نبأ

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ب-أالصيغ: ٧١ · الجذور المجاورة: ٢١١ · الآيات: ١٥١ · السور: ٤٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».كتبرجعالنَّبِيِّينَأيينَبِيًّانبأأتيكونألهإبراهيمالنَّبِيُّ

الجذرالصيغ ٧١الآيات ١٥١السور ٤٧المجاورة ٢١١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نبأ

ن - ب - أ

جذر
  • الورود: ١٦٠
  • الآيات: ١٥١
  • الصيغ: ٧١
  • المعاجم: ١٣

Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir. Nebe kendisiyle bir bilginin elde edildiği, faydası olan haberdir. Bu şekliyle salt haberden ayrılır.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: نبء

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.

Nebe kendisiyle bir bilginin elde edildiği, faydası olan haberdir. Bu şekliyle salt haberden ayrılır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬١٨٧
باب النون والباء و و ا ي ء معهما ن ب و، ن و ب، ب و ن، ب ي ن، ن ا ب، ب ن ي، ن ب أ، أ ب ن، أ ن ب مستعملات نبو: نبا بَصَرُهُ عن الشّيء ينبو نُبُوّاً، ونَبْوةٌ: مرة واحدة، أي: تجافى، قال: نَبَتْ عينُ ليلَى نَبْوةً ثم راجعـت ولا خيرَ في عينٍ نبت لا تُراجعُ ونبا السَّيفُ عن الضّريبة، إذا لم يقطع. ونبا فلانٌ عن فلان، إذا لم يَنْقَدْ له. نبا بفلانٍ مَنْزِلُهُ، إذا لم يُوافِقْهُ. وإذا لم يَسْتمكن
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٩٣
النّبْأة: الصوت الخَفيُّ. وسَيْلٌ نابئ. قال الشاعر: ولكنْ قَذاها كلُّ أشْعَـثَ نـابِـئٍأتَتْنا به الأقدارُ من حيث لا ندري أبو زيد: نَبَأْتُ على القوم أنْبَأُ نَبْأ ونُبوءًا، إذا طلعت عليهم. قال: ونَبَأتُ من أرضٍ إلى أرض، إذا خرجتَ منها إلى أخرى، وهذا المعنى أراده الأعرابيُّ بقوله: "يا نَبِيءَ الله"، أي: يا من خرج من مكة إلى المدينة، فأنكر عليه الهمز. ونَبَأتُ به الأرض: جاءت به. قال الشاعر:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٣٢٠
ن ب ( و ا ي ء ) نبأ ، ناب ، أنب ، وبن ، بني ، بان ، أبن . وبن : اللِّحياني : ما في الدَّار وابِنٌ ، أي ما فيها أحد . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الوَبْنة : الأذَى . والوَبْنة : الجَوْعَة . أنب : وقال : الأناب : ضَرْبٌ مِن العِطْر يُضاهي المِسْك ؛ وأَنْشد : فَعُلّ بالعَنْبر والأَنَابِ كَرْماً تَدَلَّى مِن ذَرَى الأعْنَابِ يعنى : جاريةً تَعُلّ شَعَرها بالأناب . قال : والأنَب : الباذِنْجان . ابن
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٣٧٧
(باب النون والباء وما يثلثهما) (نبت) النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم. (نبث) النون
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٦٢٧
- [النبأ: خبر ذو فائدة عظيمة يحصل به علم أو غلبة ظن، ولا يقال للخبر في الأصل نبأ حتى يتضمن هذه الأشياء الثلاثة، وحق الخبر الذي يقال فيه نبأ أن يتعرى عن الكذب، كالتواتر، وخبر الله تعالى، وخبر النبي عليه الصلاة والسلام، ولتضمن النبإ معنى الخبر يقال: أنبأته بكذا كقولك: أخبرته بكذا، ولتضمنه معنى العلم قيل: أنبأته كذا، كقولك: أعلمته كذا] (ما بين [ ] نقله البغدادي في الخزانة حرفيا 1/270). قال الله
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥١٩
ن ب أ أتاني نبأ من الأنباء وأنبئت بكذا وكذا ونبئت واستنبأته‏:‏ استخبرته ونبّيء رسول الله صلى الله عليه وسلم واستنبيء‏.‏ ورجل نابيء‏.‏ وسيل نابيء‏:‏ طارىء من حيث لا يدرى وقد نبأ علينا وضبأ‏.‏ وهل عندكم نابئة خبرٍ ومغرّبة خبرٍ وجائبة خبرٍ‏.‏ وقال خنيش بن مالك‏:‏ فنفسك أحرز فإن الحتو - ف ينبأن بالمرء في كلّ واد وقال‏:‏ ألا فاسقياني وانفيا عنكما القذى وليس القذى بالعود يسقط في الخمر ولكن قذاها
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٧٤٥
النَّبَأُ: الخبر، والجمع أَنْبَاءٌ، وإِنَّ لفلان نَبَأً أَي خبراً. وقوله عز وجل: عَمَّ يَتساءَلُون عن النَّبَإِ العظيم. قيل عن القرآن، وقيل عن البَعْث، وقيل عن أَمْرِ النبي، صلى اللّه عليه وسلم. وقد أَنْبَأَه إِيّاه وبه، وكذلك نَبَّأَه، متعدية بحرف وغير حرف، أَي أَخبر. وحكى سيبويه: أَنا أَنْبُؤُك، على الإِتباع. وقوله: إِلى هِنْدٍ مَتَى تَسَلِي تُنْبَيْ أَبدل همزة تُنْبَئِي إِبدالاً صحيحاً حتى
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٢
* ن ب أ * * النَّبَأُ * الخبر يُقال * نَبَأَ * و * نَبَّأَ * و * أَنْبَأَ * أي أخبر ومنه * النَّبِيُّ * لأنه أنبأَ عن الله وهو فَعِيل بمعنى فاعل تركوا الهمزة كالذُّرية والبريَّة والخابية إلا أهل مكة فإنهم يهمزون الأربعة قلت وتمام الكلام في النبي مذكور في ن ب ا من المُعْتل
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٤١٢
النبأ محركة الخبر وهما مترادفان، وفرق بينهما بعض، وقال الراغب: النبأ:خبر ذو فائدة عظيمة، يحصل به علم أو غلبة ظن، ولا يقال للخبر في الأصل نبأ حتى يتضمن هذه الأشياء الثلاثة ويكون صادقا، وحقه أن يتعرى عن الكذب، كالمتواتر وخبر الرسول صلى الله عليه وسلم، ولتضمنه معنى الخبر يقال: أنبأته بكذا، ولتضمنه معنى العلم يقال: أنبأته كذا. قال: وقوله تعالى: إن جاءكم فاسق بنبإ الآية، فيه تنبيه على أن الخبر إذا
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٠٦٨
نَبَأَ 1 نَبَأَ ذ . (K,) inf. n. نَبْءٌ, (TA,) He uttered a low voice, or sound: or he (a dog) cried, or barked. (K.) [See نَبَحَ.] -A2- نَبَأَ, aor. نَبَاَ , inf. n. نَبْءٌ and نُبُوْءٌ, He was exalted, or elevated. -A3- نَبَأَ عَلَيْهِمْ, (K,) inf. n. نَبْءٌ and نُبُوْءٌ, (S,) He assaulted them; came forth upon them: (K:) like نَبَعَ and نَبَهَ: he came upon them. (AZ, S.) [See also نَابِئٌ.] ―
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٦٣
المدخل: نبءنَبَأَ نَبَأَ A ( n. ac. نَبْء 1 , نُبُوْء 27 ), a. Was high, elevated. b. [ 'Ala ], Came upon, encountered; appeared to. c. [ Min & Ila ], Went, departed from.....to. d. [ Bi ], Brought, led to. e. ( n. ac. نَبْء 1 ), Uttered a cry. f. see IV . نَبَّأَ نَبَّأَ II , a. see IV . b. [ 'An ], Brought news of. c. Prophesied. نَاْبَأَ نَاْبَأَ III , a. Told, communicated with.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٩٬٨٣٧
المدخل: نبءنبء نَبَأَ - يَنْبَأُ - نَبأ - أَنْباء - نَبِيْء - أَنْبِيَاء - أَنْبَأَ - يُنْبِئُ - نَبَّأَ - يُنَبِّئُ - اسْتَنْبَأَ - يَسْتَنْبِئُ نَبَأَ - يَنْبَأُ + الشيء أو الكائن + على شيء أو كائن: يخرج من مخبأه ويظهر للناظرين: يبرز من حفرة أو غمد أو مخبأ ويرتفع ليصير مرئياً وظاهراً لكل من يريد رؤيته نَبأ: اسم فعل " نَبَأَ - يَنْبَأُ ": خروج الشيء
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٧١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢١١ (الإجمالي: ٥٠٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أتي

    الآيات المشتركة: ٣٤ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  2. كون

    الآيات المشتركة: ٥٧ · Kevn, tepe demektir

  3. رجع

    الآيات المشتركة: ١٤ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  4. إبراهيم

    الآيات المشتركة: ١١ · İbrahim

  5. أيي

    الآيات المشتركة: ٣٥ · Evye kuş yuvası demektir

  6. سحق

    الآيات المشتركة: ٦ · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir

  7. أله

    الآيات المشتركة: ٧٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. كتب

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  9. يعقوب

    الآيات المشتركة: ٥ · Ve Yakup

  10. قتل

    الآيات المشتركة: ١٢ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  11. زوج

    الآيات المشتركة: ٩ · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  12. نوح

    الآيات المشتركة: ٧ · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır

الآيات التي ورد فيها(١٥١)

  1. إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ

    Nebi

  2. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

    Nebi

  3. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ …

    Nebi

  4. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    Nebi

  5. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    Nebi

  6. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

    Nebi

  7. النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ …

    Nebi

  8. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

    Nebi

  9. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا

    Nebi

  10. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا …

    Nebi

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنبأ
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerخبر, حدث, علم
Zıt Kökكتم
Çekirdek Özet 1Bir yerden çıkarak veya uzak bir menşeden intikal ederek beliren, fark edilen ve intikal eden şey; yer değiştirme ile gelen somut ses veya iz
Çekirdek Özet 2İnsanın kendi imkânlarıyla bütününe ulaşamayacağı, kesin bilgi ve hayati değer taşıyan aşkın veya tarihsel büyük haber
Çekirdek Özet 3İtikadi ve ahlaki sorumluluğu doğrudan harekete geçiren, bağlayıcı ve kesin semantik bildirim
Kritik Hata RiskiKökü sıradan bir duyuru, gündelik malumat veya zayıf söylenti (sıradan haber) derekesine indirgeyerek ayetlerdeki hayati ve bağlayıcı hakikat vurgusunu kaybetmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نبİçeriden dışarıya doğru fışkırma, gizliyken yüzeye çıkma, kabarma ve belirme. Bu çekirdek topraktan bitkinin çıkmasını anlatan نبت, bir şeyin atılarak dışarı çıkarılmasını ifade eden نبذ, suyun kaynaktan fışkırmasını bildiren نبع ve toprağı kazıp suyu yüzeye çıkarmayı gösteren نبط köklerinde ortaktır.أHemze harfinin getirdiği ani çıkış, kesin durak ve ses patlaması niteliğiyle, yüzeye çıkma ve intikal eylemi; bir yerden kopup başka bir yere ulaşan, zihinde veya kulakta kesin yankı uyandıran hayati ve yüksek değer taşıyan bir habere dönüşmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli veya derin bir kaynaktan hareketlenip süreklilik kazanan canlı enerji ve akış.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBelirli bir mahfazanın, kapalı alanın veya sınırlandırılmış haznenin içsel yapısı.
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçBir hamleyle öne atılma, güçlü bir hamle ile ortaya çıkma ve başlangıç iradesi.
نبأKapalı veya derindeki bir alandan canlılıkla yükselip güçlü bir hamleyle yüzeye çıkan ve muhataba yönelen kesin intikal hareketi.Bilginin örtülü ve uzak bir kaynaktan kopup güçlü ve sarsıcı bir tecelliyle alıcı zihne ulaşması durumunu betimler.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yerden başka bir yere intikal edip aniden ortaya çıkmak, yabancı bir araziden diğerine geçmek. Nitekim yabancı bir beldeden birdenbire gelip çıkan kişiye ve yatağından taşıp başka bir vadiye intikal eden sel yatağına سيل نابئ denir. Bir diğer somut katmanda ise uzaktan işitilen, kulağa ansızın çarpan hafif veya boğuk sese النَّبْأة adı verilir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Huneys b. Mâlik, ölümün ve ecelin insana her vadiden ansızın gelip çatacağını anlatırken kökü fiziksel intikal ve beliriş anlamında kullanır: فنفسك أحرز فإن الحتو / ف ينبأن بالمرء في كلّ واد
Erken Arapça kullanımZü’r-Rimme, yabanda teyakkuz halindeki avcının veya av hayvanının uzaktan gelen boğuk bir sesi işitip yönelmesini şu mısra ile tasvir eder: وقد توحَّس رِكزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ / بنبْأةِ الصوتِ ما في سمعِهِ كذبُ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde نبأ kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami grubunda dinî, bildirimsel ve sözlü aktarım boyutunda merkezî bir çekirdek oluşturur. İbranicede נִבָּא (nibbā / n-b-ʔ) biçimi ilahi bir esinle söz söylemek, peygamberlik etmek, gaybı haber vermek anlamlarını taşır; נָבִיא (nāvī) kelimesi doğrudan ilahi sözü insanlara duyuran elçiyi ifade eder. Süryanicede ܢܒܝܐ (nəḇiyā) ve Akadcadaki nabû(m) fiili çağırmak, ilan etmek, ad vermek, seslenmek manalarına gelir; Babil panteonundaki ilahi kâtip ve haber tanrısı Nabû adı da bu kökle irtibatlıdır.

Arapçada kök, hem İbn Fâris’in tespit ettiği bir mekândan başka bir mekâna intikal etmek ve belirmek şeklindeki somut yer değiştirme boyutunu korumuş hem de Râğıb el-İsfahânî’nin sistemleştirdiği üzere büyük fayda içeren, kendisiyle kesin bilgi hâsıl olan yüce bildirim seviyesine yükselmiştir. Bu durum, Sami dillerindeki müşterek seslenme, ilan etme ve ilahi bildirim getirme matrisinin Arap dilinde fiziksel bir intikal zemininden soyutlanarak bilginin kesinliğiyle kaynaştırıldığını göstermektedir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, The Foreign Vocabulary of the Qur’an (Arthur Jeffery).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönUzak bir yerden çıkıp gelme (الظهور والخروج من مكان إلى مكان) ve işitilen ses (النبأة) anlamından, hedefe ulaşan kesin ve büyük bilgiye geçiş.Bir nesnenin veya selin belirmesi gibi, bilgi de kaynağından kopup hedefe intikal eden somut bir hareket olarak tasavvur edilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נָבִיא (peygamber) ve נבא (peygamberlik etmek); Akadca nabû (ilan etmek, çağırmak).Kuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde kök doğrudan ilahi sözü haykırma, bildirme ve adlandırma işlevinde kurumsallaşmıştır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan ses ve anlam denkliği tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نبأAnlamlıİntikal etmek, büyük haber vermekUzak bir noktadan gelip beliren kesin ve sarsıcı bilgi, ilahi tebliğ.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نأبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
بنأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
بأنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez.
أنبAnlamlıKınamak, paylamak, azarlamakBirini sert bir dille hesaba çekmek veya ayıbını yüzüne vurmak; sesli ve sert ikaz.Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez.
أبنAnlamlıİtham etmek, iz sürmek, lekelemekBir kimsede kötülük veya şüphe vehmetmek, kusur isnat etmek.Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نبأMerkezYüksek öneme sahip kesin bildirimHaberin menşeinin uzak veya aşkın olması, mutlak ehemmiyet taşıması ve yakîn doğurması.Kişisel yorum veya sıradan gündelik malumat değil, hayatî sonuçlar doğuran büyük hadiseler için kullanılır.
خبرKomşuDeneyim ve tecrübeye dayalı bilgi aktarımıİç yüzün araştırılması, tecrübe ve sınama ile elde edilen bilginin nakledilmesi.نبأ doğrudan vuku ve ehemmiyeti bildirirken, خبر tecrübi derinliği ve ayrıntıyı haber verir.
حدثKomşuZamansal olarak yeni olanın ortaya çıkışı ve sözüZaman içinde yeni meydana gelen olayın söze dökülmesi ve aktarılması.Hadise yenilik ve vuku anına odaklanırken, نبأ bilginin mahiyetindeki ağırlık ve intikale dayanır.
علمKomşuGerçeği olduğu gibi idrak etmeZihnin hakikati kuşatması, vasıflı idrak ve belirsizliğin kalkması.نبأ bu idraki sağlayan taşıyıcı ve sarsıcı bildirim aracıdır; ilim nihai zihni durumu gösterir.
كتمZıtBilgiyi saklamak, örtmek, hapsetmekOrtaya çıkması gereken bir hakikati kasten içte tutarak tebliğe ve intikale engel olmak.نبأ kökünün dışa fışkırma ve muhataba ulaşma niteliğinin tam karşısında duran örtme ve saklama iradesidir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنبأKesin ve büyük haberYüce kaynaktan veya uzak bir vukuattan intikal eden, şüphe taşımayan hayati bildirim.Kesin
Latincenuntius, annuntiatioBildiri, elçi haberi, müjdeDışarıdan veya yetkili bir merciiden gelen resmi ve önemli tebliği karşılar; ancak metafizik kesinlik boyutunu tam içermez.Güçlü
İngilizcetidings, momentous news, proclamationÖnemli haber, sarsıcı havadis, bildiriGündelik "news" veya "information" kelimelerinden farklı olarak tarihî veya ruhî ehemmiyet taşıyan haberi anlatır.Güçlü
AlmancaBotschaft, KundeTebliğ, mühim haber, derin mesajSıradan haber (Nachricht) kelimesinden ayrı olarak yüce bir makamdan erişen veya derin hakikat taşıyan mesajı kapsar.Güçlü
Fransızcanouvelle solennelle, annonce, messageAğırbaşlı haber, tebliğ, bildiriSıradan bilgi akışını değil, muhatabın kaderini veya algısını değiştiren yüksek duyuruyu temsil eder.Güçlü

المصدر Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
النَّبَأُ العَظِيمُKıyamet, yeniden diriliş ve büyük hesap günüİnsanların derin bir kuşku ve tartışma içinde oldukları uhrevi infilak ve diriliş hakikati (en-Nebe 78:1-2, Sâd 38:67).
أَنْبَاءُ الغَيْبِİnsan tecrübesini aşan ilahi vahiy ve gayb bildirimiGeçmiş peygamberlerin tarihten silinmiş hakikatleri veya insanın gözlemleyemeyeceği metafizik alanın vahiyle bildirilmesi (Âl-i İmrân 3:44, Hûd 11:49, Yûsuf 12:102).
أَنْبَاءُ الرُّسُلِ وَالقُرَىGeçmiş kavimlerin helak ve ibret tablolarıTarihsel tecrübeden ders çıkarılması amacıyla peygamberler ile inkârcı toplumlar arasındaki hesaplaşmanın aktarılması (el-A‘râf 7:101, et-Tevbe 9:70, Hûd 11:100).
نَبَأٌAraştırılması ve teyit edilmesi zorunlu kritik sosyal haberToplumsal fesat veya haksız savaşa yol açabilecek nitelikteki kritik ve ciddiye alınması gereken bilgi (el-Hucurât 49:6).
الإِنْبَاءُ / التَّنْبِئَةُİlahi veya gaybi bir hakikati muhatabına apaçık ifşa etmekGizlenen bir sırrın Allah tarafından elçisine bildirilmesi ve elçinin bunu muhatabına haber vermesi (et-Tahrîm 66:3).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahiy ve nübüvvet teorisi, ahiret inancıNübüvvetin imkânı, peygamberin gaybı kendi başına bilemeyeceği ancak Allah’ın inbâ etmesiyle bilebileceği ve haber-i sadıkın bilgi değeri.Bilgi teorisinde akıl ve duyu ötesindeki kesin bilginin ilahi inbâ yoluyla temellendirilmesi.
FıkıhHaber-i vâhid, şehadet ve fâsıkın getirdiği haberin hükmüHucurât 49:6 ayeti bağlamında fâsıkın getirdiği mühim haber karşısında hüküm vermeyip tebeyyün (tahkik) etmenin vücubiyeti.Bir bilginin ameli ve kazai hükümlere dayanak olabilmesi için güvenilirlik ve doğrulama süzgecinden geçirilmesi zorunluluğu.
TefsirKıyamet tasvirleri ve geçmiş peygamber kıssalarıKıssaların mitolojik anlatı veya edebi hikâye değil, mutlak hakikat içeren birer nebe' (ibretlik ve bağlayıcı bildirim) oluşu.Vahiy metninin tarihsel ve eskatolojik anlatılarını hakikatin bizatihi kendisi olarak konumlandırma.
HadisGaybî haberler, fiten edebiyatı ve tebliğGelecekte vuku bulacak hadiseler ile geçmiş ümmetlerin durumuna dair Hz. Peygamber’e ulaştırılan bildirimlerin rivayeti.Resûlullah’ın kendi indî kanaatiyle değil, ilahi bilgilendirme ile konuşmasının esas kabul edilmesi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet nizamıİlahi inbâTevhid ve ahiret hakikatini kesinleştirmeİnsanın aklıyla tek başına kuşatamayacağı nihai hakikatlerin ilahi elçilik vasıtasıyla bağlayıcı bir tebliğe dönüşmesi.Kesin
İlmiEpistemoloji ve bilgi hiyerarşisiDoğrulanmış kritik veriYanılgıyı önleme ve kesin yakîn üretmeSıradan zannî malumattan ayrılarak, doğrulama süreçlerine tabi tutulan ve sarsıcı hakikat değeri taşıyan üst düzey bilgi.Güçlü
SiyasiDevlet yönetimi ve istihbaratStratejik kamu haberiKrizleri önleme ve toplumsal teyit mekanizmasıToplumun kaderini, barış veya savaş durumunu ilgilendiren haberlerin teyit edilmeden operasyonel kararlara dönüştürülmemesi.Güçlü
İktisadiPiyasa enformasyonu ve risk yönetimiAsimetrik bilginin izalesiSpekülasyonu engelleme ve piyasa güveniPiyasayı derinden sarsacak makro ölçekli ekonomik verilerin şeffaf, kesin ve manipülasyondan uzak biçimde dolaşıma girmesi.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKuantum veya termodinamikte kesintili durum değişimi ve yüksek enerjili sinyal iletimiBir sistemde gürültüden (noise) tamamen ayrışan, sistemin durum parametrelerini aniden ve kökten değiştiren yüksek genlikli bilgi sinyali; Shannon enformasyon teorisindeki entropiyi düşüren yüksek enformasyon girdisi.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide paradigma dönüşümü yaratan kırılma anı / Hukukta bağlayıcı resmî tebliğToplumsal yapının olağan akışını kesintiye uğratarak yeni bir kolektif bilinç ve hukuki mesuliyet inşa eden kurucu bildirim veya kriz haberi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiنبأ kelimesini günümüz medyasındaki sıradan gazete haberi, magazinel enformasyon, sosyal medya akışı veya doğruluğu önemsiz gündelik havadis seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök, yalnızca insanın varoluşsal yönelimini, dünya-ahiret dengesini, ahlaki ve hukuki sorumluluklarını belirleyen; içinde yalan ve şüphe barındırmayan ilahi ve tarihsel büyük hakikatleri ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNebe' sıradanlaştırıldığında; vahyin haber verdiği kıyamet, gayb ve geçmiş kavimlerin helak tabloları birer kurgusal anlatı veya spekülatif rivayet gibi algılanır; Hucurât Suresi’ndeki tahkik emri ise teknik bir bürokratik işleme indirgenerek ahlaki ve ontolojik ağırlığını kaybeder.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bir malumat yığını değil, insanı uykusundan uyandıran ve onu nihai akıbetiyle yüzleştiren sarsıcı bir "büyük bildirim" (en-Nebeü'l-Azîm) olduğunu idrak etmek için bu kökün semantik ağırlığı şarttır. Kök, vahyin taşıdığı bilginin kesinliğini ve insanın bu bilgi karşısındaki varoluşsal sorumluluğunu kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mekkî surelerdeki eskatolojik sahnelerde ve diriliş tartışmalarında (en-Nebe 78:1-2, Sâd 38:67); gaybî hakikatlerin ve peygamberlik müessesesinin temellendirildiği ayetlerde (Âl-i İmrân 3:44, Hûd 11:49); geçmiş kavimlerin akıbetini anlatan ibret kıssalarında (el-A‘râf 7:101); ve haberin doğrulanmasını emreden ahlaki-toplumsal hüküm ayetlerinde (el-Hucurât 49:6).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyi beşerî bir felsefi arayış veya peygamberin kendi iç dünyasındaki sezgilerin ürünü sayan yaklaşımları çürütür; bilginin peygambere dışarıdan, yüce ve aşkın bir kaynaktan (ilahi inbâ ile) geldiğini ortaya koyarak dinin vahiy temelli karakterini korur.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamGizli veya uzak bir mekândan kopup yüzeye çıkan, bir araziden diğerine intikal eden su, insan veya boğuk ses; açık ve sarsıcı bir belirişle muhataba ulaşan fiziksel etki.
  • Soyut anlamİnsan idrakinin kendi başına erişemeyeceği bir ufuktan gelerek zihne kesinlik kazandıran, şüpheyi gideren, hayati derecede mühim ve ahlaki-itikadi mesuliyet yükleyen büyük bildirim.
  • Sistematik karşılıkBilgi mimarisinde gürültü ve zandan arındırılmış kesin aksiyomatik veri; varoluşsal sistemde ise gayb ile şehadet âlemi arasındaki irtibatı kuran ve muhatabı amele sevk eden peygamberî tebliğ kanalı.
  • LaTeX modeliI(N)=ΔK⋅δ(S−S0)  ⟹  R≠0
  • LaTeX açıklamasıModelde N, intikal eden büyük haberi temsil eder. I(N), bu haberin taşıdığı enformasyonel ve varoluşsal etki yoğunluğudur. ΔK, muhatabın zihnindeki sıradan zannı kesin ilme dönüştüren epistemik bilgi artışını gösterir. δ(S−S0), Dirac delta fonksiyonu formunda olup haberin sıradan bilgi durumundan (S0) mutlak hakikat durumuna (S) geçişindeki ani, sarsıcı ve kritik odaklanmayı ifade eder. R ise haberin meydana getirdiği bağlayıcı sorumluluk ve ameli yükümlülüktür; haber alındığında bu sorumluluk asla sıfır olamaz (R≠0).
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن