على

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ل-ىالصيغ: ٢٩ · الجذور المجاورة: ٦٢٩ · الآيات: ١٬١٧٧ · السور: ٩٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عَلَيْهِمْنفسعَلَيْنَاشيأعلىألهوكلقولعَلَيْكُمْعَلَيْكَنزلقدرحققعَلَى

الجذرالصيغ ٢٩الآيات ١٬١٧٧السور ٩٣المجاورة ٦٢٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

على

ع - ل - ى

جذر
  • الورود: ١٬٤٤٥
  • الآيات: ١٬١٧٧
  • الصيغ: ٢٩
  • المعاجم: ٣

معناه في القرآن: Üzerine

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

ملاحظاتي

المعاجم(٣)

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٩٥
عَلى: حرفٌ خافضٌ، وقد يكون اسماً يدخل عليه حرف جر. قال مُزاحم: غَدَتْ مِنْ عَلَيْهِ بعد ما تَمَّ ظِمْؤُهاتَصِلُّ وعن قَيْضِ بزيزاءَ مَجْهَلِ وقال آخر: غَدَتْ مِن عَلَيْهِ تَنْفُضُ الطَلَّ بعد مارأت حاجب الشمس استوى فَتَرَفَّعا أي غدت من فوقه؛ لأنَّ حرف الجر لا يدخل على حرف الجر. وقولهم: كان كذا على عهد فلان، أي في عهده. وقد توضع في موضع عن وكذلك عامّة حروف الخفض. وقد توضع موضعَ مِنْ،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٩
For words mentioned under this head in the K, see art. علو.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٤٨
عَلَى عَلَى - عَلَى a. On, upon; above, over. b. Against. c. According to. d. For, on account of; about; on condition of. e. Towards. f. Near, around. g. To; by. h. In, at, during. i. Notwithstanding. عَلَى البَاب عَلَى البَاب a. On, upon the door. عَلَيْهِ دَيْن عَلَيْهِ دَيْن a. There is upon him a debt: he owes a debt. عَلَيْهِ السَّلام عَلَيْهِ السَّلام , a. السَّلَام
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٢٩ (الإجمالي: ١٬١٧٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أله

    الآيات المشتركة: ٥٦٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. وكل

    الآيات المشتركة: ٥٥ · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir

  3. تلو

    الآيات المشتركة: ٤٩ · Tilvi toklu demektir

  4. قدر

    الآيات المشتركة: ٧٠ · Kıdr kazandır

  5. شيأ

    الآيات المشتركة: ١٦٨ · Şey

  6. جنح

    الآيات المشتركة: ٢٧ · Kanat demektir

  7. نزل

    الآيات المشتركة: ١٠٢ · “Nezle” konaklama yeri demektir

  8. قصص

    الآيات المشتركة: ٢١ · Anlatırız

  9. قول

    الآيات المشتركة: ٣٥٠ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  10. فضل

    الآيات المشتركة: ٤٥ · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  11. نفس

    الآيات المشتركة: ٩٤ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  12. حقق

    الآيات المشتركة: ٩٢ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

الآيات التي ورد فيها(١٬١٧٧)

عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ١٬١٧٧؛ ضيّق النطاق من شريط السور.

  1. أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

    Üzerine

  2. خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    Üzerine

  3. … وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Üzerine

  4. وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Üzerine

  5. وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Üzerine

  6. وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ

    Üzerine

  7. يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

    Üzerine

  8. فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

    Üzerine

  9. وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا …

    Üzerine

  10. وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

    Üzerine

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعلى
YapıEdat veya işlev sözü
Özel Durumİlletli (nakıs / elif-i maksûre ile biten cer edatı ve kök)
Bağlamsal Yakın Köklerفوق, لدن, عند
Zıt Kökتحت
Çekirdek Özet 1Bir şeyin üzerine çıkma, üstte bulunma, fiziksel veya mekânsal yükseklik ve kaplama
Çekirdek Özet 2Hukuki ve ahlaki yükümlülük, aleyhtelik, hâkimiyet, istila, rehberlik ve zemin teşkil etme
Çekirdek Özet 3Bir varlığın diğerine nispetle üstünlük, tasarruf, bağlayıcılık veya taşıyıcılık ilişkisi kurması
Kritik Hata RiskiEdatın çok katmanlı kurucu işlevini sadece basit bir yönelme veya bulunma ekine indirgeyerek ayetlerdeki mükellefiyet ve hâkimiyet eksenini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
علYükseklik, yukarıya doğru yönelme, bir şeyin üstünü tutma veya ona tutunup yükselme; علو, علق, علم, علن köklerinde görüldüğü üzere dikey veya dışa dönük belirginleşmeىSoyut ve somut bir zemin üzerine oturma, üstünlük kurma, ilişme ve doğrudan bir nesnenin üzerine yük teşkil etme veya kapsama işlevi kazandırmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, odaklanma, dışa açılmaBir nesneyi veya zemini odağa alma, ona yönelik açık ve görünür bir yöneliş başlatma hareketini verir
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, otorite, sevkGüç, bağlama, hükümranlık veya bir hedefe doğru yönlendirici baskı uygulama unsurunu katar
ىEl ve kol; iş, yapma, temas, uzanmaYönelen gücün muhatap veya zemin üzerinde fiilen temas etmesini, onun üzerine oturmasını ve tesir bırakmasını sağlar
علىOdağın yönlendirici bir kudretle bir nesnenin üstüne uzanması ve onu kavramasıBir varlığın diğeri üzerinde mekânsal, ahlaki, hukuki veya ontolojik olarak üstün konuma yerleşmesini ve ona etki etmesini ifade eder

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin diğerinin üst yüzeyine çıkması, binitin sırtına binilmesi, dağın veya yüksek bir yerin tepesinde durulması
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde atın, devenin veya tepelerin sırtına çıkma ve fiziki istila anlamında yaygındır; şair Tarafe b. el-Abd muallakasında binitin üzerindeki sağlam duruşu ve yüksek tepeleri aşmayı bu edat ile tasvir eder
Erken Arapça kullanımBirine borç, diyet veya görev yükleme anlamında zimmet bildiren borçluluk ifadelerinde ve mecliste baş köşeye oturma durumlarında kullanılmıştır

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve erken dönem şiir antolojileri.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça cer edatı ve isim-kök türevi olan على, Sami dil ailesinin en temel ve kadim yöneliş/üstünlük morfemlerinden biridir. Kök, Proto-Semitik *ʿ-l-y çekirdeğinden türemiş olup doğrudan yukarı çıkmayı, yükselmeyi, bir şeyin üstünde bulunmayı ifade eder. Kuzeybatı Sami dillerinde, özellikle İbranicede על (ʿal) biçiminde hem aynı cer edatı işleviyle hem de yukarı çıkma fiili olarak mevcuttur; Süryanicede ܥܠ (ʿal) şeklinde üzerine, içeriye, aleyhine anlamlarını karşılar. Ugarit kitabelerinde ʿl ve Akadca metinlerde eli biçiminde aynı işlevsel ve semantik paralellikte karşımıza çıkar. Arapçada hem bağımsız fiil kökü علو / على ile doğrudan irtibatını korumuş hem de edatlaştığında bir nesnenin diğerine göre üstünlüğünü (isti'lâ), borç ve mükellefiyetini (ilzam) ve aleyhte oluşunu ifade eden zengin bir sentaktik çekirdek haline gelmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعلو köküyle doğrudan irtibatYüksekte olma fiilinden türeyerek üzerine konma, üstte bulunma bildiren bir edata dönüşmüştürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿal, Süryanice ʿal, Ugaritçe ʿl, Akadca eliTüm merkezi ve batı Sami dillerinde üstünde olma, aleyhine olma ve yönelme edatı olarak ortaktırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelme ve yükseklik unsurlarıAilenin kimi kollarında üstlük ve mekân bildiren morfemlerle benzerlik gösterse de karşılaştırma sınırlıdırMuhtemel

المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Brockelmann Grundriss.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
علىAnlamlıYükseklik, üstte olmaBir şeyin üzerine çıkma, kapsama, hâkimiyet ve cer edatıHedef köktür
عىلAnlamlıMuhtaç olma, yoksullaşma, sapmaAilenin nafakasını temin etmede zorlanma veya dengenin bozulmasıKur'an'da geçmez; hedef kökle zıt kutup ilişkisi barındırır
لعىAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kök olarak işlenmemiştir
لىعAnlamlıKorku, sabırsızlıkKalbin zayıflığı, sabırsızlık ve ürkeklik haliKur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur
ىعلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıFonetik yapı gereği kullanılmamıştır
ىلعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıFonetik yapı gereği kullanılmamıştır

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
علىMerkezÜstte olma, yükseklik, istilaBir zemin üzerine doğrudan oturarak veya ahlaki/hukuki bağ kurarak üstün gelmeHem fiziksel hem ahlaki-hukuki kuşatmayı içerir
فوقKomşuDikey mesafece üstte olmaTemas şartı olmaksızın sadece dikey hiyerarşi ve konum üstünlüğü bildirirDoğrudan temas ve yükümlülük içermeyebilir
لدنKomşuYakınlık ve huzurKatında, nezdinde bulunmayı bildirir; dikey bir üstünlükten ziyade kaynaklık anlatırMerkeze olan doğrudan aidiyeti ve bitişikliği gösterir
عندKomşuMekânsal veya hükmî yanındalıkGeniş anlamda nezdinde olma durumudur; fiziki üstünlük veya aleyhtelik içermezVarlığın alanında bulunmayı ifade eder
تحتZıtAltta bulunma, basıklıkBir şeyin alt yüzeyinde, gölgesinde veya tabanında yer almaMekânsal ve hiyerarşik olarak على durumunun tam tersidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعلىÜstünde olma, aleyhine olma, yükümlülükHem fiziksel üstlüğü hem ahlaki-hukuki mükellefiyeti birleştiren kurucu edatKesin
Latincesuper, supra, contraÜzerinde, üstünde, aleyhindesuper temaslı veya temassız üstlüğü, contra ise aleyhtelik boyutunu karşılarGüçlü
İngilizceon, upon, over, againstÜzerinde, aleyhineon temaslı üstlüğü, upon oturmayı, against ise husumet ve aleyhtelik yönünü verirGüçlü
Almancaauf, über, gegenÜzerinde, üstünde, aleyhineauf zemine temas eden üstlüğü, gegen ise karşıtlık ve aleyhte oluşu karşılarGüçlü
Fransızcasur, au-dessus, contreÜstünde, aleyhindesur doğrudan temaslı konumu, contre ise aleyhtelik ve muhalefeti yansıtırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Hükmî ve fiilî istilâ (fiziksel üstte olma)Üzerine kurulma, binme, oturmaBinitlere, gemiye ve arşa oturma veya çıkma bağlamı (Âl-i İmrân 3:144, Mü'minûn 23:28, Zuhruf 43:13)
İlzâm ve vücûb (hukuki yükümlülük)Üzerine borç olma, sorumluluk kılınmaHac, keffaret, adak ve şer'i mükellefiyet bildiren ayetler (Âl-i İmrân 3:97, Bakara 2:183)
Temkîn ve hidâyet (zemin teşkil etme)Bir ilke, rehberlik veya sağlam zemin üzerinde bulunmaHidayet, basiret veya taassup üzere olma tasvirleri (Bakara 2:5, Hacc 22:67)
Zarar ve aleyhtelik (zararına olma)Aleyhine dönme, aleyhte delil veya baskı oluşturmaİnsanın kendi aleyhine şahitlik etmesi veya günahın aleyhte dönmesi (İsrâ 17:15, Fussilet 41:46)
Ta'lîl (sebebiyle, karşılığında)Sebep ve gerekçe bildirme (-den ötürü)Hidayet sebebiyle tekbir getirme ve şükretme bağlamları (Bakara 2:185, Hacc 22:37)
Kudret ve hâkimiyet (tasarruf üstünlüğü)Bir şey üzerinde mutlak yetki ve şahitlik sahibi olmaAllah'ın her şeye gücü yetmesi ve gözetici olması (Bakara 2:20, Mâide 5:120)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstivâ ve kudret sıfatıAllah'ın arş üzerine istivâsı ve her şey üzerindeki kudreti tartışmalarında teşbihten tenzihe geçişMekânsal bir temas veya oturmadan, mutlak hâkimiyet ve ontolojik üstünlük manasına yoğunlaşma
FıkıhZimmet ve borçlar hukukuKişinin üzerine yükümlülük veya borç terettüp etmesi (lehu / aleyhi ayrımı)Bir hakkın sübûtu yerine bir borcun zimmete terettüp etmesi ve bağlayıcılık kazanması
TefsirHarf-i cerlerin tazmini ve vücûhEdatın geçtiği yerde gizli bir fiili tazmin edip etmediği veya hangi manayı karşıladığıAyetin siyâkına göre isti'lâ, musâhabe, ta'lîl veya aleyhtelik yönünün öne çıkması
HadisOtorite, tebliğ ve ahlaki mükellefiyetPeygamber'in ümmet üzerindeki velayeti, selam verme ve ahlaki borçluluk ifadeleriİnsanın üzerine vacip olan haklar ve sorumluluk sınırlarının belirlenmesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeşri ve kullukİlahi teklif ve sorumluluk zeminiİnsana ahlaki ve ontolojik ödevler yükleyerek onu sorumlu kılmaDinin teklif karakterini kurar; kul ilahi hitabın muhatabı ve mükellefidirKesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiSağlam zemin (bürhan / hüccet)Bilginin havada kalmayıp sağlam bir temel üzerine oturmasıBilişsel inşa faaliyetinin keyfilikten kurtulup delil üzerine bina edilmesiGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetVelayet, hâkimiyet ve yetkiYöneticinin tebaa veya kurumlar üzerindeki hukuki tasarruf hakkıOtoritenin keyfi baskı değil, anayasal ve ilahi bir emanet olarak iş görmesiGüçlü
İktisadiBorçlar ve mali yükümlülüklerZimmet, tazminat ve borçlulukHak sahibine karşı mali bir mükellefiyetin borçlunun zimmetine geçmesiSözleşmelerde borç doğuran ilişkilerin hukuken bağlayıcı çerçevesini kurarKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÜst küme, potansiyel farkı veya yerçekimi etkisiBir alanın diğer alan üzerinde tanımlı olması, yüksek potansiyelden alçağa doğru etkiyen gradyan vektörüGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif yükümlülük ve hiyerarşik otoriteHukukta bir borcun süjenin pasifine yazılması, sosyolojide meşru iktidarın toplumsal zemin üzerindeki hâkimiyetiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatı Türkçedeki basit '-de/-da' veya '-e/-a' ekleriyle eşitleyerek onda saklı olan hâkimiyet, yük ve zemin kurma işlevini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamعلى yalnızca bulunma veya yönelme değil; bir ilkenin üzerinde sebat etme (isti'lâ), bir borcun altına girme (vücûb) veya aleyhte sonuç doğurma (darar) bağıntısı kurar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÖrneğin hidayet üzere olmayı (alâ hüden) pasif bir kabulleniş sanmak veya ilahi tekliflerin insan üzerindeki bağlayıcı hukuki niteliğini tavsiye düzeyine indirgemek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın en kurucu edatlarından biri olarak ahlaki, hukuki, teolojik ve ontolojik tüm ilişkilerde üstünlük, yükümlülük ve zemin dinamiklerini tek başına tayin eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hidayet ve dalalet tasvirlerinde (Bakara 2:5), teklif ve şeriat hükümlerinde (Bakara 2:183), ilahi kudret ve hâkimiyet beyanlarında (Bakara 2:20, Tâhâ 20:5) ve nefsin kendi aleyhine işlediği amellerde (İsrâ 17:15).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin sadece soyut bir inanç olduğunu zanneden algıyı yıkarak, her imanın insan üzerine bir ahlaki borç ve amel yüklediğini, her tercihin de ya lehte bir zemin ya aleyhte bir vebal doğurduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir cismin başka bir cismin üzerine çıkması, onun yüzeyine oturması ve onu fiilen kaplaması.
  • Soyut anlamBir ilkenin zemin oluşturması, bir iradenin diğerine üstünlük kurması, bir görevin zimmete borç olarak yüklenmesi veya bir amelin failin aleyhine dönmesi.
  • Sistematik karşılıkOntolojik hiyerarşi, normatif bağlayıcılık ve eksiksiz sorumluluk atfı mekanizması.
  • LaTeX modeliR(A,B)=sup⁡(A→B)∪Ω(A≻B)
  • LaTeX açıklamasıModelde A fail veya ilahi kaynağı, B muhatap veya zemini temsil eder. sup⁡(A→B) bileşeni, A'nın B üzerinde kurduğu dikey üstünlük, kapsama ve zemin oluşturma ilişkisini gösterir; Ω(A≻B) bileşeni ise bu üstünlüğün B üzerinde doğurduğu hukuki yükümlülük, aleyhtelik veya normatif bağlayıcılık alanını ifade eder. İkisinin birleşimi olan R(A,B), على edatının Kur'an'daki kurucu ilişki matrisini simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع