عطل
ع - ط - ل
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir. Körelmiş kuyu anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir. Körelmiş kuyu anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٦٩٨باب العين و الطّاء والّلام معهما
ع ط ل، ع ل ط، ط ل ع، ل ع ط مستعملات ط ع ل، ل ع ط مهملان
عطل:
العَطَلُ: فُقْدانُ القِلادة. عَطِلَتْ تَعْطَلُ عَطَلاً و عُطولاً فهي عاطل، و هنّ عواطل. قال:
يرضن صعابَ الدرِّ في كلّ حجّة وإن لم تكن أعناقُهُنّ عـواطـلا
و تَعَطَّلَتْ فهي متعطّلة، وهنّ عُطَّل. وهي عُطُل أيضاً.قال الشّمّاخ:
يا ظبيةً عُطُلاً حُسّانَةَ الجيدِ.
وقوسٌ عُطُلٌ: لا وتَرَ عليها. والأعطالُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٠٠العَطَلُ: الشخصُ. مثل الطَلَل. يقال: ما أحسن عَطَلَهُ، أي شَطاطَهُ وتمامَه. والعَطَلُ: الشِمراخُ من شماريخ النخلة. والعَطَلُ أيضاً: مصدر عَطِلَتِ المرأةُ وتَعَطَّلَتْ، إذا خلا جيدها من القلائد، فهي عُطُلٌ بالضم، وعاطِلٌ ومِعْطالٌ. وقد يستعمل العَطَلُ في الخلوِّ من الشيء وإن كان أصله في الحُليّ، يقال عَطِلَ الرجلُ من المال والأدب فهو عُطْلٌ وعُطُلٌ. وقوسٌ عُطُلٌ أيضاً: لا وترَ عليها. والأعطالُ من
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٤٥٢باب العين والطاء مع اللام
عطل ، علط ، لعط ، لطع ، طعل ، طلع : مستعملات .
طعل : أهمل الليث طعل . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الطاعِل : السهم المقوَّم . والطَعْل : القَدْح في الأنساب . قلت : وهما حرفان غريبان لم أسمعهما لغيره .
لعط : أهمله الليث أيضاً ، وهو معروف . قال النضر بن شُمَيْل فيما قرأت بخطّ شَمِر له : اللُعْطُ : ما لَزِق بنجَفة الجَبَل . يقال : خذ اللُعْطَ يا فلان . ومرّ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٦٠(باب العين والطاء وما يثلثهما)
(عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد:
ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٨٣- العطل: فقدان الزينة والشغل، يقال: عطلت المرأة (انظر: الأفعال 1/303)، فهي عطل وعاطل، ومنه: قوس عطل: لا وتر عليه، وعطلته من الحلي، ومن العمل فتعطل. قال تعالى: ﴿وبئر معطلة﴾ [الحج/45]، ويقال لمن يجعل العالم بزعمه فارغا عن صانع أتقنه وزينه: معطل، وعطل الدار عن ساكنها، والإبل عن راعيها.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣٤ع ط ل
عطّلوا ديارهم: تركوها خالية ودار معطّلة.
وتعطيل البئر: أن لا تورد.
وعطّلت الإبل: تركت بلا راع.
وكل ما ترك ضائعاً فقد عطّل كتعطيل الحدود والثغور.
وتعطّل فلان: بقي بلا عمل وهو يشكو العطلة.
وعطلت المرأة وتعطّلت: فقدت الحلي وعطّلها صاحبها وهي عاطل وعطل وهنّ عواطل.
قال الشماخ: دار الفتاة التي كنا نقول لها يا ظبية عطلاً حسّانة الجيد وقال لبيد: يرضن صعاب الدرّ في
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٣٢٨عَطِلَتِ المرأَةُ تَعْطَل عَطَلاً وعُطولاً وتَعَطَّلَتْ إِذا لم يكن عليها حَلْيٌ ولم تَلْبَس الزينة وخَلا جِيدُها من القَلائد. وامرأَةٌ عاطِلٌ، بغير هاء، من نِسْوَةٍ عَواطِلَ وعُطَّلٍ؛ أَنشد القَناني:ولو أَشْرَفَتْ من كُفَّةِ السِّتْرِ عاطِلاً،
لَقُلْتَ: غَزالٌ ما عَلَيْهِ خَضَاضُ
وامرأَة عُطُلٌ من نسوة أَعطال؛ قال الشّماخ:
يا ظَبْيةً عُطُلاً حُسَّانةَ الجِيد
فإِذا كان ذلك عادتها فهي مِعْطالٌ.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٤٦* ع ط ل * * عَطِلَت * المرأة من باب طرِب و * تَعَطَّلَت * إذا خلا جيدها من القلائد فهي * عُطُل * بضمتين و * عَاطِلٌ * و * مِعْطالٌ * وقد يُستعمل العَطَل في الخُلُو من الشيء وإن كان أصله في الحلي يقال * عَطِلَ * الرجل من المال والأدب فهو * عُطْلٌ * بضم الطاء وسكونها و * تَعَطَّل * الرجل إذا بقي لا عمل له والاسم * العُطْلَةُ * و * التَّعْطِيلُ * التفريغ وبئر * مُعَطَّلةٌ * لبُيُود أهلها وفي الحديث
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٠٦٣عطلت المرأة، كفرح، عطلا، بالتحريك، وعليه اقتصر الجوهري، وعطولا، بالضم نقله الصاغاني وابن سيده، وتعطلت: إذا لم يكن عليها حلي ولم تلبس الزينة، وفي الصحاح: إذا خلا جيدها من القلائد، وقال الراغب: العطل: فقدان الزينة والشغل فهي عاطل بغير هاء، أنشد القناني:
ولو أشرفت من كفة الستر عاطلا لقلت غزال ما عليه خضـاض وقيل: العاطل من النساء: التي ليس في عنقها حلي وإن كان في
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٨٣٣عَطِلَتْ
1 عَطِلَتْ ذ , [in my copy of the Msb said to be of the class of قتل, perhaps a mistranscription for قَبِلَ, but see what is said below of عَطَلَ as syn. with بَطَلَ, from which it may be inferred that عَطَلَتْ is correct in the sense here following as well as عَطِلَتْ,] said of a woman, [aor. عَطَلَ ,] inf. n. عَطَلٌ (S, O, K) and عُطُولٌ; (O, K;) and ↓ تعطّلت; (S, O, K;) She had not
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٧٢عَطَلَ
عَطَلَ U ( n. ac. عَطَاْلَة 22t ),
a. Was unoccupied, unemployed.
عَطِلَ
عَطِلَ A ( n. ac. عَطَل 4 , عُطُوْل 27 ),
a. Was unadorned ( woman ).
b. ( n. ac. عَطَل 4 ) [ Min ], Was destitute, void of, lacked.
عَطَّلَ
عَطَّلَ II ,
a. Deprived, divested, despoiled of.
b. Left without work.
c. Ruined, destroyed; injured, spoilt; ravaged, devastated, depopulated ( country ).
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٢٨٥عطل
عَطِلَ - يَعْطَلُ - عَطَّلَ - يُعَطِّلُ، عُطِّلَ - يُعَطَّلُ - مُعَطَّل - مُعَطَّلة
عَطِلَ - يَعْطَلُ + الكائن (البئر - الأرض -العشار): يتوقف عن العمل لعدم وجود ما يعمله: لا يعمل ولا ينتج ولا يثمر لفقد ما يعمل عليه: يخلو ويفرغ ما كان عنده من أشياء يعمل عليها، فيتوقف عن العمل فلا يعود يثمر ولا ينتج
عَطَّلَ - يُعَطِّلُ: على وزن " فَعَّل "
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٤)
- بأر
الآيات المشتركة: ١ · Biir kuyu demektir
- شيد
الآيات المشتركة: ١ · Badanalanmış
- خوي
الآيات المشتركة: ١ · Haviy (hı) : Dere demektir
- قصر
الآيات المشتركة: ١ · Kusare, anız demektir
- عشر
الآيات المشتركة: ١ · “On” demektir
- عرش
الآيات المشتركة: ١ · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
- قري
الآيات المشتركة: ١ · Kasaba
- هلك
الآيات المشتركة: ١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
- ظلم
الآيات المشتركة: ١ · Zalimler
- أيي
الآيات المشتركة: ١ · Evye kuş yuvası demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَإِذَا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ
Devre dışı bırakıldı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عطل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | همل, سدى, فرغ, هجر |
| Zıt Kök | شغل |
| Çekirdek Özet 1 | Donanımdan, süsten, bekçiden veya sahibinden yoksun kalarak işlevsiz ve boş bırakılma |
| Çekirdek Özet 2 | En değerli varlıkların ve hayati altyapıların dehşet veya helak anında terk edilip atıl kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın öz potansiyelini veya yaratılış gayesini işleten koruyucu ve bağlayıcı iradenin çekilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca modern anlamdaki işsizlik veya tembellik sanılması; varlığın aslî değerini koruyan donanımın ve gözetimin kalkması boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عط | Uzanma, esneme, boyun bükme ve bir nesnenin tabii sınırından dışarıya doğru boşluk bırakması; nitekim عطف meyledip bükülmeyi, عطو ise elini uzatarak alıp vermeyi ifade eder. | ل | Çoban değneği ve bağlama imgesini taşıyan ل harfinin eklenmesiyle, uzanma ve esneme hareketi bir bağın çözülmesi ve koruyucu sınırın kalkması sonucunda varlığın tamamen başıboş, atıl ve işlevsiz bırakılması anlamına özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, gözetim ve dikkat | Bir nesnenin üzerinde bulunması gereken gözetim, bakım ve koruyucu dikkatin başlangıç noktasını gösterir. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Varlığı çevreleyen, koruyan ve ona biçim veren dış kuşatmayı veya donanımı simgeler. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, sevk etme, bağlama | Sürüyü veya nesneyi idare eden, onu gayesine yönlendiren yönetsel bağı ve otoriteyi ifade eder. |
| عطل | Gözetimin ve bağlayıcı idarenin çözülüp koruyucu çerçevenin boşalması | Gözetimin (ع), kuşatıcı korumanın (ط) ve sevk edici yönetsel bağın (ل) ortadan kalkmasıyla varlığın bütünüyle sahipsiz, donanımsız ve atıl kalma hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kadının boynunda gerdanlık ve süs bulunmaması; yayın kirişsiz kalması; devenin çobansız veya bineklerin yularsız biçimde başıboş bırakılması; kuyunun su çekilmeyerek terk edilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr bir beytinde gerdanlıksız kadını şu mısra ile tasvir eder: يا ظبيةً عُطُلاً حُسّانَةَ الجيدِ / Ayrıca Lebîd b. Rebîa divanında kadının boynunun süssüz kalışını şöyle anar: يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة / وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا |
| Erken Arapça kullanım | Hudut boylarının ve kalelerin muhafızsız bırakılması تعطيل الثغور terkibiyle; deve sürüsünün sahibince terk edilmesi عُطِّلَتِ الإبل ifadesiyle erken dönem bedevi idare dilinde yer almıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Lebîd, Dīvânu’ş-Şammâh.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عطل kökü, merkezi Sami dillerinde somut olarak süsten, donanımdan ve işlevden yoksun kalma anlam örgüsüyle sınırlı ve son derece özelleşmiş bir semantik çekirdeğe işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ع-ط-ل kök denkliği çok sınırlı olup İbranice ve Ârâmîcede işsizlik, boş kalma veya tatil etme anlamları çoğunlukla بطل köküyle karşılanmaktadır. Bununla birlikte Arapçadaki عطل kökünün ilk katmanında yer alan «gerdanlıksız boyun» (عطل الجيد) ve «kirişsiz yay» tasvirleri, bir nesnenin kendisini işlevsel veya estetik kılan tamamlayıcı bağından soyutlanması fikrine dayanır. Doğu Sami (Akadca) kolunda doğrudan bir üçlü kök denkliği kesin olarak tespit edilememekle birlikte, kökün Arapça içindeki gelişimi bedevi hayatın en somut iki unsuru üzerinden şekillenmiştir: süsten arınmış beden ve çobansız bırakılmış sürü. Kök, soyut bir yokluktan ziyade, varlığı mevcut olan bir nesnenin koruyucu ve işletici amilinin devreden çıkmasını ifade eden özgün bir Arapça semantik kristalleşmedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عطل | Süsün, kirişin, yuların ve bekçinin kalkmasıyla nesnenin işlevini yitirmesi ve terk edilmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Güney Sami geçişleri | İbranicedeki بطل kökünün gördüğü işlevsizlik semantiğini Arapça daha somut donanım kaybı ekseninde korur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı veya daha geniş ailelerde doğrudan güvenilir bir eşaslillik saptanamamıştır. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عطل | Anlamlı | Boş ve işlevsiz kalmak | Donanımını, koruyucusunu veya süsünü yitirerek terk edilmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| علط | Anlamlı | Boyna işaret/halka koymak | Devenin boynuna damga vurmak veya ip takmak | عطل kökünün zıddı bir bağlama hareketidir; Kur'an'da geçmez |
| طعل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız bir anlam kökü olarak işlenmemiştir | Kitābü’l-ʿAyn mühmel sayar; Kur'an'da geçmez |
| طلع | Anlamlı | Doğmak, belirmek, çıkmak | Bir nesnenin gizlilikten açık alana yükselmesi ve görünmesi | Yönelim ve zuhur semantiği; Kur'an'da geçer |
| لعط | Anlamlı | Dağlamak, leke vurmak | Boyna veya yüze çizgi şeklinde küçük dağ vurmak | İz bırakma ve bağlama ile ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| لطع | Anlamlı | Yalamak, silmek | Bir kabın içini veya dudağı dille sıyırmak | Yüzeyi boşaltma yönüyle uzaktan temas taşır; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عطل | Merkez | Terk edilme ve işlevsizlik | Varlığın üzerindeki koruyucu, süsleyici veya işletici unsurun çekilmesiyle işe yaramaz hale gelmesi | Değerli bir nesnenin himayesiz ve amelsiz bırakılmasıdır |
| همل | Komşu | Başıboş salınma | همل gözetimsizce otlamaya bırakılan deve için kullanılır; عطل ise doğrudan himaye ve donanım kaybını vurgular | همل hareket serbestisini, عطل ise işlevsel çöküşü öne çıkarır |
| سدى | Komşu | Gayesiz ve hesapsız bırakılma | سدى varlığın bir amaca bağlanmadan başıboş bırakılmasını anlatır | سدى ahlaki/teleolojik amaçsızlıkken عطل fiilî terk ediştir |
| فرغ | Komşu | İçi boşalma ve meşguliyetin bitmesi | فرغ bir kabın boşalması veya bir işin tamamlanıp alan açılmasıdır | فرغ yeni bir işe hazır olmayı içerirken عطل atıl kalmayı ifade eder |
| هجر | Komşu | Bilinçli olarak terk etme ve ayrılma | هجر bir bağın iradi olarak koparılıp uzaklaşılmasıdır | هجر failin ayrılışına, عطل nesnenin sahipsiz kalışına odaklanır |
| شغل | Zıt | Meşguliyet, donatılma ve işletilme | Bir varlığın potansiyelini fiiliyata dökmesi ve üzerinde kesintisiz faaliyet bulunması | عطل halinin tam karşıtı olarak kapasitenin tam devrede olmasıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عطل | Koruyucusuz ve donanımsız bırakılma | Bir şeyin asli işlevini yerine getirmesini sağlayan bağların çözülmesi | Kesin |
| Latince | cessare, deserere, vacuus | Durmak, terk etmek, boş kalmak | cessare işlevin durmasını, deserere ise koruyucunun çekilip terk etmesini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | disable, abandon, suspend, render idle | Devre dışı bırakmak, terk etmek, atıl kılmak | abandon sahipsiz bırakmayı, disable ise işler mekanizmanın durmasını verir | Güçlü |
| Almanca | stilllegen, verwaisen, brachliegen | Faaliyeti durdurmak, öksüz/sahipsiz kalmak, nadasa/atıl kalmak | stilllegen kurumsal işlevsizleştirmeyi, brachliegen kapasitenin kullanılmamasını içerir | Güçlü |
| Fransızca | neutraliser, délaisser, désactiver | Etkisizleştirmek, kendi haline bırakmak, devre dışı bırakmak | délaisser ihtimamın kalkmasını, désactiver fonksiyonun kesilmesini belirtir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عُطِّلَتْ | Kıyamet dehşetiyle en kıymetli mülkün ve sermayenin terk edilmesi, gözden çıkarılması | Kıyametin kopuş anında insanın en değerli varlığı olan gebe develerin bile sahipsiz bırakılıp unutulması bağlamı (Tekvîr 81:4). |
| مُعَطَّلَةٍ | Helak edilen kavimlerin ardından hayati su kaynaklarının ve medeniyet altyapısının sahipsiz kalıp atıl hale gelmesi | İlahi azapla yok edilen şehirlerin kuyularının kovasız, ipsiz ve susuz kalarak körelmesi bağlamı (Hac 22:45). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ta'tîl / Muattıla | Allah'ın sıfatlarını iptal ederek O'nu evrene müdahalesiz, işlevsiz veya niteliksiz bırakma ithamı | İlahi zatı tenzih etme adına bütün fiilî ve kemal sıfatlarından soyutlayarak atıl bir ilah tasavvuruna sapma. |
| Fıkıh | Vakfın ve arazinin ta'tîli | Kamusal altyapının, vakıf mallarının veya sınır boylarının muhafızsız bırakılıp atıl kılınmasının haramlığı | Mülkün veya kurumun üretim ve koruma işlevinden mahrum bırakılarak çürümeye terk edilmesi. |
| Tefsir | Kıyamet ve helak tasvirleri | İnsanın normal şartlarda üzerine titrediği değerlerin büyük altüst oluş anında anlamsızlaşması | Varlığın kıymet ölçülerinin sıfırlanması ve mülkiyet bağının bütünüyle çözülmesi hali. |
| Hadis | Süs ve kılık-kıyafet edebi | Kadının ibadet veya evlilik hayatında kendini bütünüyle bakımsız ve süssüz (عُطُل) bırakmasının mekruh görülmesi | İnsanın fıtri zarafetini ve donanımını terk ederek kendisini köhne ve atıl hale getirmesinin menedilmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | Emanetin ve kulluk bağının terki | İnsanın hilafet vazifesini askıya alarak kendini manevi bakımdan atıl bırakması | İlahi yönlendirmenin devreden çıkarılması ruhsal çöküş ve helak getirir. | Güçlü |
| İlmi | Yöntem ve akıl işletimi | Bilgi üretim araçlarının dondurulması | Aklın ve tefekkür mekanizmalarının devre dışı bırakılması | Zihnin hakikati arama ve işleme donanımından soyutlanarak donuklaşmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve sınır muhafazası | Hudutların ve yasaların askıya alınması | Devlet otoritesinin ve koruyucu zırhın çekilmesi (تعطيل الثغور) | Hukuk ve güvenlik mekanizmasının işlememesi sonucu anarşi ve istilanın doğmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Üretim araçları ve sermaye | Sermayenin ve altyapının atıl bırakılması | Kaynakların dolaşımdan ve işletimden çekilerek köreltilmesi | Kuyunun ya da tarlanın işletilmeyip servetin donuklaştırılması ekonomik çöküştür. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistemin devre dışı kalması (deactivation / idle state) | Fiziksel veya elektriksel bir devrede akımın kesilmesi; bir algoritmanın veya işlemcinin kaynak tahsis edilmeksizin boşta bekletilmesi hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve kapasite yitimi | Toplumsal kurumların işlevlerini yerine getiremez hale gelerek atıllaşması; bireyin sosyal rollerden soyutlanıp sermayesini ve emeğini işletememesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece modern dünyadaki çalışma hayatı terimi olan «tatil» (dinlenme, boş vakit) veya «işsizlik» sınırına hapsedilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın en çok değer verdiği hayati veya iktisadi unsurların (on aylık gebe deve, su sağlayan kuyu) koruyucu iradesinin yok olması ve felaket anında tamamen sahipsiz kalması durumunu ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tekvîr 81:4 ayetindeki dehşetin kavranamaması; kuyu ayetinde (Hac 22:45) fiziksel yıkımın ötesinde medeniyetin can damarı olan altyapı işletiminin durması gerçeğinin ıskalanması; kelamdaki «ta'tîl» tehlikesinin basite indirgenmesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mülkiyet, medeniyet ve kıyamet tasavvurunu birbirine bağlar. İnsanın dünyada güvenip koruduğu en kıymetli altyapıların ilahi irade veya nihai hesap anı karşısında nasıl bir anda işlevsiz bir boşluğa dönüştüğünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik altüst oluşu bildiren kıyamet sahnelerinde (Tekvîr Suresi) ve geçmiş medeniyetlerin harabelerini ibret nazarına sunan helak ayetlerinde (Hac Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zenginliğin, mülkiyetin ve fiziksel güç unsurlarının kendi başına baki kalacağı zannını düzeltir; koruyucu ve sorumlu bir irade olmadığında en mükemmel yapay sistemlerin bile kendi haline terk edilip söneceğini öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin boynundaki süsten, kirişinden veya koruyucu çobanından soyutlanarak işlevsiz ve sahipsiz bırakılması.
- Soyut anlamBir varlık alanının, kendisini gayesine bağlayan denetim ve işletim gücünden mahrum kalarak atıl hale gelmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin donanım ve amaç mekanizmasının devreden çıkarılmasıyla potansiyel enerjisinin fiiliyata dönüşememesi durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde tanımlı bir varlık sistemini, sistemin sahip olduğu nesne veya cevheri, bu nesnenin asli işlevini veya potansiyelini, ise sistemi çalıştıran, koruyan ve yönlendiren amili (çoban, sahip, kova, süs veya ilahi gayeyi) simgeler. Amilin sıfırlanması veya çekilmesiyle () sistem haline dönüşür; bunun zorunlu sonucu olarak potansiyel işlev sıfıra iner (). Böylece varlık maddeten mevcut kalsa bile fiilen ta'tîl durumuna düşmüş olur.