نبأ
ن - ب - أ
جذر- الورود: ١٦٠
- الآيات: ١٥١
- الصيغ: ٧١
- المعاجم: ١٣
Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir. Nebe kendisiyle bir bilginin elde edildiği, faydası olan haberdir. Bu şekliyle salt haberden ayrılır.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: نبء
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.
Nebe kendisiyle bir bilginin elde edildiği, faydası olan haberdir. Bu şekliyle salt haberden ayrılır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬١٨٧باب النون والباء و و ا ي ء معهما
ن ب و، ن و ب، ب و ن، ب ي ن، ن ا ب، ب ن ي، ن ب أ، أ ب ن، أ ن ب مستعملات
نبو:
نبا بَصَرُهُ عن الشّيء ينبو نُبُوّاً، ونَبْوةٌ: مرة واحدة، أي: تجافى، قال:
نَبَتْ عينُ ليلَى نَبْوةً ثم راجعـت ولا خيرَ في عينٍ نبت لا تُراجعُ
ونبا السَّيفُ عن الضّريبة، إذا لم يقطع.
ونبا فلانٌ عن فلان، إذا لم يَنْقَدْ له.
نبا بفلانٍ مَنْزِلُهُ، إذا لم يُوافِقْهُ.
وإذا لم يَسْتمكن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٩٣النّبْأة: الصوت الخَفيُّ. وسَيْلٌ نابئ. قال الشاعر:
ولكنْ قَذاها كلُّ أشْعَـثَ نـابِـئٍأتَتْنا به الأقدارُ من حيث لا ندري
أبو زيد: نَبَأْتُ على القوم أنْبَأُ نَبْأ ونُبوءًا، إذا طلعت عليهم. قال: ونَبَأتُ من أرضٍ إلى أرض، إذا خرجتَ منها إلى أخرى، وهذا المعنى أراده الأعرابيُّ بقوله: "يا نَبِيءَ الله"، أي: يا من خرج من مكة إلى المدينة، فأنكر عليه الهمز. ونَبَأتُ به الأرض: جاءت به. قال الشاعر:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٣٢٠ن ب ( و ا ي ء )
نبأ ، ناب ، أنب ، وبن ، بني ، بان ، أبن .
وبن : اللِّحياني : ما في الدَّار وابِنٌ ، أي ما فيها أحد .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الوَبْنة : الأذَى .
والوَبْنة : الجَوْعَة .
أنب : وقال : الأناب : ضَرْبٌ مِن العِطْر يُضاهي المِسْك ؛ وأَنْشد :
فَعُلّ بالعَنْبر والأَنَابِ
كَرْماً تَدَلَّى مِن ذَرَى الأعْنَابِ
يعنى : جاريةً تَعُلّ شَعَرها بالأناب .
قال : والأنَب : الباذِنْجان .
ابن
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٣٧٧(باب النون والباء وما يثلثهما)
(نبت) النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم.
(نبث) النون
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٦٢٧- [النبأ: خبر ذو فائدة عظيمة يحصل به علم أو غلبة ظن، ولا يقال للخبر في الأصل نبأ حتى يتضمن هذه الأشياء الثلاثة، وحق الخبر الذي يقال فيه نبأ أن يتعرى عن الكذب، كالتواتر، وخبر الله تعالى، وخبر النبي عليه الصلاة والسلام، ولتضمن النبإ معنى الخبر يقال: أنبأته بكذا كقولك: أخبرته بكذا، ولتضمنه معنى العلم قيل: أنبأته كذا، كقولك: أعلمته كذا] (ما بين [ ] نقله البغدادي في الخزانة حرفيا 1/270). قال الله
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥١٩ن ب أ
أتاني نبأ من الأنباء وأنبئت بكذا وكذا ونبئت واستنبأته: استخبرته ونبّيء رسول الله صلى الله عليه وسلم واستنبيء.
ورجل نابيء.
وسيل نابيء: طارىء من حيث لا يدرى وقد نبأ علينا وضبأ.
وهل عندكم نابئة خبرٍ ومغرّبة خبرٍ وجائبة خبرٍ.
وقال خنيش بن مالك: فنفسك أحرز فإن الحتو - ف ينبأن بالمرء في كلّ واد وقال: ألا فاسقياني وانفيا عنكما القذى وليس القذى بالعود يسقط في الخمر ولكن قذاها
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٧٤٥النَّبَأُ: الخبر، والجمع أَنْبَاءٌ، وإِنَّ لفلان نَبَأً أَي خبراً. وقوله عز وجل: عَمَّ يَتساءَلُون عن النَّبَإِ العظيم. قيل عن القرآن، وقيل عن البَعْث، وقيل عن أَمْرِ النبي، صلى اللّه عليه وسلم. وقد أَنْبَأَه إِيّاه وبه، وكذلك نَبَّأَه، متعدية بحرف وغير حرف، أَي أَخبر. وحكى سيبويه: أَنا أَنْبُؤُك، على الإِتباع. وقوله: إِلى هِنْدٍ مَتَى تَسَلِي تُنْبَيْ
أَبدل همزة تُنْبَئِي إِبدالاً صحيحاً حتى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٢* ن ب أ * * النَّبَأُ * الخبر يُقال * نَبَأَ * و * نَبَّأَ * و * أَنْبَأَ * أي أخبر ومنه * النَّبِيُّ * لأنه أنبأَ عن الله وهو فَعِيل بمعنى فاعل تركوا الهمزة كالذُّرية والبريَّة والخابية إلا أهل مكة فإنهم يهمزون الأربعة قلت وتمام الكلام في النبي مذكور في ن ب ا من المُعْتل
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٤١٢النبأ محركة الخبر وهما مترادفان، وفرق بينهما بعض، وقال الراغب: النبأ:خبر ذو فائدة عظيمة، يحصل به علم أو غلبة ظن، ولا يقال للخبر في الأصل نبأ حتى يتضمن هذه الأشياء الثلاثة ويكون صادقا، وحقه أن يتعرى عن الكذب، كالمتواتر وخبر الرسول صلى الله عليه وسلم، ولتضمنه معنى الخبر يقال: أنبأته بكذا، ولتضمنه معنى العلم يقال: أنبأته كذا. قال: وقوله تعالى: إن جاءكم فاسق بنبإ الآية، فيه تنبيه على أن الخبر إذا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٠٦٨نَبَأَ
1 نَبَأَ ذ . (K,) inf. n. نَبْءٌ, (TA,) He uttered a low voice, or sound: or he (a dog) cried, or barked. (K.) [See نَبَحَ.] -A2- نَبَأَ, aor. نَبَاَ , inf. n. نَبْءٌ and نُبُوْءٌ, He was exalted, or elevated. -A3- نَبَأَ عَلَيْهِمْ, (K,) inf. n. نَبْءٌ and نُبُوْءٌ, (S,) He assaulted them; came forth upon them: (K:) like نَبَعَ and نَبَهَ: he came upon them. (AZ, S.) [See also نَابِئٌ.] ―
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٦٣المدخل: نبءنَبَأَ
نَبَأَ A ( n. ac. نَبْء 1 , نُبُوْء 27 ),
a. Was high, elevated.
b. [ 'Ala ], Came upon, encountered; appeared to.
c. [ Min & Ila ], Went, departed from.....to.
d. [ Bi ], Brought, led to.
e. ( n. ac. نَبْء 1 ), Uttered a cry.
f. see IV .
نَبَّأَ
نَبَّأَ II ,
a. see IV .
b. [ 'An ], Brought news of.
c. Prophesied.
نَاْبَأَ
نَاْبَأَ III ,
a. Told, communicated with.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٩٬٨٣٧المدخل: نبءنبء
نَبَأَ - يَنْبَأُ - نَبأ - أَنْباء - نَبِيْء - أَنْبِيَاء - أَنْبَأَ - يُنْبِئُ - نَبَّأَ - يُنَبِّئُ - اسْتَنْبَأَ - يَسْتَنْبِئُ
نَبَأَ - يَنْبَأُ + الشيء أو الكائن + على شيء أو كائن: يخرج من مخبأه ويظهر للناظرين: يبرز من حفرة أو غمد أو مخبأ ويرتفع ليصير مرئياً وظاهراً لكل من يريد رؤيته
نَبأ: اسم فعل " نَبَأَ - يَنْبَأُ ": خروج الشيء
الصيغ(٧١)
- النَّبِيُّNebi(الْفَعِيلُ)×١٧
- النَّبِيِّينَNebiler(الْفَعِيلِينَ)×٩
- النَّبِيِّNebi(الْفَعِيلِ)×٨
- نَبِيًّاNebi(فَعِيلًا)×٨
- فَيُنَبِّئُكُمْHemen size haber verirمعانٍ أخرى: ١(فَيُفَعِّلُكُمْ)×٧
- نَبِيٍّNebi(فَعِيلٍ)×٧
- أَنْبَاءِHaberler(أَفْعَالِ)×٦
- النَّبِيَّNebi(الْفَعِيلَ)×٥
- نَبَأَHaber(فَعَلَ)×٤
- نَبَأُHaber(فَعَلُ)×٤
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢١١ (الإجمالي: ٥٠٦)
- أتي
الآيات المشتركة: ٣٤ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- كون
الآيات المشتركة: ٥٧ · Kevn, tepe demektir
- رجع
الآيات المشتركة: ١٤ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- إبراهيم
الآيات المشتركة: ١١ · İbrahim
- أيي
الآيات المشتركة: ٣٥ · Evye kuş yuvası demektir
- سحق
الآيات المشتركة: ٦ · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٧٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- كتب
الآيات المشتركة: ٢٠ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- يعقوب
الآيات المشتركة: ٥ · Ve Yakup
- قتل
الآيات المشتركة: ١٢ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- زوج
الآيات المشتركة: ٩ · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- نوح
الآيات المشتركة: ٧ · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
الآيات التي ورد فيها(١٥١)
إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ …
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا
Nebi
النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ …
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا
Nebi
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا …
Nebi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نبأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خبر, حدث, علم |
| Zıt Kök | كتم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yerden çıkarak veya uzak bir menşeden intikal ederek beliren, fark edilen ve intikal eden şey; yer değiştirme ile gelen somut ses veya iz |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın kendi imkânlarıyla bütününe ulaşamayacağı, kesin bilgi ve hayati değer taşıyan aşkın veya tarihsel büyük haber |
| Çekirdek Özet 3 | İtikadi ve ahlaki sorumluluğu doğrudan harekete geçiren, bağlayıcı ve kesin semantik bildirim |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir duyuru, gündelik malumat veya zayıf söylenti (sıradan haber) derekesine indirgeyerek ayetlerdeki hayati ve bağlayıcı hakikat vurgusunu kaybetmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نب | İçeriden dışarıya doğru fışkırma, gizliyken yüzeye çıkma, kabarma ve belirme. Bu çekirdek topraktan bitkinin çıkmasını anlatan نبت, bir şeyin atılarak dışarı çıkarılmasını ifade eden نبذ, suyun kaynaktan fışkırmasını bildiren نبع ve toprağı kazıp suyu yüzeye çıkarmayı gösteren نبط köklerinde ortaktır. | أ | Hemze harfinin getirdiği ani çıkış, kesin durak ve ses patlaması niteliğiyle, yüzeye çıkma ve intikal eylemi; bir yerden kopup başka bir yere ulaşan, zihinde veya kulakta kesin yankı uyandıran hayati ve yüksek değer taşıyan bir habere dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli veya derin bir kaynaktan hareketlenip süreklilik kazanan canlı enerji ve akış. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Belirli bir mahfazanın, kapalı alanın veya sınırlandırılmış haznenin içsel yapısı. |
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Bir hamleyle öne atılma, güçlü bir hamle ile ortaya çıkma ve başlangıç iradesi. |
| نبأ | Kapalı veya derindeki bir alandan canlılıkla yükselip güçlü bir hamleyle yüzeye çıkan ve muhataba yönelen kesin intikal hareketi. | Bilginin örtülü ve uzak bir kaynaktan kopup güçlü ve sarsıcı bir tecelliyle alıcı zihne ulaşması durumunu betimler. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerden başka bir yere intikal edip aniden ortaya çıkmak, yabancı bir araziden diğerine geçmek. Nitekim yabancı bir beldeden birdenbire gelip çıkan kişiye ve yatağından taşıp başka bir vadiye intikal eden sel yatağına سيل نابئ denir. Bir diğer somut katmanda ise uzaktan işitilen, kulağa ansızın çarpan hafif veya boğuk sese النَّبْأة adı verilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Huneys b. Mâlik, ölümün ve ecelin insana her vadiden ansızın gelip çatacağını anlatırken kökü fiziksel intikal ve beliriş anlamında kullanır: فنفسك أحرز فإن الحتو / ف ينبأن بالمرء في كلّ واد |
| Erken Arapça kullanım | Zü’r-Rimme, yabanda teyakkuz halindeki avcının veya av hayvanının uzaktan gelen boğuk bir sesi işitip yönelmesini şu mısra ile tasvir eder: وقد توحَّس رِكزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ / بنبْأةِ الصوتِ ما في سمعِهِ كذبُ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde نبأ kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami grubunda dinî, bildirimsel ve sözlü aktarım boyutunda merkezî bir çekirdek oluşturur. İbranicede נִבָּא (nibbā / n-b-ʔ) biçimi ilahi bir esinle söz söylemek, peygamberlik etmek, gaybı haber vermek anlamlarını taşır; נָבִיא (nāvī) kelimesi doğrudan ilahi sözü insanlara duyuran elçiyi ifade eder. Süryanicede ܢܒܝܐ (nəḇiyā) ve Akadcadaki nabû(m) fiili çağırmak, ilan etmek, ad vermek, seslenmek manalarına gelir; Babil panteonundaki ilahi kâtip ve haber tanrısı Nabû adı da bu kökle irtibatlıdır.
Arapçada kök, hem İbn Fâris’in tespit ettiği bir mekândan başka bir mekâna intikal etmek ve belirmek şeklindeki somut yer değiştirme boyutunu korumuş hem de Râğıb el-İsfahânî’nin sistemleştirdiği üzere büyük fayda içeren, kendisiyle kesin bilgi hâsıl olan yüce bildirim seviyesine yükselmiştir. Bu durum, Sami dillerindeki müşterek seslenme, ilan etme ve ilahi bildirim getirme matrisinin Arap dilinde fiziksel bir intikal zemininden soyutlanarak bilginin kesinliğiyle kaynaştırıldığını göstermektedir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, The Foreign Vocabulary of the Qur’an (Arthur Jeffery).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Uzak bir yerden çıkıp gelme (الظهور والخروج من مكان إلى مكان) ve işitilen ses (النبأة) anlamından, hedefe ulaşan kesin ve büyük bilgiye geçiş. | Bir nesnenin veya selin belirmesi gibi, bilgi de kaynağından kopup hedefe intikal eden somut bir hareket olarak tasavvur edilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָבִיא (peygamber) ve נבא (peygamberlik etmek); Akadca nabû (ilan etmek, çağırmak). | Kuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde kök doğrudan ilahi sözü haykırma, bildirme ve adlandırma işlevinde kurumsallaşmıştır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan ses ve anlam denkliği tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نبأ | Anlamlı | İntikal etmek, büyük haber vermek | Uzak bir noktadan gelip beliren kesin ve sarsıcı bilgi, ilahi tebliğ. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| نأب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| بنأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| بأن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| أنب | Anlamlı | Kınamak, paylamak, azarlamak | Birini sert bir dille hesaba çekmek veya ayıbını yüzüne vurmak; sesli ve sert ikaz. | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez. |
| أبن | Anlamlı | İtham etmek, iz sürmek, lekelemek | Bir kimsede kötülük veya şüphe vehmetmek, kusur isnat etmek. | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نبأ | Merkez | Yüksek öneme sahip kesin bildirim | Haberin menşeinin uzak veya aşkın olması, mutlak ehemmiyet taşıması ve yakîn doğurması. | Kişisel yorum veya sıradan gündelik malumat değil, hayatî sonuçlar doğuran büyük hadiseler için kullanılır. |
| خبر | Komşu | Deneyim ve tecrübeye dayalı bilgi aktarımı | İç yüzün araştırılması, tecrübe ve sınama ile elde edilen bilginin nakledilmesi. | نبأ doğrudan vuku ve ehemmiyeti bildirirken, خبر tecrübi derinliği ve ayrıntıyı haber verir. |
| حدث | Komşu | Zamansal olarak yeni olanın ortaya çıkışı ve sözü | Zaman içinde yeni meydana gelen olayın söze dökülmesi ve aktarılması. | Hadise yenilik ve vuku anına odaklanırken, نبأ bilginin mahiyetindeki ağırlık ve intikale dayanır. |
| علم | Komşu | Gerçeği olduğu gibi idrak etme | Zihnin hakikati kuşatması, vasıflı idrak ve belirsizliğin kalkması. | نبأ bu idraki sağlayan taşıyıcı ve sarsıcı bildirim aracıdır; ilim nihai zihni durumu gösterir. |
| كتم | Zıt | Bilgiyi saklamak, örtmek, hapsetmek | Ortaya çıkması gereken bir hakikati kasten içte tutarak tebliğe ve intikale engel olmak. | نبأ kökünün dışa fışkırma ve muhataba ulaşma niteliğinin tam karşısında duran örtme ve saklama iradesidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نبأ | Kesin ve büyük haber | Yüce kaynaktan veya uzak bir vukuattan intikal eden, şüphe taşımayan hayati bildirim. | Kesin |
| Latince | nuntius, annuntiatio | Bildiri, elçi haberi, müjde | Dışarıdan veya yetkili bir merciiden gelen resmi ve önemli tebliği karşılar; ancak metafizik kesinlik boyutunu tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | tidings, momentous news, proclamation | Önemli haber, sarsıcı havadis, bildiri | Gündelik "news" veya "information" kelimelerinden farklı olarak tarihî veya ruhî ehemmiyet taşıyan haberi anlatır. | Güçlü |
| Almanca | Botschaft, Kunde | Tebliğ, mühim haber, derin mesaj | Sıradan haber (Nachricht) kelimesinden ayrı olarak yüce bir makamdan erişen veya derin hakikat taşıyan mesajı kapsar. | Güçlü |
| Fransızca | nouvelle solennelle, annonce, message | Ağırbaşlı haber, tebliğ, bildiri | Sıradan bilgi akışını değil, muhatabın kaderini veya algısını değiştiren yüksek duyuruyu temsil eder. | Güçlü |
المصدر Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| النَّبَأُ العَظِيمُ | Kıyamet, yeniden diriliş ve büyük hesap günü | İnsanların derin bir kuşku ve tartışma içinde oldukları uhrevi infilak ve diriliş hakikati (en-Nebe 78:1-2, Sâd 38:67). |
| أَنْبَاءُ الغَيْبِ | İnsan tecrübesini aşan ilahi vahiy ve gayb bildirimi | Geçmiş peygamberlerin tarihten silinmiş hakikatleri veya insanın gözlemleyemeyeceği metafizik alanın vahiyle bildirilmesi (Âl-i İmrân 3:44, Hûd 11:49, Yûsuf 12:102). |
| أَنْبَاءُ الرُّسُلِ وَالقُرَى | Geçmiş kavimlerin helak ve ibret tabloları | Tarihsel tecrübeden ders çıkarılması amacıyla peygamberler ile inkârcı toplumlar arasındaki hesaplaşmanın aktarılması (el-A‘râf 7:101, et-Tevbe 9:70, Hûd 11:100). |
| نَبَأٌ | Araştırılması ve teyit edilmesi zorunlu kritik sosyal haber | Toplumsal fesat veya haksız savaşa yol açabilecek nitelikteki kritik ve ciddiye alınması gereken bilgi (el-Hucurât 49:6). |
| الإِنْبَاءُ / التَّنْبِئَةُ | İlahi veya gaybi bir hakikati muhatabına apaçık ifşa etmek | Gizlenen bir sırrın Allah tarafından elçisine bildirilmesi ve elçinin bunu muhatabına haber vermesi (et-Tahrîm 66:3). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahiy ve nübüvvet teorisi, ahiret inancı | Nübüvvetin imkânı, peygamberin gaybı kendi başına bilemeyeceği ancak Allah’ın inbâ etmesiyle bilebileceği ve haber-i sadıkın bilgi değeri. | Bilgi teorisinde akıl ve duyu ötesindeki kesin bilginin ilahi inbâ yoluyla temellendirilmesi. |
| Fıkıh | Haber-i vâhid, şehadet ve fâsıkın getirdiği haberin hükmü | Hucurât 49:6 ayeti bağlamında fâsıkın getirdiği mühim haber karşısında hüküm vermeyip tebeyyün (tahkik) etmenin vücubiyeti. | Bir bilginin ameli ve kazai hükümlere dayanak olabilmesi için güvenilirlik ve doğrulama süzgecinden geçirilmesi zorunluluğu. |
| Tefsir | Kıyamet tasvirleri ve geçmiş peygamber kıssaları | Kıssaların mitolojik anlatı veya edebi hikâye değil, mutlak hakikat içeren birer nebe' (ibretlik ve bağlayıcı bildirim) oluşu. | Vahiy metninin tarihsel ve eskatolojik anlatılarını hakikatin bizatihi kendisi olarak konumlandırma. |
| Hadis | Gaybî haberler, fiten edebiyatı ve tebliğ | Gelecekte vuku bulacak hadiseler ile geçmiş ümmetlerin durumuna dair Hz. Peygamber’e ulaştırılan bildirimlerin rivayeti. | Resûlullah’ın kendi indî kanaatiyle değil, ilahi bilgilendirme ile konuşmasının esas kabul edilmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet nizamı | İlahi inbâ | Tevhid ve ahiret hakikatini kesinleştirme | İnsanın aklıyla tek başına kuşatamayacağı nihai hakikatlerin ilahi elçilik vasıtasıyla bağlayıcı bir tebliğe dönüşmesi. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve bilgi hiyerarşisi | Doğrulanmış kritik veri | Yanılgıyı önleme ve kesin yakîn üretme | Sıradan zannî malumattan ayrılarak, doğrulama süreçlerine tabi tutulan ve sarsıcı hakikat değeri taşıyan üst düzey bilgi. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve istihbarat | Stratejik kamu haberi | Krizleri önleme ve toplumsal teyit mekanizması | Toplumun kaderini, barış veya savaş durumunu ilgilendiren haberlerin teyit edilmeden operasyonel kararlara dönüştürülmemesi. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa enformasyonu ve risk yönetimi | Asimetrik bilginin izalesi | Spekülasyonu engelleme ve piyasa güveni | Piyasayı derinden sarsacak makro ölçekli ekonomik verilerin şeffaf, kesin ve manipülasyondan uzak biçimde dolaşıma girmesi. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum veya termodinamikte kesintili durum değişimi ve yüksek enerjili sinyal iletimi | Bir sistemde gürültüden (noise) tamamen ayrışan, sistemin durum parametrelerini aniden ve kökten değiştiren yüksek genlikli bilgi sinyali; Shannon enformasyon teorisindeki entropiyi düşüren yüksek enformasyon girdisi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide paradigma dönüşümü yaratan kırılma anı / Hukukta bağlayıcı resmî tebliğ | Toplumsal yapının olağan akışını kesintiye uğratarak yeni bir kolektif bilinç ve hukuki mesuliyet inşa eden kurucu bildirim veya kriz haberi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | نبأ kelimesini günümüz medyasındaki sıradan gazete haberi, magazinel enformasyon, sosyal medya akışı veya doğruluğu önemsiz gündelik havadis seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, yalnızca insanın varoluşsal yönelimini, dünya-ahiret dengesini, ahlaki ve hukuki sorumluluklarını belirleyen; içinde yalan ve şüphe barındırmayan ilahi ve tarihsel büyük hakikatleri ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nebe' sıradanlaştırıldığında; vahyin haber verdiği kıyamet, gayb ve geçmiş kavimlerin helak tabloları birer kurgusal anlatı veya spekülatif rivayet gibi algılanır; Hucurât Suresi’ndeki tahkik emri ise teknik bir bürokratik işleme indirgenerek ahlaki ve ontolojik ağırlığını kaybeder. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bir malumat yığını değil, insanı uykusundan uyandıran ve onu nihai akıbetiyle yüzleştiren sarsıcı bir "büyük bildirim" (en-Nebeü'l-Azîm) olduğunu idrak etmek için bu kökün semantik ağırlığı şarttır. Kök, vahyin taşıdığı bilginin kesinliğini ve insanın bu bilgi karşısındaki varoluşsal sorumluluğunu kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekkî surelerdeki eskatolojik sahnelerde ve diriliş tartışmalarında (en-Nebe 78:1-2, Sâd 38:67); gaybî hakikatlerin ve peygamberlik müessesesinin temellendirildiği ayetlerde (Âl-i İmrân 3:44, Hûd 11:49); geçmiş kavimlerin akıbetini anlatan ibret kıssalarında (el-A‘râf 7:101); ve haberin doğrulanmasını emreden ahlaki-toplumsal hüküm ayetlerinde (el-Hucurât 49:6). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyi beşerî bir felsefi arayış veya peygamberin kendi iç dünyasındaki sezgilerin ürünü sayan yaklaşımları çürütür; bilginin peygambere dışarıdan, yüce ve aşkın bir kaynaktan (ilahi inbâ ile) geldiğini ortaya koyarak dinin vahiy temelli karakterini korur. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGizli veya uzak bir mekândan kopup yüzeye çıkan, bir araziden diğerine intikal eden su, insan veya boğuk ses; açık ve sarsıcı bir belirişle muhataba ulaşan fiziksel etki.
- Soyut anlamİnsan idrakinin kendi başına erişemeyeceği bir ufuktan gelerek zihne kesinlik kazandıran, şüpheyi gideren, hayati derecede mühim ve ahlaki-itikadi mesuliyet yükleyen büyük bildirim.
- Sistematik karşılıkBilgi mimarisinde gürültü ve zandan arındırılmış kesin aksiyomatik veri; varoluşsal sistemde ise gayb ile şehadet âlemi arasındaki irtibatı kuran ve muhatabı amele sevk eden peygamberî tebliğ kanalı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , intikal eden büyük haberi temsil eder. , bu haberin taşıdığı enformasyonel ve varoluşsal etki yoğunluğudur. , muhatabın zihnindeki sıradan zannı kesin ilme dönüştüren epistemik bilgi artışını gösterir. , Dirac delta fonksiyonu formunda olup haberin sıradan bilgi durumundan () mutlak hakikat durumuna () geçişindeki ani, sarsıcı ve kritik odaklanmayı ifade eder. ise haberin meydana getirdiği bağlayıcı sorumluluk ve ameli yükümlülüktür; haber alındığında bu sorumluluk asla sıfır olamaz ().