خبر
خ - ب - ر
جذر- الورود: ٥٢
- الآيات: ٥٢
- الصيغ: ١٠
- المعاجم: ١٢
Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٦٦الخَبْرُ: المزادة العظيمة، والجمع خُبورٌ. وتُشبَّه بها الناقة في غُزْرها فتسمى: خَبْراءَ. والخَبَرُ بالتحريك: واحد الأَخبارِ. وأَخْبَرْتُهُ بكذا وخَبَّرْتُهُ، بمعنىً. والاستِخْبارُ: السؤال عن الخَبَر. وكذلك التَخَبُّرُ. والمَخْبَرُ: خلاف المنظر. وكذلك المَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ أيضاً بضم الباء، وهو نقيض المَرْآة. والخَبْراءُ: القاع يُنبِت السِدر، والجمع الخَبارى والخباري، مثل الصَحارى والصَحاري،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٤٧٢خ ر ب
خرب ، خبر ، ربخ ، بخر ، برخ : مُستعملات .
خرب : قال الليث : الْخَرَابُ : نقيض العمران
وثلاثةُ أَخْرِبَةٍ .
قال : والْخَرِبُ : جَمْعُ الْخَرِبةِ كالْكَلِمِ
_ جَمْعِ الكلِمَة .
والفِعْلُ من كلِّ ذلك : خَرِبَ يَخْرَبُ
خَرَاباً .
وقد خَرَّبَهُ المخرِّبُ تَخْرِيباً .
وفي الدَّعاءِ : اللّهُمُ مُخَرِّبَ الدُّنْيَا وَمُعَمِّرَ
الآخِرَةِ أي : خَلَقْتَهَا للخراب .
والخَرُّوبةُ : شجرَةُ الْيَنْبُوتِ .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٥٠(باب الخاء والباء وما يثلثهما)
(خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها.
ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق.
(خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٨٢- الخبر: العلم بالأشياء المعلومة من جهة الخبر، وخبرته خبرا وخبرة، وأخبرت: أعلمت بما حصل لي من الخبر، وقيل الخبرة المعرفة ببواطن الأمر، والخبار والخبراء: الأرض اللينة (انظر: المجمل 2/310)، وقد يقال ذلك لما فيها من الشجر، والمخابرة، مزارعة الخبار بشيء معلوم، والخبير: الأكار فيه، والخبر (الخبر بكسر الخاء وفتحها، انظر: اللسان (خبر) ؛ والمجمل 2/310) : المزادة العظيمة، وشبهت بها الناقة فسميت خبرا،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٥٥خ ب ر
خبـرت الجـرل واختبرتـه خبراً وخبرة " ووجدت الناس اخبر تقله ".
ومالي به خبر أي علم ومن أيـن خبـرت هـذا بالكسـر وأنـا بـه خبير.
واستخبرته عن كذا فأخبرني به وخبرني.
وخرج يتخبر الأخبار: يتتبعها.
وأعطاه خبرته أي نصيبه.
" ونهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن المخابرة " وهي المزارعة.
ومشوا في الخبار والخبراء وهـي أرض رخـوة فيهـا جحـرة.
وفـي مثـل " مـن تجنب الخبار
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬١٥٤الخَبِيرُ: من أَسماء الله عز وجل العالم بما كان وما يكون. وخَبُرْتُ بالأَمر
(* قوله: «وخبرت بالأمر» ككرم. وقوله: وخبرت الأمر من باب قتل كما في القاموس والمصباح). أَي علمته. وخَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ إِذا عرفته على حقيقته. وقوله تعالى: فاسْأَلْ بهِ خَبِيراً؛ أَي اسأَل عنه خبيراً يَخْبُرُ.
والخَبَرُ، بالتحريك: واحد الأَخبْار. والخَبَرُ: ما أَتاك من نَبإِ عمن تَسْتَخْبِرُ. ابن سيده: الخَبَرُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧١٩* خ ب ر * * الخَبَرُ * واحد الأخبار و * أخْبَرَهُ * بكذا و * خَبَّرهُ * بمعنى و * الاستِخْبَارُ * السؤال عن الخبر وكذا * التَّخَبُّرُ * و * المَخْبَرُ * بوزن المصدر ضد المنظر وكذا * المَخْبَرَةُ * بضم الباء وهو ضد المرءاة و * خَبَرَ * الأمر علمه وبابه نصر والاسم * الخُبْرُ * بالضم وهو العلم بالشيء و * الخَبِيرُ * العالم والخبير الأكار ومنه * المُخَابَرةُ * وهي المزارعة ببعض ما يخرج من الأرض و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٩٠٧الخبر: محركة: النبأ، هكذا في المحكم. وفي التهذيب: الخبر: ما أتاك من نبإ عمن تستخبر. قال شيخنا: ظاهره بل صريحه أنهما مترادفان، وقد سبق الفرق بينهما، وأن النبأ خبر مقيد بكونه عن الراغب وغيره من أئمة الاشتقاق والنظر في أصول العربية. ثم إن أعلام اللغة والإصطلاح قالوا: الخبر عرفا ولغة: ما ينقل عن العير، وزاد فيه أهل العربية. واحتمل الصدق والكذب لذاته. والمحدثون استعملوه بمعنى الحديث. أو الحديث: ما عن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ١٧٬٨٨٦خَبُرَ
1 خَبُرَ خبر , aor. خَبُرَ , (K,) inf. n. خُبُورٌ; (TA;) and ↓ اختبر, and ↓ تخبّر; (K;) He knew; or had, or possessed, knowledge; بِشَىْءٍ [of a thing; generally meaning, with respect to its internal, or real, state]. (K, TA.) -A2- خَبَرَهُ, (S, A, Msb,) aor. خَبُرَ , (Msb, MS,) inf. n. خَبْرٌ; (Msb, MS; *) and خَبِرَهُ, [aor. خَبَرَ ,] (A,) inf. n. خَبَرٌ; (TA;) and ↓ اختبِرهُ, and ↓
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧١٠خَبَرَ
خَبَرَ U ( n. ac. خِبْر 2 , خُبْر 3 ),
a. Tested, tried; experienced.
خَبِرَ
خَبِرَ A ( n. ac. خِبْر 2 , خِبْرَة 2t , خَبَر 4 , مَخْبَرَة 17t , مَخْبُرَة 19t ) خَبُرَ U ( n. ac. خُبْر 3 , خُبْرَة 3t , خُبُوْر 27 )
a. Was informed, well aware of, knew.
خَبَّرَ
خَبَّرَ II ,
a. see IV .
خَاْبَرَ
خَاْبَرَ III ,
a. Farmed; took on hire ( land ).
أَخْبَرَ
أَخْبَرَ IV
a. [ acc. or
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٦٬١٤٦خبر
خَبَرَ - يَخْبُرُ - خُبْر - خُبْراً - خَبِيْر - خَبَر - أَخْبَار
خَبَرَ - يَخْبُرُ + كائن +أمراً أو بـِ أمر: يعلمه على وجه الحقيقة واليقين والصواب والتفصيل: تصله معلومات عن شيء أو كائن بشكل أكيد وصواب ومفصل
خُبْر: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل " خَبَرَ - يَخْبُرُ ": الخبرة: تجمع قدر كبير من المعلومات التفصيلية الصواب
خُبْراً : حال من "
الصيغ(١٠)
- خَبِيرٌHaberdar(فَعِيلٌ)×٢٣
- خَبِيرًاHaberdar(فَعِيلًا)×١٢
- الْخَبِيرُHaberdar(الْفَعِيلُ)×٦
- بِخَبَرٍHaberi(بِفَعَلٍ)×٢
- خَبِيرٍHaberdar(فَعِيلٍ)×٢
- خُبْرًاHaberdar olmak(فُعْلًا)×٢
- لَخَبِيرٌHaberdar(لَفَعِيلٌ)×٢
- أَخْبَارَكُمْSizin haberleriniz(أَفْعَالَكُمْ)×١
- أَخْبَارَهَاOnun haberleri(أَفْعَالَهَا)×١
- أَخْبَارِكُمْSizin haberleriniz(أَفْعَالِكُمْ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٦ (الإجمالي: ٢٧٣)
- عمل
الآيات المشتركة: ٢٢ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- لطف
الآيات المشتركة: ٥ · Lütufkar
- أله
الآيات المشتركة: ٣٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بصر
الآيات المشتركة: ٧ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- نشز
الآيات المشتركة: ٢ · Tümsek yer demektir
- لوي
الآيات المشتركة: ٢ · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir
- أجل
الآيات المشتركة: ٤ · İcl havuz demektir
- ولج
الآيات المشتركة: ٢ · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir
- عرف
الآيات المشتركة: ٤ · Tanınan ile
- كفي
الآيات المشتركة: ٣ · “Dengi” demektir
- عرض
الآيات المشتركة: ٤ · Ön dişler demektir
- جهد
الآيات المشتركة: ٣ · Cehd düz, sert yer demektir
الآيات التي ورد فيها(٥٢)
… فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Haberdar
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Haberdar
… تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
Haberdar
… الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Haberdar
… اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
Haberdar
… دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
Haberdar
وَإِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَالَهُمْ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Haberdar
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ
Haberdar
قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ
Haberdar
وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُلْ لَا تُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
Haberdar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خبر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علم, نبأ, عرف |
| Zıt Kök | جهل |
| Çekirdek Özet 1 | Ayak batacak ve işlenecek derecede gevşek, yumuşak zemin; bir şeyin içine girilip denenerek iç yüzünün bilinmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın ve eylemlerin dış görünüşünün ötesine geçerek gizli, örtük ve ince ayrıntılarına bizzat nüfuz eden kuşatıcı ilahi farkındalık |
| Çekirdek Özet 3 | Yüzeysel malumat ile bizzat sınanmış, tecrübe edilmiş derin bilgi (hıbret) arasındaki kurucu epistemolojik ayrım |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dışarıdan aktarılan sıradan rivayet veya enformasyon seviyesine indirgeyip, deneme, sınama ve iç yüzü bilme boyutunu ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خب | Gizlilik, içine gömülme, yerleşme ve örtük kalma. Bu çekirdek Kur'an'da خبأ (gizlemek, yer altına saklamak), خبت (alçak, sakin ve boyun eğilen zemin), خبث (özdeki bozukluk, örtük pislik), خبز (içe işleyerek yoğurmak), خبط (zemine batarak bilinçsizce yürümek) ve خبل (iç bünyenin ve aklın gizlice çökmesi) köklerinde zemin altına inme, gizlenme ve içe nüfuz etme anlamını korur | ر | Çekirdeğe eklenen ر unsuru (süreklilik, üst boyuta çıkarma ve akış), içte ve zeminde saklı kalan bu yapıyı deneme, eşeleme ve deşme yoluyla yüzeye çıkarma ve sürekli bir tecrübe sürecine dönüştürme anlamı kazandırmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, sınır duvarı (ikiz harf ح üzerinden türetilme; hırıltı sesiyle engeli delme ve içe sızma) | Korunan veya gizlenen iç alanı, dış sınırlardan sızarak aşma hareketi |
| ب | Ev, çadır, iç alan | Barınak, bir nesnenin veya durumun kapalı iç mekanı, mahiyeti |
| ر | İnsan başı, bilinç, gözlem | Zihnin yönelmesi, bilinçli kavrayış, başlama ve netice alma |
| خبر | Sınırı delerek bir mahiyetin iç mekanına bilinçle nüfuz etme | Bir nesnenin veya hadisenin dış kabuğunu aşıp iç dokusuna (evine) girerek onu bizzat tecrübeyle kavrayan akli idrak |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ayakların içine battığı, yumuşak ve gevşek zemin (el-habâr, el-habrâ); su toplayan ve içine çeken çukur; toprağı sürerek içini açan ve yumuşatan çiftçi (el-habîr); devenin doğum öncesinde memesinde beliren ve sütün indiğini haber veren ilk sıvı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abîd b. el-Ebras, atının gevşek ve adımların kayabileceği batak zeminlerde dahi sarsılmadan sağlam bastığını överken bu kökü fiziksel zemin manasında kullanır: سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Hudeybiye seferi sırasında Kureyş'in iç durumunu gizlice ve ayrıntısıyla öğrenip gelmesi için Huzaa kabilesinden bir istihbaratçıyı görevlendirmesini anlatan hadiste bu araştırma fiili için kök kullanılmıştır: بَعَثَ عَيْناً مِنْ خُزَاعَةَ يَتَخَبَّرُ لَهُ خَبَرَ قُرَيْشٍ |
المصدر Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn ve Mekâyîsü'l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça خبر kökü, merkezi Sami dillerinde "bağ kurma, ortaklık yapma, içli dışlı olma ve bir mahiyeti yakından tanıma" ekseninde gelişen bir semantik matrise dayanır. İbranicede חָבַר (ḥāḇar) fiili "birbirine eklenmek, bağlanmak, büyü yapmak veya ortaklık kurmak", חָבֵר (ḥāḇēr) ismi ise "yoldaş, ortak, dernek üyesi" anlamına gelir. Süryanicede ܚܒܪ (ḥbar) kökü yine "ortaklık etmek, birleşmek, yoldaşlık yapmak" mânasındadır. Arapçada bu kök iki yönde özelleşmiştir: İlki toprağın işlenmesinde paydaşlık kurmak (el-muhâbere: yarıcılık/ziraat ortaklığı), ikincisi ise nesnenin iç yapısıyla bu denli yakından temas kurup onu deneyimleyerek elde edilen içsel ve tecrübi bilgi (hıbret, haber) sahasıdır. Kökün Akadcadaki olası yansıması olan ḫabāru(m) gürültü yapmak veya kalın/yoğun olmakla ilişkiliyken, Güneybatı Sami sahasında anlam zemin gevşekliği, nüfuz kabiliyeti ve tecrübi vukufiyet üzerinde kristalleşmiştir. Arapça, iç içelik ve ortaklık fikrini zihnin bilinen şeyle derinlemesine temas kurması haline aktararak epistemolojik bir kavram türetmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve HALOT.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yumuşak toprak (habâr) ve toprağı işleme (muhâbere) ilişkisi | Dış kabuğun yarılıp içine inilmesi sonucu nesnenin hakikatine ve gizli yönlerine vakıf olma semantiği türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ח-ב-ר ve Süryanice ܚ-ܒ-ܪ kökleri | Temel temas, ortaklık ve birliktelik kavramı Arapçada tecrübi temas yoluyla oluşan bilgiye evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca ḫabāru(m) | Ses denkliği bulunmakla birlikte anlam alanı gürültü veya yoğunluk olup semantik geçiş zayıftır | Muhtemel |
المصدر Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve Lisânü'l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خبر | Anlamlı | İç yüzü bilmek, denemek | Yumuşak zemine basmak, içine nüfuz ederek tecrübeyle öğrenmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خرب | Anlamlı | Delmek, yıkılmak, harap olmak | Bir şeyin bütünlüğünü delerek veya sökerek bozmak, meskûn yeri ıssız bırakmak | Kur'an'da geçer; içe girme eyleminin tahrip edici yönü |
| بخر | Anlamlı | Gaz/duman salmak, buharlaşmak | Isı etkisiyle maddenin özünün havaya yayılması, nefesin kokması | Kur'an'da geçmez; özün dışarı salınması yönü |
| برخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| رخب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| ربخ | Anlamlı | Gevşemek, dermansız düşmek | Bedenin veya bir nesnenin direncini yitirip yumuşaması, iradesiz kalması | Kur'an'da geçmez; gevşeklik ve yumuşaklık boyutuyla örtüşür |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خبر | Merkez | İçsel, tecrübi ve ayrıntılı bilgi | Nesnenin iç yüzüne, gizlisine bizzat temas ve sınama ile vakıf olma | Dışsal aktarımın ötesinde derinlikli vukufiyet |
| علم | Komşu | Genel kavrayış ve kesin idrak | Bir şeyin künhüne, hakikatine ve kurallarına genel anlamda vakıf olma | İlmin kapsamı daha geniştir; haber ise işin batınına ve tecrübesine işaret eder |
| نبأ | Komşu | Büyük, önemli ve anlam yüklü bilgi | Kendisinde fayda ve ağırlık bulunan, uzağa ulaştırılan kritik bildirim | Nebe' bilginin büyüklüğüne, haber ise içeriğin içsel niteliğine odaklanır |
| عرف | Komşu | Teşhis, tanıma ve iz sürme | Eserden, izden ve alametlerden hareketle ayırt edici biçimde tanıma | Haber doğrudan nüfuz etmeyi, irfan ise tanıyıp teşhis etmeyi belirtir |
| جهل | Zıt | Bilgisizlik, kabalık, gerçeğe aykırılık | Gerçeğin hilafına hareket etme, iç yüzü görememe ve körce tutum | İç yüzü ve tecrübi hakikati bilmenin doğrudan karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خبر | Bir şeyin iç yüzünü deneme ve tecrübeyle bilmek | Yüzeysel malumatı değil, nesnenin mahiyetine inen derin vukufiyeti ifade eder | Kesin |
| Latince | Experiri, peritia, notitia | Denemek, tecrübe etmek, uzmanlık | Dıştan aktarılan bilgiden ziyade sınanarak elde edilen pratik ve içsel bilgiyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Expertise, insight, intimate knowledge, intelligence | Uzmanlık, içyüzü bilme, derin kavrayış | Sıradan "news" veya "information" kelimeleri kökün derinlik ve tecrübe boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Sachkunde, Tiefenkenntnis, Erfahrung | Uzmanlık, derinlemesine bilgi, tecrübe | Olayın arka planına ve iç dinamiklerine hakim olma yönünü iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Pénétration, expertise, connaissance intime | İçe işleme, derin bilgi, vukufiyet | Bilginin nesneye nüfuz etme ve gizli yönlerini keşfetme boyutunu taşır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Cassell's Latin Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْخَبِيرُ / خَبِيرٌ | Allah'ın kulların iç niyetlerine ve gizli amellerine tam nüfuz ediciliği | İlahi isim olarak; hikmet, görme ve bilme sıfatlarıyla birlikte geçer (Âl-i İmrân 3:153, el-İsrâ 17:17, Lokmân 31:34) |
| خُبْرًا | Bir durumun içyüzünü, gerekçesini ve hakikatini kuşatıcı tecrübi bilgi | Hz. Mûsâ ile Hızır kıssasında, görünüşün altındaki ilahi hikmete vakıf olamama bağlamı (el-Kehf 18:68, 18:91) |
| بِخَبَرٍ | Görülmeyen, bilinmeyen bir alandan getirilen ilk elden sıcak bilgi | Hz. Mûsâ'nın Tûr dağında ateş ararken yol ve yön hakkında bilgi temin etme arzusu (en-Neml 27:7, el-Kasas 28:29) |
| أَخْبَارَكُمْ / أَخْبَارَهَا | İnsanların gizledikleri niyetlerin ve amellerin test edilerek açığa çıkarılması, yeryüzünün şahitliği | İmtihan bağlamında münafıkların deşifre edilmesi ve kıyamette arzın şahitliği (et-Tevbe 9:94, Muhammed 47:31, ez-Zilzâl 99:4) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye (el-Habîr) | el-Alîm ile el-Habîr arasındaki fark; ilahi ilmin gizli, ince ve kalbî niyetlere taalluk etme biçimi | Bilginin eşyanın dış görünüşüne değil, içsel ve saklı mahiyetine eksiksiz taalluku |
| Fıkıh | Ziraat hukuku ve haber-i vâhid | Toprağın belirli bir pay karşılığı ekilmesini ifade eden el-muhâbere akdinin caiz olup olmadığı ve tekil haberin bağlayıcılığı | Emek-toprak ortaklığı ile bir hükmü aktaran bilginin güvenilirlik şartları |
| Tefsir | Esma-i hüsnâ terkibleri | el-Hakîm veya el-Basîr isimleriyle el-Habîr isminin yan yana gelmesinin hikmeti | Eylemlerin ardındaki görünmeyen saiklerin Allah tarafından bilindiği uyarısı |
| Hadis | Rivayet ilmi ve haber kavramı | Sünnet metinlerinin aktarım biçimi, haberin nebevî kaynağa aidiyetinin tenkidi | Dışarıdan nakledilen malumatın sıhhat ve cerh-tadil süreçleriyle sınanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve niyet muhasebesi | Batıni denetim bilinci | Amellerin ihlas derecesini tayin etme | Kişinin dışa gösterdiği davranış ile içteki niyetinin ayrışmasını önleyen teftiş mekanizması | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve araştırma metodolojisi | Tecrübi ve deneysel bilgi | Hipotezleri gerçek zemininde test etme | Yüzeysel teorik kabullerin sahadaki pratik sınama ve nüfuz ile tashih edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve istihbarat | Doğrulanmış stratejik bilgi | Karar alıcıları sahadaki gerçeklikle buluşturma | Yöneticilerin manipülatif raporlar yerine olayın iç dinamiklerine hakim olmasını sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Ziraat ve piyasa şeffaflığı | Muhâbere / asimetrik bilginin giderilmesi | Üretim ortaklığı ve piyasa risklerinin tespiti | Üretim araçlarının fiilen işletilmesi ve tarafların gerçek durumdan haberdar kılınması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Derinlik algoritmaları ve gürültü ayıklama (deep sensing / state estimation) | Sistemin yüzeyindeki dalgalanmaları veya parazitleri aşarak içsel durum değişkenlerini doğrudan ölçümleme mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katılımcı gözlem ve derinlemesine mülakat (qualitative depth) | Toplumsal aktörlerin dışarıdan gözlenen hareketlerinin arkasındaki anlam dünyasına içeriden nüfuz etme yöntemi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün çağdaş Türkçede ve modern medyada yalnızca "gazete, televizyon veya sosyal medya bülteni, duyuru, enformasyon" anlamına hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir şeyin iç dokusuna işleme, gizli niyetleri ve incelikleri bilme, bizzat sınanıp denenmiş derin uzmanlık ve tecrübe boyutu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın el-Habîr ismini sıradan bir "olup bitenden haberdar olma" gibi edilgen bir algıya indirgemek; ayetlerdeki imtihan ve iç yüzün açığa çıkarılması ikazını gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın sadece görünen maddi yönüyle değil, görünmeyen niyet ve içkin hikmet boyutuyla kuşatıldığını temellendirir; insanın saklı duygu ve planlarının ilahi denetimden kaçamayacağını epistemolojik kesinlikle ilan eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi sıfatların nizam ve ahlak inşasında zikredildiği bağlamlarda, münafıkların iç durumlarının deşifre edildiği ayetlerde ve Hızır kıssası gibi zahir-bâtın geriliminin işlendiği anlatılarda kurucudur |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilgiyi sadece kitap veya aktarımdan ibaret sanan lafızcılığı yıkar; bilginin ancak tecrübe, deneme ve içsel nüfuz ile olgunlaşacağını ve insanın dışsal ibadet formlarıyla iç niyetini örtemeyeceğini gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAyakların battığı, içine girilebilir yumuşak toprak zemin; toprağı sürerek içini açma ve deneyimleme hareketi.
- Soyut anlamBir nesnenin, hadisenin veya niyetin dış kabuğunun altına inilerek, tecrübe ve sınama yoluyla elde edilen kusursuz ve ayrıntılı içsel kavrayış.
- Sistematik karşılıkYüzeysel algı ile derinlikli hakikat arasındaki farkı ortaya koyan ve gizli değişkenleri görünür kılan dinamik teftiş ve tecrübe mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman içindeki genel bilgi durumunu; , varlığın veya amellerin tüm dış uzayını; , yüzeydeki dağılımı temsil eder. Dirac delta fonksiyonu, zihnin veya ilahi idrakin genel yüzeyden tam odak noktası olan iç çekirdeğe () nüfuzunu gösterir. İkinci kısımda yer alan , elde edilen derinlikli içsel bilgiyi (hıbret) simgeler; limiti ise dış engellerin ve mesafelerin bütünüyle ortadan kalkarak, iç mahiyeti ifade eden fonksiyonunun en ince ayrıntısına kadar eksiksizce entegre edilip kuşatılmasını ifade eder.