علم

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ل-مالصيغ: ١٤٨ · الجذور المجاورة: ٤١١ · الآيات: ٧٢٨ · السور: ٨٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».علنغيبليسيَعْلَمُونَعلمألهعَلِيمًاحكمعَلِيمٌأَعْلَمُقولصدركتبيَعْلَمُ

الجذرالصيغ ١٤٨الآيات ٧٢٨السور ٨٥المجاورة ٤١١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

علم

ع - ل - م

جذر
  • الورود: ٨٥٤
  • الآيات: ٧٢٨
  • الصيغ: ١٤٨
  • المعاجم: ١٣

Dağın sivri noktası demektir. İnsanlar o tepeye bakarak bulundukları yerleri belirlerler. Sonraları yeryüzü beyler arasında bölüşülünce, her bey hakim olduğu çevrenin tepesine o çevrenin kendisine ait olduğunu belirleyen işaret koymuştur. Buna alem denir. Bugünkü bayrak o dönemin geleneği olarak devam etmektedir. Arefe, üstü düzlük dağ veya yayla demektir. İnsanlar ilk zamanlarda burada yıllık veya daha kıza zamana ait toplantılar yaparlardı ve birbirleri ile tanışırlardı. Arafat’taki arefe kelimesi buradan gelmektedir. Hala orada toplanılmaktadır. İlim, varlıkları sınırlamak suretiyle tanımlamak ve aralarındaki ilişkileri riyazi bir şekilde belirlemektir. Marifet ise, varlıkları diğerlerinden ayıracak özellikleri ile belirlemektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dağın sivri noktası demektir. İnsanlar o tepeye bakarak bulundukları yerleri belirlerler. Sonraları yeryüzü beyler arasında bölüşülünce, her bey hakim olduğu çevrenin tepesine o çevrenin kendisine ait olduğunu belirleyen işaret koymuştur. Buna alem denir. Bugünkü bayrak o dönemin geleneği olarak devam etmektedir. Arefe, üstü düzlük dağ veya yayla demektir. İnsanlar ilk zamanlarda burada yıllık veya daha kıza zamana ait toplantılar yaparlardı ve birbirleri ile tanışırlardı. Arafat’taki arefe kelimesi buradan gelmektedir. Hala orada toplanılmaktadır. İlim, varlıkları sınırlamak suretiyle tanımlamak ve aralarındaki ilişkileri riyazi bir şekilde belirlemektir. Marifet ise, varlıkları diğerlerinden ayıracak özellikleri ile belirlemektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٣٣٨
باب العين واللاّم والميم معهما ع ل م، ع م ل، م ع ل، ل م ع مستعملات علم: عَلِمَ يَعْلَمُ عِلْماً، نقيض جَهِلَ. ورجل علاّمة، وعلاّم، وعليم، فإن أنكروا العليم فإنّ الله يحكي عن يوسف "إني حفيظ عليم" وأدخلت الهاء في علامة للتّوكيد. وما عَلِمْتُ بخبرك، أي: ما شعرت به. وأعلمته بكذا، أي: أَشْعَرْتُه وعلّمته تعليماً. والله العالِمُ العَليمُ العلاّمُ. والأَعْلَمُ الذي انشقّتْ شَفَتُه العُليا. وقوم عُلْمٌ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٨٣
العَلامَةُ والعَلَمُ: الجبلُ. والعَلَمُ: عَلَمُ الثوب، والعَلَمُ: الراية. وعَلمَ الرجل يَعْلَمُ عَلَماً، إذا صار أعْلَمَ، وهو المشقوق الشفة العليا. والمرأةُ عَلْماء. وعَلِمْتُ الشيءَ أعلَمُهُ عِلْماً: عرفته. وعالَمْتُ الرجل فعَلَمْتُهُ أعْلُمُهُ بالضم: غلبته بالعِلمِ. وعَلَمْتُ شفتَه أعْلِمُهُ عَلْماً، إذا شققتها. ورحلٌ علاَّمَةٌ، أي عالِمٌ جدًّا، والهاء للمبالغة، كأنهم يريدون به داهيةً.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٥٬٣٩٤
باب العين واللام مع الميم علم ، عمل ، لمع ، لعم ، ملع ، معل : مستعملات . علم : حدّثنا محمد بن إسحاق السعديّ حدثنا سعد بن مَزْيد حدثنا أبو عبد الرحمن المُقْرِى في قول الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنَاهُ ) ( يُوسُف : 68 ) . فقلت : يا أبا عبد الرحمن ممن سمعت هذا ؟ قال : من ابن عُيَينة ، قلت : حَسْبي . وروي عن ابن مسعود أنه قال : ليس العلم بكثرة الحديث ولكن العِلم الخَشْية .
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٩٬٨٥٦
(باب العين واللام وما يثلثهما) (علم) العين واللام والميم أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على أثَرٍ بالشيء يتميَّزُ به عن غيره. من ذلك العَلامة، وهي معروفة. يقال: عَلَّمت على الشيء علامة. ويقال: أعلم الفارس، إذا كانت له علامةٌ في الحرب. وخرج فلانٌ مُعْلِماً بكذا. والعَلَم: الراية، والجمع أعلام. والعلم: الجَبَل، وكلُّ شيءٍ يكون مَعْلَماً: خلاف المَجْهَل. وجمع العلَم أعلامٌ أيضاً. قالت الخنساء: وإنَّ صخراً
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٥٥٣
- العلم: إدراك الشيء بحقيقته؛ وذلك ضربان: أحدهما: إدراك ذات الشيء. والثاني: الحكم على الشيء بوجود شيء هو موجود له، أو نفي شيء هو منفي عنه. فالأول: هو المتعدي إلى مفعول واحد نحو: ﴿لا تعلمونهم الله يعلمهم﴾ [الأنفال/ 60]. والثاني: المتعدي إلى مفعولين، نحو قوله: ﴿فإن علمتموهن مؤمنات﴾ [الممتحنة /10]، وقوله: ﴿يوم يجمع الله الرسل﴾ إلى قوله: ﴿لا علم لنا﴾ (الآية: {يوم يجمع الله الرسل فيقول ماذا أجبتم
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٢٦
ع ل م ما علمت بخبرك‏:‏ ما شعرت به‏.‏ وكان الخليل علاّمة البصرة‏.‏ وتقول‏:‏ هو من أعلام العلم الخافقه ومن أعلام الدّين الشاهقه‏.‏ وهو معلم الخير ومن معالمه أي من مظانّه‏.‏ وخفيت معالم الطريق أي آثارها المستدلّ بها عليها‏.‏ وفارس معلم‏.‏ وتعلّم أن الأمر كذا أي اعلم‏.‏ قال‏:‏ تعلّم أنه لا طير إلاّ على متطيّر وهو الثّبور
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٢٩٩
من صفات الله عز وجل العَلِيم والعالِمُ والعَلاَّمُ؛ قال الله عز وجل: وهو الخَلاَّقُ العَلِيمُ، وقال: عالِمُ الغَيْبِ والشَّهادةِ، وقال: عَلاَّم الغُيوب، فهو اللهُ العالمُ بما كان وما يكونُ قَبْلَ كَوْنِه، وبِمَا يكونُ ولَمَّا يكُنْ بعْدُ قَبْل أن يكون، لم يَزَل عالِماً ولا يَزالُ عالماً بما كان وما يكون، ولا يخفى عليه خافيةٌ في الأرض ولا في السماء سبحانه وتعالى، أحاطَ عِلْمُه بجميع الأشياء
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٧٥
* ع ل م * * العَلَمُ * بفتحتين * العَلاَمةُ * وهو أيضا الجبل و * عَلَمُ * الثوب والراية وعَلِم الشيء بالكسر يعلمه * عِلْماً * عرفه ورجل * عَلاَّمةٌ * أي * عالِمٌ * جدا والهاء للمُبالغة و * اسْتَعْلَمهُ * الخبر * فأعْلَمَه * إياه و * اعْلَمَ * القصَّار الثوب فهو * مُعْلِمٌ * والثوب * مُعْلَمٌ * و * أعْلَمَ * الفارس جعل لنفسه * عَلاَمَة * الشجعان و * عَلَّمَهُ * الشيء * تَعْلِيما فتَعَلَّم * وليس
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢١٬٩١٨
| | ( عَلِمَهُ - كَسَمِعَه - عِلْمًا ، بالكَسْرِ : | عَرَفَه ) هكذا في الصِّحَاح ، وفي كَثِيرٍ من | أمَّهاتِ اللُّغَةِ ، وزَادَ المُصَنِّفُ في البَصَائِر : | حَقَّ المَعْرِفَةِ ، ثم قَوْله : هَذَا وكَذَا قَوْله فيما | بَعْد : وعَلِمَ به ، كسَمِعَ ، شَعَرَ ، صَرِيحٌ في | أنَّ العِلْمَ والمَعْرِفَةَ والشُّعُوَرَ كُلَّها بِمَعْنًى | واحِدٍ ، وأنه يَتَعَدَّى بنَفْسِه في المَعْنَى الأول ، | وبالبَاءِ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٩٬٥٨٢
عَلِمَهُ 1 عَلِمَهُ ذ , aor. عَلَمَ , inf. n. عِلْمٌ, He knew it; or he was, or became, acquainted with it; syn. عَرَفَهُ: (S, K:) or he knew it (عَرَفَهُ) truly, or certainly: (B, TA:) by what is said above, and by what is afterwards said in the K, العِلْمُ and المَعْرِفَةُ and الشُّعُورُ are made to have one meaning; and this is nearly what is said by most of the lexicologists: but most of the
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٥٢٠
عَلَمَ عَلَمَ I , U ( n. ac. عَلْم 1 ), a. Marked. b. U ( n. ac. عَلْم 1 ), Surpassed in knowledge. _ast; عَلِمَ عَلِمَ A ( n. ac. عِلْم 2 ) a. [ acc. or Bi ], Knew, was acquainted with, aware of; noticed, noted, remarked, observed; learned. b. Was leaned, erudite. عَلَّمَ عَلَّمَ II , a. Made to know: taught. b. see IV (a) . c. Marked, distinguished ( himself ) by a sign, token,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٤٬٣٩٣
علم عَلِمَ - يَعْلَمُ - عِلْم - عَالِم - عَلِيْم - عَلاَّم - أَعْلَم - عَلَّمَ - يُعَلِّمُ - تَعْلِيْم - مُعَلَّم - تَعَلَّمَ - يَتَعَلَّمُ عَلِمَ - يَعْلَمُ + كائن + أمراً أو شيئاً: اكتسب علماً: تلقى بوسائل الإدراك معلومات رتبها وأضافها إلى مخزون المعلومات لديه: وهو دائماً فعل متعدي: علم شيئاً أو علم أنْ .. يَعْلَم: يكتسب علماً في الزمن
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٤٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤١١ (الإجمالي: ٨٨٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أله

    الآيات المشتركة: ٤٠٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. حكم

    الآيات المشتركة: ٧١ · Gem demektir

  3. غيب

    الآيات المشتركة: ٣٤ · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  4. قول

    الآيات المشتركة: ٢٣٠ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  5. شيأ

    الآيات المشتركة: ٩٥ · Şey

  6. سمع

    الآيات المشتركة: ٤٤ · İşiten

  7. صدر

    الآيات المشتركة: ١٩ · Okun ön yarısına denir

  8. علن

    الآيات المشتركة: ١١ · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir

  9. كثر

    الآيات المشتركة: ٤٢ · Kesr(sin ile) kırık demektir

  10. سرر

    الآيات المشتركة: ١٨ · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  11. ليس

    الآيات المشتركة: ٢٧ · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  12. كتب

    الآيات المشتركة: ٦١ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

الآيات التي ورد فيها(٧٢٨)

عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٧٢٨؛ ضيّق النطاق من شريط السور.

  1. هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  2. وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

    İlim adamı

  3. وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  4. إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  5. فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  6. … السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  7. وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  8. وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  9. … بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    İlim adamı

  10. وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    İlim adamı

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعلم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعرف, فقه, شعر, خبر
Zıt Kökجهل
Çekirdek Özet 1Bir şeyi benzerlerinden ve çevresinden ayıran belirgin iz, işaret, sınır veya yüksek dağ
Çekirdek Özet 2Gerçeği zanna ve vehme yer bırakmayacak biçimde kesin işaretleriyle kavramak ve gerçeğe mutabık kesin biliş
Çekirdek Özet 3Varlığın işaretler ve yasalar üzerinden okunarak hakikate ulaştıran ontolojik ve ahlaki sorumluluk temeli
Kritik Hata RiskiKökün zihinsel malumat veya salt enformasyona indirgenmesiyle ilmin amelden, ahlaktan ve ontolojik kesinlikten koparılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
علYükselme, üstte olma, belirme ve bir şeye doğrudan etki etme; nitekim علو (yükseklik), على (üzerinde olma), علن (açığa çıkma, belirginleşme) ve علق (yukarıya asılma, tutunma) köklerinde bu dikey veya belirgin yükseliş ortak zemindirمToplama, tutma ve süreklilik bildiren mim harfinin eklenmesiyle, yüksekteki işaretin zihinde ve nesnede sabit bir iz ve ayırt edici alamet olarak toplanıp kavranması sağlanmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGözGörme, seçme, idrak etme, kaynağa yönelme ve bir şeyin hakikatine tanık olma hareketini temsil eder
لÇoban değneğiYöneltme, sevk etme, öğretme, sınırları belirleme ve bilgiyi bir amaca doğru yönlendirme işlevini kurar
مSuAkış, toplanma, derinlik, süreklilik ve zihne yerleşen bilginin kararlılıkla tutulmasını ifade eder
علمGözün işaretle yönlendirilerek hakikati kavramasıGözün (ع) belirgin bir sınır ve işaret vasıtasıyla doğru yöne çevrilip (ل) elde edilen kesin idrakin zihinde toplanıp kararlı hale gelmesi (م) hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde veya arazide yön bulmayı sağlayan yol işareti, sınır taşı, yüksek tepe veya dağ (العَلَم); kumaşın kenarındaki belirgin çizgi ve nakış (عَلَمُ الثّوْب); yarık üst dudak (الأَعْلَم)
Cahiliye şiiri kullanımıHansâ, kardeşi Sahr’ın toplumdaki yol göstericiliğini yüksek dağ üzerindeki ateşe benzeterek şöyle der: وَإِنَّ صَخْراً لَتَأْتَمُّ الهُدَاةُ بِهِ / كَأَنَّهُ عَلَمٌ فِي رَأْسِهِ نَارُ. Ayrıca Antere b. Şeddâd mızrak yarasının yarık dudak gibi açılmasını tasvir ederken şöyle der: تَمْكُو فَرِيصَتُهُ كَشِدْقِ الأَعْلَمِ
Erken Arapça kullanımSavaşta askerin toplanma noktası olan bayrak ve sancak için عَلَم denilmiş; yolda kaybolmayı önleyen dikili taşlara مَعَالِمُ الطَّرِيقِ adı verilmiş; ordu içinde tanınmak üzere konulan sembole إِعْلَام denilmiştir

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu’l-Hansâ, Dīvânu Antara.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesi genelinde kök, işaretleme, belirleme ve ayırt edici bir iz koyma temel anlamı etrafında şekillenir. Güney Sami dillerinde (özellikle Eski Güney Arapçası ve Sebece metinlerde) ʿlm kökü doğrudan "bilmek, işaretlemek, bildirmek" anlamında tespit edilir. Kuzeybatı Sami dillerinde ise (İbranice ve Aramice/Süryanice) kök genellikle iki farklı sesletim ve anlam çatallanması gösterir: Biri gizleme, örtme, belirsiz kılma (ʿ-l-m / ע-ל-ם) eksenindedir; diğeri ise "çağ, zaman sınırı, dünya, evren" (ʿōlām, Aramice ʿālamā) anlamına evrilmiştir. Arapçada ise kök, gizlilikten ziyade bizzat gizliliği gideren, nesneyi diğerlerinden tefrik eden "belirgin işaret" ve bu işaretin sağladığı kesin biliş ekseninde merkezileşmiştir. Kur'an'daki الْعَالَمِينَ formu ile Sami dillerindeki dünya/evren kavramı arasındaki semantik bağ, varlıklar aleminin bizzat Yaratıcı'yı gösteren birer "alamet" ve "işaretler bütünü" olmasından neşet eder.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Biella (Dictionary of Old South Arabic).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعلم — عَلَم — عَلَامَةDağ, işaret ve sınır anlamındaki somut fiziki nesneden, zihinde o işaretin hasıl ettiği kesin ve şüphesiz tanımaya (ilim) geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSebece ʿlm, İbranice ʿōlām, Süryanice ʿālamāGüney Sami kolunda biliş ve işaret; Kuzeybatı Sami kolunda ise alametlerin sergilendiği zaman/mekan sınırı ve alem kavramı ortak köktürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hipotezlerBelirleme, ayırt etme ve iz bırakma morfemleri ile ilişkilendirilmiş, ancak Sami kolu dışındaki doğrudan fonetik denkliği sınırlı kalmıştırMuhtemel

المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
علمAnlamlıİşaret koymak, bilmekBir şeyi alametiyle tanıyıp zihinde kesin kılmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عملAnlamlıİş yapmak, hareket etmekBilginin ve niyetin iradeyle dış dünyada eyleme dönüşmesiKardeş kök; Kur'an'da ilimle birlikte sıkça zikredilir
لمعAnlamlıParlamak, ışıldamakBir şeyin uzaktan göz alıcı bir işaret gibi parıldamasıHedef kökün uzaktan görünen dağ ve ateş imgesiyle anlamdaştır
لعمAnlamlıBir şeyi hızla yemek veya yutmakParçaların hızla bir araya getirilip içeri alınmasıKitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de müsta'meldir; Kur'an'da geçmez
معلAnlamlıSuyu veya eşyayı çekip almak, süratBir şeyin içinden bir parçayı hızla çekip çıkarma hareketiKlasik sözlüklerde müsta'meldir; Kur'an'da geçmez
ملعAnlamlıHızlı yürümek, ileri atılmakHızlı ve kesintisiz adım atarak mesafe katetmekKlasik sözlüklerde müsta'meldir; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
علمMerkezKesin bilgi ve işaretNesnenin sınırlarını, alametlerini ve hakikatini kesin olarak bilmekŞüphe ve zannı dışlayan, vakıaya mutabık kesin idrak
عرفKomşuTanıma ve tefrikBir şeyi daha önceki tecrübe ve eserleriyle ayırt edip tanımakParçadan bütüne giden, hissi tecrübeye dayanan tanıma
فقهKomşuDerin kavrayışSözün ve fiilin ardındaki maksadı, gizli incelikleri kavramakYüzeysel bilginin ötesine geçip illet ve gayeyi anlama
شعرKomşuSezgi ve hisDuyu organlarının en ince uyarımıyla derinden sezmekKesin delilden ziyade duyum ve sezgiye dayalı algı
خبرKomşuİçsel malumatBir şeyin içyüzünü, gizli durumlarını tecrübe ederek bilmekSınama ve tecrübe yoluyla elde edilen derin haber
جهلZıtBilgisizlik ve taşkınlıkHakikatin işaretinden yoksun olmak, gerçeğe aykırı davranmakSalt malumat eksikliği değil, hakikate aykırı inanç ve öfke

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعلمKesin işaret, bilişNesneyi alametleriyle şüphesiz biçimde idrak etmeKesin
LatinceScientia, SignumBilgi; işaret, sembolScientia zihinsel bilme sistemini, signum ise kökün somut işaret katmanını karşılarGüçlü
İngilizceKnowledge, Science, MarkBilgi, bilim, işaretKnowledge idraki, mark ise kökün Arapçadaki alamet ve iz niteliğini verirGüçlü
AlmancaWissen, Wissenschaft, ZeichenBilgi, bilim, göstergeWissen kesin malumatı, Zeichen ise dağ ve işaret çekirdeğini yansıtırGüçlü
FransızcaSavoir, Connaissance, RepèreBilgi, tanıma, mihenk/işaretRepère yol gösterici işaret boyutunu, savoir ise kesinleşmiş bilgiyi karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَلِيمٌ / الْعَلِيمُMutlak ve kuşatıcı ilahi sıfatAllah'ın gaybı, kalplerin özünü ve yaratılışı eksiksiz bildiği bağlamlar (Bakara 2:29, En'âm 6:139, Mülk 67:13)
عِلْمٍVahiy, kesin delil ve hakikatZannın, hevanın ve cehaletin zıddı olarak indirilen kesin rehberlik (Bakara 2:120, Ra'd 13:37, Necm 53:28)
الْعَالَمِينَVarlıklar topluluğu, işaretler bütünüYaratıcı'nın varlığına ve rububiyetine delalet eden tüm mevcudat (Fâtiha 1:2, A'râf 7:121, Ankebût 29:6)
أَعْلَامYüksek dağlar ve denizdeki dev gemilerDenizde dağlar gibi yüzen gemilerin somut benzetmesi (Şûrâ 42:32, Rahmân 55:24)
يَعْلَمُونَ / تَعْلَمُونَİnsani idrak ve sorumlulukİnsanın gerçeği ayırt etmesi, delillere bakarak sorumluluk yüklenmesi (Bakara 2:22, Tevbe 9:93, Tekâsür 102:5)
عَلَّمَBilgi ve marifet kazandırma, öğretmeİnsana bilmediklerinin vahiyle veya kalemle belletilmesi (Bakara 2:31, Rahmân 55:2, Alak 96:4-5)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyyeİlmin zat ile ilişkisi, taalluk alanı, cüz'iyatı ve gaybı kuşatması meselesiİlim, varlığı olduğu hal üzere kuşatan ezeli ve ebedi sıfat olarak tanımlanmıştır
FıkıhHükümlerin sübutuŞüphe, zan ve ilim ayrımı; hakimin bilgisine göre hüküm vermesi meselesiHükmün kesin delile, beyyineye ve zann-ı galibe dayandırılması gereken kati bilgi
TefsirVahyin mahiyetiAyetlerin birer alamet ve mucize oluşu, muhkem-müteşabih ilişkisiKur'an'ın bizzat bir ilim olduğu, zanni inançları ortadan kaldıran alametler bütünü oluşu
HadisRivayet ve dirayetİlim talebinin farziyeti, ilmin nakli ve alimlerin peygamberlerin varisi olmasıAmeli doğuran, kişiyi takvaya ulaştıran nebevi miras ve sahih haber bütünü

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve Yaratıcı ilişkisiAyet ve AlametHidayet rehberiAlemin bizzat kendisi Yaratıcı'nın bir alameti olup dini sorumluluk bu işaretleri okumakla başlarKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıt ve KesinlikZannı bertaraf etmeDoğrulanabilir, sınırlanabilir ve matematiksel olarak belirlenebilir nesnel hakikat arayışıKesin
SiyasiHukuk ve otorite meşruiyetiAdalet miyarı ve ehliyetMeşruiyet zeminiYöneticinin ve hakimin heva ve cehaletle değil, hakikati gösteren ilimle hükmetmesi esastırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa düzeniŞeffaflık ve sınır tespitiBelirsizliği (garar) önlemeSınırları belirli, ölçüsü ve değeri bilinen, aldatmadan uzak sözleşme ve mülkiyet güvenliğiGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKoordinat sistemi ve belirlilik ilkesiBir noktanın uzayda nirengi noktalarıyla (alamet) kesin olarak tanımlanması ve entropinin (belirsizliğin) sıfırlanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif sınır ve göstergebilim (semiyotik)Toplumsal hayatın kodlar, yasalar ve sınırlar üzerinden inşa edilmesi; işaretlerin ortak anlama dönüştürülmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlmin yalnızca seküler enformasyon, veri depolama veya pozitivist deney alanına hapsedilerek ahlaki ve ontolojik boyutunun yok sayılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da ilim; kalbin, aklın ve amelin ortak yönelimiyle hakikati tasdik eden, insanı haşyete ve adalete sevk eden bütüncül bilinçtir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlim ile malumatın karıştırılması neticesinde, çok şey bilen fakat bildiğiyle amel etmeyen veya gerçeği saptıran zihniyetin meşrulaştırılması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın epistemolojisi bütünüyle ilim ekseninde kuruludur; vahiy bir zevk veya tahmin değil, kesin bir ilim olarak takdim edilir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid delillerinde, ilahi sıfatların geçtiği ayet sonlarında, gayb-şehadet ayrımında ve vahiyle zannın kıyaslandığı yerlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini bilginin temelsiz bir inançtan veya ataların körü körüne taklidinden ibaret olduğu yanılgısını kökten yıkar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYön bulmayı sağlayan yol işareti, dikili taş, bayrak ve uzaktan apaçık görünen ulu dağ.
  • Soyut anlamBelirsizliği ve şüpheyi ortadan kaldırarak nesnenin sınırlarını ve hakikatini zihinde kesin kılan idrak.
  • Sistematik karşılıkVarlığın tüm işaretlerini birer gösterge kabul edip zihinsel zandan nesnel ve ilahi hakikate ulaştıran bilgi düzeni.
  • LaTeX modeliI(X)=H(X)−H(X∣S)
  • LaTeX açıklamasıFormülde X bilinmek istenen varlık veya hakikati, S o varlığa dair ayırt edici işaret ve alametler kümesini, H(X) başlangıçtaki belirsizlik ve cehaleti, H(X∣S) ise işaretler gözlemlendikten sonra kalan belirsizliği temsil eder; elde edilen I(X) değeri ise kökün özünü teşkil eden net ilim ve kesinlik miktarıdır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع