك ↓ خُرْبُ and ↓ خَرْبُ الورك and الورك ↓ خَرَابَةُ [or, probably, ↓ خُرَابَة] and الورك ↓ خُرَّابَةُ and الورك ↓ خَرَّابَةُ: and the pl., أَخْرَابٌ, also signifies the lower extremities of the shoulder-blades. (TA.) ― -b5- And الخُرْبَةُ, (A 'Obeyd, S, Mgh, Msb, K,) or خُرْبَةُ المَزَادَة, (A,) and ↓ الخُرَّابَة, and sometimes ↓ الخُرَابَة without tesh-deed, (TA,) [and perhaps ↓ الخُرْبُ also, (see خُبْنٌ,)] The loop of the [leathern water-bag called] مَزَادَة; (A 'Obeyd, S, A, Mgh, Msb, K;) because of its round form: every مزادة having two loops [whereby it is suspended upon either side of the camel], each of which is thus called; and two kidney-shaped pieces of leather (كُلْيَتَانِ) [at the two upper corners]; and the two loops are sewed to these. (TA. [See also خُرْتَةٌ.]) -A2- A vice, or fault; (IAth, TA;) as also ↓ خَرَبَةٌ: (K:) and corruption, or unsoundness, in religion; (JK, K;) as also ↓ خَرَبَةٌ (JK, TA) and ↓ خَرْبَةٌ [like حَرْبَةٌ] (Mgh, * K) and ↓ خُرْبٌ and ↓ خَرْبٌ (K) and ↓ خَرَبٌ: and a quality inducing suspicion, or evil opinion: [a meaning app. belonging to all of the foregoing words:] (TA:) pl., of the first, خُرُبَاتٌ; and of the second, خَرَبَاتٌ: (JK:) also, the first (i. e. خُرْبَةٌ), a crime: a bad, an evil, or a foul, word or saying: and a trial, or an affliction. (TA.) You say, مَا فِيهِ خُرْبَةٌ There is not in him a vice, or fault. (TA.) And مَا رَأَيْنَا مِنْ فُلَانٍ خُرْبَةً (JK, TA) and ↓ خَرْبًا, (TA,) or ↓ خَرَبَةً, (JK,) We have not seen in such a one unsoundness of religion nor anything disgraceful. (JK, TA.) ― -b2- فَارٌّ بِخُرْبَةٍ, occurring in a trad., means One who flees with a thing desiring to appropriate it to himself and to take possession of it unlawfully. (TA.)
خِرْبَةٌ خِرْبَةٌ خرب خربه خربة : see خَرَابٌ, in three places. -A2- Also The state, or condition, or guise, of him who is termed خَارِبٌ: (K:) also explained as signifying a thing whereof one is ashamed: or as derived from [خَرَبَةٌ, meaning] “ contemptibleness, and disgrace, or ignominy: ” or it may be ↓ خَرْبَةٌ, meaning a single act [of a shamefal nature, or the like]. (Et-Tirmidhee, TA.)
خَرَبَةٌ خَرَبَةٌ خرب خربه خربة : see خُرْبَةٌ, in three places, near the end of the paragraph. ― -b2- Also i. q. ذِلَّةٌ [Baseness, vileness, &c.]: (K, TA:) in one copy of the K, زَلَّةٌ [a slip, lapse, fault, &c.]: (TA:) and disgrace, or ignominy, and contemptibleness. (TA.) ― -b3- And الخَرَبَةٌ signifies العَوْرَةُ [The part, or parts, of the person, which it is indecent to expose]. (K.)
خَرِبَةٌ خَرِبَةٌ خرب خربه خربة and its pls.: see خَرَابٌ, in five places.
خِرِبَّانٌ خِرِبَّانٌ خرب خربان : see خَرَبٌ.
خَرَابٌ خَرَابٌ خراب inf. n. of خَرِبَ in the first of the senses explained above. (JK, S, * A, &c. [See 1, first sentence.]) ― -b2- [Then used as an epithet:] see خَرِبٌ. ― -b3- [And then used as an epithet in which the quality of a subst. predominates, as appears from what follows;] contr. of عُمْرَانٌ: (JK, A, K:) and ↓ خَرِبَةٌ signifies [the same; or] مَوْضِعُ خَرَابٍ; (A, K;) as also ↓ خِرْبَةٌ: (Lth, K:) [all may be rendered A ruin, or waste; a place, country, place of abode, or house, in a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing:] the pl. of خَرَابٌ is أخْرِبَةٌ, (JK, K,) a pl. of pauc., (JK,) and خِرَبٌ, which latter is mentioned by El-Khattلbee, (K,) as occurring in a trad. respecting the building of the mosque of El-Medeeneh: كَانَ فِيهِ نَخْلٌ وَقُبُورُ المُشْرِكِينَ وَخَرِبٌ فَأَمَرَ بِالخِرَبِ فَسُوِّيَتْ [There were in it palm-trees, and the graves of the believers in a plurality of gods, and ruins; and he gave orders respecting the ruins, and they were levelled]: but IAth says that خِرَبٌ may be pl. of ↓ خَرِبَةٌ, or of ↓ خِرْبَةٌ: or it may be ↓ خَرِبٌ [coll. gen. n.] of ↓ خَرِبَةٌ: and accord. to one reading of the trad., the word is حَرْثٌ, meaning “ a place ploughed for sowing: ” (TA:) [accord. to F,] the pl. of ↓ خِرْبَةٌ, also, is خِرَبٌ: and the pl. of ↓ خَرِبَةٌ is خَرِبٌ [mentioned above] and خَرَائِبُ [which is anomalous] and خَرِبَاتٌ. (K.) [Hence,] وَقَعُوا ↓ فِى وَادِى خَرِبَاتٍ [They fell into a valley of ruins, or waste places, &c.]: (A, TA:) i. e., into destruction: (TA:) [a prov., of which there are various readings: see جَذَبَات, in art. جذب.] -A2- [Also inf. n. of خَرَبَ as syn. with اخرب, q. v.]
خَرَابَةٌ خَرَابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ.
خُرَابَةٌ خُرَابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ, in five places.
خَرُّوبٌ خَرُّوبٌ خروب (Az, S, Mgh, K) and ↓ خُرْنُوبٌ, (Az, S, K,) mentioned by Az as radically quadriliteral, (TA in art. خرنب,) and ↓ خَرْنُوبٌ, (Mgh, K,) but this last is of weak authority, (TA,) or not allowable, (S,) a coll. gen. n.; n. un. with ة; (TA;) A kind of tree, growing upon the mountains of Syria, having grains (حَبّ) like those of the يَنْبُوت [q. v.], called by the children of El- 'Irلk القِثَّآءُ الشَّامِىُّ, dry, or tough, and black: (Az, TA in art. خرنب:) a certain plant, (S, Mgh,) well known: (S:) said by some to be kind of tree [or plant] called خَشْخَاش [i. e. poppy]: (Mgh:) certain trees, of which there are two kinds, wild (بَرِّىٌّ), and Syrian (شَامِىٌّ): (AHn, K:) the former kind is also called يَنْبُوتَةٌ; (AHn;) and this is thorny, (AHn, K,) used as fuel, rising to the height of a cubit, having branches, (AHn,) with a fruit (AHn, K) black (أَحَمُّ) and light, like bubbles, (AHn, TA,) in the copies of the K كَالتُّفَّاحِ, but correctly كَالنُّفَاخِ, (TA,) disagreeable in taste, (AHn, K,) not eaten except in cases of difficulty, or distress; having grains (حَبّ) which are hard and lubricous: (AHn:) the Syrian kind [is that to which the name of خرّوب is now commonly applied, the carob, or locust-tree; ceratonia siliqua; the fruit of which] is sweet, and is eaten; having grains (حَبّ) like those of the يَنْبُوت, but larger; (AHn;) the fruit of this kind is like the خِيَار شَنْبَر [or cassia fistula], but wide; and from it are prepared an inspissated juice and [a kind of] سَوِيق [or parched meal]. (AHn, K.) [Its grain is used as a weight: see قِيرَاطٌ and دِرْهَمٌ and دِينَارٌ.]
خَرَّابَةٌ خَرَّابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ, in two places.
خُرَّابَةٌ خُرَّابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ, in four places.
خُرْنُوبٌ خُرْنُوبٌ خرنوب and خَرْنُوبٌ: see خَرُّوبٌ.
خَارِبٌ خَارِبٌ خارب A stealer of camels: (As, S, A:) and (by extension of its original meaning, TA) any thief, or robber: (JK, S:) dim. ↓ خُوَيْرِبٌ: (TA:) and pl. خُرَّابٌ, (S, A, TA,) or أَخْرَابٌ. (JK.) [See also خِرْبَةٌ.]
خُوَيْرِبٌ خُوَيْرِبٌ خويرب : see what next precedes.
أَخْرَبُ أَخْرَبُ ذ Slit: or having a round hole or perforation: (S:) [fem. خَرْبَآءُ; as in] أُذُنٌ خَرْبَآءُ An ear having the lobe slit. (K.) ― -b2- A man, (S,) or a ram, (Msb,) having his ear slit; (S, Msb, K;) as also ↓ مُخَرَّبٌ and مُخَرَّمٌ; (TA;) from ↓ مَخْرُوبٌ signifying slit: (S:) and (so in the S and TA, but in the Msb “ or ” ) having his ear pierced, or bored: when it is slit (after the piercing, S, TA), he is said to be أَخْرَمُ: (S, Msb, TA: [but see this last in art. خرم:]) and أَخْرَبُ الأُذُنَيْنِ having the ears pierced, or bored: (AM, TA in art. خرت:) and خَرْبَآءُ a female slave having the lobe of her ear slit [or pierced, or bored]: and ↓ مُخَرَّبَةٌ a female slave having her ear [slit or] pierced, or bored: (TA:) and خَرْبَآءُ a she-goat having her ear slit, but so that the slit is not long nor wide. (K.) -A2- أَخْرَبٌ: see خُرْبَةٌ.
خَلِيَّةٌ مُخْرِبَةٌ خَلِيَّةٌ مُخْرِبَةٌ خلية مخربه خلية مخربة An empty bee-hive, (K,) in which honey has not been collected. (TA.)
مُخَرَّبٌ مُخَرَّبٌ مخرب , and its fem. (with ة): see أَخْرَبُ.
مَخْرُوبٌ مَخْرُوبٌ مخروب : see أَخْرَبُ.
نُخْرُوبٌ نُخْرُوبٌ نخروب sing. of نَخَارِيبُ, (TA,) which latter signifies Holes like those of hornets' nests: and the holes, or cells, (prepared with wax, K in art. نخرب,) in which the bees deposit their honey. (K, TA. [In the CK, erroneously, تخاريب.]) Accord. to some, the ن is a radical letter. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨١٠خَرَبَ
خَرَبَ U ( n. ac. خَرْب 1 , خِرَاْبَة 23t ),
a. Ruined, devastated, laid waste, depopulated; demolished ( country; house ).
b. Became a robber, brigand.
c. Pierced, bored.
d. I , U ( n. ac. خَرْب 1 , خَرَاْبَة 22t , خِرَاْبَة 23t , خُرُوْب 27 ) [ Bi ], Stole, carried off ( camels & c. ).
خَرِبَ
خَرِبَ A ( n. ac. خَرَاْب 22 ),
a. Was ruined, devastated & c.
b. ( n. ac.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٢٬٨٩٣خرب
خَرِبَ - يَخْرَبُ (خَرَبَ - يَخْرُبُ) - خَراب - أًخْرَبُ - يُخْرِبُ
خَرِبَ - يَخْرَبُ (خَرَبَ - يَخْرُبُ) + الكائن: يتهدم وتنفك وتتحلل عمارته وبناؤه جزئياً: يتفكك ويتحلل ويتغير بناء الشيء فيصير غير صالح للوظيفة الخاصة به
خََراب: على وزن"فـَعال" اسم فعل مبالغة من " خَرِبَ - يَخْرَبُ ": الهدم والتفكك وتحلل عمارة وبناء الشيء، فيصير غير
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٥ (الإجمالي: ٤٥)
- منع
الآيات المشتركة: ٢ · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir
- رعب
الآيات المشتركة: ١ · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
- قذف
الآيات المشتركة: ١ · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- عبر
الآيات المشتركة: ١ · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
- حصن
الآيات المشتركة: ١ · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
- خزي
الآيات المشتركة: ١ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- سعي
الآيات المشتركة: ١ · Sua’f el çatlamasıdır
- حيث
الآيات المشتركة: ١ · Hayese sürülmüş tarla demektir
- حشر
الآيات المشتركة: ١ · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- دور
الآيات المشتركة: ١ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- بيت
الآيات المشتركة: ١ · Beyt ev demektir
- ظنن
الآيات المشتركة: ١ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
… مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ …
Onun harap olması
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خرب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هدم, فسد, عطل |
| Zıt Kök | عمر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnede, deride veya duvarda gedik açılması, delinme ve yırtılma |
| Çekirdek Özet 2 | Mamur olan yapının işlevini, güvenliğini ve toparlayıcılığını yitirerek ıssızlaşması |
| Çekirdek Özet 3 | Sistemin koruyucu çeperinin delinmesiyle kurumsal veya mekansal çöküşün gerçekleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Harap etmeyi yalnızca fiziki binaların yıkımına indirgeyip mekanın işlevsizleştirilmesini gözden kaçırmak |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar yarığı; sınırın aşılması, çatlak (ikiz harf ح üzerinden türetme, hırıltı sesi sınırın delinmesini yoğunlaştırır) | Koruyucu sınırda veya duvarda çatlak ve gedik oluşması |
| ر | İnsan başı; tepe, başlangıç, yöneliş ve ana gövde | Yapının taşıyıcı merkezine veya ana çatısına yönelen hareket |
| ب | Ev, çadır; iç mekan, barınak ve aile ocağı | Tahribatın ve delinmenin doğrudan yaşam alanına ve meskene yönelmesi |
| خرب | Korunaklı bir evin veya mekanın ana taşıyıcı sınırlarının delinip çökertilmesi | Çadırın veya evin çatısının yarılarak yapının koruyuculuğunu yitirmesi ve viraneye dönmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su tulumunda, tabaklanmış deride veya deve kulağında açılan geniş yuvarlak delik (خُرْبة) ve devenin gediğe uğratılarak çalınması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kays b. en-Nu‘mân bir eksiklik, ayıp ve düzendeki gedik anlamında kullanmıştır: لحى الله أدنانـا إلى كل خربة / وأبطأنا في ساحة المجد أقدحا |
| Erken Arapça kullanım | Medine Mescidi inşa edilirken arazide bulunan eski müşrik kabirleri ve yıkıntılar için çoğul kalıbıyla hadiste zikredilmiştir: وخِرَبٌ فأمر بالخِرَبِ فسُوِّيَتْ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça خرب kökü, Sami dil ailesinde suyun çekilmesi, kuruma, ıssızlaşma, savaşla tahrip edilme ve virane haline gelme anlam dairesinde ortak bir kökene dayanır. İbranicede חָרַב (ḥārav) "kurumak, ıssız kalmak, harabeye dönmek" fiili ve חָרְבָּה (ḥorbāh) "harabe, yıkıntı yeri" ismi doğrudan fonetik ve anlamsal eşdeğerdir. Süryanicede ܚܪܶܒ (ḥreb) "harap olmak, terk edilmek, çölleşmek" ve ܚܽܘܪܒܳܐ (ḥurbā) "harabe, çöl, ıssızlık" sözcükleri aynı semantik hatta yer alır. Akadcada ḫarābu fiili "harabeye dönmek, çoraklaşmak, ıssızlaşmak" ve ḫarbu "ıssız, ekilmemiş, harap toprak" anlamlarıyla kökün Doğu Sami kolundaki en eski yazılı tanıklarıdır. İlksel katmanda suyun çekilip toprağın çatlaması ve gediğin açılmasıyla başlayan süreç, yerleşik hayatın çöküşü ve mimari dokunun viraneye dönüşmesi biçiminde gelişmiştir; Arapçada ise kök hem bir nesnedeki dairesel delik (somut gedik) hem de mamur yerin zıddı olan mekansal yıkım anlamını muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tulum, deri ve kulaktaki delikten (خربة) mimari ve kentsel viraneye geçiş | Nesnedeki yırtılma ve gedik açılma hareketi, yapının koruyuculuğunu yitirip çökmesi mecazına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥārav, Süryanice ḥreb, Akadca ḫarābu ortaklığı | Kuruma, çölleşme, ıssızlaşma ve yıkıntıya dönme anlamında kökteş Sami mirası | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış güvenilir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خرب | Anlamlı | Yıkılmak, delinmek, ıssızlaşmak | Yapının veya nesnenin gedik açılarak işlevsiz ve viran kalması | Hedef kök |
| خبر | Anlamlı | İç yüzünü bilmek, denemek | Durumun iç gediğine ve derin gerçeğine nüfuz etmek | Kur'an'da geçer; içsel kavrayış ilişkisi |
| رخب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel |
| ربخ | Anlamlı | Gevşemek, iradesi çözülmek | Bedensel kuvvetin çözülüp atıl duruma gelmesi | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta‘mel; Kur'an'da geçmez |
| بخر | Anlamlı | Buharlaşmak, tütmek | Isı etkisiyle yoğunluğun dağılıp havaya karışması | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta‘mel; Kur'an'da geçmez |
| برخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خرب | Merkez | Bütünlüğün bozulması, viranelik | Koruyucu yapının delinip çökmesi ve işlevsiz kalarak ıssızlaşması | Hem maddi yıkımı hem de işlevsel terkedilmişliği kapsar |
| هدم | Komşu | Yukarıdan aşağıya yıkma | Yapının fiziksel olarak devrilmesi ve yerle bir edilmesi | Maddi kütlenin çökertilmesine odaklanır, işlevsel atıllığı içermez |
| فسد | Komşu | Düzenin ve dengenin bozulması | Bir şeyin yararlı halden çıkıp zararlı veya atıl hale gelmesi | Ahlaki, biyolojik ve niteliksel bozulmayı anlatır |
| عطل | Komşu | Boş bırakma, atıl tutma | Kullanılabilir durumdaki bir şeyin terk edilerek işlevsizleştirilmesi | Yapı yıkılmasa dahi kullanım dışı kalmasıdır |
| عمر | Zıt | İmar etme, mamur kılma | Mekanı inşa etme, insanla ve ibadetle canlandırıp yaşanır kılma | Hayatın, nizamın ve mekanın sürekliliğini temsil eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خرب | Harap olmak, delinmek, ıssızlaşmak | Bir yapının veya nesnenin hem fiziksel hem de fonksiyonel çöküşü | Kesin |
| Latince | ruinare, devastare, desolare | Çökmek, yıkmak, ıssız bırakmak | Mekanın çöküşünü ve terkedilmişliğini karşılar; derideki delik nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to ruin, to desolate, to demolish | Viran etmek, ıssızlaştırmak, yıkmak | Mekansal çöküşü ve işlevsizliği iyi verir; kökün deve hırsızlığı veya kulak yarığı boyutunu kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | verwüsten, ruinieren, veröden | Harap etmek, viraneye çevirmek, ıssızlaşmak | Çölleşme ve maddi yıkım yönünü karşılar; iç gediğin açılması nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | ruiner, dévaster, démolir | Harap etmek, viran kılmak, yıkmak | Yapısal bozulma ve çöküşü ifade eder; kökün tekil fiziksel delik anlamını içermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Oxford English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَرَابِهَا | Mescitlerin tevhidi işlevini engelleme, cemaatsiz bırakma ve manen/maddeten atıl kılma | Allah'ın adının anılmasını yasaklayan ve ibadethaneleri işlevsizleştiren zorbalar bağlamında; Bakara 2:114 |
| يُخْرِبُونَ | Meskenleri düşmana yar olmasın diye bizzat sakinleri eliyle tahrip edip kullanılmaz hale getirme | Nadiroğulları'nın sürgün edilirken evlerinin tavan ve kapılarını sökerek tahrip etmesi bağlamında; Haşr 59:2 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dünyanın faniliği ve nizamın zevali | Kozmik düzenin bozulması ile insanın yeryüzünü fesada ve harabiyete uğratması arasındaki ahlaki illiyet | İmarın imtihan yeri, harabiyetin ise ilahi adalet ve zeval kanunu olması |
| Fıkıh | Mescitlerin dokunulmazlığı ve vakıf mülkleri | Mescidi cemaatten men etmenin harabiyet sayılıp sayılmayacağı ve atıl kalan mevat arazinin imar hukuku | Bir mekanın kullanımının engellenmesinin hukuken fiziki yıkımla eşdeğer tutulması |
| Tefsir | Bakara 2:114 ve Haşr 59:2 ayetlerinin tevili | Mescitlerin harabının sadece maddi yıkım mı yoksa ibadetin yasaklanması mı olduğu tartışması | Mekanın asıl hüviyetinin fiziki taşlar değil içinde icra edilen tevhid ameli olduğu |
| Hadis | Şehirlerin istikbali ve kıyamet alametleri | Ahir zamanda Medine'nin harabiyeti veya mamur yerlerin terkedilmesine dair rivayetler | Medeniyet merkezlerinin refah sarhoşluğu veya terk edilme neticesinde viraneye dönmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mescitler ve tevhid merkezleri | İbadet mekanlarının desakralizasyonu ve atıllaştırılması | Toplanma ve zikir alanını ortadan kaldırmak | Mescidin asıl harabiyeti fiziki yıkımdan önce içinde tevhidi şiarın söndürülmesidir | Kesin |
| İlmi | İlim havzaları ve medreseler | Düşünce üretim zeminlerinin dağıtılması | Bilgi aktarım zincirini koparmak | Kütüphane ve ilim merkezlerinin atıl bırakılması fikri çöküşe yol açar | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve egemenlik | Nizamın çözülmesi ve tahkimatın bizzat sökülmesi | İktidar zeminini rakipten esirgemek | Yenilgiye uğrayan gücün arkasında sığınak bırakmamak için kendi kalesini yıkması | Kesin |
| İktisadi | Altyapı, imar ve mülkiyet | Sabit sermayenin ve üretim araçlarının atıl kalması | Üretim ve mübadele döngüsünü durdurmak | Şehirlerin ve arazilerin terkedilerek mevat toprağa ve ekonomik kayba dönüşmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve yapısal dekoherans | Koruyucu çeperi delinen termodinamik bir sistemin düzenli yapısını kaybederek maksimum düzensizliğe ve atıllığa evrilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve mekanın çöküntüleşmesi | Bir toplumsal yapının meşruiyetini ve sakinlerini kaybetmesi sonucu hem kurumsal hem mekansal bir harabeye dönüşmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Harap etmeyi sadece iş makineleriyle, bombalarla veya balyozla binaları yerle bir etmekten ibaret görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir yapının fiziki varlığı sürse bile, onun varoluş gayesi olan zikir, tevhid ve adaletten soyutlanıp atıl bırakılmasının harabiyet sayılması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mescitlerin kapatılmasını, cemaatsizleştirilmesini veya amacından saptırılmasını harabiyet suçu kapsamında görmemek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Mekanın kutsiyet ve değerinin taş ve harçta değil, orada ikame edilen ilahi gayede olduğunu gösterir; asıl imar ve harabın mahiyetini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadethanelerin dokunulmazlığını ve engellenme yasağını bildiren ayetlerde (Bakara 2:114) ile sürgün ve yenilgi psikolojisini tasvir eden ayetlerde (Haşr 59:2) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayakta duran fakat içi boşaltılmış, adaletten ve zikirden arındırılmış yapıları mamur zannetme yanılgısını giderir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir örtüde, deride veya duvarda açılan ve bütünlüğü bozan delik; mekanın çökerek virane olması.
- Soyut anlamKorunaklı ve işlevsel bir sistemin koruma kalkanının delinmesi suretiyle atıl, gayesiz ve ıssız bırakılması.
- Sistematik karşılıkMaddi varlığı () bulunan bir yapının, gayesine uygun işlevselliğinin () engellenmesi veya fiziksel tahribat () görmesi neticesinde harabiyete () dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ortaya çıkan toplam harabiyet durumunu temsil eder. yapının fiziki mevcudiyetini, yapının varoluş gayesine uygun işlevsellik katsayısını (), ise yapıya doğrudan yönelen dışsal fiziki yıkımı ifade eder. Yapı fiziken sağlam kalsa dahi (), tevhidi işlevi sıfırlandığında () harabiyet () azami seviyeye ulaşır; buna ek olarak fiziki yıkım gerçekleşirse () hem maddi hem manevi tam bir viranelik hasıl olur.