عطل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ط-لالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٠ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عشرعرشمُعَطَّلَةٍعطلبأرأييشيدعُطِّلَتْظلمقصرقري

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ١٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عطل

ع - ط - ل

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir. Körelmiş kuyu anlamına da gelir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir. Körelmiş kuyu anlamına da gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٦٩٨
باب العين و الطّاء والّلام معهما ع ط ل، ع ل ط، ط ل ع، ل ع ط مستعملات ط ع ل، ل ع ط مهملان عطل: العَطَلُ: فُقْدانُ القِلادة. عَطِلَتْ تَعْطَلُ عَطَلاً و عُطولاً فهي عاطل، و هنّ عواطل. قال: يرضن صعابَ الدرِّ في كلّ حجّة وإن لم تكن أعناقُهُنّ عـواطـلا و تَعَطَّلَتْ فهي متعطّلة، وهنّ عُطَّل. وهي عُطُل أيضاً.قال الشّمّاخ: يا ظبيةً عُطُلاً حُسّانَةَ الجيدِ. وقوسٌ عُطُلٌ: لا وتَرَ عليها. والأعطالُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٠٠
العَطَلُ: الشخصُ. مثل الطَلَل. يقال: ما أحسن عَطَلَهُ، أي شَطاطَهُ وتمامَه. والعَطَلُ: الشِمراخُ من شماريخ النخلة. والعَطَلُ أيضاً: مصدر عَطِلَتِ المرأةُ وتَعَطَّلَتْ، إذا خلا جيدها من القلائد، فهي عُطُلٌ بالضم، وعاطِلٌ ومِعْطالٌ. وقد يستعمل العَطَلُ في الخلوِّ من الشيء وإن كان أصله في الحُليّ، يقال عَطِلَ الرجلُ من المال والأدب فهو عُطْلٌ وعُطُلٌ. وقوسٌ عُطُلٌ أيضاً: لا وترَ عليها. والأعطالُ من
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٤٥٢
باب العين والطاء مع اللام عطل ، علط ، لعط ، لطع ، طعل ، طلع : مستعملات . طعل : أهمل الليث طعل . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الطاعِل : السهم المقوَّم . والطَعْل : القَدْح في الأنساب . قلت : وهما حرفان غريبان لم أسمعهما لغيره . لعط : أهمله الليث أيضاً ، وهو معروف . قال النضر بن شُمَيْل فيما قرأت بخطّ شَمِر له : اللُعْطُ : ما لَزِق بنجَفة الجَبَل . يقال : خذ اللُعْطَ يا فلان . ومرّ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٦٠
(باب العين والطاء وما يثلثهما) (عطف) العين والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على انثناء وعِياجٍ. يقال: عَطَفْتُ الشّيء، إذا أمَلْتَه. وانعَطَف، إذا انعاج. ومصدر عطف العُطُوف. وتعطّفَ بالرَّحمة تعطُّفاً. وعَطَف الله تعالى فلاناً على فلانٍ عَطْفاً. والرَّجُل يَعْطِف الوِسادةَ: يثنيها، عطفاً، إذا ارتفَقَ بها. قال لبيد: ومَجُودٍ من صُبابات الكَرَى *** عاطِفِ النُّمرُقِ صَدْقِ المُبْتَذَلْ([1])
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٨٣
- العطل: فقدان الزينة والشغل، يقال: عطلت المرأة (انظر: الأفعال 1/303)، فهي عطل وعاطل، ومنه: قوس عطل: لا وتر عليه، وعطلته من الحلي، ومن العمل فتعطل. قال تعالى: ﴿وبئر معطلة﴾ [الحج/45]، ويقال لمن يجعل العالم بزعمه فارغا عن صانع أتقنه وزينه: معطل، وعطل الدار عن ساكنها، والإبل عن راعيها.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣٤
ع ط ل عطّلوا ديارهم‏:‏ تركوها خالية ودار معطّلة‏.‏ وتعطيل البئر‏:‏ أن لا تورد‏.‏ وعطّلت الإبل‏:‏ تركت بلا راع‏.‏ وكل ما ترك ضائعاً فقد عطّل كتعطيل الحدود والثغور‏.‏ وتعطّل فلان‏:‏ بقي بلا عمل وهو يشكو العطلة‏.‏ وعطلت المرأة وتعطّلت‏:‏ فقدت الحلي وعطّلها صاحبها وهي عاطل وعطل وهنّ عواطل‏.‏ قال الشماخ‏:‏ دار الفتاة التي كنا نقول لها يا ظبية عطلاً حسّانة الجيد وقال لبيد‏:‏ يرضن صعاب الدرّ في
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٣٢٨
عَطِلَتِ المرأَةُ تَعْطَل عَطَلاً وعُطولاً وتَعَطَّلَتْ إِذا لم يكن عليها حَلْيٌ ولم تَلْبَس الزينة وخَلا جِيدُها من القَلائد. وامرأَةٌ عاطِلٌ، بغير هاء، من نِسْوَةٍ عَواطِلَ وعُطَّلٍ؛ أَنشد القَناني:ولو أَشْرَفَتْ من كُفَّةِ السِّتْرِ عاطِلاً، لَقُلْتَ: غَزالٌ ما عَلَيْهِ خَضَاضُ وامرأَة عُطُلٌ من نسوة أَعطال؛ قال الشّماخ: يا ظَبْيةً عُطُلاً حُسَّانةَ الجِيد فإِذا كان ذلك عادتها فهي مِعْطالٌ.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٤٦
* ع ط ل * * عَطِلَت * المرأة من باب طرِب و * تَعَطَّلَت * إذا خلا جيدها من القلائد فهي * عُطُل * بضمتين و * عَاطِلٌ * و * مِعْطالٌ * وقد يُستعمل العَطَل في الخُلُو من الشيء وإن كان أصله في الحلي يقال * عَطِلَ * الرجل من المال والأدب فهو * عُطْلٌ * بضم الطاء وسكونها و * تَعَطَّل * الرجل إذا بقي لا عمل له والاسم * العُطْلَةُ * و * التَّعْطِيلُ * التفريغ وبئر * مُعَطَّلةٌ * لبُيُود أهلها وفي الحديث
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٠٦٣
عطلت المرأة، كفرح، عطلا، بالتحريك، وعليه اقتصر الجوهري، وعطولا، بالضم نقله الصاغاني وابن سيده، وتعطلت: إذا لم يكن عليها حلي ولم تلبس الزينة، وفي الصحاح: إذا خلا جيدها من القلائد، وقال الراغب: العطل: فقدان الزينة والشغل فهي عاطل بغير هاء، أنشد القناني: ولو أشرفت من كفة الستر عاطلا لقلت غزال ما عليه خضـاض وقيل: العاطل من النساء: التي ليس في عنقها حلي وإن كان في
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٨٣٣
عَطِلَتْ 1 عَطِلَتْ ذ , [in my copy of the Msb said to be of the class of قتل, perhaps a mistranscription for قَبِلَ, but see what is said below of عَطَلَ as syn. with بَطَلَ, from which it may be inferred that عَطَلَتْ is correct in the sense here following as well as عَطِلَتْ,] said of a woman, [aor. عَطَلَ ,] inf. n. عَطَلٌ (S, O, K) and عُطُولٌ; (O, K;) and ↓ تعطّلت; (S, O, K;) She had not
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٧٢
عَطَلَ عَطَلَ U ( n. ac. عَطَاْلَة 22t ), a. Was unoccupied, unemployed. عَطِلَ عَطِلَ A ( n. ac. عَطَل 4 , عُطُوْل 27 ), a. Was unadorned ( woman ). b. ( n. ac. عَطَل 4 ) [ Min ], Was destitute, void of, lacked. عَطَّلَ عَطَّلَ II , a. Deprived, divested, despoiled of. b. Left without work. c. Ruined, destroyed; injured, spoilt; ravaged, devastated, depopulated ( country ).
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٢٨٥
عطل عَطِلَ - يَعْطَلُ - عَطَّلَ - يُعَطِّلُ، عُطِّلَ - يُعَطَّلُ - مُعَطَّل - مُعَطَّلة عَطِلَ - يَعْطَلُ + الكائن (البئر - الأرض -العشار): يتوقف عن العمل لعدم وجود ما يعمله: لا يعمل ولا ينتج ولا يثمر لفقد ما يعمل عليه: يخلو ويفرغ ما كان عنده من أشياء يعمل عليها، فيتوقف عن العمل فلا يعود يثمر ولا ينتج عَطَّلَ - يُعَطِّلُ: على وزن " فَعَّل "
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. بأر

    الآيات المشتركة: ١ · Biir kuyu demektir

  2. شيد

    الآيات المشتركة: ١ · Badanalanmış

  3. خوي

    الآيات المشتركة: ١ · Haviy (hı) : Dere demektir

  4. قصر

    الآيات المشتركة: ١ · Kusare, anız demektir

  5. عشر

    الآيات المشتركة: ١ · “On” demektir

  6. عرش

    الآيات المشتركة: ١ · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir

  7. قري

    الآيات المشتركة: ١ · Kasaba

  8. هلك

    الآيات المشتركة: ١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  9. ظلم

    الآيات المشتركة: ١ · Zalimler

  10. أيي

    الآيات المشتركة: ١ · Evye kuş yuvası demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. وَإِذَا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ

    Devre dışı bırakıldı

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعطل
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهمل, سدى, فرغ, هجر
Zıt Kökشغل
Çekirdek Özet 1Donanımdan, süsten, bekçiden veya sahibinden yoksun kalarak işlevsiz ve boş bırakılma
Çekirdek Özet 2En değerli varlıkların ve hayati altyapıların dehşet veya helak anında terk edilip atıl kalması
Çekirdek Özet 3Bir varlığın öz potansiyelini veya yaratılış gayesini işleten koruyucu ve bağlayıcı iradenin çekilmesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca modern anlamdaki işsizlik veya tembellik sanılması; varlığın aslî değerini koruyan donanımın ve gözetimin kalkması boyutunun gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عطUzanma, esneme, boyun bükme ve bir nesnenin tabii sınırından dışarıya doğru boşluk bırakması; nitekim عطف meyledip bükülmeyi, عطو ise elini uzatarak alıp vermeyi ifade eder.لÇoban değneği ve bağlama imgesini taşıyan ل harfinin eklenmesiyle, uzanma ve esneme hareketi bir bağın çözülmesi ve koruyucu sınırın kalkması sonucunda varlığın tamamen başıboş, atıl ve işlevsiz bırakılması anlamına özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, gözetim ve dikkatBir nesnenin üzerinde bulunması gereken gözetim, bakım ve koruyucu dikkatin başlangıç noktasını gösterir.
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaVarlığı çevreleyen, koruyan ve ona biçim veren dış kuşatmayı veya donanımı simgeler.
لÇoban değneği; yöneltme, sevk etme, bağlamaSürüyü veya nesneyi idare eden, onu gayesine yönlendiren yönetsel bağı ve otoriteyi ifade eder.
عطلGözetimin ve bağlayıcı idarenin çözülüp koruyucu çerçevenin boşalmasıGözetimin (ع), kuşatıcı korumanın (ط) ve sevk edici yönetsel bağın (ل) ortadan kalkmasıyla varlığın bütünüyle sahipsiz, donanımsız ve atıl kalma hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kadının boynunda gerdanlık ve süs bulunmaması; yayın kirişsiz kalması; devenin çobansız veya bineklerin yularsız biçimde başıboş bırakılması; kuyunun su çekilmeyerek terk edilmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıŞammâh b. Dırâr bir beytinde gerdanlıksız kadını şu mısra ile tasvir eder: يا ظبيةً عُطُلاً حُسّانَةَ الجيدِ / Ayrıca Lebîd b. Rebîa divanında kadının boynunun süssüz kalışını şöyle anar: يَرُضْن صِعاب الدُّرِّ في كلِّ حِجَّة / وإنْ لم تكن أعناقُهنَّ عواطلا
Erken Arapça kullanımHudut boylarının ve kalelerin muhafızsız bırakılması تعطيل الثغور terkibiyle; deve sürüsünün sahibince terk edilmesi عُطِّلَتِ الإبل ifadesiyle erken dönem bedevi idare dilinde yer almıştır.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Lebîd, Dīvânu’ş-Şammâh.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça عطل kökü, merkezi Sami dillerinde somut olarak süsten, donanımdan ve işlevden yoksun kalma anlam örgüsüyle sınırlı ve son derece özelleşmiş bir semantik çekirdeğe işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ع-ط-ل kök denkliği çok sınırlı olup İbranice ve Ârâmîcede işsizlik, boş kalma veya tatil etme anlamları çoğunlukla بطل köküyle karşılanmaktadır. Bununla birlikte Arapçadaki عطل kökünün ilk katmanında yer alan «gerdanlıksız boyun» (عطل الجيد) ve «kirişsiz yay» tasvirleri, bir nesnenin kendisini işlevsel veya estetik kılan tamamlayıcı bağından soyutlanması fikrine dayanır. Doğu Sami (Akadca) kolunda doğrudan bir üçlü kök denkliği kesin olarak tespit edilememekle birlikte, kökün Arapça içindeki gelişimi bedevi hayatın en somut iki unsuru üzerinden şekillenmiştir: süsten arınmış beden ve çobansız bırakılmış sürü. Kök, soyut bir yokluktan ziyade, varlığı mevcut olan bir nesnenin koruyucu ve işletici amilinin devreden çıkmasını ifade eden özgün bir Arapça semantik kristalleşmedir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعطلSüsün, kirişin, yuların ve bekçinin kalkmasıyla nesnenin işlevini yitirmesi ve terk edilmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami / Güney Sami geçişleriİbranicedeki بطل kökünün gördüğü işlevsizlik semantiğini Arapça daha somut donanım kaybı ekseninde korur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı veya daha geniş ailelerde doğrudan güvenilir bir eşaslillik saptanamamıştır.Veri bulunamadı

المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عطلAnlamlıBoş ve işlevsiz kalmakDonanımını, koruyucusunu veya süsünü yitirerek terk edilmekHedef kök; Kur'an'da geçer
علطAnlamlıBoyna işaret/halka koymakDevenin boynuna damga vurmak veya ip takmakعطل kökünün zıddı bir bağlama hareketidir; Kur'an'da geçmez
طعلAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız bir anlam kökü olarak işlenmemiştirKitābü’l-ʿAyn mühmel sayar; Kur'an'da geçmez
طلعAnlamlıDoğmak, belirmek, çıkmakBir nesnenin gizlilikten açık alana yükselmesi ve görünmesiYönelim ve zuhur semantiği; Kur'an'da geçer
لعطAnlamlıDağlamak, leke vurmakBoyna veya yüze çizgi şeklinde küçük dağ vurmakİz bırakma ve bağlama ile ilişkilidir; Kur'an'da geçmez
لطعAnlamlıYalamak, silmekBir kabın içini veya dudağı dille sıyırmakYüzeyi boşaltma yönüyle uzaktan temas taşır; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عطلMerkezTerk edilme ve işlevsizlikVarlığın üzerindeki koruyucu, süsleyici veya işletici unsurun çekilmesiyle işe yaramaz hale gelmesiDeğerli bir nesnenin himayesiz ve amelsiz bırakılmasıdır
هملKomşuBaşıboş salınmaهمل gözetimsizce otlamaya bırakılan deve için kullanılır; عطل ise doğrudan himaye ve donanım kaybını vurgularهمل hareket serbestisini, عطل ise işlevsel çöküşü öne çıkarır
سدىKomşuGayesiz ve hesapsız bırakılmaسدى varlığın bir amaca bağlanmadan başıboş bırakılmasını anlatırسدى ahlaki/teleolojik amaçsızlıkken عطل fiilî terk ediştir
فرغKomşuİçi boşalma ve meşguliyetin bitmesiفرغ bir kabın boşalması veya bir işin tamamlanıp alan açılmasıdırفرغ yeni bir işe hazır olmayı içerirken عطل atıl kalmayı ifade eder
هجرKomşuBilinçli olarak terk etme ve ayrılmaهجر bir bağın iradi olarak koparılıp uzaklaşılmasıdırهجر failin ayrılışına, عطل nesnenin sahipsiz kalışına odaklanır
شغلZıtMeşguliyet, donatılma ve işletilmeBir varlığın potansiyelini fiiliyata dökmesi ve üzerinde kesintisiz faaliyet bulunmasıعطل halinin tam karşıtı olarak kapasitenin tam devrede olmasıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعطلKoruyucusuz ve donanımsız bırakılmaBir şeyin asli işlevini yerine getirmesini sağlayan bağların çözülmesiKesin
Latincecessare, deserere, vacuusDurmak, terk etmek, boş kalmakcessare işlevin durmasını, deserere ise koruyucunun çekilip terk etmesini karşılarGüçlü
İngilizcedisable, abandon, suspend, render idleDevre dışı bırakmak, terk etmek, atıl kılmakabandon sahipsiz bırakmayı, disable ise işler mekanizmanın durmasını verirGüçlü
Almancastilllegen, verwaisen, brachliegenFaaliyeti durdurmak, öksüz/sahipsiz kalmak, nadasa/atıl kalmakstilllegen kurumsal işlevsizleştirmeyi, brachliegen kapasitenin kullanılmamasını içerirGüçlü
Fransızcaneutraliser, délaisser, désactiverEtkisizleştirmek, kendi haline bırakmak, devre dışı bırakmakdélaisser ihtimamın kalkmasını, désactiver fonksiyonun kesilmesini belirtirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عُطِّلَتْKıyamet dehşetiyle en kıymetli mülkün ve sermayenin terk edilmesi, gözden çıkarılmasıKıyametin kopuş anında insanın en değerli varlığı olan gebe develerin bile sahipsiz bırakılıp unutulması bağlamı (Tekvîr 81:4).
مُعَطَّلَةٍHelak edilen kavimlerin ardından hayati su kaynaklarının ve medeniyet altyapısının sahipsiz kalıp atıl hale gelmesiİlahi azapla yok edilen şehirlerin kuyularının kovasız, ipsiz ve susuz kalarak körelmesi bağlamı (Hac 22:45).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTa'tîl / MuattılaAllah'ın sıfatlarını iptal ederek O'nu evrene müdahalesiz, işlevsiz veya niteliksiz bırakma ithamıİlahi zatı tenzih etme adına bütün fiilî ve kemal sıfatlarından soyutlayarak atıl bir ilah tasavvuruna sapma.
FıkıhVakfın ve arazinin ta'tîliKamusal altyapının, vakıf mallarının veya sınır boylarının muhafızsız bırakılıp atıl kılınmasının haramlığıMülkün veya kurumun üretim ve koruma işlevinden mahrum bırakılarak çürümeye terk edilmesi.
TefsirKıyamet ve helak tasvirleriİnsanın normal şartlarda üzerine titrediği değerlerin büyük altüst oluş anında anlamsızlaşmasıVarlığın kıymet ölçülerinin sıfırlanması ve mülkiyet bağının bütünüyle çözülmesi hali.
HadisSüs ve kılık-kıyafet edebiKadının ibadet veya evlilik hayatında kendini bütünüyle bakımsız ve süssüz (عُطُل) bırakmasının mekruh görülmesiİnsanın fıtri zarafetini ve donanımını terk ederek kendisini köhne ve atıl hale getirmesinin menedilmesi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı ilişkisiEmanetin ve kulluk bağının terkiİnsanın hilafet vazifesini askıya alarak kendini manevi bakımdan atıl bırakmasıİlahi yönlendirmenin devreden çıkarılması ruhsal çöküş ve helak getirir.Güçlü
İlmiYöntem ve akıl işletimiBilgi üretim araçlarının dondurulmasıAklın ve tefekkür mekanizmalarının devre dışı bırakılmasıZihnin hakikati arama ve işleme donanımından soyutlanarak donuklaşmasıdır.Güçlü
SiyasiKamu güvenliği ve sınır muhafazasıHudutların ve yasaların askıya alınmasıDevlet otoritesinin ve koruyucu zırhın çekilmesi (تعطيل الثغور)Hukuk ve güvenlik mekanizmasının işlememesi sonucu anarşi ve istilanın doğmasıdır.Kesin
İktisadiÜretim araçları ve sermayeSermayenin ve altyapının atıl bırakılmasıKaynakların dolaşımdan ve işletimden çekilerek köreltilmesiKuyunun ya da tarlanın işletilmeyip servetin donuklaştırılması ekonomik çöküştür.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistemin devre dışı kalması (deactivation / idle state)Fiziksel veya elektriksel bir devrede akımın kesilmesi; bir algoritmanın veya işlemcinin kaynak tahsis edilmeksizin boşta bekletilmesi hali.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve kapasite yitimiToplumsal kurumların işlevlerini yerine getiremez hale gelerek atıllaşması; bireyin sosyal rollerden soyutlanıp sermayesini ve emeğini işletememesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece modern dünyadaki çalışma hayatı terimi olan «tatil» (dinlenme, boş vakit) veya «işsizlik» sınırına hapsedilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın en çok değer verdiği hayati veya iktisadi unsurların (on aylık gebe deve, su sağlayan kuyu) koruyucu iradesinin yok olması ve felaket anında tamamen sahipsiz kalması durumunu ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTekvîr 81:4 ayetindeki dehşetin kavranamaması; kuyu ayetinde (Hac 22:45) fiziksel yıkımın ötesinde medeniyetin can damarı olan altyapı işletiminin durması gerçeğinin ıskalanması; kelamdaki «ta'tîl» tehlikesinin basite indirgenmesi.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mülkiyet, medeniyet ve kıyamet tasavvurunu birbirine bağlar. İnsanın dünyada güvenip koruduğu en kıymetli altyapıların ilahi irade veya nihai hesap anı karşısında nasıl bir anda işlevsiz bir boşluğa dönüştüğünü gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik altüst oluşu bildiren kıyamet sahnelerinde (Tekvîr Suresi) ve geçmiş medeniyetlerin harabelerini ibret nazarına sunan helak ayetlerinde (Hac Suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zenginliğin, mülkiyetin ve fiziksel güç unsurlarının kendi başına baki kalacağı zannını düzeltir; koruyucu ve sorumlu bir irade olmadığında en mükemmel yapay sistemlerin bile kendi haline terk edilip söneceğini öğretir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesnenin boynundaki süsten, kirişinden veya koruyucu çobanından soyutlanarak işlevsiz ve sahipsiz bırakılması.
  • Soyut anlamBir varlık alanının, kendisini gayesine bağlayan denetim ve işletim gücünden mahrum kalarak atıl hale gelmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin donanım ve amaç mekanizmasının devreden çıkarılmasıyla potansiyel enerjisinin fiiliyata dönüşememesi durumu.
  • LaTeX modeliS=(V,Φ,Ω)→  Ω→∅  S′=(V,Φ,∅)  ⟹  Φ(V)=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde S tanımlı bir varlık sistemini, V sistemin sahip olduğu nesne veya cevheri, Φ bu nesnenin asli işlevini veya potansiyelini, Ω ise sistemi çalıştıran, koruyan ve yönlendiren amili (çoban, sahip, kova, süs veya ilahi gayeyi) simgeler. Amilin sıfırlanması veya çekilmesiyle (Ω→∅) sistem S′ haline dönüşür; bunun zorunlu sonucu olarak potansiyel işlev sıfıra iner (Φ(V)=0). Böylece varlık maddeten mevcut kalsa bile fiilen ta'tîl durumuna düşmüş olur.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع