شغل
ش - غ - ل
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
“Şe’iile” tutuşturulmuş fitil, “şu’le” “şe’iile”nin verdiği ışıktır. “Ayn”ın “ğayn”a dönüşmesi ile “şeğiile” boşta olmayan, işte olan demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Şe’iile” tutuşturulmuş fitil, “şu’le” “şe’iile”nin verdiği ışıktır. “Ayn”ın “ğayn”a dönüşmesi ile “şeğiile” boşta olmayan, işte olan demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٣٨باب الغين والشين واللام معهما
ش غ ل، ش ل غ مستعملان شغل: شَغَلْتُه وشُغِلْتُ به، وشُغْلٌ شاغِلٌ.
شلغ: وشَلَغَ رَأسهُ وثَلَغَه أي: شَدَخَه.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٢٥الشُغْلُ فيه أربع لغات: شُغْلٌ وشُغُلٌ وشَغْلٌ وشَغَلٌ. والجمع أَشْغالٌ. وقد شَغَلْتُ فلاناً فأنا شاغِلٌ، ولا تقل أَشْغَلْتُهُ، لأنَّها لغة رديئة. وشُغْلٌ شاغِلٌ: توكيد له، مثل ليلٍ لائلٍ. ويقال: شُغِلْتُ بكذا، على ما لم يسمَّ فاعله، واشْتَغَلْتُ. وقد قالوا: ما أَشْغَلَهُ وهو شاذٌّ؛ لأنّه لا يُتَعَجَّبُ مما لم يُسمَّ فاعله.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩٠غ ش ل
شغل ، شلغ
استعمل من وجوهه : شغل شلغ .
شغل : قال الليثُ : شَغَلْتُ فُلاناً ، وشُغِلْتُ بِهِ ، وَشُغْلٌ شَاغِلٌ ، وَيُقَالُ : اشْتَغَل فُلانٌ بأمرِهِ ، وَهو مُشْتَغِلٌ .
الحَرّاني عَنِ ابنِ السِّكَّيتِ : شَغَلْتُ فُلاناً . وَلاَ يُقَالُ : اشْغَلْتُهُ . وَيُقَالُ : شُغِلَ فُلانٌ فَهْوَ مَشْغولٌ .
أبو العَبّاس عَنِ ابنِ الأَعْرابيْ : الشِّغْلَة والعَرْمَةُ والبَيْدَرُ والكُنس : واحدٌ . وَجمع
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٨٠٤(باب الشين والغين وما يثلثهما)
(شغف) الشين والغين والفاء كلمةٌ واحدة، وهي الشَّغَاف، وهو غِلاف القلب. قال الله تعالى: ﴿قَدْ شَغَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، أي أوصَلَ الحبَّ إلى شَغاف قلبها.
(شغل) الشين والغين واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الفَراغ. تقول: شَغَلْتُ فلاناً فأنا شاغِلُهُ، وهو مشغول. وشُغِلْت عنك بكذا، على لفظ ما لم يسمَّ فاعلُه. قالوا: ولا يقال أُشغِلْت. ويقال شُغْل شاغلٌ. وجمع
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣١٣- الشغل والشغل: العارض الذي يذهل الإنسان. قال عز وجل: ﴿إن أصحاب الجنة اليوم في شغل فاكهون﴾ [يس/55]، وقرئ: ﴿شغل﴾ (وهي قراءة ابن عامر وعاصم وحمزة والكسائي وأبي جعفر ويعقوب وخلف. انظر: الإتحاف ص 365)، وقد شغل (انظر: المجمل 2/506) فهو مشغول، ولا يقال: أشغل (قال السرقسطي: وأشغلي: لغة رديئة. الأفعال 2/325)، وشغل شاغل.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٠٢ش غ ل
أنا في شغل شاغل.
وشغلتني عنك الشواغل وشغلت عنك واشتغلت بكذا وتشاغلت به ولـي أشغـال وشغـول ومشاغـل وفلـان فارغ مشغول: متعلق بما لا ينتفع به.
وهو " أشغل من ذات النحبين ".
ومـن المجـاز: دار مشغولـة: فيهـا سكـان.
وجاريـة مشغولـة: لهـا بعـل.
ومـال مشغـول: معلـق بتجارة.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٤٢٧الشَّغْل والشَّغَل والشُّغْل والشُّغُل كُلُّه واحد، والجمع أَشْغَالٌ وشُغُول؛ قال ابن مَيّادة:
وما هَجْرُ لَيْلَى أَن تَكُونَ تَباعَدَتْ
عَلَيْكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ
وقد شَغَلَه يَشْغَلُه شَغْلاً وشُغْلاً؛ الأَخيرة عن سيبويه، وأَشْغَلَه واشْتَغَلَ به وشُغِل به وأَنا شاغِلٌ له، وقيل: لا يقال أَشْغَلْته لأَنها لغة رَدِيئة، وقد شُغِلَ فلان، فهو مَشْغُولٌ، وقال ثعلب: شُغِلَ من الأَفعال التي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٠٤* ش غ ل * * شُغُلٌ * بسكون الغين وضمها و * شَغْلٌ * بفتح الشين وسكون الغين وبفتحتين فصارت أربع لغات والجمع * أشْغالٌ * و * شغَلهُ * من باب قطع فهو * شَاغِلٌ * ولا تقل أشغلة لأنها لغة رديئة و * شُغْلٌ شاغِلٌ * توكيدا له كليل لائل ويقال * شُغِلْتُ * عنك بكذا على ما لم يُسم فاعله و * اشْتَغَلْتُ * وقد قالوا ما أشغله وهو شاذ لأنه لا يُتعجب مما لم يُسم فاعله قلت تعليله يُوهم أنه إذا سُمي فاعله يجوز
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٨٦٣الشغل، فيه أربع لغات، بالضم، وبضمتين، مثل خلق وخلق، وبالفتح وبفتحتين، مثل نهر ونهر، وقرأ أهل الشام، والكوفة، وزيد، ويزيد، ورويس: في شغل بضمتين، وعياش مخير، وقرأ ابن أبي هبيرة، ويزيد النحوي: في شغل ، بالفتح، وقرأ مجاهد، وأبان بن تغلب، وأبو عمرو، وأبو السمال، وعبيد بن عمير: في شغل بالتحريك، ضد الفراغ، وقال الراغب: هو العارض الذي يذهل الإنسان، ج: أشغال، وشغول، قال ابن ميادة:
وما
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬١٨٠شَغَلَهُ
1 شَغَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. شَغَلَ , (O, K, MS,) inf. n. شَغْلٌ (Msb, K) and شُغْلٌ, (K,) the latter on the authority of Sb, (TA,) He, or it, (a man, S, or an affair, Msb,) busied him, occupied him, or employed him; (K;) i. q. أَلْهَاهُ [signifying as above; and particularly he, or it, busied him, &c., so as to divert him from (عَنْ) something; or diverted him from a thing by
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٧٩شَغَلَ
شَغَلَ A ( n. ac. شَغْل 1 , شُغْل 3 )
a. [ acc. & Bi ], Busied, occupied, engrossed with, employed, engaged in.
b. [ acc. & An ], Diverted, kept from.
شَغَّلَ
شَغَّلَ II ,
a. Busied, engrossed; employed.
أَشْغَلَ
أَشْغَلَ IV ,
a. see I (a) .
تَشَغَّلَ
تَشَغَّلَ V ,
a. Was busy, occupied, engaged; was at work.
تَشَاْغَلَ
تَشَاْغَلَ VI
a. [ Bi ], Buried himself with; was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٥٢٨شغل
شَغَلَ - يَشْغَلُ - شُغُل
شَغَلَ - يَشْغَلُ + أمر أو كائن + كائناً أو شيئاً: يستغرقه ويملآه: يملأ تفكيره وانتباهه: يستغرق العمل أو الأمر منه تفكيره وانتباهه، فلا ينتبه لواجب عليه فعله أو لحدث آخر يقع أمامه
شُغُل: على وزن فُعُل" اسم فعل بمعنى مفعول من " شَغَلَ - يَشْغَلُ ": ما يشغل الكائن: الأمر والاهتمام الذي يستغرق الكائن فيحجب تفكيره
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٢ (الإجمالي: ٣٢)
- فكه
الآيات المشتركة: ١ · Fakihe Elma demektir
- عرب
الآيات المشتركة: ١ · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
- لسن
الآيات المشتركة: ١ · Dil demektir
- نفع
الآيات المشتركة: ١ · Fayda eder
- خبر
الآيات المشتركة: ١ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- ضرر
الآيات المشتركة: ١ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- مول
الآيات المشتركة: ١ · Onların malları
- ليس
الآيات المشتركة: ١ · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- صحب
الآيات المشتركة: ١ · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- خلف
الآيات المشتركة: ١ · Half : Ense demektir
- أهل
الآيات المشتركة: ١ · Hilal yeni ay demektir
- رود
الآيات المشتركة: ١ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
الآيات التي ورد فيها(٢)
سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ …
Bizi meşgul etti
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شغل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لهو, فرغ, عبث |
| Zıt Kök | فرغ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, mekânı, zamanı veya zihni başka bir şeyin girmesine imkân bırakmayacak şekilde doldurmak, boşluğu gidermek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dikkatini ve vaktini asli sorumluluklarından alıkoyan bağlar ile ahirette kişiyi bütünüyle kuşatan nimet ortamı |
| Çekirdek Özet 3 | Bilinç ve irade kapasitesinin sınırlılığı sebebiyle bir nesneye yönelmenin diğer bütün yönelişleri engellemesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir bedensel emek veya meslek olarak daraltıp zihni ve kalbi rehin alan meşguliyet boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شغ | İçeriye nüfuz etme, bir nesnenin iç boşluğunu kaplama, sarıp istila etme ve boşluk bırakmama. Bu ikili dinamik, kalbin zarını bütünüyle saran ve içine işleyen derin sevgi anlamındaki شغف kökünde de açıkça görülür. | ل | Eklenen lâm harfi yönelme, kuşatma ve bağlama işlevi katarak içe nüfuz eden durumun kalıcı bir meşguliyete dönüşmesini, kapasiteyi başka bir yöne hareket edemeyecek şekilde bağlamasını sağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, içine alma ve parçalara ayırarak bütünüyle kavramayı temsil eder. |
| غ | Çit / duvar türevi perde | Görmeyi engelleyen perdeleme, örtme ve araya girerek doğrudan teması kesme hareketini ifade eder. |
| ل | Çoban değneği | Yönlendirme, sınırlama, bir hedefe bağlama ve tasarrufu tek bir istikamete sevk etme dinamiğidir. |
| شغل | Tutup kavrayan, perdeleyen ve yönlendiren bağ | Bir nesnenin veya durumun insan bilincini kavrayarak araya girmesi, diğer alanlarla irtibatını perdelemesi ve tüm yönelişini tek bir noktaya kilitlemesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın veya mekânın dolu olması, içinde yer kalmaması; meşgul ev (دار مشغولة) ifadesinde olduğu gibi bir yerin sakinlerle dolu olup yeni bir girişe kapalı bulunması ve boşluğun (ferâğ) zıddı olması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kişinin iradesini ve hareketini engelleyen ağır uğraş ve kuşatıcı durum anlamında şahit getirilmiştir: حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا / اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Meyyâde beytinde kişinin sevgiliden ayrı kalmasına gerekçe olan alıkoyucu engeller anlamında çoğul kalıpla yer almıştır: وما هَجْرُ لَيْلَى أَن تَكُونَ تَباعَدَتْ / عَلَيْكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça شغل kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde boşluğun karşıtı olma, doldurma, bir nesneyi işlevsel kılma ve bir kapasiteyi rehin alma semantik alanı etrafında gelişmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu üçlü diziliş doğrudan yaygın bir kök olarak merkezî bir fiil oluşturmaz; buna karşılık Arapçada kök, hem maddî bir hacmin veya mekânın dolu olmasını hem de zihnin bir işle dolup diğer uyaranlara kapanmasını ifade eden çok katmanlı bir semantik derinlik kazanmıştır. Süryanice ve İbranicede benzer anlam alanları farklı fonetik dizilimlerle karşılansa da kökün temelindeki içe işleme ve alıkoyma motifi Sami dil ailesinin iç eylem mekanizmalarına tam uyum gösterir. Arap dilinde kökün özellikle meçhul formunun (şuğile) yaygınlaşması, meşguliyetin özneyi dışarıdan kuşatan ve iradesini askıya alan nesnel bir durum olarak algılandığını gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boşluğun zıddı olma hali | Bir kabın, yerin veya vaktin dolması; ferâğ kavramının karşıtı olarak ortaya çıkmış, sonradan zihni ve kalbi dolduran her türlü hadiseye ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça merkezli semantik genişleme | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı izler taşırken Arapçada mekânsal doluluktan zihinsel ve ahlaki alıkonulmaya doğru düzenli bir semantik evrim sergilemiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شغل | Anlamlı | Meşgul olmak, doldurmak | Boşluğun zıddı olarak bir kapasiteyi veya vakti bağlamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| شلغ | Anlamlı | Başı yarmak, ezmek | Şedeha ve seleğa anlamında sert bir darbeyle başı parçalamak. | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydı verir. |
| غشل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |
| غلش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |
| لشغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |
| لغش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شغل | Merkez | Doluluk ve alıkonulma | Kişiyi başka bir şeye yönelemeyecek ölçüde bütünüyle saran ve kapasitesini tüketen uğraşı. | Zihni veya vakti tamamen dolduran durum. |
| لهو | Komşu | Oyalanma ve gaflet | Önemli olanı terk edip önemsiz ve geçici zevklerle vakit tüketme; bilincin isteyerek savrulması. | Kişinin hedefini unutup eğlenceye kapılması. |
| فرغ | Zıt | Boşalma ve tamamlanma | Bir kabın, vaktin veya zihnin tamamen boşalması; meşguliyetin sona ermesi ve yeni bir yöne açık hale gelme. | Kapasitenin serbest kalması hali. |
| عبث | Komşu | Gayesizlik ve amaçsızlık | Anlamsız, faydasız ve hikmetsiz fiillerle meşgul olma hali; fiilin sonucunun hedefsizliği. | Ciddiyetten yoksun hareket tarzı. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شغل | Doluluk, uğraşı | Bir kapasitenin başka yöne kapanacak biçimde doldurulması. | Kesin |
| Latince | occupatio, negotium | Yer kaplama, iş, meşguliyet | Occupatio mekânsal zapt etmeyi ve zihinsel meşguliyeti içerirken negotium boş vaktin (otium) olumsuzlanmasıdır. | Güçlü |
| İngilizce | occupation, engagement, prepossession | İştigal, meşguliyet, zihni bağlama | Occupation fiziki ve mesleki alanı karşılarken prepossession zihnin başka bir fikirle önceden dolup kilitlenmesini verir. | Güçlü |
| Almanca | Beschäftigung, Belegung | Uğraşı, yer kaplama | Bir alanın veya zaman diliminin başka bir faaliyete yer bırakmayacak biçimde tahsis edilmesi yönünü karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | occupation, préoccupation | Meşguliyet, zihinsel tasa | Préoccupation zihnin bir dert veya meseleyle rehin alınarak diğer algılara kapanmasını tam karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mazi fiil / şeğaletnâ (شَغَلَتْنَا) | Dünyevi menfaat ve mazeret meşguliyeti | Bedevilerin sefere katılmamak için mallarını ve ailelerini gerekçe gösterip sorumluluktan kaçmaları bağlamı (Fetih 48:11). |
| İsim / şuğul (شُغُلٍ) | Kuşatıcı ilahi nimet ve tarifsiz meşguliyet | Cennet ehlinin cehennem azabını veya diğer kaygıları akıllarına dahi getirmeyecek bir sevinç ve nimet sarhoşluğu içinde bulunmaları bağlamı (Yâsîn 36:55). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb ve teklif nazariyesi | Kulun bir fiille meşgul olduğu anda (hâletü’ş-şuğl) zıddını yapmaya güç yetirip yetiremeyeceği ve meşguliyetin iradeye etkisi. | Zihnin veya bedenin bir fiili icra ederken ikinci bir iradeye yer bırakmaması hali. |
| Fıkıh | Borçlar ve mülkiyet hukuku | "Meşgul olan mahalle başka bir şey taalluk etmez" (المشغول لا يُشْغَل) kaidesi uyarınca zimmetin veya malın hukuki statüsü. | Hukuken üzerinde hak veya rehin bulunan bir nesnenin ikinci bir işleme kapalı olması ilkesi. |
| Tefsir | Ahiret ve dünya mukayesesi | Dünyadaki meşguliyetin mazeret ve aldanış, ahiretteki meşguliyetin ise mutlak tatmin ve temaşa olarak tefsir edilmesi. | Dünyada helak edici olan doluluğun cennette azaptan koruyan ve doyuran bir nimete dönüşmesi. |
| Hadis | İbadet ve kıyamet tasvirleri | Namazda dikkati dağıtacak unsurların nehyedilmesi ("Namazda şüphesiz bir meşguliyet vardır") ve kıyamet günü dehşetin herkesi kendi derdiyle meşgul etmesi. | Bilinci tek bir dehşet veya huşu odağına bağlayan kuşatıcı durum. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve ibadet bilinci | Kalbi istila eden rabıta | Alıkoyma ve yöneltme | İnsanın kalbi tek bir yönelişe açık olduğundan dünyevi meşguliyet ilahi zikri engeller veya cennetteki meşguliyet tam kurtuluşu sağlar. | Kesin |
| İlmi | Zihinsel kapasite ve idrak | Bilişsel aşırı yüklenme | Odaklanma veya dağılma | Zihnin aynı anda iki derin meseleyi hakkıyla idrak edememesi; dikkatin dağılması durumunda hakikatin perdelenmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal seferberlik ve itaat | Mazeret üretimi | Dayanışmadan kaçış | Bireylerin özel çıkarlarını (mal, aile) kamusal adaletin ve ortak savunmanın önüne geçirerek sistemi zaafa uğratması. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak ve zaman tahsisi | Kapasite doluluğu | Alternatif maliyet oluşturma | Bir sermayenin, emeğin veya zamanın bir alana bağlanarak diğer üretim süreçlerine kapalı hale gelmesi durumu. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pauli dışarlama ilkesi / İşlemci meşguliyeti (CPU lock) | Kuantum fiziğinde aynı kuantum durumunu iki fermiyonun aynı anda paylaşamaması veya bilişimde bir işlemcinin bir komutla meşgulken diğer girdileri kuyrukta bekletmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti / Sınırlı rasyonellik | İktisat ve sosyolojide bir tercihin diğer tüm alternatifleri dışlaması; insan bilincinin sınırlı bilgi işleme kapasitesi sebebiyle bir meseleye gömüldüğünde çevresini algılayamaması. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca gelir getirici bir "iş", "meslek" veya fiziksel bir beden hareketi olarak anlamak; kavrama seküler ve mekanik bir çalışma anlamı yüklemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zihni, kalbi, iradeyi ve vakti rehin alarak insanı kuşatan, diğer bütün gerçeklikleri perdeleyen ontolojik ve ahlaki bir doluluk durumu olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fetih 48:11 ayetindeki tavrı sadece basit bir meşguliyet gibi görüp nifakın ve sorumluluktan kaçışın psikolojik mekanizmasını kavrayamamak; Yâsîn 36:55 ayetindeki cennet tasvirini ise dünyevi bir bedensel iş gücü gibi tasavvur ederek metnin vaadini çarpıtmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın bilinç, zaman ve irade sermayesinin sınırlı olduğunu; kişinin kalbini ve mesaisini ne ile doldurursa onun esiri haline geleceğini gösteren temel ahlaki mekanizmayı deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ve savaştan geri kalanların psikolojik mazeretlerini sergileyen ayetlerde ve cennet ehlinin dünyadaki bütün tasa ve azap algılarından arınmış saadetini betimleyen eskatolojik bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meşguliyetin nötr ve masum bir meşru mazeret sayılamayacağını; insanın meşgul olduğu şeyin aslında onun nihai kıblesini ve değer hiyerarşisini gösterdiğini ortaya koyarak sahte gerekçeleri çürütür. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir hacmin, mekânın veya kabın içine başka bir şeyin girmesine imkân vermeyecek şekilde dolu olması.
- Soyut anlamİnsan bilincinin, kalbinin ve zamanının tek bir nesne tarafından bütünüyle kuşatılarak diğer bütün hakikatlere ve tekliflere fiilen kapatılması.
- Sistematik karşılıkBir alana tahsis edilen kapasitenin zıddını dışlaması ilkesi; fıkıhta "meşgul olan mahalle başka hak taalluk etmez" kuralıyla, kelamda ise iradenin aynı anda iki zıt hedefe yönelemeyeceği ilkesiyle sistemleşir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin veya sistemin anındaki toplam kapasitesini, ise bu kapasiteyi talep eden unsurları temsil eder. Şayet herhangi bir meşguliyeti kapasitenin tamamını () kaplarsa, diğer bütün yönelimlerin ve taleplerin () değeri sıfıra iner. Bu durum, kökün özündeki alıkoyma, doldurma ve diğer alternatifleri bütünüyle dışlama dinamiğini sembolize eder.