عبث
ع - ب - ث
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Hamd, cümle kapısı demektir. Sahibinin nüfuzlu ve varlıklı olduğunu gösterir. “A’bd” bu kapıda bekleyen köle demektir. “Dal” “se”ye dönüşmesi ile gerçekte nüfuzlu olmayan ve içi boş olan bir yapının girişine konan cümle kapısı benzeri işaret demektir. İçi boş ve anlamsız iş demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hamd, cümle kapısı demektir. Sahibinin nüfuzlu ve varlıklı olduğunu gösterir. “A’bd” bu kapıda bekleyen köle demektir. “Dal” “se”ye dönüşmesi ile gerçekte nüfuzlu olmayan ve içi boş olan bir yapının girişine konan cümle kapısı benzeri işaret demektir. İçi boş ve anlamsız iş demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٧٤باب العين والثّاء والباء معهما
ع ب ث، ث ع ب، ب ث ع، ب ع ث مستعملات
عبث:
عَبِثَ يَعْبَثُ عَبَثاً فهو عابث بما لا يعنيه، وليس من باله، أي لاعب. وعَبَثْتُ الأقِطَ أَعْبِثُهُ عَبْثاً فأنا عابث، أي: جفّفته في الشمس. والاسم: العبيث.
والعبيثة والعبيث: الخلط.
ثعب:
ثَعَبْتُ الماء أَثْعَبُهُ ثَعْباً، أي: فجّرته فانثعب، ومنه اشتقّ المَثْعَبُ وهو المِرْزاب. وانثعب الدم من الأنف.
والثُّعبانُ: الحيّة الطويل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٣٥العَبَثُ: اللعب. وقد عَبِثَ بالكسر يَعبَثُ عَبَثاً. والعَبْثَةُ بالتسكين: المرّة الواحدة. والعَبْثُ: الخلط. وقد عَبَثَهُ بالفتح يَعْبِثُهُ عَبْثاً: خلطه. والعَبْثُ أيضاً: اتخاذ العَبيثَةِ: قال أبو صاعد الكلابيّ: العَبيثَةُ: الأَقِطُ يُفْرَغُ رُطْبُهُ حين يُطْبَخُ على جافِّه فيُخلط به. يقال عَبَثتِ المرأة، إذا فرَّغته على المُشَرِّ ليحمل يابسُه رَطْبَه. يقال أبْكلي واعْبِثي. والعَبيثَةُ: طعام
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٤٢٠باب العين والثاء مع الباء
عبث ، ثعب ، بثع ، بعث : مستعملة .
عبث : قال الله جلّ وعزّ : ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً ) ( المؤمنون : 115 ) أي لَعِباً . وقد عبِث يَعْبَث عَبَثاً فهو عابث : لاعب بما لا يعنيه وليس من باله . قلت : نَصَب ) عَبَثاً ( لأنه مفعول له ، المعنى : خلقناكم للعبث .
أبو عُبيد عن الفرّاء : عَبَثْتُ الأقِط أَعْبَثُه عَبَثَاً وَمِثْته ، ودُفته . قال أبو عبيد : وفيه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٬٠٠١(باب العين والباء وما يثلثهما)
(عبث) العين والباء والثاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على الخَلط يقال: عَبَثَ الأَقِط، وأنا أعبِثُه عَبْثاً، وهو عبيث، وهو يُخلَط ويجفَّف في الشَّمس. والعَبِيث: كلُّ خِلْط. ويقال: في هذا الوادي عَبِيثةٌ، أي خِلْطٌ من حَيَّيْن.
ومما قيسَ على هذا: العَبَثُ، هو الفعل لا يُفَعل على استواء وخُلوصِ صواب. تقول: عَبِثَ يعبَث عَبَثاً، وهو عابثٌ بما لا يَعْنيه وليس من بالِهِ([1])
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٤٦- العبث: أن يخلط بعمله لعبا، من قولهم: عبثت الأقط (العبث: تجفيف الأقط في الشمس. انظر: المجمل 3/642)، والعبث: طعام مخلوط بشيء، ومنه قيل: العوبثاني (انظر: المجمل 3/642؛ واللسان (عبث) 2/167) لتمر وسمن وسويق مختلط. قال تعالى: ﴿أتبنون بكل ريع آية تعبثون﴾ [الشعراء/ 128]، ويقال لما ليس له غرض صحيح: عبث. قال: ﴿أفحسبتم أنما خلقناكم عبثا﴾ [المؤمنون/115].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦١ع ب ث
يقال: تعال بالسفرة نعبث بها وعبثت بهم أيدي النّوى.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٧٨٢عَبِثَ به، بالكسر، عَبَثاً: لَعِبَ، فهو عابِثٌ: لاعِبٌ بما لا يَعْنيه، وليس من بالهِ. والعَبَثُ: أَن تَعْبَثَ بالشيءِ. ورجلٌ عِبِّيثٌ: عابِثٌ. والعَبْثَةُ، بالتسكين: المَرَّة الواحدة.
والعَبَثُ: اللَّعِبُ. قال الله عز وجل: أَفَحَسِبْتم أَنما خلقناكم عَبَثاً؟ قال الأَزهري: نَصَبَ عَبَثاً لأَنه مفعول له، بمعنى خلقناكم للعَبَث. وفي الحديث: من قَتَل عُصفوراً عَبَثاً.العَبَثُ: اللَّعِبُ؛ والمراد أَن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٩* ع ب ث * * العَبَثُ * اللعب وبابه طرِب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٠١٥عبث به كفرح عبثا :لعب فهو عابث، لاعب بما لا يعنيه، وليس من باله. والعبث: أن تعبث بالشيء، وقيل: العبث: ما لا فائدة فيه يعتد بها، أو ما لا يقصد به فائدة، وفي الحديث: أنه عبث في منامه أي حرك يديه كالدافع أو الآخذ. عبث كضرب يعبث عبثا :خلط . عبث يعبث عبثا :اتخذ العبيثة، وهي أقط معالج . قال أبو صاعد الكلابي: الأقط يفرغ رطبه حين يطبخ على جافه، فيخلط به، يقال: عبثت المرأة أقطها ، إذا فرغته
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٨٢٦عَبَثَهُ
1 عَبَثَهُ ذ , aor. عَبِثَ , (S, A, * O, K, *) inf. n. عَبْثٌ, (S, O,) He mixed, or mingled, (S, A, O, K,) it. (S, O.) ― -b2- [Hence,] عَبَثَ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (S, O,) He made, or prepared, عَبِيثَة [q. v.]: (S, O, K:) or so عَبَثَ عَبِيثَةً; as also ↓ أَعْبَثَهَا. (O.) One says, عَبَثَتِ المَرْأَةُ, meaning The woman poured out what was moist of the [preparation
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٥٨عَبَثَ
عَبَثَ I ( n. ac. عَبْث 1 )
a. [ acc. & Bi ], Mixed with.
عَبِثَ
عَبِثَ A ( n. ac. عَبَث 4 ),
a. Played, trifled, toyed.
b. [ Bi ], Sneered at, made sport of, bantered.
تَعَبَّثَ
تَعَبَّثَ V ,
a. see ( عَبِثَ ) ( b ).
عَبَث
عَبَث 4 ,
a. Play, sport; trifling; foolishness, foolery.
عَاْبِث
عَاْبِث 21 ,
a. see 30 .
عَبِيْثَة
عَبِيْثَة 25t , ( pl. عَبَاْئِثُ 46 ),
a. Preparation
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬٨٣٥عبث
عَبِثَ - يَعْبَثُ - عَبَثٌ - عَبَثَاً
عَبِثَ - يَعْبَثُ + كائن + بشيء: يعمل عملاً لا يريد منه هدفاً أو غاية أو ثمر أو متعة، وإنما تمضية للوقت
عَبَثٌ: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " عَبِثَ - يَعْبَثُ ": الشيء الذي لا هدف ولا طائل منه
عَبَثاً: حال من " عَبَثٌ ": بشكل عبثي: من غير طائل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللهو
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦ (الإجمالي: ١٠)
- ريع
الآيات المشتركة: ١ · İki dağ arasındaki yüksek geçittir
- بني
الآيات المشتركة: ١ · Yapı demektir
- حسب
الآيات المشتركة: ١ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- رجع
الآيات المشتركة: ١ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- خلق
الآيات المشتركة: ١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أيي
الآيات المشتركة: ١ · Evye kuş yuvası demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ
Boş işle uğraşırsınız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عبث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لعب, لهو, سدى, باطل |
| Zıt Kök | حكم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi karıştırmak, kurutmak veya kıvamını bozmak üzere gayesizce elden geçirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Meşru, akli ve hikmetli bir gayesi, hesabı ve nihai sonucu bulunmayan anlamsız eylem |
| Çekirdek Özet 3 | Gayesizlik ve amaçsızlık hali; varoluşun ve amelin hikmet ekseninden kopması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca çocukça şakalaşma veya hafif meşreplik düzeyinde bir oyun zannedip yaratılışın gayesizliği ve toplumsal enerjinin hedefsiz harcanması boyutunu ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عب | Bir şeyi yüklenme, yoğunlaştırma, ağırlık ve yoğunluk oluşturma; عبأ, عبد, عبر, عبس köklerinde görüldüğü gibi yoğun bir dikkat, kütle veya geçiş barındırma | ث | Yayılma ve dağılma karakteri taşıyan peltek se harfinin eklenmesiyle yoğunluğun ve ağırlığın dağıtılması, amelin ciddiyetini yitirerek gayesiz bir karmaşaya ve boş harekete dönüşmesi anlamı oluşmuştur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, bilme ve hedefe odaklanma | Eylemin başlangıcında iradenin, görmenin ve bir nesneye yönelişin bulunmasını temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınır ve kuşatma | Eylemin belirli bir alan, zemin veya nesne içinde yoğunlaşmasını simgeler |
| ث | İşaret ve sınır imgesinin yayılması ve sürtünmeli sesle dağılması; türetme imge | Belirli bir sınıra ve hedefe yönelmiş hareketin dağılmasını, sınırından taşarak hedefsizce dağılmasını anlatır |
| عبث | Odağın ve barınma alanının dağılarak gayesizce saçılması | Bir hedefe ve sınıra bağlı kalması gereken eylemin dağıtılarak, amaca bağlanmaksızın karmaşık ve boş bir harekete dönüşmesini ifade eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çökeleğin (akıt) güneşte kurutulmak üzere altüst edilip karıştırılması (عَبَثَ الأَقِطَ) veya yağ, hurma ve kavut gibi maddelerin gelişigüzel birbiriyle harmanlanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, bir hedefe yönelmeyen el kol hareketleri ve ölümün yahut zamanın insanları gayesizce savurması bağlamında mecazi olarak kullanılmıştır; doğrudan beyit lafzı sözlük maddelerinde şahitsiz genel nakledilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kullanımda uykudaki insanın bilinçsizce ellerini oynatması (عَبَثَ فِي مَنَامِهِ) ve bir hayvanın avlanma veya beslenme amacı olmaksızın sırf oyalanmak için öldürülmesi eylemi için kullanılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عبث kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve fiziksel temas, karıştırma ve ardından gayesizlik bildiren bir semantik hatta sahiptir. İkili kök katmanında yer alan عب çekirdeği genel Sami zemininde ağırlık, önem ve yoğunluk taşırken (örneğin İbranicede kalınlaşma ve kabarma bildiren paralel yapılar), üçüncü ses olan ث harfinin eklenmesiyle Arapçaya özgü bir semantik kayma gerçekleşmiştir. Erken dönem çöl kültüründe süt ürünlerinin kurutulması esnasında yapılan mekanik altüst etme eylemi, zamanla zihinsel veya ahlaki bir gayesi olmayan hareketlere ad olmuştur. Klasik Sami dillerinden İbranice ve Süryanicede bu kök doğrudan üçlü biçimde aynı ses dizilişiyle yaygın bir varlık göstermemekte, anlam alanı daha ziyade Arapça iç gelişimde şekillenmiş görünmektedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çökeleğin karıştırılması ve güneşte kurutulması (عَبْثُ الأَقِط) somut kökeninden gayesiz eyleme aktarım | Maddi nesnelerin hesapsızca birbirine karıştırılması, daha sonra aklî ve meşru bir hedeften yoksun fiiller için metaforik olarak genişletilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | عب çekirdeği ortak Sami dillerinde yoğunluk ve yük bildiren köklerle akrabadır | Üçüncü harfle birlikte oluşan bu özel türev Arapça morfolojisinde yoğunlaşmış, doğrudan soydaş kökler sınırlı kalmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kök yapısında doğrulanmış doğrudan eşsesli bir biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عبث | Anlamlı | Karıştırmak, gayesizce oynamak | Sahih bir gayesi ve hikmeti olmayan boş işlerle meşgul olmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عثب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, kullanım alanı oluşmamıştır | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb mühmel sayar |
| بعث | Anlamlı | Göndermek, uyandırmak, diriltmek | Bir şeyi durduğu yerden harekete geçirmek, elçi göndermek veya ölüleri diriltmek | Kur'an'da geçer; hedef kökün zıddı gibi hedefe sevk etmeyi içerir |
| بثع | Anlamlı | Dudağın etli ve kalın olması | Dudakların kırmızılığı, dolgunluğu ve etinin dışa doğru taşması | Sözlüklerde müsta'meldir; Kur'an'da geçmez |
| ثعب | Anlamlı | Suyun akması, yarılıp fışkırması | Suyun yolunu açıp akıtmak; ejderha veya büyük yılan (su gibi hızla akan) | Kur'an'da geçer; akışkanlık ve fışkırma içerir |
| ثبع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük geleneğinde kullanılmayan dizilişlerdendir | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb mühmel sayar |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عبث | Merkez | Boş ve gayesiz eylem | Amacın ve aklî gayenin tamamen yokluğunu, eylemin hikmetsizliğini ifade eder | Bir gayesi ve doğru bir neticesi bulunmayan iş |
| لعب | Komşu | Oyun ve eğlence | Bir kuralı veya geçici neşesi olsa da nihai varoluşsal ciddiyetten yoksun faaliyettir | Eğlenmek ve vakit geçirmek maksadıyla yapılan eylem |
| لهو | Komşu | Oyalayıcı meşguliyet | İnsanı daha mühim ve asıl vazifelerinden alıkoyup kendine çeken oyalayıcı şeydir | Kalbi ve zihni hakiki görevinden uzaklaştıran gaflet |
| سدى | Komşu | Kendi haline terk edilme | Bir hedefe, hesaba veya sorumluluğa bağlanmaksızın başıboş bırakılma durumudur | Sorumluluk ve hesap dışı kalarak hedefsizce salıverilmek |
| باطل | Komşu | Boşa çıkma, hükümsüzlük | Varlığı hakka dayanmayan, zevale mahkûm ve neticesiz kalan şeyi belirtir | Hakikati olmayan, netice vermeyen ve silinip giden şey |
| حكم | Zıt | Hikmet ve sağlamlık | Her şeyi yerli yerine koyma, gaye ve maslahata uygun tam bir nizam kurma | Hedefsizliğin zıddı olarak tam gayelilik ve sarsılmaz hikmet |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عبث | Gayesiz ve boş fiil | Aklî ve meşru bir maksada dayanmayan, neticesi heder olan her türlü meşguliyet | Kesin |
| Latince | Vanitas, futilitas | Boşluk, anlamsızlık, beyhudelik | Eylemin bir meyve vermemesi ve hedefsizliğini karşılar; ancak Arapçadaki somut karıştırma nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Futility, purposelessness, frivolity | Gayesizlik, nafilelik, hedefsiz uğraş | Bir gayeden ve ciddiyetten yoksun olma halini karşılar; ontolojik gayesizliği ve meşguliyeti iyi yansıtır | Kesin |
| Almanca | Sinnlosigkeit, Zwecklosigkeit | Anlamsızlık, amaçsızlık | Varlığın veya amelin bir ereğe yönelmemesi durumunu tam olarak karşılar | Kesin |
| Fransızca | Futilité, vanité | Nafilelik, gayesizlik | Değersiz, hedefsiz ve netice üretmeyen amelleri anlatmada örtüşür | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَبَثًا (Zarf/Mef'ûlün leh) | Kozmik ve ontolojik gayesizlik, hikmetsizlik | İnsanın ve kâinatın yaratılışının hedefsiz, hesapsız ve dirilişsiz olduğu zannını reddeden ilahi hitap bağlamı; Mü'minûn 23:115 |
| تَعْبَثُونَ (Muzari fiil) | Dünyevi enerjiyi ve gücü faydasız, hedefsiz ve kibirli yapılara harcamak | Hûd peygamberin Âd kavmine, yüksek tepelere sırf güç gösterisi ve lüks olsun diye gayesiz anıtlar dikmelerini eleştirdiği bağlam; Şuarâ 26:128 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Efalullah (Allah'ın fiilleri) ve hikmet bahsi | Allah'ın fiillerinin bir gayeye ve hikmete matuf olup olmadığı; Eş'arî ve Mâtürîdî/Mu'tezilî çizgide Allah'a عبث isnadının imkânsızlığı | Fiilin hikmetten ve maslahattan mutlak olarak tenzih edilmesi ve yaratılışta gayesizliğin reddi |
| Fıkıh | İbadetlerde ve tasarruflarda lüzumsuz hareketler | Namaz içinde kılınışı bozan veya mekruh kılan lüzumsuz el-kol hareketleri (عبث في الصلاة) ve malın gayesiz telef edilmesi | Hukuki ve ibadî ciddiyeti bozan gayesiz, hedefsiz ve gereksiz davranışlar |
| Tefsir | Ahiret ve diriliş delilleri | Mü'minûn 23:115 tefsirinde yaratılışın bir hesap ve ceza/mükâfat ile taçlanmaması halinde ilahi fiile عبث isnat edilmiş olacağı vurgusu | Yaratılışın ancak adalet ve diriliş ile bir anlam kazanacağı fikri |
| Hadis | Canlılara ve zamana karşı davranış ahlakı | Bir serçeyi bile faydalanma kastı olmaksızın sırf eğlence için öldürmenin yasaklanması rivayetleri | Canlı hayatına ve nesnelere karşı maksatsız, keyfi ve hoyrat tasarrufların yasaklanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve hesap nizamı | Hikmetsizliğin ve gayesizliğin reddi | İnsanın varoluşunu ahlaki bir sorumluluk ve ahiret bilinciyle tahkim etmek | Yaratılışın bir oyun veya başıboşluk değil, kesin bir hesap ve sorumluluk düzeni olduğunu temellendirir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve teleoloji | Amaçsız gözlem ve faydasız teori | Zihinsel enerjiyi ve araştırma kapasitesini hakikate ulaştırmayan lüzumsuz şeylerden korumak | Bir gayesi ve pratik veya ahlaki çıktısı olmayan zihinsel meşguliyetleri eler | Güçlü |
| Siyasi | Kamu kaynakları ve iktidar gücü | Gösterişçi ve hedefsiz anıtlaşma | Toplumun ortak gücünün sırf kibrin ve lüksün ifadesi olan içi boş yapılara gömülmesini engellemek | Gücün hakka ve halkın maslahatına değil, içi boş anıtlara (Şuarâ 26:128) harcanmasını bir çöküş alameti sayar | Kesin |
| İktisadi | Emek ve sermaye tahsisi | İsraf ve atıl kaynak kullanımı | İktisadi enerjinin katma değer ve meşru fayda üretmeyen alanlarda tüketilmesini önlemek | Kaynakların, bireye ve topluma hiçbir reel fayda sağlamayan lüks ve lüzumsuz yatırımlarda heba edilmesini eleştirir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve sıfır iş üreten enerji kaybı (isipatif sistemler) | Fizikte sisteme verilen enerjinin mekanik veya faydalı bir işe dönüşmeksizin dağılması ve kaybolması, hedefsiz enerji sarfiyatının izomorfik karşılığıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve teleolojik yabancılaşma | Sosyolojide ve ahlak felsefesinde bireyin veya toplumun eylemlerinin nihai bir meşruiyet ve ülkü zemininden koparak anlamsızlaşması halidir | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece bireysel bir can sıkıntısı, muziplik veya basit bir şakalaşma eylemine indirgeyerek daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, kâinatın varoluşsal gayesinden (ontolojik teleoloji) toplumsal zenginlik ve emeğin hedefsiz sarfiyatına (sosyo-politik israf) kadar uzanan geniş bir gayesizlik ve anlamsızlık eleştirisidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yaratılışın ahiretsiz ve hesapsız olabileceği zannının doğurduğu ahlaki başıboşluğu ve medeniyetlerin lüks anıtlarla güç israfına girişip çöküşe sürüklenişini doğru teşhis edememek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve insanın bir rastlantı veya keyfi bir oyun olmadığını, kâinatın her bir parçasının ve insan hayatının ilahi bir gaye ve hesap ekseninde kurulduğunu doğrudan gösterdiği için merkezîdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dirilişi, hesabı ve ahireti temellendiren uluhiyet ayetlerinde (Mü'minûn 23:115) ve geçmiş kavimlerin kibir, gösteriş ve güç israfını yeren kıssa ayetlerinde (Şuarâ 26:128) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın amaçsız olduğu, hayatın sadece dünyadaki biyolojik döngüden ibaret kaldığı ve gücün sırf gösteriş amacıyla hedefsizce harcanabileceği yönündeki seküler veya pagan algıyı kökünden yıkar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÇökeleği veya yiyecek maddelerini güneşte kurutmak ve kıvamını değiştirmek için gelişigüzel altüst edip birbirine karıştırmak.
- Soyut anlamBir amelin veya varoluşun aklî, ahlakî ve meşru bir hedeften, hesaptan ve nihai bir semereden yoksun kalarak anlamsızlığa gömülmesi.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal ve eylemsel gayeliliğin (hikmet) karşıtı olarak; enerjinin, emeğin veya hayatın hiçbir meşru çıktı üretmeksizin dağılmasını ifade eden gayesizlik ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde harfi harcanan enerjiyi, fiili veya yaratılış sürecini; işareti eylemin hiçbir nihai gayeye, hesaba veya semereye ulaşmadan sıfırlanmasını ve boşluğa düşmesini; harfi gerçekleştirilen ameli veya varlığı; fonksiyonu ise o amelin taşıdığı hikmet, maslahat ve hakiki gaye değerini simgeler. Formül, eylemin hedefsiz bir boşluğa yönelmesinin ancak ve ancak amelin hikmet değerinin sıfıra eşit olması durumunda gerçekleşeceğini matematiksel olarak ifade eder.